Velferðarráðuneytið

Mál nr. 9/2010: Úrskurður frá 15. desember 2010

Ár 2010, miðvikudaginn 15. desember, var í Félagsdómi í málinu nr. 9/2010.

Bandalag háskólamanna f.h.

Félags lífeindafræðinga

gegn

íslenska ríkinu vegna

Sjúkrahússins á Akureyri

kveðinn upp svofelldur

Ú R S K U R Ð U R:

 

Mál þetta var dómtekið 8. desember sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Málið dæma Eggert Óskarsson, Gylfi Knudsen, Kristjana Jónsdóttir, Magnús Ingi Erlingsson og Kristján Torfason.

 

Stefnandi er Bandalag háskólamanna, Borgartúni 6, Reykjavík, f.h. Félags lífeindafræðinga, Borgartúni 6, Reykjavík.

Stefndi er íslenska ríkið vegna Sjúkrahússins á Akureyri, Eyrarlandsvegi, Akureyri.

 

Dómkröfur stefnanda 

1 ) Að viðurkennt verði að stefnda beri samkvæmt grein 2.3.3.1 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs að greiða minnst þrjár klst. í yfirvinnukaup fyrir hvert skipti sem starfsmaður er kallaður til vinnu sem ekki er í beinu framhaldi eða undanfari daglegs vinnutíma hans.

2 ) Að viðurkennt verði að stefnda beri samkvæmt grein 2.3.3.2 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs að greiða minnst fjórar klst. í yfirvinnukaup fyrir hvert skipti sem starfsmaður er kallaður til vinnu á tímabilinu frá kl. 00.00-08.00 á mánudegi til föstudags, kl. 17:00-24.00 á föstudegi eða almennum eða sérstökum frídegi skv. gr. 2.1.4.1 og 2.1.4.2, nema reglulegur vinnutími starfsmanns eigi endranær að hefjast innan þriggja og hálfrar klst. frá því útkall hófst sem ekki er í beinu framhaldi eða undanfari daglegs vinnutíma hans.

 

Dómkröfur stefnda 

Stefndi gerir þær dómkröfur aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati réttarins.

Til vara er þess krafist að stefnukröfurnar verði lækkaðar og málskostnaður verði látinn niður falla.

 

Málavextir

Kröfur stefnanda varða túlkun og framkvæmd á ákvæðum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra, dags. 28. febrúar 2005, sem endurnýjaður var með samkomulagi dags. 28. júní 2008. Ákvæði þessi eru svohljóðandi:

 

2.3.3.1

Þegar starfsmaður er kallaður til vinnu sem ekki er í beinu framhaldi af daglegri vinnu hans, skal greitt yfirvinnukaup fyrir að minnsta kosti 3 klst. nema reglulegur vinnutími hans hefjist innan þriggja klst. frá því að hann fór til vinnu en þá greiðist yfirvinna frá upphafi útkalls fram til þess að reglulegur vinnutími hefst. Ljúki útkalli áður en 3 klst. eru liðnar frá lokum hinnar daglegu vinnu, skal greiða yfirvinnu fyrir tímann frá lokum hinnar daglegu vinnu til loka útkallsins.

 

2.3.3.2

Ef útkall hefst á tímabilinu kl. 00:00-08:00 frá mánudegi til föstudags, kl. 17:00-24:00 á föstudegi eða á almennum eða sérstökum frídögum skv. gr. 2.1.4.1 og 2.1.4.2 skal greitt yfirvinnukaup fyrir að minnsta kosti 4 klst. nema reglulegur vinnutími hefjist innan 3 og ½ klst. frá því að útkall hófst en í þeim tilvikum skal greiða ½ klst. til viðbótar við unninn tíma.

 

Fyrir liggur að framkvæmd Sjúkrahússins á Akureyri (FSA) um endurtekin útköll samkvæmt ákvæðum þessum hefur verið með þeim hætti um langa hríð að þegar starfsmaður sem lokið hefur vinnu í útkalli er kallaður út aftur áður en 3 eða 4 klst., eftir atvikum, eru liðnar frá fyrra útkalli fær hann greitt fyrir hvert útkall óháð því hvenær fyrra útkalli lauk.

Með bréfi starfsmannastjóra Sjúkrahússins á Akureyri, sem sent var starfsmönnum sjúkrahússins og félagsmönnum stefnanda, dags. 18. júní 2009, var tilkynnt um fyrirhugaða breytingu á greiðslum fyrir útköll.  Samkvæmt því yrði eftirleiðis greitt fyrir útköll þannig að ef um endurtekin útköll væri að ræða, með stuttu millibili, áður en þrjár eða fjórar klst. væru liðnar frá fyrra útkalli greiddist samfelldur tími frá upphafi fyrra/fyrsta útkalls þar til síðara/síðasta útkalli lyki. Um heimild til fyrrgreindrar breytingar var vísað til þess að FSA hefði greitt umfram lágmarkskjör samkvæmt ákvæðum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 í gildandi kjarasamningi og því væri heimilt að breyta greiðslum til þess horfs er þar greindi. Var breytingin tilkynnt hverjum starfsmanni persónulega og látin taka gildi eftir kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest eins og um ráðningarbundin kjör væri að ræða.

Þessu ráðslagi var mótmælt af hálfu Félags lífeindafræðinga, fyrst munnlega og með fundum með fyrirsvarsmanni sjúkrahússins og loks skriflega þann 17. mars 2010. Var það gert með vísan til þess að ákvæðið sem vísað var til um heimild þessa væri ekki að finna í kjarasamningi félagsins heldur í kjarasamningi Félags hjúkrunarfræðinga. Auk þess var á það bent að í dómi Félagsdóms í máli nr. 13/2002 hefði verið tekið á samskonar ágreiningi um samningsbundnar greiðslur fyrir útköll. Þá var og á það bent að aðrir starfsmenn sjúkrahússins nytu sambærilegra greiðslna þó um skörun útkalla væri að ræða.

Mótmælum þessum var svarað með bréfi dags. 25. mars 2010 þar sem því var lýst yfir að ákvörðunin stæði óhögguð.

Hefur stefnandi lagt málið fyrir Félagsdóm til úrlausnar.

 

Málsástæður stefnanda og lagarök

Að mati stefnanda falli ágreiningsefni máls þessa ótvírætt að lögbundnu hlutverki og verkefnum Félagsdóms samkvæmt 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. 44. gr. laga nr. 80/1938.  Stefnandi sé stéttarfélag í skilningi 47. gr. laga nr. 70/1996 og geri kjarasamning fyrir félagsmenn sína og starfsmenn stefnda og sé því rétt að höfða mál þetta til réttra efnda á þeim kjarasamningi.

Krafa stefnanda sé meðal annars byggð á fyrrgreindum ákvæðum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra, dags. 28. febrúar 2005, sem endurnýjaður var með samkomulagi, dags. 28. júní 2008.  

Áður en sú ákvörðun sem stefndi kynnti með bréfi, dags. 18. júní 2009, tók gildi höfðu félagsmenn stefnanda fengið greitt fyrir hvert útkall og gilti þá einu hvort annað útkall fylgdi í kjölfarið. Hafði þessi framkvæmd verið viðhöfð um langt árabil í fullri sátt milli aðila og félagsmönnum stefnanda greitt í samræmi við hana. Með tilkynningu sinni sé stefndi að freista þess að breyta þessari réttarstöðu einhliða starfsmönnum til tjóns, án þess að færa rök fyrir því við hvaða heimild þessi framganga styðjist.

Á því sé byggt af hálfu stefnanda að stefndi geti ekki einhliða breytt áralangri framkvæmd sem sé í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamninga, með þeim hætti sem gert var í máli þessu, þ.e. eins og um persónuleg ráðningarkjör væri að ræða. Sú framkvæmd hafi verið óumdeild um árabil að greiða eigi fyrir hvert útkall í samræmi við ákvæði kjarasamnings aðila og gildi þá einu hvenær fyrra útkalli lauk. Með slíku greiðslufyrirkomulagi um langt skeið hafi tryggilega verið fest í sessi tiltekin túlkun á ákvæðum kjarasamnings aðila sem ekki verði breytt einhliða enda um lögbundin lágmarkskjör að ræða.

Því hafi ekki fyrr verið hreyft að greiðslur þessar hafi verið umsamin ráðningarbundin kjör. Slíkur málatilbúnaður eigi enga skírskotun til samskipta eða samninga aðila á milli.

Breytingu á gildandi fyrirkomulagi verði ekki náð fram nema með uppsögn kjarasamnings eða breytingu á viðeigandi ákvæðum við endurnýjun. Kjarasamningur aðila rann út 30. apríl 2008 en hann hafi verið endurnýjaður með samkomulagi um breytingar og framlengingu hinn 28. júní 2008. Sú einhliða breyting sem hér um ræði hafi fyrst verið kynnt með bréfi til félagsmanna stefnanda þann 18. júní 2009. Stefndi hefði getað komið á framfæri breytingartillögum á kjarasamningi áður en hann var endurnýjaður. Það hafi ekki verið gert, þvert á móti hafi þau ákvæði kjarasamnings sem hér sé deilt um, verið endurnýjuð án breytinga eða nokkurra athugasemda af hálfu stefnda og haldið áfram að beita þeim og greiða samkvæmt áralöngum sameiginlegum skilningi aðila á honum í heilt ár þar á eftir. Kjör félagsmanna stefnanda samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum kjarasamnings og áralöngum skilningi séu því bindandi lágmarkskjör samkvæmt 24. gr. laga nr. 94/1986, sbr. einnig 7. gr. laga nr. 80/1938.

Þá byggir stefnandi og á því að stefndi geti ekki vísað til annarra kjarasamninga sem hann eigi aðild að í þessu sambandi. Af bréfi stefnda frá 18. júní 2009 megi ráða að hann telji að heimild í ákvæði 2.3.3.2 í kjarasamningi Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og stefnda til þess að greiða samfelldan tíma frá upphafi fyrra/fyrsta útkalls þar til síðara/síðasta útkalli ljúki eigi og við um stefnanda. Að mati stefnanda sé það fráleitt að stefndi geti breytt umsömdum kjarasamningi stefnanda til samræmis við kjarasamning annars stéttarfélags. Kjarasamningur Félags hjúkrunarfræðinga geti ekki átt við um kjör félagsmanna stefnanda, sbr. 6. gr. laga nr. 94/1986, en aðeins eitt stéttarfélag hafi rétt til samningsgerðar við sama vinnuveitanda fyrir sömu starfsstétt. Félag lífeindafræðinga hafi óumþrættan samningsrétt fyrir félagsmenn sína sem auk heldur hafi aðra menntun og gegni öðrum störfum í þágu stefnda en félagsmenn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Séu því engin rök til þess að leita til kjarasamnings Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga um kjör lífeindafræðinga eins og stefndi gerir. 

Stefnandi byggi einnig á því að einhliða breyting stefnda á útkallsgreiðslum þannig að tvö útköll með skömmu millibili séu látin falla saman í eitt, brjóti beinlínis gegn megininntaki hugtaksins „útkall“ eins og það birtist í kjarasamningi aðila. Á því sé byggt að í því hugtaki felist að starfsmaður sé kallaður sérstaklega á vinnustað til að sinna tilteknu verki og þegar því verki sé lokið sé ekki um frekari viðveruskyldu starfsmannsins að ræða. Fyrir slíkt útkall sé greitt samkvæmt ákvæðum kjarasamnings og felist í þeirri greiðslu m.a. umbun fyrir að koma fyrirvaralaust af heimili sínu í frítíma sínum, til vinnu. Komi til nýtt útkall í kjölfar þess fyrra gildir einu tímalengd fyrra útkallsins enda sé síðara útkallið ótengt hinu fyrra. Þetta sé skýrt í greinum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 í kjarasamningi aðila og gefi hvorki þær greinar, né nokkur skýringargögn eða dómafordæmi, neitt tilefni til þeirrar túlkunar á þessum ákvæðum sem sé að finna í bréfi stefnda frá 18. júní 2009 um að samnýta megi tvö slík útköll. Hafi áður verið leyst úr því fyrir Félagsdómi að sú túlkun samrýmist ekki kjarasamningi. Það sé niðurstaða Félagsdóms í máli nr. 13/2002 og hafi hún ótvírætt fordæmisgildi í því máli sem hér sé til umfjöllunar. 

Málatilbúnaður stefnanda byggist á lögum nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, lögum nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, lögum nr. 70/1986 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og varðandi málskostnað á lögunum nr. 91/1991 um meðferð einkamála í héraði. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé studd við lög nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

       

Málsástæður stefnda og lagarök

Af hálfu stefnda er sjónarmiðum og kröfum stefnanda vísað á bug. Af hálfu fjármálaráðuneytisins sé því mótmælt að framkvæmd Sjúkrahússins á Akureyri hafi verið í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamnings. Skilningur ráðuneytisins á greinum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 hafi ætíð verið sá að þegar útköll sem liggja það nálægt í tíma, að lágmarksgreiðslu næsta útkalls á undan sé ekki lokið, þegar hið næsta hefst, gildi sú regla að greiða skuli fyrir samfelldan tíma frá upphafi fyrsta útkalls til loka þess síðasta. Sé það í samræmi við þá meginreglu að sá sem sinnir útköllum fái ekki greitt meira en sá sem vinni samfelldan tíma.

Þessi skilningur komi skýrlega fram í skýringum með sumum sérútgáfum kjarasamninga fyrir hvert stéttarfélag innan BHM. Þetta eigi t.d. við um sérútgáfu á kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, þar sem sé að finna samhljóða ákvæði um útköll. Í skýringum með þeim kjarasamningi komi fram að sé um endurtekin útköll að ræða með stuttu millibili skuli greiða samfelldan tíma frá upphafi fyrra/fyrsta útkalls þangað til síðara/síðasta útkalli ljúki. Þó svo að þessi skýring sé ekki í öllum sérútgáfum felist ekki í því viðurkenning af hálfu ríkisins á mismunandi túlkun á samhljóða ákvæðum.

Ekki hafi risið neinn ágreiningur milli ríkisins og BHM um þá almennu túlkun á umræddum ákvæðum sem að framan greinir og framkvæmd hennar um áratuga skeið á öðrum vinnustöðum á vegum ríkisins. Fjármálaráðuneytið hafi því talið að þessi skýring sé sameiginlegur skilningur stefnda og allra þeirra stéttarfélaga innan BHM sem að sambærilegum kjarasamningsákvæðum komu. 

Af hálfu fjármálaráðuneytisins sé lögð á það áhersla að önnur framkvæmd á Sjúkrahúsinu á Akureyri hafi ekki verið til umfjöllunar sem samningsatriði við kjarasamningsgerð aðila og geti framkvæmd þar ekki talist hluti af kjarasamningi ríkisins og Félags lífeindafræðinga. Við endurnýjun kjarasamnings aðila hinn 28. júní 2008 hafi aldrei komið fram af hálfu viðsemjenda ríkisins að greiðslur fyrir útköll hafi verið með þeim hætti sem reyndin var hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri.  Ráðuneytið hafi aldrei gengið út frá tilvist framkvæmdar Sjúkrahússins á Akureyri á greinum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 við kjarasamningsgerð.  Þvert á móti hafi ríkið gengið út frá því að framkvæmd ákvæðisins sé með allt öðrum hætti. Sjúkrahúsið hafði um langt árabil annast launaafgreiðslu í eigin launakerfi og því hafði Fjársýsla ríkisins eða ráðuneytið ekki haft tækifæri til að fylgjast með framkvæmd launaafgreiðslu þar. Sjúkrahúsið hafi fyrst upplýst ríkið um framkvæmd sína á kjarasamningsákvæðunum í aprílbyrjun 2009 þegar það hugðist segja framkvæmdinni upp vegna krafna um sparnað í rekstri.

Ekki sé unnt að fallast á að dómur Félagsdóms í máli nr. 13/2002 hafi  fordæmisgildi í því máli sem hér sé til umfjöllunar, eins og stefnandi haldi fram í stefnu.  Í því máli reis upp ágreiningur um túlkun kjarasamningsákvæðis um útköll á bakvakt.  Í því máli hafi komið upp ágreiningur á árunum 1983 og 1984 um túlkun á kjarasamningsákvæði um útköll á bakvakt sem leystur var með sérstakri samþykkt þáverandi aðila kjarasamningsins, kjaranefndar STAK og Akureyrarbæjar 22. janúar 1986. Ríkið hafi yfirtekið rekstur FSA á árinu 1990. Eftir að ríkið yfirtók rekstur FSA hafi allar undantekningar og frávik hjá FSA á framkvæmd vinnusamninga hjá ríkisstofnunum verið teknar upp á borðið og samræmdar framkvæmd ríkisins. Við þá samningsgerð hafi aldrei komið fram af hálfu viðsemjenda ríkisins að greiðslur fyrir útköll væru með þeim hætti sem deilt var um og hafi ríkinu því verið ókunnugt um tilvist þeirrar framkvæmdar. Forsaga þess máls sem deilt var um í Félagsdómsmáli nr. 13/2002 sé því allt önnur en í því máli sem hér sé til umfjöllunar. Dómurinn hafi einungis varðað kjarasamning STAK þar sem um sérstaka samþykkt milli þáverandi aðila kjarasamningsins hafi verið að ræða.

Sjúkrahúsið á Akureyri hafi ákveðið einhliða í framhaldi af dómi Félagsdóms í máli nr. 13/2002 að framkvæma ákvæðin um endurtekin útköll rýmra en ákvæði kjarasamnings fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Félags lífeindafræðinga kveði á um. Ekki sé hægt að lesa út úr ákvæðum greina 2.3.3.1 og 2.3.3.2 þá framkvæmd sem Sjúkrahúsið byggir á. Þar segir einungis um greiðslu vegna útkalls að greitt skuli fyrir yfirvinnukaup „að minnsta kosti“. Af bréfinu frá 18. júní 2009 megi ráða að Sjúkrahúsið á Akureyri hafi byggt þessa einhliða ákvörðun um rýmri greiðslur á grundvallarreglunni um stjórnunarrétt vinnuveitanda. Því hafi hér hvorki verið um umsamin ráðningarbundin kjör að ræða né greiðslu samkvæmt almennri túlkun á ákvæðum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 heldur einhliða ákvörðun Sjúkrahússins um rýmri framkvæmd. Sjúkrahúsið á Akureyri hafi því á grundvelli stjórnunarréttarins einnig haft ákvörðunarvald um að segja þessari framkvæmd upp einhliða, með þriggja mánaða uppsagnarfresti.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé til vara krafist lækkunar stefnukrafna. Í því sambandi sé á því byggt að hin umdeilda framkvæmd á greinum 2.3.3.1 og 2.3.3.2 geti einungis átt við vegna starfsmanna hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri vegna einhliða framkvæmdar forsvarsmanna sjúkrahússins á ákvæðunum.

 

Niðurstaða

Mál þetta á undir Félagsdóm samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986.

Í máli þessu hefur stefnandi upp eftirfarandi viðurkenningarkröfur:

 

1 ) Að viðurkennt verði að stefnda beri samkvæmt grein 2.3.3.1 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs að greiða minnst þrjár klst. í yfirvinnukaup fyrir hvert skipti sem starfsmaður er kallaður til vinnu sem ekki er í beinu framhaldi eða undanfari daglegs vinnutíma hans.

2 ) Að viðurkennt verði að stefnda beri samkvæmt grein 2.3.3.2 í kjarasamningi Félags lífeindafræðinga og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs að greiða minnst fjórar klst. í yfirvinnukaup fyrir hvert skipti sem starfsmaður er kallaður til vinnu á tímabilinu frá kl. 00.00-08.00 á mánudegi til föstudags, kl. 17:00-24.00 á föstudegi eða almennum eða sérstökum frídegi skv. gr. 2.1.4.1 og 2.1.4.2, nema reglulegur vinnutími starfsmanns eigi endranær að hefjast innan þriggja og hálfrar klst. frá því útkall hófst sem ekki er í beinu framhaldi eða undanfari daglegs vinnutíma hans.

 

Kröfugerð stefnanda lítur að því að túlka beri tilgreind ákvæði kjarasamningsins um yfirvinnukaup í útköllum með þeim hætti, sem fyrir liggur að tíðkast hefur hjá þeim félagsmönnum stefnanda, sem starfa á Sjúkrahúsinu á Akureyri, sbr. dóm Félagsdóms frá 4. febrúar 2003 í málinu nr. 13/2002, en meginmálsástæða stefnanda er fordæmisgildi þess dóms. Eins og viðurkenningarkröfur stefnanda eru settar fram í málinu eru þær þó ekki takmarkaðar við þá félagsmenn stefnanda sem þar starfa, heldur geta þær átt við alla félagsmenn stefnanda, sem greindur kjarasamningur tekur til. 

Af gögnum máls verður ráðið að sú tilhögun um greiðslur fyrir útköll á grundvelli tilvitnaðra kjarasamningsákvæða, sem félagsmenn stefnanda hafa notið, sé staðbundin við Sjúkrahúsið á Akureyri og þá félagsmenn stefnanda, sem þar starfa. Þegar litið er til þess verður að telja að kröfugerð stefnanda, eins og hún er sett fram, sé of víðtæk og því ekki til þess fallin að leysa úr þeim ágreiningi sem uppi er í málinu.

Samkvæmt framansögðu, og með vísan til d-liðar 80. gr. laga nr. 91/1991,verður máli þessu vísað sjálfkrafa frá Félagsdómi.

Rétt þykir eftir atvikum að málskostnaður falli niður.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað sjálfkrafa frá Félagsdómi.

Málskostnaður fellur niður.

 

Eggert Óskarsson

 Gylfi Knudsen

Kristjana Jónsdóttir

Kristján Torfason

Magnús Ingi Erlingsson



Efnisorð

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn