Ræður og greinar Katrínar Jakobsdóttur

Áskriftir
Dags.Dags.TitillLeyfa leit
2013-05-15 00:00:1515. maí 2013Ráðstefna um norræn mál í Norræna húsinu

<p>Halldór Laxness skrev engang en artikel om islændingenes forhold til vores nordiske broderfolk, især til danskerne. Til trods for forfatteren fokuserer på Islands løsrivelse berører han også mange andre punkter, der er en eftertanke værd.</p> <p>Laxness gør læseren opmærksom på, at lige siden vores land blev bebygget, har vi haft adgang til større nationalstater end vor egen, og at vi har nydt godt af det, som han så fint kalder for „heimagangsréttur“, hvilket direkte oversat ville være „retten til at være hjemmevant“. En hjemmevant er en person der frit kan besøge en andens hjem og lade som om hun er hjemme. Norge var det første land hvor vi nød den hjemmevantes privilegier hvilket de islandske sagaer beskriver på forskellig vis; nogle gange blev vi godt modtaget, andre gange var vi knapt så velkomne. Det var poeterne der fik de bedste modtagelser – især i de bedre kredse.</p> <p>Den dag i dag bliver islandske digtere og forfattere godt modtaget overalt i Norden hvor mange af deres bøger bliver udgivet. Jeg tør ikke gisne om hvorvidt dronninger og konger læser disse bøger men det virker som om de bliver godt modtaget i den brede befolkning.</p> <p>Laxness skriver faktisk i førnævnt artikel: „Hvis vi ikke var det store sagafolk, et hjemsted for litteratur og historie, hvordan ville vi ellers gøre os fortjent til andre nationers anerkendelse? Vi har aldrig udmærket os for andet end litteraturen og hvis det ikke var netop for den, ville vi ikke tælle blandt andre folkeslag.“</p> <p>Det er barske udtalelser fra Nobeldigteren men det kan ikke overraske nogen, at de stadigvæk giver os stof til eftertanke.</p> <p>Men lad os vende tilbage til den hjemmevantes ret, dette smukke udtryk for vores forhold til de nordiske broderfolk. Det har altid været nødvendigt for islændinge, ikke mindst de studerende, at have fri adgang til uddannelse i mere varierede samfund og mulighed for at arbejde uden for landets grænser. Det har vi altid været klare over.</p> <p>Men Laxness går endda så langt at sige at dette ligefrem er en bydende nødvendighed hvis vi skal kunne hamle op imod det barbari, der altid står på lur hos en lille og isoleret nation i et hårdt land, for nu at bruge hans udtryk. Og Jón Helgason går endnu videre når han skriver: „Stærke kræfter som ingen kan styre er delvis ansvarlige for, at et islandsk menneske har svært ved at opnå fuld modenhed på sin hjemegn“. Med fuld modenhed tænker han formentlig på at få den uddannelse der gør et menneske ligeværdigt med uddannede mennesker andre steder i verden. Det er ganske godt udtrykt.</p> <p>Laxness reflekterer over hvad der måtte vente os hvis danskerne nu blev så vrede og kede af løsrivelsen, hvilket de selvfølgelig blev, at de valgte afskrive os for bestandigt. Han spørger om nordmænd og svenskere så vil overtage os og tilbyde os den hjemmevantes ret, og om vi så vil sejle til disse lande med samme begejstring!</p> <p>Men digterens bekymringer blev heldigvis gjort til skamme.</p> <p>Danskerne tilgav os efterhånden som tiden gik, og vi fortsatte vores rejser til Danmark for at studere og arbejde. Og vi fik endda Norge, Sverige og Finland med på købet!</p> <p>De nordiske folk står skulder ved skulder når det behøves, vi støtter hinanden i en svær tid, men ikke kun i en svær tid. Det må vi ikke glemme. Vi står også sammen når der er noget at glæde sig over.</p> <p>Men så kommer vi til sproget. Det er værdifuldt at beherske sprog der deles af cirka 18 millioner mennesker. Det er ikke ringe. Det ville selvfølgelig være mere praktisk at lære sig kinesisk eller mandarin der tales af væsentligt flere jordboer. Men vi har valgt at lære os dansk og vi undgår at tilegne os en perfekt dansk udtale i håb om at også de øvrige nordiske folk kan forstå hvad vi siger. Eller så lærer vi os svensk eller norsk hvis det kan lade sig gøre. Vi kan blive ganske overrasket over at blive forstået og andre gange over at vi ikke bliver forstået.</p> <p>Sproget lukker døre op for os. Og vi bør holde disse døre åbne.</p> <p>Sprogkundskaber er værdifulde og ethvert sprog er en nøgle til en selvstændig kultur. Ved at tilegne os blot ét fremmedsprog får vi dermed et indblik i en kultur der deles af alle folk i Norden. Det er ikke mindst værdifuldt nu når uddannelserne bliver dyrere. Sprogkundskaber hjælper de svage til at få sig en uddannelse de ellers ikke ville have adgang til eller til at videreuddanne sig, sproget gør det muligt for nordboer at arbejde og rejse frit i hele Norden.</p> <p>Inden for de senere år har stadig flere islændinge valgt at søge arbejde i de andre nordiske lande. Vi ved at ikke alle vender hjem igen. Nogle vælger at blive boende. Og vi må se i øjnene at de trives ganske godt i vores nordiske nabolande. De har temmelig nemt ved at få fodfæste, de føler sig som regel velkomne og det er værdifuldt. De må godt nok gøre sig umage med de indfødtes sprog, især hvis det ligger dybt begravet men fundamentet er der et sted.</p> <p>Og det bringer mig til fundamentet.</p> <p>De nordiske undervisningsministre vedtog Deklarationen om nordisk sprogpolitik i 2006. Ved denne lejlighed erklærede ministrene, at deklarationen skulle udgøre grundlaget for en samlet, langsigtet og effektiv sprogpolitisk indsats. At hensigten var at fortsætte arbejdet med at realisere de langsigtede og ganske detaljerede sprogpolitiske mål, der fremgår af deklarationen. Deklarationen er ikke juridisk bindende men en hensigtserklæring der er værd at tage til efterretning.</p> <p>Nordisk sprogpolitik bygger på at de samfundsbærende sprog er komplette, og at de fortsat bør være det – og at det nordiske samarbejde fortsat skal foregå på henholdsvis dansk, norsk og svensk.</p> <p>En nordisk sprogpolitik bør derfor tilstræbe; at alle nordboere kan læse og skrive det eller de sprog, som fungerer som samfundsbærende i det område, hvor de bor; at alle nordboere har grundlæggende kundskaber om sproglige rettigheder i Norden og om sprogsituationen i Norden; at alle nordboere har meget gode kundskaber i mindst et sprog med international rækkevidde og gode kundskaber i yderligere et fremmedsprog, og at alle nordboere har almene kundskaber om, hvad sproget er, og hvordan det fungerer. I deklarationen nævner man fire områder som man vil arbejde med i nordisk sammenhæng: Sprogforståelse og sprogkundskab, parallelsproglighed, flersproglighed og Norden som en sproglig foregangsregion.</p> <p>I 2010 startede en nordisk sprogkampagne for at styrke undervisningen af de skandinaviske sprog; dansk, norsk og svensk i de nordiske lande. Projektet varer hele året ud og målgruppen er børn og unge. Projektets mål er også at fremme deklarationens mål.</p> <p>Det primære formål er at styrke børn og unges forståelse af dansk, norsk og svensk og bidrage dermed til nordisk sprogforståelse. Der lægges hovedvægt på at skabe og støtte projekter hvor de førnævnte sprog anvendes via nye medier og kommunikationsformer der taler til børn og unge. Projekterne skal have tydelige formål og motivere til nordisk sprogforståelse.</p> <p>Den nordiske sprogkampagne skal synliggøre nordiske sprog og kultur, og opfordre unge i Norden til at kommunikere med deres jævnaldrende i de nordiske nabolande via kommunikationsplatforme som de selv vælger.</p> <p>Projektets leder er til stede her i dag så jeg vil lade være med at gå nærmere i detaljer men ønsker blot at udtrykke mit håb om at projektet bliver en klar succes.</p> <p>Jeg har også forventninger om at sprogkampagnens islandske projekter vil formå at motivere ungdommen til at praktisere de skandinaviske sprog.</p> <p>Men her i landet taler vi islandsk, og dansk er det andet fremmedsprog som islandske børn lærer i skolen. Dansk er et obligatorisk fag, både i grundskolen og på ungdomsuddannelserne. Derfor anser jeg at vores stilling er ganske stærk. Vi oversætter en del nordisk litteratur. Det gør vi fordi vi ser det som vores pligt at interessere os for nabolandenes litteratur og gøre den tilgængelig på islandsk for vores landsmænd. Derimod beklager jeg at importen af skandinaviske bøger er på retur. Er der virkelig ikke nogen der læser dem mere? Det gælder faktisk al udenlandsk litteratur, at importen er gået tilbage. Men det er mest iøjnefaldende med skandinaviske bøger, vi ser dem knapt mere og det er værd at fundere over.</p> <p>Inden for de seneste måneder har jeg kunnet notere en voksende bekymring blandt fremmedsprogslærerne her i landet. Der hentyder jeg til dansklærerne og dem, der underviser et såkaldt tredjesprog, det vil sige tysk, fransk og spansk. Tidligere i vinters arbejdede ministeriet en del med en undersøgelse foretaget blandt fremmedsprogslærerne. Den viste tydeligt, at lærerne er dybt bekymrede for fremmedsprogsundervisningens stilling, især på ungdomsuddannelserne.</p> <p>Ifølge en ny lov om ungdomsuddannelserne er der tale om tre kernefag; islandsk, engelsk og matematik. Læseplanerne er nu under udarbejdelse mens et udkast til den centrale læseplan er blevet offentliggjort. I øjeblikket funderer jeg over om man på nogen måde kan styrke sprogenes stilling i læseplanen.</p> <p>Nogle sproglærere påstår at undervisningen på ungdomsuddannelserne er truet, og at skolerne vil vælge at indføre nye fag på bekostning af fremmedsprogsundervisningen. Hverken de data vi har modtaget fra skolerne eller de enkelte fagbeskrivelser understøtter denne frygt.</p> <p>Jeg vil dog gerne udtrykke min holdning om at jeg finder det nødvendigt at islændingene lærer flere end et fremmedsprog og pointere at jeg ingen planer har om at skære deres antal ned, hverken dansk eller andre sprog, i den udstrækning jeg har mulighed for at påvirke forholdene.</p> <p>I Deklarationen om nordisk sprogpolitik står der, som jeg var inde på tidligere, at alle nordboere skal have meget gode kundskaber i mindst et sprog med international rækkevidde og gode kundskaber i yderligere et fremmedsprog. Jeg anser ikke at dette er tilstrækkeligt her i Island. Jeg anser ikke at det er nok med engelsk og enten dansk, norsk eller svensk.</p> <p>Vi islændinge elsker at rejse og det kræver sprogkundskaber. I flere end et eller to fremmedsprog. Men i hvilke sprog er det svært at give et entydigt svar på.</p> <p>Jeg fortsætter gerne denne sprogdiskussion fordi at jeg mener at det at være en nation er tæt forbundet med sprogfærdigheder. Vi har brug for hinanden, vi har brug for at tale sammen og derfor har vi brug for sprog.</p>

2013-04-30 00:00:3030. apríl 2013Grunnskóli Þorlákshafnar fimmtugur

<p>Góðir afmælisgestir, gleðilegt sumar</p> <p>Ég vil byrja á að óska ykkur öllum til hamingju með daginn. Það er vel við hæfi að halda upp á hálfrar aldrar afmæli Grunnskólans í Þorlákshöfn á sumardaginn fyrsta og fagna um leið vorkomunni. Hálf öld er ekki langur tími í sögu þjóðarinnar en er engu að síður til marks um hversu stutt er síðan skólahald, eins við þekkum í dag, var tekið upp hér á landi. Grunnskólinn í Þorlákshöfn er einn þeirra fjölmörgu skóla sem spruttu upp um land allt -þegar segja má að nútíminn hafi haldið innreið sína hér á landi eftir síðari heimstyrjöldina. Það hefur verið ánægjulegt fyrir mig að fá tækifæri undanfarin ár að heimsækja skóla um land allt og sjá með eigin augum hversu gróskumikið og metnaðarfull starf er unnið á öllum skólastigum. Það hefur verið mér mjög lærdómsríkt. Þrátt fyrir þær þrengingar sem þjóðin er að fara í gegnum hefur verið staðinn vörður um grunnþjónustu samfélagsins, þ.m.t. skyldunámið og þar hafa allir aðilar skólasamfélagsins lagt sitt af mörkum. Segja má að skólar séu hjarta hvers samfélags og þar er lagður grunnur að samfélagi framtíðar og eru jafnframt mikilvægt hreyfiafl.</p> <p>Eitt af einkennum nútímasamfélags er öflugur grunnskóli eða almenningsskóli í heimabyggð. Þeir aðilar sem stóðu að og leiddu stofnun almenningsskólans og uppbyggingu hans á 20. öldinni gerðu beinlínis ráð fyrir að hin nýja stofnum væri pólitískt og félagslegt hreyfiafl í nýju samfélagi. Almenningsskólinn tók stórstígum breytingum á 20. öld. Forsendur skólahalds eru þó enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og jafnrétti þegnanna. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni.</p> <p>Mörg stærstu vandamál samtímans eru þess eðlis að þau munu lenda með auknum þunga á komandi kynslóðum. Félagsleg vandamál verða ekki greind frá efnahagslífi og umhverfismálum. Auka þarf meðvitund unga fólksins um umhverfi sitt og hvernig við stuðlum að sjálfbærri þróun. Við þurfum að gera nemendur dagsins í dag hæfa til að takast á við samfélag framtíðar.</p> <p>Hver skóli hefur sín sérkenni; sína sögu og menningu. Eins og önnur samfélög breytast skólar, hvort sem við viljum eða ekki. Þróunarstarf er skapandi verkefni kennara, stjórnenda og skólasamfélagsins alls í hverjum skóla. Með þróunarstarfi er ætlunin að gera skólana betri og við sjáum afrakstur þess t.d. í tónlistar- og leiklistarstarfi hér í Þorlákshöfn. Mér er líka kunnugt um ýmis konar þróunarverkefni Grunnskólans í Þorlákshöfn, m.a. við að tengja nemendur betur heimabyggðinni, t.d. með því að taka þátt í að græða landið í verkefninu „Grænir grunnskólafingur græða landið“ og tilraun með stuðning við heimakennslu nokkurra nemenda í sveitarfélaginu.</p> <p>Ég vil að lokum óska skólanum og samfélaginu til hamingju með hálfrar aldar afmæli skólans og óska ykkur alls hins besta í framtíðinni, minnug þess að það þarf heilt þorp til að ala upp barn.</p>

2013-04-30 00:00:3030. apríl 2013Veggspjaldasýning á Vísindum á vordögum

<p>Ágætu gestir:</p> <p>Að fá boð um að ávarpa „Vísindi á vordögum“ á Landspítala er vissulega orðinn einn af vorboðunum í embætti mínu sem mennta- og menningarmálaráðherra, og sannanlega ánægjulegur. Það er gaman að koma hingað á spítalann, ganga í gegnum anddyrið á K byggingunni og sjá öll þessi veggspjöld sem hanga hér uppi og fá þannig að sjá frá fyrstu hendi þá grósku í rannsóknum og vísindastarfi sem á sér stað innan Landspítalans.</p> <p>Það er tvennt sem mig langar til að nefna hér í dag, það er annars vegar stækkun helstu opinberu rannsóknasjóðanna og hins vegar það að nú hillir loks undir nýjan spítala.</p> <p>Sú leið sem líklegust er til að hvetja til meira og öflugra vísindastarfs er að auka fé í samkeppnissjóði. Hér á landi fer mun minni hluti opinberrar fjármögnunar rannsókna í gegnum samkeppnissjóði en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Í fjárfestingaáætlunar ríkisstjórnarinnar var þessi litið til þessa og ákveðið að auka verulega framlög til stærstu opinberu samkeppnissjóðanna á sviði vísinda og tækniþróunar. Þessu var fylgt eftir með fjárlögum 2013, og alls voru sjóðirnir stækkaðir um sem nemur 1,3 milljörðum króna í ár og sjóðirnir þar með nær tvöfaldaðir. Þó svo að sjóðirnir séu enn tiltölulega litlir í alþjóðlegum samanburð, þá mun þessi innspýting þó ná að rétta af úthlutunarhlutfall í Rannsóknasjóð, sem var eins og þið þekkið orðið afar lágt og ekki unnt að styrkja verðug rannsóknarverkefni. Hér tel ég að því stigið hafi verið afar mikilvægt skref til að efla vísinda og nýsköpunarstarf á grundvelli gæða rannsóknarverkefna . En ekki síður mikilvæg er að með þessu var viðurkennt að það væri hægt að fjárfesta á öðrum sviðum en í áþreifanlegum hlutum, …. að það væri nefnilega hægt að fjárfesta í mannauðinum, sem er okkar mikilvægasta auðlind. Það er von mín að haldið verði áfram á þessari braut, að sjóðirnir verði styrktir enn fremur og þeir enn stækkaðir á næstu árum.</p> <p>Það er vert að geta nýrrar Markáætlunar á sviði vísinda, tækni og nýsköpunar 2013-2015 sem er nú í undirbúningi. Vísinda – og tækniráð samþykkti á fundi sínum í lok mars að meginmarkmið hennar verði tvíþætt, annars vegar nýliðun í alþjóðlegu samstarfi og hins vegar rafrænir innviðir og hagnýting upplýsingatækni.</p> <p>Það er líka mikilvægt að minnast á að nú hillir loks undir nýjan spítala. Ég þarf varla að vekja athygli ykkar á því að á síðasta degi þingsins, þann 27. mars sl., voru samþykkt "Lög um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík." Þar með varloks hægt að undirbúa forval vegna hönnunar nýs spítala og í gær var einmitt auglýst eftir umsækjendum til að taka þátt í útboði á hönnun nýrra bygginga sem verða hluti af nýjum Landspítala við Hringbraut. Nýtt sjúkrahús mun ekki eingöngu þjóna umönnun sjúklinga, heldur verður þar 14.000 fermetra rannsóknahúsnæði, sem hlýtur að vera mikið tilhlökkunarefni þeirra sem hér eru. Við vitum vel að þær byggingar sem nýttar eru undir rannsóknastarfsemi á Landspítala eru löngu úr sér gengnar, og hafa verið í bráðabirgðahúsnæði áratugum saman hér vítt og breitt um Landspítalalóðina og víðar í bænum. Með nýjum Landspítala og byggingu fyrir Heilbrigðisvísindadeildir Háskóla Íslands og vonandi Keldna mun skapast mun betri aðstaða og gífurlegir möguleikar á samvinnu rannsóknarhópa og samnýtingu á aðstöðu og tækjum, bæði í þjónusturannsóknum og grunnrannsóknum. Þar munu skapast mikil sóknarfæri í vísindastarfi.</p> <p>Ágætu vísindamenn á Landspítala, ég óska ykkur til hamingju með afrakstur vísindastarfsins, það er vissulega ástæða til bjartsýnis að líta hér yfir. Ég vona að þið eigið ánægjulegan dag hér í dag.</p> <p>Ég opna hér með veggspjaldasýningu Vísinda á vordögum 2013.</p>

2013-04-29 00:00:2929. apríl 2013Eiríkur Magnússon bókavörður í Cambridge

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Kæru gestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Nafn Eiríks Magnússonar er ekki jafn þekkt og ýmissa samtíðarmanna hans á 19. öld; í raun má segja að á hann sé almennt litið sem aukapersónu í þeirri miklu umræðu um málefni Íslendinga á síðari hluta aldarinnar, sem Jón Sigurðsson leiddi – að hann hafi aðeins verið einn af mörgum sem stóðu þétt að baki foringjanum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">En Eiríkur Magnússon hafði sérstöðu í þeim hópi, og á fyllilega skilið að hans sé minnst sérstaklega. Um það vitnar sú ágæta sýning sem verður opnuð hér í dag, sem og fjölbreytt erindi sem verða flutt hér á eftir á málþingi, sem haldið er í tilefni þess að 100 ár eru liðin frá því hann lést, tæplega áttræður að aldri.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Eiríkur Magnússon er jafnan kenndur við stöðu sína sem bókavörður í Cambridge, þar sem hann starfaði í 38 ár, bæði á bókasafni háskólans og sem fyrirlesari og kennari á sviðum norrænna fræða. Hann hafði hins vegar lært til prests hér á landi, var mikilvirkur þýðandi og fræðimaður og lét sér fátt óviðkomandi um íslensk málefni, eins og hér verður fjallað um á eftir. Væri hann uppi í dag væri Eiríkur án efa meðal konunga samskiptamiðlanna, og tengslanet hans hefði á öllum tímum talist með því besta í Íslandssögunni. Stuðningur hans við Jón Sigurðsson hefur komið vel fram í bókum um ævisögu Jóns, og er ljóst að í Eiríki átti Jón dyggan stuðningsmann á meðan hann lifði. Þá hefði eflaust verið fróðlegt að fylgjast með bréfaskiptum hans við fjölmennan hóp framvarðasveitar menningarlífs og þjóðfélagsmála á Íslandi á síðari hluta 19. aldar, en meðal þeirra sem Eiríkur tengdist á sínu æviskeiði og skrifaðist á við um einhvern tíma má nefna skáldin Benedikt Gröndal, Matthías Jochumsson og Steingrím Thorsteinsson, Sigurð Guðmundsson málara, Helga Helgesen skólastjóra barnaskólans, Vilhjálm Finsen landfógeta og síðar dómara við Hæstarétt Danmerkur, Pétur Pétursson síðar biskup, Þorstein Erlingsson skáld og ritstjóra, Björn Jónsson ritstjóra, Tryggva Gunnarsson bankastjóra, og loks Skúla Thoroddsen, eins og vikið verður að hér á eftir. Fleiri mætti nefna til sögunnar, en Eiríkur var afar hirðusamur um skjöl sín og bréf hans eru varðveitt í handritadeild þessa ágæta safns, enn einn fjársjóðurinn sem finna má hér í húsi.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">En þar sem við erum stödd í bókasafni er ekki úr vegi að minnast þess, að Eiríkur Magnússon var bókavörður að ævistarfi, og setti sem slíkur fram afar áhugaverðar hugmyndir um gildi bókasafna fyrir almenning, og jafnvel um hönnun bókasafna. Þessar hugmyndir hans komu vel fram í grein um Landsbókasafnið sem birtist í Þjóðólfi 19. júlí 1884, sem var kynnt sem hluti úr bréfi Eiríks til kunningja síns í Reykjavík. Þar hljómar fyrst kunnuglega umræða um of lítið rekstrarfé til handa safninu frá hendi Alþingis og of mikil áhersla á skemmtibækur og skáldsögur, en síðan lýsir Eiríkur mikilvægu hlutverki almenningsbókasafna víða um lönd, og hugmyndum sínum um kringlótt hús fyrir bókasafn landsins, sem auðvelt væri að stækka og bæta endalaust við í eins konar spíral-byggingu utan um það sem fyrir var. Þessi hugmynd fékk alþjóðleg verðlaun á sínu sviði í París 1893 og er enn þekkt í fræðunum, þó ekki sé vitað til að byggt hafi verið bókasafn sem má rekja beint til hennar. En hver veit.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir gestir,</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">það er ljóst að Eiríkur Magnússon var fjölhæfur, fjölfróður og dugmikill maður, sem vildi landi sínu allt hið besta og lagði sitt af mörkum til að á Íslandi kæmist á legg dugmikil, vel menntuð menningarþjóð. Slíkra manna ber að minnast, og það verður gert hér í dag. Ég segi hér með málþing og sýningu um Eirík Magnússon opna.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Takk fyrir.</font></p>

2013-04-29 00:00:2929. apríl 2013Vinnudagur um speglaða kennslu í Ásbrú

<p>Ágætu þátttakendur í vinnudegi um speglaða kennslu.</p> <p>Hraðar breytingar hafa orðið í tækniumhverfi okkar undanfarin ár. Þar eru mest áberandi margvísleg stafræn tæki, sem virðast hafa sprottið upp eins og gorkúlur á öllum sviðum samfélagsins. Þessi nýja tækni veitir okkur nýja möguleika til að takast á við verkefni daglegs lífs, í leik og starfi. Um leið breytir nýja tæknin því, hvernig við skynjum og skiljum umhverfi okkar og veruleika.</p> <p>Það er ekki ýkja langt síðan tölvur urðu almenningseign og enn styrra síðan þær urðu eðlilegur hlutur í skólastarfi. Á fáum árum hefur tækjum og tólum sem byggja á stafrænni tækni fjölgað mikið á heimilum, á vinnustöðum - og í vasanum!. Ólík tæki sem áður voru notuð til að safna gögnum, flokka þau og til að greina upplýsingar og til að miðla efni hafa nú tengst þráðlaust og notagildi þeirra aukist að sama skapi.</p> <p>Á tímum hraðra breytinga er hollt að staldra við öðru hverju og gaumgæfa samhengi hlutanna, athuga á hvaða leið við erum, hvernig við tengjum nútíð við fortíð og framtíð. Hvort við leggjum réttar áherslur og hvort við stefnum þangað sem við viljum fara. Í ringulreið og handapati breytingastarfs er stundum hætta á að við ,,fleygjum barninu út með baðvatninu“.</p> <p>Þið sem takið þátt í þessum vinnudegi eruð flest áhugafólk um nýja upplýsinga- og samskiptatækni og mörg sérfræðingar á því sviði. Þið vitið því betur en ég um þá möguleika sem fólgnir eru í tækninni. Ég þarf ekki að tíunda fyrir ykkur þær breytingar sem upplýsinga- og samskiptatæknin hefur haft á veruleika okkar; lífshætti, samskipti og viðhorf. Á þessum vinnudegi beinum við sjónum að þeim hluta tilveru okkar sem við köllum skólastarf. Hér inni eru margir frumkvöðlar sem reynt hafa möguleika upplýsinga- og samskiptatækninnar í kennslu og námi. Sumir máta tæknina við skólastarfið, aðrir máta skóla við tækniumhverfið. Þegar litið er yfir þá flóru þróunarstarfs í skólum sem á sér stað með aðstoð nýrrar upplýsingatækni er ljóst að sterkir straumar eru í farvatninu og við eigum von á umtalsverðum breytingum á kennsluaðferðum, námsháttum og námsefni og ekki síst viðfangsefnum skólastarfsins.</p> <p>Ný kennslutækni hefur alltaf stuðlað að breytingum á námsefni skólanna og breyttu kennarahlutverki. Nýja upplýsinga- samskiptatæknin mun veita kennurum og nemendum á komandi árum nýja sýn á kennslu og nám og breyta viðhorfum þeirra til þekkingar og kunnáttu og til samfélagsins í skólunum og utan þess. Eins mun námsefni skólanna, kennsluaðferðir og jafnvel námsgreinar breytast og laga sig að formgerðum upplýsingatækninnar. Spurningin sem svífur yfir þessum vinnudegi er: Hvaða breytingum viljum <u>við</u> stuðla að með notkun nýrra tæknimiðla?</p> <p>Hér er sjónum sérstaklega beint að kennsluháttum sem rutt hafa sér rúms undanfarin ár, einkum vestan hafs. ,,Flipped classroom“ eða ,,flipped instruction“ er byltingarkennd og áhugaverð aðferð í skólastarfi. Hér á landi er hún er stundum kölluð ,,speglaðir kennsluhættir“, ,,vendikennsla“ eða jafnvel „úthverf kennsla“. Með því er átt við að hefðbundinni kennslu er snúið við. Fyrirlestrar og kynningar kennara eru vistuð á netinu á mynd-, hljóð- eða textaformi. Nemendur geta horft og hlustað á kynningarnar eins oft og þeim sýnist og hvar sem þeim sýnist. Þá geta nemendur sent spurningar um efnið til kennara (eða annarra nemenda í hópnum) og fengið svör á netinu sem öllum eru opin. Þá eru nemendur hvattir til að nota netið til að finna heppilegt ítarkennsluefni. Kennslustundir í skóla eru svo notaðir til frekari vinnu með námsefnið, samstarfs nemenda og leiðsagnar kennara eftir þörfum.</p> <p>Vert er að benda á að það er þessi síðastnefndi þáttur ,,speglaðrar kennslu“, vinnan í kennslustuninni sem skapar byltingarkennda möguleika í námi og kennslu. Þar er lögð áhersla á verklegt nám, samvinnu og skapandi starf í samræmi við áhuga og getu hvers nemanda.</p> <p>Á síðasta ári sótti ég ráðstefnu um kennaramenntun í New York á samt nokkrum skólamönnum. Þar kynnti m.a. ungur frumkvöðull, Salman Kahn, hugmyndir sínar um notkun myndskeiða á vef til að hjálpa fólki að skilja námsefni sem það átti erfitt með að læra. Verkefnið hafði byrjað þegar ung frænka hans bað um aðstoð við að skila stærðfræðidæmi. Þar sem hún bjó í öðru ríki notuðu þau netið til samskipta. Verkefni Kahns byrjaði smátt, en vatt fljótt uppá sig, þegar fleiri fundu vefsvæði hans og tóku að nýta sér það. Umræður sköpuðust á samskiptamiðlum og fleiri tóku að leggja efni í púkkið. Kahn Academy varð til sem vefur með safni námsefnis og líflegum umræðum nemenda, foreldra og kennara. Í fyrra réði svo einn virtasti háskóli heims, MIT í Boston, Salman Kahn til sín til að þróa þetta vefsvæði og þá ,,spegluðu kennslu“ sem fylgdi því og tengja það formlegum námsbrautum sínum.</p> <p>Hér á landi má finna áhugaverðar tilraunir með kennsluhætti í þessa veru. Keilir hefur verið að feta inn á þetta svið, ýmsar háskóladeildir og nokkrir framhaldsskólar (s.s. Versló, Framh.sk. á Tröllaskaga) hafa reynt að þróa þessar hugmyndir og kennarar á grunnskólastigi (t.d. Félag kennara í upplýsingatækni og Félag náttúrufræðikennara) hafa þreifað sig áfram á þessu sviði.</p> <p>Mikil deigla er í íslenska skólakerfinu um þessar mundir eins og þið vitið. Fyrir tveimur árum gáfum við út nýjar aðalnámskrár fyrir leikskóla grunnskóla og framhaldsskóla. Í nýju námskránum er boðuð ný menntastefna sem skilgreinir sex grunnþætti menntunar á öllum skólastigum. Þeir eru: Læsi í víðum skilningi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð og sköpun. Í nýju aðalnámskránum er gert ráð fyrir auknu sjálfstæði einstakra skóla og hvatt til frumkvæðis kennara og skólastjórnenda í skipuleggja nám og kennslu með hliðsjón af nýrri menntastefnu og aðstæðum á hverjum stað.</p> <p>Ljós er að ný upplýsinga- og samskiptatækni skapar fjölbreyta möguleika til útfærslu náms og kennslu. Sú kennslutækni og þeir kennsluhættir sem hér eru til umfjöllunar í dag, spegluð kennsla, hafa augljósa skírskotun til grunnþátta aðalnámskrár og þeirra umbóta í skólastarfi sem ný aðalnámskrá hvetur til.</p> <p>Þið eigið spennandi vinnu framundan í dag. Möguleikar upplýsinga- og samskiptatækninnar í námi og kennslu eru ótrúlega margir og þeim mun fjölga á komandi árum eftir því sem tækninni sjálfri vindur fram. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að nota þá kosti eftir megni, sem nýja tæknin veitir okkur. Við eigum líka að feta þessa nýju stigu varlega, reyna að halda því góða sem við höfum verið að gera í skólunum og þróa það áfram með hjálp tölvu- og upplýsingatækninnar í átt að betri kennslu og betra námi – með það að leiðarljósi að gera góðan skóla betri og auka gæði menntunar í þágu allra.</p> <p>Gangi ykkur vel.</p>

2013-04-26 00:00:2626. apríl 2013Menntaþing í Borgarbyggð

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir þinggestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil byrja á því að lýsa yfir ánægju minni með frumkvæði Borgarbyggðar að halda sérstakt menntaþing þar sem ætlunin er að greina sérstöðu Borgarbyggðar sem skólasamfélags. Það er mikilvægt að reyna að átta sig á því fyrir hvað samfélagið vilji standa í þessum efnum og ræða tækifæri til aukins samstarfs milli skólastofnana í héraðinu. Segja má að þetta menntaþing sé eðlilegt framhald af Borgarfjarðarbrúnni, metnaðarfullu samstarfsverkefni grunn- og framhaldsskóla í héraðinu fyrir nokkrum árum. Jafnframt er kjörið að nýta nýjar aðalnámskrár til að leiða saman alla aðila skólasamfélagsins, allt frá leikskóla upp í háskóla til að ræða um áherslur, samstarf og samfellu í námi og kennslu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Gaman er að rifja upp að í tengslum við stofnun Menntaskóla Borgarfjarðar 2006 og útgáfu aðalnámskrár grunnskóla 2007 var ákveðið að efna til formlegs þróunarverkefnis í Borgarbyggð í því skyni að styðja við umbætur á skólanámskrám framhaldsskólans og allra grunnskóla í Borgarfirði þannig að þeir gætu verið í fararbroddi í skólaþróun. Um var að ræða þriggja ára verkefni sem hófst 2007 og lauk formlega sumarið 2010. Markmið með verkefninu var að skapa samfellu milli grunn- og framhaldsskóla, auka sveigjanleikja milli og innan skólanna og mæta breytilegum þörfum ólíkra nemenda. Lokamarkmið verkefnisins var betri menntun á svæðinu, minna brottfall og aukið sjálfstæði og frumkvæði nemenda. Mennta- og menningarmálaráðuneytið veitti styrki til þessa verkefnis og árið 2010 lét það gera úttekt á því. Í úttektarskýrslunni komu bæði fram veikleikar og styrkleikar verkefnisins og jafnframt að það hefði orðið ávinningur af því. Sérstaklega er tilgreint að verkefnið hefði leitt til gróskumikillar og faglegrar umræðu á tveimur skólastigum, sem talin er geta leitt til betra skólastarfs – bæði fyrir nemendur og kennara og aukinnar starfsánægju beggja. Hins vegar náðust ekki öll markmið verkefnisins, enda vart við því að búast því má segja að markið hafi verið sett mjög hátt og ytri aðstæður í samfélaginu skömmu eftir bankahrunið hjálpuðu ekki til. En af þessu má draga þá ályktun að það er vilji og ásetningur skólasamfélagsins í Borgarfirði að stefna að auknu samstarfi þvert á skólastig og er það í góðu samræmi við áherslur í nýjum aðalnámskrám fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég tel að skóli eigi að vera hreyfiafl í samfélaginu. Til þess var hann stofnaður. Íslenski almenningsskólinn varð til og þróaðist á félagslegum og pólitískum umbrotatímum. Hann var nauðsynlegur þáttur í þeirri endurnýjun efnahagskerfis, félagsgerðar og hugmyndafræði sem við köllum nútímavæðingu. Þessar breytingar hér á landi voru að sjálfsögðu hliðstæðar breytingum sem áttu sér stað á Norðurlöndunum og öðrum nágrannalöndum, enda voru fyrirmyndir og hugmyndir óspart sóttar þangað.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þeir aðilar sem stóðu að og leiddu stofnun almenningsskólans og uppbyggingu hans gerðu beinlínis ráð fyrir að hin nýja stofnun væri pólitískt og félagslegt hreyfiafl í nýju samfélagi. Nýi almenningsskólinn átti ekki eingöngu að fræða um nýtt samfélagsform og hugmyndir nútímasamfélagsins, heldur beinlínis stuðla að menntun þegnanna þannig að þeir gætu skilið samfélagið og tekið þátt í mótun þess og uppbyggingu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Almenningsskólinn tók stórstígum breytingum á 20. öld. Forsendur skólahalds eins og þær birtast í stefnumótun, löggjöf, námskrám og skýrslum eru þó enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og jafnrétti þegnanna. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Mörg stærstu vandamál samtímans eru þess eðlis að þau munu lenda með auknum þunga á komandi kynslóðum. Félagsleg vandamál verða ekki greind frá efnahagslífi og umhverfismálum. Loftslagsbreytingar af manna völdum, aukinn ágangur á auðlindir jarðar, ósjálfbær neysla og lifnaðarhættir eru dæmi um þá hættulegu stefnu, sem viðgengist hefur víða um heim, að eðlilegt sé að ganga á auðlegð heimsins og taka ótæpilega að láni frá komandi kynslóðum. Þessum hugsunarhætti þarf að breyta og ein leið til þess er að auka meðvitund unga fólksins um umhverfi sitt og hvernig við stuðlum að sjálfbærri þróun. Við þurfum að gera nemendur dagsins í dag hæfa til að takast á við samfélag framtíðar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Áherslan á hæfni nemenda er í takt við breyttar áherslur í menntamálum víðs vegar um heiminn. Hún segir okkur að það er ekki nóg að einblína á hvaða námsgreinar eru kenndar eða hvað nemendum er kennt innan hverrar námsgreinar; heldur hvernig þeir geta nýtt þekkingu sína og leikni, yfirfært og tengt við daglegt líf, störf og kröfur næsta skólastigs. Markmið með námi í skólum snýst þannig ekki einungis um að auka þekkingu, leikni og hæfni í mismunandi námsgreinum heldur að stuðla að alhliða þroska allra nemenda, gera þá læsa á samfélagið, menningu, umhverfi og náttúru, þannig að þeir búi yfir framtíðarsýn, getu og vilja til að hafa áhrif og taka virkan þátt í að viðhalda samfélaginu, breyta því og þróa áfram.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Nýjum aðalnámskrám fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem fram undan eru. Liður í þessu er áhersla á sex grunnþætti menntunar: læsi, sjálfbærni, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti, heilbrigði og velferð og sköpun.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Við gerum okkur öll fulla grein fyrir að þróun skólakerfisins er vandasamt verk. Ekki nægir að breyta texta í löggjöf og námskrám til að breyta skólastarfinu. Þar þurfa að koma til nýjar hugmyndir og markvissar áherslur í starfi kennara og skólastjórnenda. Möguleikar skólanna til að verða raunverulegt hreyfiafl í samfélaginu byggjast fyrst og fremst á starfi kennaranna, fagmennsku þeirra, áhuga og sköpunarmætti.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið vinnur nú að innleiðingu nýrra námskráa í samstarfi við sveitarfélög og samtök kennara og foreldra, en ljóst er að í svo viðamiklu verkefni þurfa margir aðilar að leggjast á árar og samstarf milli sem flestra aðila er lykillinn að því að vel takist til. Út eru komin fimm af sex þemaheftum um grunnþættina, sem ætlað er að vera til leiðbeiningar fyrir skólastjórnendur og kennara um innleiðingu þáttanna í skólanámskrá og kennslu. Um þessar mundir er verið að dreifa og kynna síðari hluta aðalnámskrár grunnskóla, þ.e. fyrir einstök greinasvið, og með þeirri útgáfu lýkur formlega heildarendurskoðun á aðalnámskrám sem unnið hefur verið að frá setningu menntalaganna 2008.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Skólar eru margbrotnar stofnanir og í raun frekar samfélög en stofnanir. Engir tveir skólar eru eins. Hver skóli hefur sín sérkenni; sína sögu og menningu. Eins og önnur samfélög breytast skólar, hvort sem við viljum eða ekki. Og breytingar eru ekki allar til góðs. Æskilegar breytingar köllum við <em>þróun</em> og við getum stuðlað að skólaþróun á meðvitaðan hátt. Þróunarstarf er skapandi verkefni kennara, stjórnenda og skólasamfélagsins alls í hverjum skóla. Það snýst um fjölþætt samspil skólamenningar og jákvæðra breytinga á henni. Skólaþróun er ekki breyting breytinganna vegna. Við viljum gera skólana betri. Sagt er að engin raunveruleg þróun sé átakalaus, þannig að í slíku starfi þarf fólk að stíga út fyrir þægindahringinn og fara í nokkurs konar óvissuferð. Það er einnig eðli þróunarverkefna að þau breytast gjarnan með tímanum og rétt er að taka fram að frávik frá upphaflegri áætlun þurfa ekki endilega að vera neikvæð fyrir starfsemina.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu menntaþingsgestir. Í upphafi máls míns greindi ég frá tilraunaverkefninu Borgarfjarðarbrúnni og metnaðarfullum markmiðum þess. Þótt ekki hafi þau öll gengið eftir, m.a. vegna erfiðra ytri aðstæðna kom ýmislegt áhugavert fram í úttektinni, sem gerð var á því. Þar má til dæmis nefna:</font></p> <blockquote style="margin-right: 0px;" dir="ltr"> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að fagleg umræða kennara hafi styrkst og eflst</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að samstarf fagkennara milli skólanna jókst</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að verkefnið hafi rofið faglega einangrun kennara</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að þróunarvinna sé í gangi með kennsluhætti og námsmat í öllum skólunum</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að mikill áhugi sé til að efla samstarf skólastiganna</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">að áhugi sé á að auka notkun upplýsingatækni í skólastarfsinu.</font></p> </blockquote> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þá er einnig nefnt sem ávinningur af verkefninu að jákvæð breyting hafi orðið á starfsháttum og samstarfi kennara innan og á milli allra skólanna. Sérstaklega var það talin vítamínssprauta og mikilvægt fyrir kennara að fá að hittast, ræða saman og vinna faglega saman, og mikill áhugi á að halda því áfram.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil að lokum hvetja ykkur til að þróa áfram samstarf allra skólastofnana í Borgarfirði og bæði líta þar til reynslunnar af Borgarfjarðarbrúnni og nýta nýja aðalnámskrá sem samræðuvettvang um megináherslusvið. Ég óska ykkur til hamingju með þetta menntaþing og góðs gengis í störfum þingsins og í framhaldinu. Það er mikilvægt að skiptast á skoðunum og ræða málin með jákvæða þróun í skólamálum að leiðarljósi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Takk fyrir !</font></p>

2013-04-26 00:00:2626. apríl 2013Sprotar - Ársfundur Stofnunar Árna Magnússonar

<p dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu fundargestir.</font></p> <font face="Times New Roman"><em></em></font> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman"><em>Sprotar</em> er ágætis yfirskrift á ársfund Stofnunar Árna Magnússonar að þessu sinni. Eins og fundargestir hafa kynnst af því að hlýða á erindin hér í morgun þá er sprettan svo sannarlega góð nú á vordögum. Verkefnin sem stofnunin tekur að sér og aðstoðar aðra við að sinna eru fjölbreytt og spennandi. Arfurinn í sínum margbreytilegu myndum, sem fræðimenn vinna með bæði heima og heiman, er gerður aðgengilegur með sífellt nýjum miðlunarleiðum og tungumálið er sprellifandi: Ungt fólk velur sér íslensku sem annað mál af því að hún er svo rækilega öðruvísi en flest allt það sem liggur í augum uppi og við leitumst við að fella sífellt ný svið veruleikans undir þetta ágæta tungumál okkar. Það er ótrúlegt að hugsa til þess að í um 40 háskólum víða um heim sé fólk að læra nútíma íslensku. Íslenskar bókmenntir, bæði fornar og nýjar, njóta stöðugt meiri athygli erlendis og þær, íslensk tónlist og kvikmyndir hafa eflt áhuga á tungumálinu. Eins og oft er sannast þar að miðlun og þátttaka í menningu elur af sér ný verkefni þar sem nýtt land er numið. Íslensk menning á svo sannarlega erindi við hinn stóra heim. Við styðjum líka málvitund okkar með nýrri tækni, leiðréttum og lögum, því að tungumálið er í sífelldri þróun þó það hvíli á traustum grunni. Endurblöndun og frumsköpun kviknar af auknum kynnum að þessum grunni.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Og grunninn eigum við mönnum eins og Árna Magnússyni að þakka, þessum manni sem við höndluðum eitt sinn með á hverjum degi því hann var á græna hundrað kallinum, og við heiðrum nú á afmælisári þegar 350 ár eru liðin frá fæðingu hans. Heldur þótti mér nú Árni virðulegri en hrognkelsið, en hvað um það.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þið sem hér sitjið þekki Árna Magnússon og sögu hans mæta vel, en manni verður vitanlega hugsað til þessa eldhuga þegar miðlun arfsins til komandi kynslóða ber á góma. Maður verður að setja sig í spor handritasafnarans Árna af og til og reyna að skilja tilfinninguna sem hlýtur að hafa fylgt því í brjósti hans að finna og bjarga úr gleymskunnar dá þeim merka arfi sem hann uppgötvaði á sinni tíð. Á þessum ágæta vordegi skulum við láta sárann missi Árna og okkar allra í brunanum mikla liggja milli hluta – sumt er bara of sárt.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er því einkar gleðilegt að störf yngri kynslóðar fræðimanna og jafnvel listamanna sem hafa ræktað með sér áhuga á þessum arfi, séu að skila sér inn í fjölbreytt þessarar stofnunar sem við kennum við Árna Magnússon. Það er líka einkar gleðilegt að á þessu afmælisári séum við svo sannarlega að búa þannig um hnútana að stórbæta aðgengi að þessum arfi með byggingunni sem nú mun senn rísa á melunum hér aðeins norðar og við ætlum að kenna við Íslensk fræði. Þar mun líka verða boðið upp á dýnamíska og nútímalega umgjörð um starfið og fræðasamfélagið sem án efa mun fleyta rannsóknum og miðlun á þessu sviði áfram.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Af þessu öllu má dæma er framtíðin greinlega björt, bæði þegar litið er til viljans til að rannsaka og endurmeta þennan arf og umgjörðarinnar sem við viljum móta.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Sprettan er svo sannarlega góð ágætu gestir, þetta ber sprotarnir og ársskýrslan sem fylgir þessum aðalfundi, með sér.</font></p>

2013-04-26 00:00:2626. apríl 2013Íþróttaþing íþrótta- og Ólympíusambands Íslands

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Kæru gestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Undanfarin ár hafa verið umbrotasöm í íslensku samfélagi. Íþróttalífið í landinu hefur þurft að aðlagast aðstæðum líkt og aðrir málaflokkar. Vissulega hefur á sviði ríkis og sveitarfélaga þurft að takast á við efnahagsvanda sem hefur haft áhrif á fjárveitingar til íþrótta.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Hins vegar má segja að íþróttir og íþróttaþátttakan blómstri sem aldrei fyrr. Hvert sem litið er virðist aukin þátttaka blasa við, hjá börnum og ungmennum, eldri borgurum og sprenging hefur orðið í öllum aldurhópum hvað þátttöku í almenningsíþróttum varðar. Við sjáum einnig ágætan árangur af verkefnunum „heilsueflandi grunn- og framhaldsskóli“. Innleiðing þeirrar hugmyndafræði er í höndum Landlæknisembættisins í samstarfi við hvern skóla. Íþróttafélögin í nærsamfélaginu hafa talsverð áhrif á það verkefni því aðkoma þeirra er mikil á svokölluðum afrekssviðum, sem boðið er upp á í framhaldsskólum og í einhverjum tilvikum sem val í grunnskólum. Fyrstu niðurstöður rannsókna á því hvernig verkefnið um heilsueflanda skóla kemur út benda til þess að nemendur sem eru á afrekssviðunum ná betur að tileinka sér heildarhugmyndafræðina sem býr að baki og snertir næringu, hreyfingu, geðrækt og lífsstíl. Það er ekki síst metnaðarfullu starfi einstakra íþróttafélaga að þakka. Áhrifin, sem þetta allt hefur, eru að verða áþreifanleg og jákvæð fyrir okkar samfélag.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Íþróttastefnan, sem sett var 2011 miðar að því að efla ýmsa þætti íþróttalífsins. Stefnan sem slík er fjölþætt en að mótun hennar komu aðilar frá ríki, sveitarfélögum, íþróttahreyfingunni og fræðasamfélaginu. Í kjölfar fundar með ÍSÍ og sérsamböndum á síðasta ári setti ég af stað starfshóp sem var falið það verkefni að athuga betur hvernig hægt væri að hrinda stefnunni í framkvæmd. Starfshópurinn hefur lokið störfum og skilaði af sér nokkuð ítarlegri aðgerðaráætlun sem ráðuneytið, íþróttahreyfingin og sveitarfélögin geta stuðst við í áframhaldandi starfi. Hlutverk ríkisins gagnvart íþróttahreyfingunni hefur fyrst og fremst falist í fjármögnun heildarsamtakanna ÍSÍ og UMFÍ, fjárhagsstuðningi við starfsemi sérsambanda og fjárframlagi í Afrekssjóð og Ferðasjóð. Ráðuneytið og ÍSÍ taka þar að auki sameiginlega ábyrgð á lyfjaeftirliti í íþróttum. Fyrir utan þetta koma svo fjárframlög úr Lottó og Getraunum einnig til starfsemi sérsambanda, héraðssambanda og íþróttafélaga. Sveitarfélögin hafa stutt við íþróttastarf íþróttafélaganna hvert á sínu svæði með aðstöðu og í mörgum tilvikum fjárhagsstuðningi. Þetta er í grófum dráttum það kerfi sem við búum við í dag.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þegar kemur að því að styrkja þessar stoðir frjálsrar íþróttastarfsemi höfum ráðuneytið á undanförnum misserum rætt við ÍSÍ um leiðir og einnig koma fram í fjárlögum 2013 hækkanir á framlögum til sérsambanda, Afrekssjóðs og Ferðasjóðs. Samningar til lengri tíma hafa hins vegar ekki náðst við ÍSÍ og kemur það í hlut næstu ríkisstjórnar að fylgja því eftir.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég hef á fjölmörgum fundum mínum með fulltrúum bæði ÍSÍ og einstakra sérsambanda rætt stöðu íþrótta og hef átt ánægjuleg samskipti við alla þá sem ég hef hitt á þessum vettvangi og vil ég þakka fyrir það. Staða íþrótta í íslensku samfélagi er sterk þó alltaf megi finna nýjar leiðir og huga að framtíðarskipan mála. Sú vinna allra aðila sem koma að íþróttamálum mun halda áfram á komandi misserum.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Bestu þakkir</font></p>

2013-04-26 00:00:2626. apríl 2013Ársfundur Kennarasambands Íslands

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu ársfundarfulltrúar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil byrja á því að þakka ykkur fyrir að fá tækifæri til að ávarpa fundinn, sem einkum mun fjalla um mat á skólastarfi og eins og ykkur er kunnungt gegnir ráðuneytið menntamála ríku hlutverki í því efni.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Stjórnvöld og stefnumótunaraðilar í menntamálum víða um heim hafa í auknum mæli beint sjónum að gæðamálum skóla og mati á skólastarfi. Gæðastarf sem fer fram í skólum er fyrst og fremst tæki til að skilja betur hversu vel nemendum gengur að læra, til að upplýsa foreldra og samfélag um frammistöðu skólakerfisins og til að bæta skólastarf, hæfni skólastjórnenda og kennslu í skólastofunni.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Samfélagið og atvinnulífið gerir miklar kröfur til skólakerfisins okkar um árangur í námi, um að jafnræðis sé gætt og markið sett hátt. Við viljum alltaf betri skóla. Og þess vegna er svo mikilvægt að vinna að því markmiði með markvissu starfi innan skólanna og hjá menntayfirvöldum á öllum stigum stjórnsýslunnar. Bæði hjá okkur og í öðrum löndum í kringum okkur hefur þróunin í skólakerfinu verið í átt til meiri dreifstýringar og auknu sjálfræði skóla. Það eru því skólarnir sjálfir sem bera hitann og þungann af því að vinna að umbótum á skólastarfi. Menntayfirvöld þurfa að tryggja að starfsemi skóla sé í samræmi við ákvæði laga, reglugerða og aðalnámskráa, ekki síst til að stuðla að því að réttindi nemenda séu virt og að þeir fái þá þjónustu sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum. Allir þurfa að vera vakandi fyrir því hvernig hægt er að gera skólastarf betra og setja markið hærra.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Með lögunum frá 2008 var sjálfstæði sveitarfélaga og skóla aukið og þeim skapað meira svigrúm til að móta skólahald. Samhliða því var mat og eftirlit almennt aukið til að leitast við að tryggja gæði menntunar. Sveitarfélög fengu aukið hlutverk í eftirliti með menntun og skólastarfi og mats- og eftirlitshlutverk ráðuneytisins var þróað í þá átt að taka til fleiri þátta en það hafði gert áður, svo sem velferðar og líðan nemenda, forvarna og starfshátta skóla.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Skólarnir bera sjálfir ábyrgð á innra mati sínu en ráðuneytið og eftir atvikum sveitarfélög annast ytra mat á skólum. Ytra mat felst m.a. í úttektum á skólastarfi í heild eða einstökum þáttum þess, stofnanaúttektum, úttektum á námsgreinum og námsþáttum og eftirliti með innra mati skóla. Ráðuneytið ber jafnframt ábyrgð á því að fylgjast með því að sveitarfélög uppfylli lögbundnar skyldur sínar gagnvart skólum þar sem við á. Stofnanaúttektir sem gerðar hafa verið á leik- og grunnskólum hafa mælst vel fyrir og reynst gagnlegar fyrir skóla, sveitarfélög og ráðuneyti.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið fylgist einnig með stöðu og þróun menntakerfisins. Í þeim tilgangi safnar ráðuneytið margvíslegum upplýsingum um skólahald, m.a. með þátttöku í alþjóðlegum könnunum á námsárangri, eins og PISA, og öðrum þáttum skólastarfs eins og TALIS könnuninni um kennarastarfið.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið gerir áætlun um úttektir á öllum skólastigum og birtir þær á heimasíðu sinni. Einnig gefur ráðuneytið út ítarlegar leiðbeiningar um innra mat sem skólar geta nýtt sér, kjósi þeir það.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Með því að ráðuneytið aflar kerfisbundið samanburðarhæfra upplýsinga frá skólum og sveitarfélögum og birtir þær opinberlega ásamt greiningu á stöðu skóla og sveitarfélaga er stuðlað að virku aðhaldi og eftirliti með gæðum skólastarfs.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ein lykilspurning sem við verðum að spyrja okkur og sem kennarar og skólastjórnendur velta mikið fyrir sér er þessi: Hvað eru gæði í skólastarfi? Við hvað á að miða þegar reynt er að meta gæði skólastarfs? Í því sambandi gegna aðalnámskrárnar veigamiklu hlutverki. Aðalnámskrár skólastiganna, sem nú er verið að innleiða, mynda grunn viðmiða sem mat á skólastarfi hvílir á en í skólanámskrá útfærir hver skóli nánar þau markmið og viðmið sem sett eru fram í aðalnámskrá og eftir atvikum í skólanámskrám. Mikilvægt er að innra og ytra mat á skólum nái til allra lögbundinna markmiða skólastarfisins, þ.m.t. hlutverks skóla að styrkja nemendur til þátttöku í lýðræðisþjóðfélagi, efla frumkvæði og sjálfstæða hugsun nemenda, samskiptahæfni og fleiri atriði sem m.a. tengjast grunnþáttum menntunar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Aðalnámskrárnar eru ekki einu viðmiðin sem við höfum til að styðjast við. Samræmd könnunarpróf gegna mikilvægu hlutverki til að átta sig á frammistöðu skóla og árangrinemenda. Og á síðasta áratug hefur í auknum mæli verið tekið mið af alþjóðlegum könnunum, einkum og sér í lagi PISA, til að meta árangur grunnskólakerfisins í heild sinni. Það er af sem áður var, að Íslendingar gætu barið sér á brjóst í þeirri fullvissu að þeir væru með bestu skóla í víðri veröld. Nú hafa alþjóðlega viðurkenndar samanburðarrannsóknir gefið okkur tækifæri til að meta árangur skólakerfisins á hlutlægan hátt í samanburði við löndin í kringum okkur. Mennta- og menningarmálaráðuneytið stefnir að því að taka reglulega þátt í alþjóðlegum rannsóknum á vegum OECD í samstarfi við önnur lönd. Enda veita slíkar rannsóknir ekki aðeins mikilvægar upplýsingar um stöðu íslenskra nemenda í samanburði við nemendur í öðrum löndum heldur gefur okkur mikilvægar vísbendingar um hvort að þær stefnumótandi aðgerðir sem stjórnvöld grípa til skila tilætluðum árangri.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Eins og ráðuneytið hefur greint frá og kynnt þá hefur Námsmatsstofnun nú tekið við nokkrum verkefnum sem áður var sinnt af ráðuneytinu. Meðal verkefna er mat og eftirlit með leik- og grunnskólum og stefnt er að því að eftirlit með framhaldsskólum flytjist einnig til stofnunarinnar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þrátt fyrir þessa tilfærslu þá hefur ráðuneytið eftir sem áður heimildir til að ráðast í svokallaðar frumkvæðisathuganir, t.d. í kjölfar ábendinga úr skólasamfélaginu og aðrar úttektir eftir því sem þurfa þykir. Eftirfylgnin með niðurstöðum fer áfram fram innan ráðuneytisins.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Um mat og eftirlit með skólastarfi er nánar fjallað í reglugerðum sem settar hafa verið við lögin. Til að stuðla að enn betri innleiðingu laga og reglugerða, með gæði skólastarfs í víðum skilningi að leiðarljósi, var stofnað til samstarfs ráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga ásamt Jöfnunarsjóði um þróun á samstarfi um ytra mat á skólum. Niðurstaðan úr því samstarfi er ykkur sjálfsagt flestum kunn en nú er farið af stað þróunarverkefni um mat á grunnskólum til næstu tveggja ára. Skólastjórafélagið er einnig komið í það samstarf og langar mig á þessum vettvangi að lýsa yfir mikilli ánægju með hversu vel hefur tekist til með þetta verkefni. Verkefnið verður sérstaklega kynnt hér á eftir en það bíður okkar að vinna sambærilegt módel fyrir leikskólastigið.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið hefur með ýmsum öðrum hætti lagt mat á skólastarf. Það ákvað að fylgjast með innleiðingu nýrra laga með því að gera kannanir meðal sveitarfélaga og skólastjóra leik- og grunnskóla. Með því var ætlunin að fá breiða mynd af stöðu mála og varpa ljósi á áherslur og sýn sveitarstjórna og stjórnenda grunnskóla. Kannaðir voru þættir eins og t.d. skólastefna og eftirlit sveitarfélaga, sérfræðiþjónusta, skólaráð, foreldrafélög og samrekstur skólastiga.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Almennt er óhætt að segja að sveitarfélög og skólar hafi innleitt lögin að mestu,þó vissulega séu enn dæmi þess að innleiðing á einstaka ákvæði laga og reglugerða sé ábótavant.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þá vil ég að endingu nefna að undanfarin misseri hefur ráðuneytinu í auknum mæli borist kærur eða ábendingar vegna starfsemi skóla. Áður voru slík erindi oft afgreidd í símtali eða í óformlegri athugun og eftir atvikum fyrir milligöngu gagnvart hlutaðeigandi stjórnvöldum. Í kjölfar þeirrar gagnrýni sem sett var fram í skýrslu rannsóknanefndar Alþingis um bankahrunið og orsakir þess um formleysi við afgreiðslu mála í stjórnsýslunni hefur í ríkara mæli verið tekin upp formlegri afgreiðsla slíkra mála í ráðuneytinu. Ráðuneytið hefur ritað sveitarfélögum bréf og óskað upplýsinga með formlegum hætti þegar því berast ábendingar og kvartanir. Oft hefur þurft ítrekuð bréf ráðuneytisins vegna ófullkominna svara sveitarfélaga eða að ráðuneytið hefur beitt sér fyrir sérstökum frumkvæðisathugunum á afmörkuðum þáttum skólastarfs. Hafi úttektir leitt í ljós brotalamir er úttektinni fylgt eftir með tillögum um úrbætur, krafist umbótaáætlana og þeim síðan fylgt eftir. Með þessu nýja verklagi er leitast við að standa betur vörð um réttindi barna.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Að lokum skulum við hafa hugfast í hvaða tilgangi allt þetta starf er unnið. Markmiðið er skýrt: Að auka gæði menntunar í þágu allra og efla námsmat á breiðum grunni sem fyrst og fremst styður okkur í að gera góðan skóla enn betri !</font></p>

2013-04-16 00:00:1616. apríl 2013Íslenski dansflokkurinn 40 ára

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu dansarar og dansáhugamenn</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er merkilegt til þess að hugsa dansflokkurinn sé orðinn fertugur, þessi menningarstofnun okkar Íslendinga sem alltaf er svo síung og sprellandi. Á sýningar flokksins er gott að koma til að hlaða batteríin – sjúga í sig alla orkuna sem hreinlega geislar af dönsurunum í hvert skipti sem maður sér uppsetningar hans. Þar eru svo sannarlega á ferðinni listamenn sem gefa af sér og maður fer allur hressari heim. Það eru fáir staðir jafn góðir til að fá beint í æð ástríður og átök og einmitt þessar sýningar. Þannig að nú á síðustu og verstu tímum er ekki slæmt að vera hingað komin</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Listrænn metnaður hefur ávalt verið samfara þessari miklu orku. Eins og ég þarf líklega ekki að fjölyrða um hér í kvöld þá hefur dansinn vitanlega fylgt manninum alveg frá því að hann fór að slá taktinn, eða kannski er líklegt að menn hafi fyrst farið að dilla sér. Í samanburði við þessa eilífð er saga Íslenska dansflokksins ósköp stutt, en ég er fullviss um að á þessum fjörutíu árum hefur skilningur fyrir mikilvægi þessa starfs aukist jafnt og þétt. Dansinn er í dag nauðsynlegur þáttur í listalífi landsmanna í sínum fjölbreyttu myndum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Íslenski dansflokkurinn hefur, eins við vitum, lagt mikið fram til við að efla orðspor íslenskrar menningar á erlendri grund. Nú síðast tók flokkurinn þátt í Nordic Cool menningarhátíðinni sem fram fór í Kennedy listamiðstöðinni í Washington. Starfsemi flokksins er síðan í nánum tengslum við erlenda strauma og stefnur í dansheiminum á hverjum tíma. Við uppsetningu verkefna koma reglulega erlendir listamenn til samstarfs við flokkinn og það er gríðarlega dýrmætt, hefur ávallt aukið fjölbreytni í starfsemi flokksins.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er stundum sagt – og kannski ekki skrítið í bókmenntalandi - að listir og menning á Íslandi séu fyrst og fremst menning orðsins. Það er því bæði nauðsynlegt og hressandi að njóta af og til lista sem hafa frelsi undan orðunum, eins og dansinn er í öllum aðalatriðum. Þetta er nauðsynlegt jafnvel þó að maður sitji síðan úti í sal á samtímadanssýningum og rembist við að þýða upplifunina yfir á hinn orðaða veruleika. Búa til skilning orðanna, sögu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það eru heldur ekki léttvæg málefni sem koma fyrir í sýningum dansflokksins. Þar er oftar en ekki á ferðinni glíman í lífi okkar mannanna. Þar er boðið bæði upp á flóknar og einfaldar sögur. Tíminn leikur oft stórt hlutverk og hrynjandi lífsins. En fyrst og síðast dáist maður af þessum óþrjótandi krafti dansaranna, hve tilfinningarnar eru gríðarlega sterkar og miklar sem krauma upp á yfirborðið í sýningum flokksins. Orka - er fyrsta orðið sem kemur upp í hugann, orkan í manninum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">En á fjörutíu ára afmæli þessarar stofnunar er rétt að þakka fyrir það starf sem Íslenski dansflokkurinn hefur unnið á þessum árum sem liðin eru frá stofnun hans.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Megi starfsemin þroskast á alla vegu í framtíðinni.&#160;</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Bestu þakkir og til hamingju með afmælið</font></p>

2013-04-16 00:00:1616. apríl 2013Nótan 2013 - Uppskeruhátíð tónlistarskólanna

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Tónlistarskólarnir í landinu eru jarðvegurinn sem nærir gróskuna í íslensku tónlistarlífi. Nótan, uppskeruhátíð tónlistarskólanna, ber þessari staðreynd fagurt vitni. Fá svið íslensks samfélags hafa jafn breiða skírskotun og íslensk tónlist sem vekur hrifningu víða um heim og eykur forvitni um landann.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Hæfileikarnir koma berlega í ljós í keppni á borð við Nótuna og hvatningin sem hún veitir ungu tónlistarfólki er nauðsynleg. Samanburður er hollur, það að standa fyrir framan sal af fólki þroskar mann á fjölbreyttan máta. Þetta hafa menn lengi vitað. Gríski heimspekingurinn Aristóteles benti á áhrif tónlistar á siðferðisþrek mannsálarinnar. Hann taldi að fyrst tónlistin hefði mannbætandi áhrif þá þyrfti að beina ungu fólki inn á þessa braut og mennta það í tónlist. Tónlist var ein af grunnþáttum í hinni heildsteyptu manneskju.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Tónlistariðkun er líka félagsleg athöfn. Samleikurinn kennir tónlistarfólki að vinna saman að settu markmiði, slípa útkomuna og skerpa. Allt stefnir að sama marki og útkoman þarf að vera sem best einmitt þegar hefja á leik fyrir framan áheyrendur.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það að hlusta krefst líka einbeitingar, við verðum að gefa okkur tónlistinni á vald og þegar best lætur hefur tónlist þau áhrif að mörkin milli vitundar okkar og heims tónanna þurrkast út. Hrynjandi eða hljómagangur geta vakið sterkar tilfinningar og orðanna gerist varla þörf.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Fáir hafa talað jafn fallega um tónlist á Íslandi og rithöfundurinn Halldór Laxness sem flutti eitt sinn erindi í Ríkisútvarpið um sellósvíturnar eftir Bach, eða hnéfiðlu-samstæðurnar, eins og hann kallaði verkin sex. Þar sagði skáldið m.a.:</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman"><em>„Mér finnst einlægt að þeim sem eru að reyna að útskýra tónlist með orðum sé ekki ljóst hlutverk orða og þaðan af síður tónlistar“</em> sagði Halldór í erindi sínu og spurði síðan um verk Bachs:</font></p> <font face="Times New Roman"><em></em></font> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman"><em>„Hverju fá orð aukið við þetta verk? Hvað tjáir þessi einfalda og stórbrotna tilraun í laglínu sem er um leið svo óhemjulega smágerð og næm? Þó grannt sé hlustað æ ofan í æ, og þó undrun og aðdáun þess sem hlustar verði æ því meiri sem hann hlustar lengur, þá heldur þó aðalatriðið áfram að vera jafn óuppgötvað og það er óumræðilegt. Menn geta sosum reynt að svara í orðum og það hefur sjálfsagt oft verið gert, en ætli flest svörin verði öllu meira en endurtekning, að breyttu breytanda, á svörum við gömlu spurningunni: til hvers er sólin, tunglið og stjörnurnar?“</em></font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu gestir og frábæra unga tónlistarfólk.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er nauðsynlegt að reyna að leita eftir þeirri fullkomnun sem skáldið talaði þarna um – leita að hinum eina sanna tóni og týna sér í ríki tónlistarinnar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Bestu þakkir fyrir að leggja ykkur fram og gangi ykkur vel með leitina.</font></p>

2013-04-16 00:00:1616. apríl 2013Frá stríðsmenningu til friðarmenningar

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu gestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þau okkar sem komin voru til einhvers vits í Kalda stríðinu muna eftir hvernig öll umræða um alþjóðastjórnmál snérist um kjarnorkuvopn. Hver átti sprengju, hver mátti eiga sprengju, hver gat eignast sprengju, hver vildi eiga sprengju og hver gat notað sprengjuna? Fimbulvetur í kjölfar kjarnorkustríðs var martröð mín í æsku og vafalaust margra annarra.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">„Ógnarjafnvægi“ var hugtak eða öllu heldur nafn á kenningu sem sett var fram til þess að réttlæta tilvist Sprengjunnar. Hún byggði á því að ógnin um gagnkvæma gereyðingu af völdum kjarnorkuvopna fældi andstæðinga frá því að gera árás. Með öðrum orðum var kjarnorkusprengjan forsenda friðar samkvæmt þessari kenningu. Þó þessi kenning hafi verið á miklu undanhaldi er hún ekki alveg búin að vera. Sem dæmi um það hafa ýmsir fært rök fyrir mikilvægi þess að Íranir eignist kjarorkuvopn til þess að tryggja stöðugleika í Miðausturlöndum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þrátt fyrir kenninguna um ógnarjafnvægið hefur kjarnorkusprengjum verið varpað á byggðir manna. Við megum aldrei gleyma að Bandaríkin vörpuðu tveimur sprengjum á tvær borgir í Japan árið 1945, Hiroshima þann 6. ágúst og Nagasaki þann níunda. Það sýnir að ekki er útilokað að einhver beiti vopnum með slíkan gereyðingakraft. Sú staðreynd er næg röksemd fyrir því að losa heiminn við kjarnorkuvopn.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þessi kenning og þær hugmyndir sem að baki henni liggja eru afsprengi stríðsmenningar, menningar sem byggir á því að þjóðir eða hópar skilgreini hagsmuni sína sem réttlætanlegt sé að verja með öllum tiltækum ráðum fyrir þeim sem álitnir eru andstæðingar. Þessi menning er manninum ekki eðlislæg enda er hann miklu frekar forvitin félagsvera sem þyrstir í samskipti og nýjar uppgötvanir. Allt slíkt er bannað eða álitið stórhættilegt í stríðsmenningunni. Stríðsmenningin elur af sér hættur fyrir okkur sjálf og því mikilvægt að við vinnum ávallt að friði og göngum út frá því að ofbeldi sé aldrei ásættanlegt og sköpum þannig friðarmenningu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er ánægjulegt að geta sagt að heimurinn fer að mörgu leyti batnandi. Áherslan á kjarnorkuvopn er minni en áður, þó að þau séu enn til staðar en gegnumsýri vitund okkar ekki eins svakalega í kalda stríðinu. Þess vegna erum við einmitt hér. Til þess að knýja á um að sáttmáli um bann og eyðingu kjarnorkuvopna verði að veruleika fyrir árið 2015. Liður í því er að Alþingi lýsi Ísland kjarnorkuvopnalaust svæði í samræmi við þingsályktunartillögu sem ég ásamt þingmönnum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs höfum ítrekað lagt fram á Alþingi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Þessi sýning er liður í baráttunni fyrir því að losa okkur öll undan þeirri ógn sem kjarnorkuvopn eru og vonandi færir það okkur nær því markmiði.</font></p>

2013-04-16 00:00:1616. apríl 2013Menningarlandið 2013 á Kirkjubæjarklaustri 

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu ráðstefnugestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég býð ykkur velkomin á ráðstefnuna Menningarlandið 2013 hér á Klaustri. Það er ágætis uppbrot í annasömu vori að þjóta hingað austur á land í þessa fögru náttúru sem Kirkjubæjarklaustur skartar, til að taka þátt í þessari spennandi samkomu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þetta er fjórða ráðstefnan undir þessu heiti, nú tileinkuð framkvæmd og framtíð menningarsamninga. Sú fyrsta var haldin á Seyðisfirði í maí 2001 en þá var einmitt undirritaður fyrsti menningarsamningurinn við landshluta fyrir Austurland. Önnur ráðstefnan var haldin 2009 í Stykkishólmi og var það mitt fyrsta embættisverk að ávarpa þá ráðstefnu – einkar gleðilegt fyrir nýja ráðherrann. Þriðja ráðstefnan var síðan haldin í Reykjavík til undirbúnings menningarstefnu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Með fyrsta menningarsamningnum fyrir Austurland var stigið nýtt skref í samskiptum ríkisins og sveitarstjórna á þessu sviði. Sá samningur varð fordæmi og fyrirmynd annarra þeirra sem fylgdu í kjölfarið. Með þessum samningum hefur sveitarfélögum verið falið vald sem áður var í höndum ráðuneytisins, og verkefni og ábyrgð verið færð frá ríki til sveitarfélaganna með það sem grundvallarhugmyndafræði að heimamenn meti þörfina og áherslurnar best. Slík samvinna krefst skilnings og gagnkvæms trausts og langs undirbúnings. Reynslan hefur að flestra mati verið góð.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Vaxandi áhugi landsmanna á menningarmálum er greinilegur á Íslandi á undanförnum árum og einnig skilningur á að þessi málaflokkur getur skapað atvinnu líkt og aðrar atvinnugreinar, haft bein og óbein áhrif í því sambandi. Kortlagning hagrænna áhrifa í skapandi greinum hefur opnað augu margra fyrir þessum þætti um leið og menningarleg rök fyrir markvissum stuðningi eru almennt viðurkennd. Fyrst og síðast byggist þó frumsköpun og fagmennska í menningarlífinu á þeim fjölmörgu sem leggja lóð á vogarskálarnar í þessu sambandi og fyrir það ber að þakka.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Einnig má nefna að úttekt á stöðu og tillögur um bætt starfsumhverfi skapandi greina og sýn til framtíðar kom út í september á síðasta ári og hefur í framhaldi af því verið skipaður starfshópur sem vinna á að samræmdri uppbyggingu skapandi greina og koma með tillögur um aðgerðir í þeim efnum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þrátt fyrir tilvist menningarsamninga sem hafa verið sem vítamínssprauta inn í samfélagið er brýnt að minna á að menningarmál eru einnig hluti af lögbundnum verkefnum sveitarfélaga og mikilvægt er að frumkvæði í stefnumótun menningarlífs komi frá sveitarstjórnunum sjálfum og kjörnum fulltrúum þeirra. Markmið með skýrri stefnu sveitarfélaga er að koma á skipulegum vinnubrögðum, efla samstarf og samnýta krafta. Með þessu móti er hægt að skapa forsendur fyrir meira framboði menningar og auknum gæðum. Þá þarf að auka atvinnuþátttöku í menningarmálum og menningartengdri ferðaþjónustu, auka gæði hennar og framboð. Eitt að því sem rætt verður um hér á þessari ráðstefnu er einmitt hvernig bæta megi tengslin milli fræðasamfélagsins og ferðaþjónustunar þannig að skjóta megi styrkari stoðum undir faglegt starf á því sviði.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er mikilvægt að menningarstarf sé framsækið og metnaðarfullt, m.a. með það að leiðarljósi að fleiri geti haft af því atvinnu og hefur það frá upphafi verið leiðarstefið í áherslum ráðuneytisins í þessu samstarfi. En ekki má gleyma mikilvægi áhugastarfs í menningu og listum og samfélagslegum markmiðum starfsins, við að bæta félagstengslin og almenna velsæld.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Fyrir íslenskt samfélag er menntun það sem mun áfram skila íslenskri þjóð meðal hinna fremstu meðal þjóða. Tryggja þarf enn frekar undirstöður menningar í landinu með listmenntun og listkynningum á öllum skólastigum, því slíkt leggur undirstöður fyrir metnaðarfullt menningarlíf framtíðarinnar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þriggja ára samningur mennta- og menningarmálaráðuneytis og atvinnu- og nýsköpunarráðuneytis við landshlutasamtökin sjö rennur út um næstu áramót. Gerður hefur verið samningur við Capacent ráðgjöf um úttekt á þeirri vinnu og er miðað við að úttektinni verði lokið í ágústmánuði. Þar fá samningsaðilar vonandi góða mynd af styrkleikum og veikleikum samninganna sem nýtast munu við endurskoðun þeirra nú í haust, m.a. um hvort skynsamlegt sé að halda áfram á þeirri braut að fela Menningarráðum úthlutun á rekstrar- og stofnstyrkjum til að efla starfsemi á sviði lista, safna og menningararfs eins og var gert með viðauka við menningarsamningana á sl. ári til tveggja ára. Arnar Jónsson, starfsmaður Capacent, mun gera úttektina.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">En fyrirkomulag í samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaga á landsbyggðinni er í nokkuru deiglu þessi misserin, eins og kannski á alltaf við. Þann 22. mars s.l. voru undirritaðir samningar við átta landshlutasamtök um sóknaráætlanir landshluta árið 2013. Með samningunum er staðfest nýtt verklag sem einfaldar samskipti tveggja stjórnsýslustiga, gerir þau skilvirkari og stuðlar að bættri nýtingu fjármuna ef vel tekst til um framkvæmd. Með samningunum eru færð aukin völd og aukin ábyrgð til landshlutanna við forgangsröðun og skiptingu opinbers fjár sem rennur til verkefna á sviði byggða- og samfélagsþróunar. Sóknaráætlanir landshluta eru þróunarverkefni ráðuneyta og sveitarfélaga sem byggja á samvinnu aðila. Ef hið nýja verklag sem nú hefur verið tekið upp reynist vel skapar það grundvöll fyrir því að enn stærri hluti fjárframlaga ríkisins til landshluta verði færður í þennan nýja farveg.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Verkefnið um sóknaráætlanir landshluta er nýsköpunarverkefni í stjórnsýslunni. Nýsköpunin endurspeglar m.a. áherslur um aukið samstarf þvert á ráðuneytin. Áeggjan um slíkt kemur m.a. fram í skýrslunni Samhent stjórnsýsla (2010) og áherslum OECD síðustu misseri þar sem aukin áhersla er lögð á að vinna með málaflokka eins og byggðamál þvert á skipulagsheildir. Samskipti ráðuneyta hafa stóraukist og aðkoma að málaflokknum verið samstillt í gegnum Stýrinet stjórnarráðsins.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Áhersla sóknaráætlana landshluta árið 2013 er á atvinnumál og nýsköpun, markaðsmál, menntamál og menningarmál. Alls voru samþykkt 73 ný verkefni og til þeirra ráðstafað 400 m.kr úr ríkissjóði og eru mótframlög til þeirra 220 m.kr. til viðbótar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Verkefni á sviði menntamála og menningarmála eru fjölmörg í sóknaráætlun landshluta 2013. Ljóst er að landshlutarnir hafa tekið mikið mark á nýjum upplýsingum um menntunarstig í landshlutum og lagt til fjölmörg verkefni til að bæta þar úr m.a. með bættu aðgengi að menntun á öllum skólastigum, aukinni samþættingu og samstarfi.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Á höfuðborgarsvæði er m.a. verkefni um kortlagningu menningarverkefna, á Suðurnesjum markaðssetning á tónlist og tónlistarhefð, nám í skapandi greinum á Austurlandi, Vestfirðir leggja aukið fjármagn til menningarsamnings, Norðurland vestra leggur í tveimur verkefnum áherslu á markaðsmál og kynningu þar sem menning landshlutans er í forgrunni, Vesturland er með verkefni á sviði matarmenningar og ferðaþjónustu, Norðurland eystra með verkefnið Aftur heim sem er hvatningarverkefni fyrir listafólk til starfa í heimabyggð og svo mætti áfram telja.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Verkefni á sviði menntunar og menningar eru því fjölmörg enda byggja verkefnin á stefnumótum, áherslum og tillögugerð heimaðila. Áhyggjur manna af því að menntamál og menningarmál myndu verða útundan við ráðstöfum fjár til verkefna sóknaráætlana landshluta virðist því hafa verið ástæðulausar, þó vitanlega séu áherslur einstakra landshluta misjafnar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Nú renna gildandi menningarsamningar út í árslok 2013. Nú er það til skoðunar í ráðuneytinu hvort ekki væri skynsamlegt að nýjir menningarsamningar verði gerðir sem viðaukar við nýja samninga um sóknaráætlanir landshluta frá og með 2014.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Í það minnsta má ljóst vera að mennta- og menningarmálaráðuneyti lítur svo á að grundvöllur sé fyrir enn öflugra menningarlífi um landið og að menningarsamningarnir séu einn af burðarásum sóknaráætlunar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Þegar kemur að breytingum og meta þarf áframhaldandi samstarf er rétt að gera það. Flestir hér vita að skipan menningarráðanna á landsbyggðinni hefur verið nokkuð til umræðu. Skoða þarf hvort að skipan menningarráða þurfti að vera sú að þar sitji fagaðilar sem hafi með höndum úthlutun styrkja og séu auk þess umsagnaraðilar um önnur þau verkefni sem stjórn sóknaráætlunar eða landshlutasamtaka fá inn á sitt borð. Stjórnsýslan yrði því meira á herðum stjórnar en menningarráð yrði fagaðilinn. Rétt er að sveitarstjórnar stigið velti því fyrir sér hvernig rétt sé að manna menningarráðin og hvort þar sé e.t.v. heilladrjúgast að þar sitji aðrir en kjörnir fulltrúar á sveitarstjórnarstigi.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Megintilgangur ráðstefnunnar nú er að ræða um framkvæmd og framtíð menningarsamninga ríkis og sveitarfélaga sem og samstarf ríkis og sveitarfélaga við menningarráðin, en vitanlega mun margt bera á góma.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil við þetta tækifæri þó nefna nokkur atriði sem við koma menningarmálum á landsvísu og horfir til batnaðar. Nýlega lagasetningu má nefna: lög um Ríkisútvarpið þar sem menningarhlutverk þess er undirstrikað, bókasafnalög, lög um heiðurslaun listamanna, lög um menningarminjar, myndlistarlög, safnalög sem tekið hafa gildi og hafa áhrif á safnastarf um allt land, breytingar á lögum um bókmenntir, og lög um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Einnig má nefna tilkomu nýrra sjóða: til dæmis hönnunarsjóð, myndlistarsjóð og starfslaunasjóð sjálfstætt starfandi fræðimanna.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Eitt af því sem heyrir til nýmæla og sprettur upp úr vinnu á fyrri ráðstefnu um menningarlandið er menningarstefna sem ráðuneytið kemur með glóðvolga úr prentsmiðjunni í farteskinu hingað í Menningarlandið.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Stefnan sem snýr að aðkomu ríkisins að málefnum lista og menningararfs var samþykkt sem þingsályktun á Alþingi 6. mars síðastliðin. Þetta er í fyrsta sinn sem slíkt plagg er sett fram en þar er að finna leiðarljós stjórnvalda í þessum málaflokkum og áherslur og markmið í sex undirköflum sem snúa að menningarþáttöku, menningarstofnunum, samvinnu ólíkra aðila í menningarmálum, alþjóðasamhenginu, starfsumhverfi aðila í menningarmálum og loks er þar kafli um stafræna menningu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Mælt er fyrir um stefnuna í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, í framhaldi af því var þörfin metin og að grunni til á stefnan rætur að rekja til ráðstefnunar Menningarlandsins árið 2010. Mikilvægt var að mínu mati að beina stefnuskrifunum inn á vettvang Alþingis því það er nauðsynlegt að þar á bæ hugi menn líka að hinum breiðu dráttum í þessari aðkomu, rammanum sem við setjum utan um menningarmálin á landsvísu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég hvet ykkur öll til að kynna ykkur efni stefnunar, ef þið eruð ekki enn búin að því, enda er henni ætlað að nýtast til stjórnvöldum og Alþingi við frekari vinnu og verða hvatning þeim fjölmörgu aðilum, sem vinna á sviði íslenskrar menningar, til að vanda til verka og horfa til framtíðar. Nú er vinna að hefjast við framgang stefnunar í ráðuneytinu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Mig langar að nefna einn mikilvægan þátt í menningarstefnunni en hann er áherslan á samvinnu. Menningarsamningarnir sem hér um ræðir byggjast á virku samtali sem nauðsynlegt er að hafa opið og óhindrað. Einnig má nefna mikilvægi þess að sveitarstjórnir, landshlutasamtök eða einstök sveitarfélög séu opin fyrir samstarfi sín á milli, eða t.d. við hin félagasamtök þegar kemur að menningarmálum, auk þess sem rétt er að hvetja til þess að í framtíðinni leitist sveitarfélög eftir samvinnu við menningarstofnanir á landsvísu um einstök verkefni, en slíkt á ekki síst við í safnageiranum.</font></p> <p><font face="Times New Roman">En Menningarlandið er handan við sjónarrönd nú í upphafi ráðstefnunnar, ágætu gestir. Vonandi höfum við bæði gagn og gaman af þessum sólarhring sem við verjum hér saman.</font></p>

2013-04-08 00:00:0808. apríl 2013MEP - Education, Mobility, Democracy

<p dir="LTR"><font face="Times New Roman">Dear MEP members</font></p> <p align="justify" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Looking at the list of topics that will be under discussion here at your parliament in Reykjavik is both interesting and a bit overwhelming. Education and Mobility, Democracy in regards both to distrust and participation and Global Warming are among the issues on the agenda. [ - Wheew! ]</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">The tasks that face western communities in today's world are daunting and if one aims to take part in the political arena it is best to do so well aware of future problems. We need to tackle the problems with open eyes.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">Involvement in politics often has over it a certain aura. Through television and movies we are fed with images of powerful men in suites taking important decisions at the last moment, sometimes in order to save the world from extinction.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">As you know – given that you have a genuine interest in politics – this is far from the truth. Many of the decisions made each day, the multitude of ideas that are put forward in the political discussion, influence in the end the every-day things in life.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">It is often forgotten that Politics are involved with the whole of society, big and small. Most of us are concerned with the most normal everyday things. Parents are interested in the schooling of their kids, we want to feel safe, healthy and warm, we want to make an effort in our everyday tasks.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">The most important feature of a politician in my view, is to be a good listener. Not just to listen to one sector of society and not just to be good at pretending to be a good listener. That does not mean that you let every idea or statement influence your own ideas. But it means that you are open to reasoning and able do delegate decisions, while always being mindful of the fact that you control your own vote (like when I use my vote here in parliament) or that the political responsibility ends with you (like is case in my work as the minister of education, science and culture). You have to be able to listen to good ideas in our very complex world were it is impossible to know everything about everything.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">A society is based on the connections between us. It is based on the families, trust and the help we can get when things are hard. But let's broaden the perspective: We are part of a large world where we Icelanders are well-of in comparison with the vast majority of the world. The problems that face us are significant. A globalized world, based too heavily on the interest of finance, has made the difference between rich and poor exaggerated. We have to start asking ourselves if we want to define all our interactions as business between two parties. This is the mind-set that the market forces seem to want us to develop.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">We always have to keep in mind the fact that we are working for the greater good. That the things put forward by any of the three branches of government always influence the lives of someone else. But for a politician that wants to influence the world and work for the greater good, one feature is very important. You have to be mindful of the fact that good things come to those who wait. Change does often not come about quickly. That is why voters and the media should be critical of the of voices that promise the world a week before elections. It is often easy to propose big quick solutions to problems without saying much about cost, execution or sacrifices that may come about at a later date.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">In my view a society of balance, social justice and responsible growth is the way to go forward. We need to develop a society mindful of the impact our lifestyles can have on nature and mindful of sustainable well-being, not just for us but for coming generations.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">And that is why it is very good to see you young people coming generations taking a genuine interest in politics.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">Welcome to Iceland and have a great and thought-provoking parliament.</font></p>

2013-03-27 00:00:2727. mars 2013Verndun húsaminja - málþing

<p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Kæru gestir</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Það hefur ekki komið fram í fréttum að íbúar og gestir hér á Hvanneyri hafi fagnað síðustu áramótum með neitt sérstökum hætti; það er líklegra að áramótagleðin hafi verið með hefðbundnu sniði líkt og hjá öðrum landsmönnum. Þó var hér um að ræða sérstök tímamót, ef betur er að gáð. Um síðustu áramót gengu í gildi ný lög um menningarminjar, sem meðal annars hafa í för með sér að frá 1. janúar sl. njóta nokkur merkustu húsin hér á Hvanneyri friðunar í samræmi við ákvæði laganna. Þetta eru skemman sem var byggð árið 1900, kirkjan sem var byggð árið 1906, skólahúsið frá 1910 og íþróttahúsið sem reis ári síðar – og því er fullt tilefni til að óska unnendum Hvanneyrar til hamingju með áramótin, þó seint sé: Gamli staðurinn er semsagt kominn á lista yfir friðaðar byggingar.&#160;</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Þau gildi sem að huga þarf að þegar byggingar rísa eru óháð tíma, og hafa verið óbreytt frá örófi alda: Í fyrsta lagi að þær þjóni þeim tilgangi sem þeim er ætlaður (notagildið), síðan að þær séu vel gerðar (tæknigildið, varanleikinn og staða í umhverfinu), og loks að þær séu til sóma&#160; í samtíma sínum og um fyrirsjáanlega framtíð (hið listræna gildi fegurðarinnar).</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Vægi þessara gilda endurspeglar efnahagslega og menningarlega stöðu þjóða. Fátæk þjóð hugar fyrst og fremst að notagildi þeirra húsa sem takmörkuð fjárráð gera henni kleift að byggja, en við betri efni er hægt að vanda betur til verka; eftir því sem menningarleg vitund rís hærra er síðan mögulegt að líta enn frekar til þeirra listrænu gilda, sem fram koma í þeim mannvirkjum sem endurspegla stöðu þjóðarinnar.</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Íslendingar höfðu í gegnum aldirnar lítil efni á að láta til sín taka á sviði byggingarlistar, en þó er vert að halda til haga ýmsum dæmum úr sögu landsins um reisulegar byggingar, sem báru göfugt vitni metnaði og framfarahug, þrátt fyrir takmörkuð efni. Þau rúmlega aldargömlu hús sem hér hafa verið nefnd eru ótvírætt meðal slíkra dæma, og ekki síst fyrir þá staðreynd að þau eru meðal fyrstu verka okkar fyrstu arkitekta, þeirra Rögnvaldar Ólafssonar, Guðjóns Samúelssonar og Einars Erlendssonar. Þeir áttu allir eftir að láta mikið að sér kveða í byggingarsögu þjóðarinnar á fyrri hluta 20. aldar, þegar vaxandi velmegun þjóðarinnar, bætt menntun og aukin þekking urðu til þess að hér risu ýmsar þær byggingar, sem okkur þykja enn með þeim glæsilegustu á Íslandi.</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 22pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Nú er það skylda okkar að hlúa að góðri byggingarlist og reisa mannvirki sem þjóna hlutverki sínum með sóma, eru vel gerð og hafa listræn gildi að leiðarljósi. „Menningarstefna í mannvirkjagerð – Stefna íslenskra stjórnvalda í byggingarlist“ sem ríkisstjórnin staðfesti í apríl 2007, felur meðal annars í sér samþættingu margra hagsmuna um heildarhugsun í mótun, varðveislu, uppfræðslu og framþróun manngerðs umhverfis. En í samhengi þessa málþings vil ég sérstaklega vekja athygli á þeim kafla þessarar stefnumótunar þar sem fjallað eru nauðsyn þess að varðveita með verðugum hætti þann byggingararf, sem við getum þegar státað af, og að það verði gert í góðu sambýli við náttúruna, sem við þurfum sífellt að standa á varðbergi um.</font></font></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Góðir gestir,</font></font></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 2.3pt 14pt 0cm; text-align: justify; line-height: 150%;"><span style='line-height: 150%; font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 9pt; mso-fareast-language: IS;'><font color="#000000">Skáldið Goethe sagði fyrir um tvö hundruð árum síðan: „Ég kalla byggingarlist frosna tónlist.“ Allir þeir sem fá notið þeirra húsa sem mynda „Gamla staðinn“ hér á Hvanneyri, geta, ef þeir leggja sig eftir því, numið þann þýða tón sem samspil húsa og umhverfis mynda í jafnvægi heildarinnar. Þessi samkoma ber því vitni, að fólk hér á staðnum er sér vel meðvitað um þennan tón, og ætlar að varðveita hann til framtíðar eftir því sem kostur er.<span style="mso-spacerun: yes;">&#160;</span></font></span></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;"><font color="#000000" face="Times New Roman" size="3"></font><span style='line-height: 150%; font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 9pt; mso-fareast-language: IS;'><font color="#000000">Ég set hér með málþing um húsaminjar á Hvanneyri – „Gamla staðinn“ og óska öllum þátttakendum góðs fundar. – Takk fyrir.</font></span></p> <p style="margin: 0cm 0cm 14pt; text-align: justify; line-height: 150%;">&#160;</p>

2013-03-20 00:00:2020. mars 2013HönnunarMars 2013

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Dear guests, designers and design buffs</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">It gives me great pleasure to come to the annual DesignMarch ones again. In the last few years it has been firmly on my cultural to-do list in the month of March, a sure sign that spring is coming here in Iceland. I hope to get a change this year to enjoy some of the marvels that this year's design-harvest has to offer. To our ever-increasing group of foreign guests I would like to extend our warmest welcome.<br /> It is said that in the post second world war US economy, seventy-five percent of the general public in the United States came into contact with one or more designs of a certain American industrial designer every single day.&#160;</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Some of you, well versed in the history of industrial design may be nodding in approval with a certain name or names in mind.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">This was at least said to be the case with the designs of industrial designer Raymond Loewy, but some say that the high percentage mentioned here was connected to the fact that he designed bottles and cans for the Coca Cola Company in those years. Nonetheless Mr. Loewy's designs were all over: the American public rode his Greyhound busses or trains pulled by his classic locomotives or drove to work in his Studebaker cars. During coffee brakes at work they lit their cigarettes coming from Lucky Strike packs, shaved with his razors in the morning and so on. Many of these designs are the backdrop of the “Mad Men scenes” that have been romanticised ever since and still are.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Today it hard to imagine any such ever-present designers since there are so many of you designers nowadays – and since the mass-produced products of our times come from lots of different sources. But quality and good design still stand out and inspire us, although we sometimes take it for granted.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">I was told that today's topic for DesignTalks here in the National Theatre is the mystery of Design-Magic. The magic of creative thought will be discussed, how sparks can suddenly begin to fly and the ideas pop up. This almost magical side of creativity is surely appealing, but one thing is for certain: nothing springs from not trying, not making an effort in the search for this magic. We all know that f<em>or every brilliant idea</em> there are thousands of not-so-great ones.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Once in a blue moon an idea will become a hit and maybe influence or better the lives of many. Sustainability is an important mindset for the designers in today's world. Inspiration may come from just about anywhere and even though we live in a world full of both brilliant and bad designs and ideas, we still have to believe that a <em>Eureka moment</em> is possible. While there is always hope for the thunder of brilliance to strike, it is certain that labor and research make it all the more likely to strike. The magic of original creation is in the end based simply on labor, at least in part.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">But let's not kill the magic just yet.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Dear guests.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Have a nice, fun and fruitful DesignMarch in Reykjavik and I hope that the following talks here today that start of the festival will shed some light on the magic of brilliant design.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Thank you very much</font></p>

2013-03-20 00:00:2020. mars 2013Í takt við tímann - Ráðstefna Samtaka sjálfstæðra skóla

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ágætu skólastjórnendur, kennarar og aðrir starfsmenn sjálfstætt starfandi skóla.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil byrja á því að þakka fyrir tækifærið til að koma hingað til ykkar þar sem þið eruð samankomin til að fjalla um skóla dagsins í dag og líta til framtíðar bæði frá innlendu og erlendu sjónarhorni.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Megináhersla í þróun menntalöggjafar og skólahalds gegnum 20. öldina og einnig nú í upphafi 21. aldar, hefur verið á almenna menntun sem álitin er undirstaða og forsenda samfélagsþátttöku og þátttöku fólks í menningarlífi og atvinnulífi. Skóli á að vera hreyfiafl í samfélaginu. Forsendur skólahalds eins og þær birtast nú í stefnumótun, löggjöf, námskrám og skýrslum eru enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og jafnrétti allra. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni. Dæmi um þetta eru kröfur um sífellda útvíkkun jafnréttishugtaksins í menntakerfinu á fleiri svið samfélagsins, t.d. jafnrétti óháð búsetu, kyni, uppruna eða stöðu að öðru leyti.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Nýjar aðalnámskrár leik-, grunn- og framhaldsskóla eru nú komnar á sitt annað ár og orðnar mikilvægur þróunar- og framfaraþáttur í öllu skólastarfi. Við gerð námskránna var horft til þess hvað nemendur þurfa að læra í dag til að standast kröfur samfélagsins í framtíðinni. Þar vega grunnþættir menntunar þungt. Grunnþættirnir eru í anda gildandi laga, reglugerða og alþjóðasamninga og mynda kjarna menntastefnunnar. Framtíðin þarfnast einstaklinga sem eru sterkir á mörgum sviðum; einstaklinga sem meðal annars eru læsir á allt það sem samfélagið býður upp á svo sem fjölmiðla, fjármál, myndefni, umhverfi sitt og tilfinningar annarra.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Við viljum einnig stuðla að því að börnin verði meðvituð um nánasta umhverfi sitt og umhverfi annarra og hvernig þau vilja skila því til næstu kynslóða. Þessi sjálfbærni, sem er svo mikilvæg, snýst ekki einungis um umhverfið heldur einnig um ábyrgð, virðingu og lýðræðisleg vinnubrögð og réttlæti gagnvart komandi kynslóðum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Til að þetta megi ganga eftir þurfa framtíðar þegnar þessa lands að vera skapandi og leyfa sér að nálgast viðfangsefni daglegs lífs á nýjan og ögrandi hátt. Þeir þurfa að huga vel að eigin heilbrigði og vellíðan á sama tíma og þeir huga að heilbrigði og vellíðan annarra í samfélaginu. Skapandi skólastarf er ekki einungis bundið við kennslu í listgreinum heldur á það við sem skapandi þáttur almennt í allri menntun.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Mikilvægt er að hafa í huga að forsenda góðrar menntunar og velferðar nemenda er sameiginlegt verkefni margra aðila og þarf samstarfið að byggjast á virðingu, trausti, samábyrgð og gagnkvæmri upplýsingamiðlun. Ef við leggjum okkur fram um að allt nám sé byggt á lýðræði, mannréttindum og jafnrétti hjálpum við börnum okkar að öðlast þá þekkingu sem til þarf til að vera virkir þegnar í framtíðar samfélagi.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég er þakklát fyrir að hafa haft tækifæri til að hafa áhrif á mótun skólastarfs og á komandi kynslóðir.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Mikil vinna hefur farið í það undanfarin misseri að setja reglugerðir sem byggja á lögum um leik-, grunn- og framhaldsskóla og eru þær langflestar komnar út. Eins og ég nefndi áðan þá er almennur hluti aðalnámskránna kominn út og gaman að segja frá því hér að greinanámskrá grunnskóla er komin út og er aðgengileg á heimasíðu mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Fyrri hluti námskrárinnar, almenni hlutinn, er hinn sami og var gefinn út 2011 en seinni hlutinn er umfjöllun um greinasvið grunnskólans. Lögformleg útgáfa verður birt í Stjórnartíðindum fljótlega.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Miðað er við að námskrárnar taki að fullu gildi vorið 2015 og þá er gert ráð fyrir að nýtt námsmat við lok grunnskóla verði fyrst notað. Samhliða útgáfu greinanámskránna mun ráðuneytið gefa út veggspjöld sem skýra lykilhæfniviðmið grunnskóla fyrir nemendum, kennurum og foreldrum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið hefur mótað innleiðingaráætlun til að fylgja nýju aðalnámskránum eftir. M.a. er gert ráð fyrir sérstökum leiðtoganámskeiðum á þessu ári sem haldin verða víða um land. Námskeiðin eru til að styðja skóla við skólanámskrárgerð og stutt verður við innleiðingu grunnþáttanna. Þá mun ráðuneytið gefa út kynningarblað til að kynna fyrir foreldrum og almenningi hvað felst í innleiðingu nýrrar menntastefnu fyrir öll skólastigin. Kynningarblaðinu verður dreift til allra heimila í landinu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Tilbúinn er vinnuvefur á namskra.is fyrir kennara á öllum skólastigum þar sem birt verða ýmis gögn sem nýtast skólasamfélaginu við gerð skólanámskráa og skipulag náms og kennslu. Þá er unnið að gerð kynningarvefsíðu fyrir almenning um hæfni og grunnþætti og er stefnt að opnun hennar samhliða útgáfu kynningarblaðsins sem ég nefndi.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Einnig vil ég nefna málþing um námsmat sem ráðuneytið ætlar að standa fyrir í ágúst á þessu ári. Málþingið verður byggt upp á sambærilegan hátt og málþingið sem ráðuneytið hélt um grunnþætti haustið 2012 í Flensborg og mörg ykkar hafa eflaust sótt.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ráðuneytið hefur samið við Heimili og skóla um landshlutakynningarfundi á nýjum áherslum í aðalnámskrám leik- grunn og framhaldsskóla, svo sem á grunnþáttunum, hæfniviðmiðum og námsmati í grunnskólum. Í tengslum við kynningarfundina verða tekin upp „youtube“ myndbönd og sett inn á vef samtakanna. Gert er ráð fyrir að þessir fundir fari fram á þessu ári og hefjast í þessum mánuði.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Um innleiðinguna þá langar mig að síðustu að nefna útgáfu ritraðar um grunnþætti menntunar, svokölluð þemahefti sem ráðuneytið hefur falið Námsgagnastofnun umsjón með. Þemaheftin eru hugsuð til þess að auðvelda kennurum, skólastjórnendum og öðru starfsfólki skóla að átta sig á inntaki grunnþáttanna og með hvaða hætti flétta megi þá inn í skólastarf. Nú þegar eru komin út hefti um læsi, sköpun og lýðræði og mannréttindi. Seinni þrjú heftin eru í burðarliðnum, þ.e. um heilbrigði og velferð, jafnrétti og sjálfbærni. Samhliða útgáfu greinanámskránna verður gefið út þemahefti um námsmat.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Áður en ég lýk máli mínu hér langar mig að nefna málþing sem ráðuneytið stóð fyrir í síðustu viku. Málþingið var um skóla margbreytileikans og var stofnað til þess m.a. vegna óska frá skólasamfélaginu um að setja umræðu um þessi mál á dagskrá á öllum skólastigum, en ekki síst á grunnskólastiginu sem jafnframt er eina skólastigið þar sem er skólaskylda. Á málþinginu var beint sjónum að skólagöngu nemenda með sérþarfir og rætt um stefnu um skóla án aðgreiningar sem fylgt hefur verið hér á landi mörg undanfarin ár. Stefnan er m.a. lögfest í lögum um leik- og grunnskóla og útfærð í reglugerðum og aðalnámskrám fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Á málþinginu var farið yfir framkvæmd stefnunnar, innleiðingu reglugerða og rætt um helstu álitamál, áskoranir og tækifæri, m.a. um sérfræðiþjónustu og stoðkerfi skóla. Mikilvægt er að hafa í huga að skóli án aðgreiningar stendur frammi fyrir því meginviðfangsefni allra góðra skóla að þróa skipulag stjórnunar- og kennsluhætti sem miðast að því að veita öllum nemendum góða kennslu óháð fjölbreyttum þörfum þeirra. Skóli án aðgreiningar á einnig að vinna gegn hugarfari mismununar, að láta öll börn finna að þau séu velkomin í umhverfi sínu og stuðla þannig að þjóðfélagi án aðgreiningar og á þetta við um alla skóla óháð hvaða rekstrarform skóla foreldrar velja fyrir börn sín.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Eins og þið heyrið þá er margt í gangi við innleiðingu nýrrar menntastefnu og línur allar að verða skýrari. Samfella í námi komandi kynslóða frá leikskóla til háskóla er það sem ný menntastefna felur í sér. Ég vona að þessi vinna skili sér út í skólana, inn á deildir leikskólanna, inn í kennslustofur grunn- og framhaldsskóla og inn á heimili almennings. Það er, eins og ég þreytist aldrei á að draga fram, þið kennarar, skólastjórnendur og annað starfsfólk skóla, sem er í lykilstöðu við að koma þessari nýju menntastefnu í framkvæmd í þágu nemenda.</font></p> <p align="justify"><font face="Times New Roman">Þið eruð hér samankomin til að vera í takt við tímann og hugsa til framtíðar. Ég óska ykkur góðs gengis í þeirri vinnu sem og framtíðar vinnu ykkar við innleiðingu nýrra námskráa og nýrrar menntastefnu.</font></p>

2013-03-19 00:00:1919. mars 2013Skátaþing 15. mars 2013

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir gestir – kæru skátar.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er mér sönn ánægja að ávarpa ykkur við setningu Skátaþings 2013.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Síðasta ár hefur verið viðburðaríkt hjá skátahreyfingu Íslands og aldarafmæli verið minnst með margvíslegum hætti. Á slíkum tímamótum er við hæfi að líta yfir farinn veg og hugsa til þess einstaka starfs sem skátahreyfingin hefur staðið fyrir um allan heim.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Á afmælisári skátahreyfingarinnar mátti glöggt sjá hvernig hreyfingin hefur þróast síðastliðin 100 ár og haft áhrif á samfélagið sem við búum í í dag. Á skjaladegi Þjóðskjalasafns Íslands mátti sjá brot af merkilegri sögu skátahreyfingarinnar og þeim menningarverðmætum sem starfsemi hennar hefur fætt af sér. Sagan sýnir okkur vel hvernig skátahreyfingin hefur nýtt sín tækifæri til þess að byggja á sínum menningararfi og um leið aðlagað sig að breyttu samfélagi. Skátastarfið hefur verið í stöðugri þróun og nú síðast með nýjum skátagrunni þá hefur skátahreyfingin styrkt þær uppeldisfræðilegu stoðir sem skátastarfið byggir á.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Skátaþingið sem nú er sett er mikilvægur vettvangur til að ræða málefni hreyfingarinnar og framtíðar horfur. Ég fékk hins vegar tækifæri til þess að kynna mér hið eiginlega hjarta starfseminnar þegar ég heimsótti Landsmót skáta við Úlfljótsvatn síðasta sumar. Þar kynntist ég þeim ótrúlega anda sem ríkir á móti sem þessu og sá hversu fjölbreytt og skemmtilegt skátastarfið er. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því hversu mikil vinna liggur á bak við skipulagningu slíks móts en það kemur svo sannarlega í ljós mikilvægi sjálfboðaliða. Í slíkri skipulagningu býr skátahreyfingin yfir áratuga dýrmætri reynslu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Framundan eru spennandi tímar fyrir skátahreyfingu á Íslandi og ber þar helst að nefna heimsmót skáta sem haldið verður á Íslandi árið 2017. Það er mikil viðurkenning og heiður fyrir íslenska skáta að fá að halda mót sem þetta og liggur þar að baki mikil vinna af hálfu skátahreyfingarinnar. Heimsmót skáta er einnig einstakt tækifæri til að kynna Ísland fyrir skátum úr öllum heimshornum.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Góðir gestir.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Nú á tímum mikilla þjóðfélagsbreytinga er þörf á hreyfingu líkt og skátahreyfingunni sem leggur áherslu á að þroska börn og ungt fólk til að verða sjálfstæðir, virkir, hjálpsamir og ábyrgir einstaklingar í samfélaginu því þannig verðum við betra samfélag. Starf í hreyfingunni er mörgum mikilvægur skóli og fyrir það ber að þakka.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Ég vil óska Skátahreyfingu Íslands til hamingju með glæsilegt afmælisár og óska þess að kjörorð afmælisársins, „Ævintýrið heldur áfram“, muni verða orða að sönnu.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Takk fyrir</font></p>

2013-03-19 00:00:1919. mars 2013Sýning um Snorra Sturluson í Reykholti

<p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það er mér mikil ánægja að vera hér í dag og fá tækifæri til að segja nokkur orð og opna formlega sýningu sem helguð er þeim merka manni, Snorra Sturlusyni, sem þessi stofnun hér í Reykholti er helguð.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Líkt og á við um fleiri sem hafa skapað sér sess í þjóðarsögunni er hægt að skilgreina Snorra með ólíkum hætti eftir því hvaða hlið hans við viljum skoða; í fréttatilkynningu vegna þeirrar dagskrár sem fram fer hér í dag koma fram heitin goðorðsmaður, sagnaritari, stjórnmálamaður, heimsborgari; einnig væri – eðli málsins samkvæmt – hægt að bæta við titlunum lögsögumaður, hirðmaður konungs, en jafnframt stórbóndi og fjölskyldufaðir. Það hvílir ákveðin dulúð yfir þessum merka manni, og því verður minning hans í hugum okkar ætíð fersk og forvitnileg – það er alltaf hægt að finna nýjar hliðar til að ræða og rannsaka, skrifa um og skrafa, og sú sýning sem verður opnuð hér í dag veitir öllu áhugafólki um Snorra Sturluson vonandi kjörið tækifæri til að kynnast þessum margþætta manni nánar í máli og myndum. Snorri hafði Reykholt sem höfuðbýli og sjálfur staðurinn er því mikilvægur söguvettvangur, þannig að við erum á réttum stað.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Snorrastofu í Reykholti er ætlað mikilvægt hlutverk sem safn um Snorra Sturluson og miðstöð fræðslu um norræna sögu og bókmenntir sem tengjast Snorra Sturlusyni. Henni er einnig ætlað að kynna sögu Reykholts og Borgarfjarðarhéraðs sérstaklega, og er því mikilvæg menningarstofnun, ekki aðeins fyrir héraðið, heldur fyrir landið allt. Það er einkar gleðilegt að sjá starfsemi Snorrastofu blómstra og takast á við þetta mikilvæga verkefni, meðal annars með því að halda fræðslufundi og málþing, sem fjölbreytt dagskrá stofunnar ber vitni um, auk þess sem fræðimenn og listamenn, bæði innlendir og erlendir, fá tækifæri til að dvelja hér og sinna hugðarefnum sínum í tengslum við staðinn og minningu þess merka manns sem saga Reykholts er öðrum fremur tengd við.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Snorra eru ekki bara eignuð mörg af okkar merkustu bókmenntaverkum heldur var Snorri sjálfur hluti af sögu Sturlungualdar, einu viðburðarríkasta og afdrifaríkasta skeiði Íslandssögunnar. Hann skóp söguna ekki aðeins með fjaðurpenna sínum, heldur ekki síður með þátttöku sinni í viðburðum þess tíma sem litríkur og voldugur stjórnmálamaður. Snorri var tengdur flestum voldugustu ættunum frá þessum tíma, vel menntaður heimsmaður.</font></p> <p align="JUSTIFY" dir="LTR"><font face="Times New Roman">Það verður því fróðlegt að fá notið þeirrar sýnar, sem sýningin „Saga Snorra“ mun veita okkur á manninn og hans tíð.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Takk fyrir.</font></p>

2013-03-15 00:00:1515. mars 2013Eyrarrósin í Hofi 12. mars

<p><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p><font face="Times New Roman">Eyrarrósin er eins og menn vita harðger og falleg jurt. Á hrjóstrugum eyrum jökulfljóta skýtur hún rótum og berst við náttúruöflin. Þó vindar gnauði heldur hún velli og neitar að gefast upp.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Eyrarrósin er því tilvalin sem táknmynd þeirrar viðurkenningar sem við veitum hér á eftir fyrir framúrskarandi menningarverkefni á starfssvæði Byggðastofnunar. Verðlaunin hafa skotið rótum og dafnað vel en nú eru þau veitt í níunda sinn. Aðstandendur verðlaunanna - Byggðastofnun, Flugfélag Íslands og Listahátíð í Reykjavík - eiga þakkir skilið fyrir að hafa hlúð að verðlaununum frá því að þau voru sett á laggirnar árið 2005.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Verðlaunum á borð við Eyrarrósina er ætlað að víkka hjá okkur sjóndeildarhringinn og hvetja almenning til þátttöku og forvitni um það sem er að gerast í íslensku menningarlífi landið um kring. Eyrarrósin beinir sjónum að nýsköpun og uppbyggingu á sviði menningar og lista. Þeir aðilar, sem til greina koma að hljóti verðlaunin, eru af ýmsum toga en allir eiga það sameiginlegt að vilja þróa starfsemi sína og þjónustu og ná til almennings með menningarleg markmið að leiðarljósi. Við fögnum í dag þeim sem vilja framkvæma, eru tilbúnir að byrja smátt og vita oft er mjór mikils vísir. Ef hugmyndin er góð þroskast ræturnar og ná að festast, rétt eins og á við um jurtina sem lifir þrátt fyrir erfiðar aðstæður.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Einn af megin þáttunum í nýrri menningarstefnu, sem Alþingi samþykkti í síðustu viku, er áhersla á gott aðgengi að listum og menningarlífi. Slíkt aðgengi snýr m.a. að landfræðilegum þáttum og því er jákvæð og vönduð uppbygging á menningarstarfsemi á landsbyggðinni svo mikilvæg. Helstu lista- og menningarstofnanir þjóðarinnar munu líklega seint færast út fyrir höfuðborgarsvæðið en það þarf að búa þannig um hnútana að þær geti einnig sinnt landsbyggðinni með þeim faglega hætti, sem þeim er ætlað. Leikferðir, tónleikar og sýningar í sýningarrými sem uppfyllir kröfur safnanna - sem líka þurfa að vernda eignir sínar og skila til komandi kynslóða-, þetta má nefna því að ekki flytjum við steinsteypu og gler auðveldlega milli landsvæða. Þess vegna skipta menningarhús á borð við það sem við erum í hér í dag svo miklu máli. Hof hefur svo sannarlega sannað mikilvægi sitt.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Einnig er mikilvægt að þeir sem starfa að menningarmálum - hvar sem er á landinu - þekki þann hóp sem nýtir sér starfsemina og leitist í sífellu við að breikka þann hóp. Einn þáttur í þeirri viðleitni er að stefna að nýsköpun og leita leiða til að auka samvinnu milli stofnananna og þeirra fjölmörgu aðila sem að miðla ýmsum þáttum menningar um land allt.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Með menningarsamningum ríkisins við landshlutasamtök sveitarfélaga hefur náðst að vekja áhuga almennings, heimamanna og aðkomumanna á ýmsum menningarverkefnum auk þess aðstuðla að nýsköpun og atvinnusköpun með fjölbreyttum verkefnum, sem oft hafa náð að þróast og blómstra. Í gegnum þetta starf er fræjum sáð. Nýlegir viðaukar við slíka samninga útvíkka síðan samstarfið þannig að í umsjón menningarráða bætast stofnstyrkir og rekstrarstyrkir til starfsemi á sviði lista, safna og menningararfs, sem áður voru á hendi Alþingis.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Hugmyndafræði menningarsamninganna, sem ríkið hefur gert við landshlutasamtök sveitarfélaganna um stuðning við menningarlífið á hverjum stað, grundvallast á því að heimamenn séu best til þess fallnir að hafa yfirsýn yfir þörfina, forgangsraði og móti áherslur í starfi menningarráðanna og menningarfulltrúanna. Samvinnan snýr síðan að því hvernig megi best ýta undir hugmyndaauðgi og sköpunargleði einstaklinga og hópa, til þess einmitt að til geti orðið burðug verkefni eins og þau sem tilnefnd eru til Eyrarrósarinnar hér í dag.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Rétt er að benda á að menningarsamningarnir og hugmyndirnar að baki þeim verða til umfjöllunar á ráðstefnunni Menningarlandið 2013, sem haldin verður á Kirkjubæjarklaustri eftir réttan mánuð, 11. og 12. apríl. Megintilgangur ráðstefnunnar verður að fjalla um og ræða framkvæmd og framtíð menningarsamninga og samstarf ríkis og sveitarfélaga við menningarráðin. Það eru mennta- og menningarmálaráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Samband íslenskra sveitarfélaga og Menningarráð Suðurlands í samstarfi við önnur menningarráð landsins sem boða til ráðstefnunnar. Nauðsynlegt er að koma saman og meta reynsluna af samningunum til að geta gert áætlanir um framhaldið, m.a. með tilliti til þeirrar þróunar og vinnu sem fram fer innan Sóknaráætlunar 20/20. Allir þeir sem tengjast menningarstarfi og menningarferðaþjónustu á Íslandi eru hvattir til að gefa ráðstefnunni gaum.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p><font face="Times New Roman">Stór hluti þess menningarstarfs sem fram fer í landinu kemur til vegna elju og áhuga einstaklinga og samtaka þeirra, án íhlutunar hins opinbera um tilhögun starfseminnar. Brennandi áhugi á miðlun menningararfsins og þörfin til að finna nýjar leiðir í okkar æ fjölbreyttara menningarlífi er það sem við erum þakklát fyrir í dag.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Það er seigla Eyrarrósarinnar sem blæs mönnum anda í brjóst.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Takk fyrir.</font></p>

2013-03-15 00:00:1515. mars 2013Fyrsta skóflustunga að Húsi íslenskra fræða 

<p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Kæru gestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Við erum komin saman hér í dag til að taka fyrstu skóflustunguna að&#160;<em>Húsi íslenskra fræða</em> sem mun hýsa fjölbreytta starfsemi Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og Íslensku- og menningardeildar Háskóla Íslands. Byggingin mun rísa hér við Arngrímsgötu 5 og afmarkast lóðin af Suðurgötu til austurs, Guðbrandsgötu til suðurs, Arngrímsgötu til vesturs og Þjóðarbókhlöðu til norðurs.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ýmsar tölulegar stærðir má lesa af heimildum um hina nýju byggingu. Þannig er þess getið að <em>Hús íslenskra fræða</em> verði á þremur hæðum og er birt flatarmál um 6.500 fermetrar. Þar verða ýmis sérhönnuð rými, svo sem fyrir varðveislu, rannsóknir og sýningu á fornum íslenskum skinnhandritum, vinnustofur kennara og fræðimanna, lesrými fyrir nemendur á mismunandi stigum háskólanáms, fyrirlestra- og kennslusalir, almennar skrifstofur og bókasafn auk kaffistofu og tækni- og stoðrýma.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Efnt var til opinnar samkeppni í samvinnu við Arkitektafélag Íslands á vormánuðum 2008 um hönnun á húsnæðis Stofnunar Árna Magnússonar og íslenskuskorar Háskóla Íslands sem nú nefnist íslensku- og menningardeild. Hlutskarpastir urðu Hornsteinar arkitektar en tæknilegur ráðgjafi þeirra var Almenna verkfræðistofan hf. Að hönnunarsamkeppni lokinni var gengið til samninga við hönnunarteymið um heildarhönnun byggingarinnar.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Heildarkostnaður við bygginguna er áætlaður um 3,5 milljarður króna og skiptist hann bróðurlega á milli ríkissjóðs annars vegar og Háskóla Íslands hins vegar. Þarflaust er að rekja ástæður þess að framkvæmdir við húsið hafa tafist en eins og stendur skrifað á gamalli bók: „Öllu er afmörkuð stund og sérhver hlutur undir himninum hefur sinn tíma.“</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum varðveitir þjóðararf okkar Íslendinga og hún fagnar 350 ára afmæli Árna Magnússonar handritasafnara og fræðimanns í ár. Það er því mikið fagnaðarefni að á dögunum hafi verið tilkynnt að framkvæmdir við nýtt Hús íslenskra fræða hefist á afmælisárinu í samræmi við fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Með þessum framkvæmdum erum við að taka mikilvæg skref í íslenskri menningu og styrkja menningarlegt sjálfstæði þjóðarinnar. Í þessi samhengi langar mig að vitna í orð Árna Pálssonar prófessors er hann mælti fyrir minni Matthíasar Jochumssonar fyrir hartnær 100 árum:</font></p> <div style="margin-left: 4em"> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman"><em>Ríki íslenskunnar er að vísu ekki víðáttumikið í rúmi, hún hefur ekki lagt undir sig löndin, en hún hefur lagt undir sig aldirnar … Egill Skallagrímsson , víkingurinn, og Matthías Jochumsson, klerkurinn, gætu skipst á hendingum yfir tíu aldir og skilið hvor annan til fulls. Svo mikill er kraftur hins íslenska orðs, að tönn tímans hefur aldrei unnið á því – og skal aldrei gera.</em></font></p> </div> <font face="Times New Roman"><em></em></font> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Góðir gestir. Segja má að við séum að leggja hornstein að „ríki íslenskunnar“ sem hefur barist fyrir sjálfstæði sínu um aldir og mun auðvitað þurfa að halda áfram að verja sjálfstæði sitt um ókomna tíð.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Menningararfur okkar Íslendinga – tungan, sögurnar og kvæðin – er varðveittur í handritum sem við ætlum að byggja yfir hér við Arngrímsgötu 5. Gamlir menn muna eflaust þann tíð er William Rodgers, þá utanríkisráðherra Bandaríkjanna, vildi berja þennan arf augum í Árnagarði. Þá vörnuðu hundruðir stúdentar honum inngöngu í þetta „Musteri fræðanna“ og komst ráðherrann hvergi, þrátt fyrir alvæpni eins og stóð skrifað í Þjóðviljanum. Þar stóð einnig að ráðherrann hefði „ekki fengið fullnægt fræðafýsn sinni“ en það er hins vegar von mín og okkar sem höfum haldið um stjórnartaumana í landsmálunum undanfarin ár að hin nýja bygging verði lóð á vogarskálar fræðafýsninnar og útvörður íslenskrar tungu.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ég óska ykkur öllum til hamingju með þennan áfanga.</font></p>

2013-03-13 00:00:1313. mars 2013Innovit - Gulleggið 2013

<p dir="LTR"><font face="Times New Roman">Kæru gestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Við erum saman komin hér í dag til að fagna með keppendum í Gullegginu, frumkvöðlakeppni íslenskra háskólanemenda og nýútskrifaðra sem Innovit stendur, - nú fyrir í sjötta sinn. Keppnin er haldin að fyrirmynd MIT-háskóla í Bandaríkjunum og VentureCup á Norðurlöndunum og hefur það meginmarkmið að skapa vettvang fyrir ungt athafnafólk til að öðlast þjálfun og reynslu í mótun nýrra viðskiptahugmynda og rekstri fyrirtækja.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Með árunum hefur keppnin vaxið í umfangi og virðingu og virkað sem stökkpallur fyrir einstaklinga svo þeir megi öðlast þjálfun og reynslu í mótun nýrra viðskiptahugmynda. Gulleggið hefur þannig orðið að gæðastimpli á viðskiptahugmyndir og frumkvöðla og sem munu á næstu árum án efa laða að fleiri fjárfesta, skapa ný störf og verðmæti fyrir íslenskt þjóðfélag.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Með þátttöku í keppninni fá þátttakendur endurgjöf og aðstoð við að móta viðskiptaáætlanir sínar en tíu bestu viðskiptahugmyndirnar keppa til úrslita. Að þessu sinni bárust 327 viðskiptahugmyndir á fyrsta stigi keppninnar, 92 áætlanir voru sendar inn til yfirferðar á öðru stigi keppninnar og nú eru það 10 stigahæstu hóparnir sem eftir standa.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Keppnin er hins vegar ekki bara mikilvægt tækifæri fyrir frumkvöðla. Hún vekur einnig stjórnvöld til vitundar um mikilvægi þess að skapa hér umhverfi nýsköpunar og búa ungum fyrirtækjum vaxtarskilyrði. Íslenskt samfélag mun þá einungis vaxa og dafna ef unga fólkið okkar fær tækifæri til þess að skapa sér tækifæri og hasla sér völl. Það er hins vegar ekki þar með sagt að sá vegur sem frumkvöðlar þurfa að ganga sé alltaf tekinn út með sældinni enda stundum gott „að vera seinnitímamaður og finna upp skothvellinn þegar aðrir hafa fundið upp púðrið“ eina og Halldór Laxness komst eitt sinn að orði.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Mér er nú sönn ánægja að kynna til sögunnar sigurvegara í keppninni um Gulleggið 2013.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ágætu gestir, njótið dagsins og til hamingju með árangurinn</font></p>

2013-03-13 00:00:1313. mars 2013Lífsbókin - barna- og unglingabókaráðstefna 9. mars

<p><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ljóðið ratar til sinna, segja ljóðskáldin stundum full hógværðar og eru síðan nokkuð ánægð þegar þessi spádómsorð uppfyllast og ljóðin þeirra rata til góðra lesenda. Í þessu viðhorfi ljóðskáldanna endurspeglast eins konar áhyggjuleysi yfir því að bókmenntaformið sem um ræðir eigi kannski ekki fjöldahylli að fagna, en það muni samt lifa af. Listin er jú eilíf, lífið er stutt.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Það sama má e.t.v. yfirfæra á bókina sjálfa. Hún ratar til sinna og þegar best lætur skiptir hún viðkomandi líka miklu máli. Bækur geta breytt lífi manns, eða að minnsta kosti haft þannig áhrif á sýnina á lífið að lesandinn er aldrei samur aftur.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Áhugi á bókum og því sem þær hafa að geyma kemur ýmist til skyndilega (við uppgötvun) eða þróast og þroskast á löngum tíma. Þetta er þá persónubundið og tengist þá hrifnæmi eða þekkingarleit viðkomandi. Vissulega höfum við dæmi um bóklestur í æsku sem verður þess valdandi að lesandinn verður bókaormur alla ævi. Þannig er víst að bækur sem fangað hafa athygli ungmenna um heim allan á undanförnum árum, t.d. bækurnar um Harry Potter eða Hungurleikanna, hafa kveikt rækilega á áhuganum hjá fjölmörgum ungmennum. En síðan er vitanlega mikilvægt að halda áfram og fá hvatningu til að leita að lesefni við hæfi uppi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Sjálf get ég ekki hugsað mér heiminn án bóka og jafnvel þó að ég lifi og hrærist alla daga í heimi sem er stútfullur af texta, myrkranna á milli, þá er bókin samt algjört aðalatriði. Tilfinningin að setjast niður með góða bók í hendi, eða liggja með hana í lok dags og leyfa sér kannski fyrir rest að detta út, er alveg einstök. Á hverjum degi hef ég það fyrir reglu að lesa eitthvað sem mig virkilega langar til að lesa. Góður texti er næring fyrir sálina um leið og hann getur fætt af sér aðra góða texta. Textar af ýmsu tagi eru lykilatriði í þeim margfeldisáhrifum sem einkenna menningarlífið, að þátttaka elur af sér frekari þátttöku. Sköpun kveikir sköpun.</font></p> <p><font face="Times New Roman">En hvaðan kemur þessi þörf fyrir að njóta góðra texta, góðra bóka? Ekki úr engu er ég viss um. Sjálf kem ég úr verulega bókhneigðri fjölskyldu þar sem fyrirmyndir mínar í lífinu voru og eru svo sannarlega „grúskgefnar“ eins og Halldór Laxness lýsti sjálfum sér í barnæsku í bókinni <em>Í túninu heima</em>. Það er nefnilega mikilvægt að læra það í umhverfi sínu hvaða gildi bóklestur hefur á þroska og viðsýni manns og sá lærdómur hefst heima við. Barn sem elst upp innan um fullorðna einstaklinga sem virða bækur og kunna að meta þær lærir þessa umgengni og verður þegar best lætur bókavinur fyrir lífstíð.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Eins og við vitum öll sem hér erum saman komin í dag þá er læsi einkar mikilvægur eiginleiki, en læsi í samtímanum er fjölbreytt og snertir fleira en aðeins stafi á bók. Þennan fjölbreytta skilning á læsi er verið að reyna að leiða fram og leggja áherslu á í nýjum námskrám á leik-, grunn og framhaldsskólastigum þar sem læsi er einn af grunnþáttunum sem ætlað er að hafi áhrif á allt starf skólanna. Nýlega hefur síðan verið gefið út á vegum ráðuneytisins og Námsgagnastofnunar sérrit um læsi í ritröð um þessa grunnþætti menntunar. Þar er margt forvitnilegt að finna, í einkar læsilegu hefti, meðal annars hugleiðingar um þetta flókna ferli að gefa heiminum merkingu í gegnum texta. Eins og með aðra grunnþætti menntastefnunar (sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, heilbrigði og velferð, og sköpun) þá er það skólakerfisins að taka við keflinu og útfæra áherslurnar með hliðsjón að þeim hæfniviðmiðum sem sett eru fram. Á endanum stefnt að því að efla nemendur í íslenska skólakerfinu til að verða læs á veröldina og áskoranir hennar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Meginmarkmið læsis eins og það er sett fram í menntastefnunni er að nemendur séu virkir þátttakendur í að umskapa og umskrifa heiminn með því að skapa eigin merkingu og bregðast á persónulegan og skapandi hátt við því sem þeir lesa með hjálp þeirra miðla og tækni sem völ er á. Áfram er mikilvægt að börn nái tökum á tiltekinni lestrar- og ritunartækni en athyglin beinist nú jafnframt að allri þeirri tækni sem nemendur geta notað í samskiptum, námi og merkingarsköpun – í þágu sjálfra sín og samfélagsins.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Hér vilja kannski einhverjir staldra við og spyrja: Hvað segir þetta okkur um bókina? Er hér verið að gengisfella hana með slíkum áherslum? Svo er alls ekki og bókin er magnaðari en svo að það takist. Bókaútgáfa stendur með miklum blóma hér á landi og miðlunarleiðunum á texta úr heimi bókmenntanna er líka að fjölga. Ekki þýðir að loka augunum fyrir hröðum breytingum heldur ber að fagna þeim, kanna, rannsaka og nýta.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Í tengslum við lagabreytingar á stuðningsumhverfi um bókmenntir sem nýlega var til umræðu á Alþingi var ákveðið að frumkvæði þingsins að fela embætti mínu að stofna samráðsnefnd um bókaútgáfu sem skila skal ráðherra skýrslu um stöðu og horfur í þeim efnum. Þar stendur til að fjalla um framtíðarsýn og starfsumhverfi íslenskrar bókaútgáfu, miðlun og bókmenningu, kennsluefni og fagefni fyrir skóla og fyrirtæki, svo og almenna bókaútgáfu. Nefndinni, sem hefur hafið störf og í eiga sæti fulltrúar bókaútgefanda, rithöfunda, Námsgagnastofnunar og Hagþenkis, verður ætlað að fjalla um rafbókavæðingu, innkaup og útlán bókasafna (m.a. á stafrænum miðlum) eflingu námsgagnaútgáfu og fleira. Forvitnilegt verður að fylgjast með vinnu nefndarinnar og niðurstöðu hennar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">En framtíðarbókin er hér til umræðu í dag og ég ætla að leyfa mér hæfilega bjartsýni og um leið hæfilega íhaldssemi þegar ég spái því að framtíðarbókin verði ekkert sérstaklega mikið öðruvísi en við þekkjum hana núna. Vitanlega verða rafbækur meira áberandi, en það er vitanlega sami hluturinn, dreifing á texta, þó svo að mörgum þyki eignarhald á textanum nokkuð annað. Þetta mun aukast jafnt og þétt en það segja mér fróðir menn að hérlendis sé umræðan um rafbókaútgáfu enn nokkuð á undan eiginlegri útbreiðslu rafbókanna. En þróunin er til staðar og þetta mun vissulega breytast.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ef horft er til innihaldsins þá mun bókin áfram færa okkur heim sögur af heiminum í kringum okkur og öllum þeim sem hann byggja. Hún mun áfram flytja okkur ókunna heima (hér verður nú talað um fantasíuna á eftir) eða flytja okkur til í tíma. Hún mun líka áfram ná að færa okkur saman og tengja milli kynslóða, einkum og sér í lagi ef við lesum hvort fyrir annað og venjumst því snemma að umgangast bækur og leyfa þeim að opna fyrir okkur leyndardóma sína. Við munum áfram í öllum þessu óteljandi bókum segja sömu sögurnar í sínum óendanlegu tilbrigðum og skiptir þá engu hvort við aðhyllumst kenningar um að grunnsögurnar í bókmenntum heimsins séu 36, 20, 7, 3 eða jafnvel 1 (sagan sem snýst um átök) svo ég nefni hér nokkrar tölur sem komið hafa upp í kenningum við það að einfalda sagnaþörf mannkyns niður í kerfi.* - Er þetta annars ekki allt í Shakespeare eða Íslendingasögunum, allt þetta sem okkur er boðið upp á í öllum hinum fjölbreyttu miðlum samtímans?</font></p> <p><font face="Times New Roman">Og alveg eins og við höfum alltaf gert munum við verða á varðbergi yfir tækninýjungum, áhugaleysi ungu kynslóðarinnar við að taka við keflinu og upptekin af <em>heimur versnandi fer</em> áherslunni<em>.</em> Þetta þýðir hins vegar ekki að það sé ekki rétt að velta fyrir sér þróuninni, stuðningnum við bókina á litlu málsvæði og framtíðarlíf hennar í íslensku samfélagi. Við þurfum einnig að vera áfram á varðbergi um að opna heim bókarinnar fyrir sem flestum í samfélaginu. Þar skipta almenningsbókasöfnin miklu máli, ekki síst þegar hugað er að tækninýjungum og þjónustu við þá sem af ýmsum ástæðum eiga erfitt með inngöngu í heim bókarinnar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Til þess að vera vakandi yfir öllu þessu getur verið gott að gera eins og við erum að gera í dag og velta fyrir okkur framtíð bókarinnar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ég vona að umræðan hér verði áhugaverð og spennandi og jú ég held að bókin lifi á meðan land byggist og líklega lengur en það.</font></p> <p><font face="Times New Roman">http://www.ipl.org/div/farq/plotFARQ.html</font></p>

2013-03-13 00:00:1313. mars 2013Háskóladagurinn 9. mars 2013

<p><font face="Times New Roman">Kæru gestir.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Fyrir röskum hundrað árum komst Guðmundur Finnbogason prófessor og síðar landsbókavörður svo að orði:</font></p> <div style="margin-left: 4em;"> <p><font face="Times New Roman">„Menntun“ er samstofna við „maður“, og að menntast ætti því að þýða að „verða að manni“, verða þannig, að allar eigindir manneðlisins nái hæfilegum þroska.</font></p> </div> <p><font face="Times New Roman">Þessi orð eru sérstaklega viðeigandi núna þegar háskólar leiða saman krafta sína til að kynna fyrir framtíðar nemendum þá námskosti sem í boði eru. Við getum eflaust slegið því föstu að einmitt hér í dag muni örlög margra nemenda ráðast.Í dagslok ákveður einn að verða læknir, annar kennari og sá þriðji verkfræðingur og hver veit nema einn fremsti bókmenntafræðingur framtíðarinnar leynist einmitt í þessum hópi eða þá vel menntaður stjórnmálamaður! Við vitum það hins vegar með vissu að samfélagið í heild sinni þarf á fólki að halda með fjölbreytta menntun og þjálfun.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Enginn deilir lengur um þjóðhagslegan ávinning menntunar og Ísland hefur sett sér metnaðarfull markmið fram til ársins 2020 í því tilliti. Við viljum mennta þjóðina betur og þar er háskólastigið engin undantekning. Það hefur vaxið mikið, bæði hvað varðar fjölda nemenda og námsframboð, en á sama tíma höfum við viljað efla gæði háskólamenntunar og tengja efri stig hennar, meistara- og doktorsnám, við rannsóknir og nýsköpun. Efling samkeppnissjóða á borð við Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð eru mikilvæg skref í þá átt, fyrst með því að verja þá niðurskurði eftir hrun og nú með auknu framlagi, sem mun gera sjóðunum kleift að styrkja umfangsmeiri verkefni og um leið skapa vaxtarmöguleika fyrir rannsóknatengt nám og rannsóknatengda nýsköpun.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Við gleymum því stundum í þjóðfélagsumræðunni að nám og aðgengi að menntun er að vissu leyti forréttindi, sem margir búa ekki við, jafnvel í hinum vestræna heimi og nægir þar að nefna Bretland og Bandaríkin sem dæmi. Á Íslandi hefur hins vegar ávallt ríkt samfélagsleg sátt um menntun þjóðarinnar þó svo að menn greini auðvitað alltaf á um einstaka útfærslur og fjárveitingar.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Í þessu samhengi má nefna að stjórnvöld hafa stutt háskólastigið eftir fremsta megni á undanförnum árum og þrátt fyrir óhjákvæmilegan niðurskurð eftir hrun hefur það ávallt verið forgangsatriði okkar stjórnmálamanna að efla háskóla og búa þannig í haginn fyrir framtíðina, enda þarf ekki að fara mörgum orðum um neikvæðar þjóðhagslegar afleiðingar af samdrætti í menntun og vísindastarfi svo ekki sé minnst á samkeppnishæfni Íslands í framtíðinni. Að þessu sögðu vil ég því ítreka þá stefnu stjórnvalda að auka framlög til háskóla og vísindamála um leið og rekstur ríkisins nær betra jafnvægi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Það er mér sérstakt fagnaðarefni að fá tækifæri til að ávarpa ykkur hér á Háskóladeginum. Hann er haldinn hátíðlegur og allir háskólar á Íslandi kynna alla þá fjölmörgu möguleika sem þeir bjóða upp á. Háskóli Íslands kynnir starfsemi sína á ýmsum stöðum á háskólasvæðinu, Háskólinn í Reykjavík kynnir námsframboð sitt í sínu húsnæði og hér í Háskólabíói verða Háskólinn á Akureyri, Hólaskóli-Háskólinn á Hólum, Landbúnaðarháskóli Íslands og Háskólinn í Bifröst með kynningu á sínu námi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Það verða því kynningar og ýmsir viðburðir á vegum háskólanna hér í Vatnsmýrinni í dag og án efa fjölmargt áhugavert bæði fyrir verðandi háskólanema og aðra sem leggja leið sína hingað</font></p> <p><font face="Times New Roman">Um leið og ég óska ykkur til hamingju með daginn hvet ég ykkur til að skoða vel bæði skólana ognámsframboðið og nálgast það með opnum huga. Framtíð ykkar kann að ráðast í dag og það er vitanlega stór ákvörðun, - en hún er líka <em>spennandi</em>.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ég lýsi Háskóladaginn 2013 settan og njótið dagsins.</font></p>

2013-03-13 00:00:1313. mars 2013Sambandsþing Íþróttasambands fatlaðra

<p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ágætu þingfulltrúar.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Frá stofnun íþróttasambands fatlaðra árið 1979 hefur jafnt og þétt byggst upp öflugt íþróttastarf fyrir fatlaða. Að þeirri uppbyggingu hafa margir komið og unnið óeigingjarnt starf. Íþróttafélögum fjölgaði í kjölfarið af stofnun sambandsins og fjölbreytni íþróttagreina sem fötluðum var boðið upp á jókst. Segja má að margt hafi áunnist og færst til betri vegar og á íþróttasambandið og aðildarfélög þess þakkir skildar fyrir ötult starf að íþróttamálum fatlaðra. Í mínum samskiptum við forystufólk ÍF finn ég fyrir miklum metnaði og ástríðu fyrir starfinu í þágu fatlaðra og er það mjög verðmætt.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Eins og flestum innan vébanda íþróttahreyfingarinnar ætti að vera kunnugt var gefin út stefnumótun í íþróttamálum síðla árs 2011. Í þeirri stefnumótun kemur margt af því fram sem vinna þarf að í íþróttamálum. Sérsamböndin þarf að efla enn frekar og eru uppi áform um það hjá stjórnvöldum. Á ýmsu er tæpt í stefnunni sem horfir til umbóta og er mjög mikilvægt að allir aðilar sem að þeim málum koma eigi í góðum samskiptum og hafi á milli sín gott samstarf um þau markmið og leiðir sem birtast í stefnunni. Síðustu mánuði hefur starfshópur verið að störfum sem samanstendur af aðilum frá ráðuneytinu, ÍSÍ og sveitarfélögunum. Starfshópurinn hefur rætt við ýmsa aðila sem koma að íþróttamálum bæði frá íþróttahreyfingunni, háskólasamfélaginu og sveitarfélögum. Niðurstaðan úr þeirri vinnu skýrir enn betur hvað er framundan í því að framfylgja stefnunni og hvaða aðili ber ábyrgð á hvaða verkefni. Stjórnvöld koma að fjármögnun lykilverkefna íþróttahreyfingarinnar s.s. Afrekssjóði, Ferðasjóði og fjármögnun sérsambanda og reynt er að standa sem best að þeim málum á hverjum tíma. Ríkið kemur einnig að öðrum verkefnum sem snúa beint að íþróttahreyfingunni, þ.e. ÍSÍ, sérsamböndum og íþróttafélögum um land allt. Mikilvægt er að gott samstarf sé milli ríkis og sveitarfélaga sem vissulega bera einnig ábyrgð á sumum af þeim verkefnum sem snúa að íþróttastarfsemi í nærsamfélaginu. Það sem mestu máli skiptir að mínu mati er að allir þessir aðilar eigi með sér faglegt samstarf sem geti fært íþróttalífið í landinu á enn hærra plan, hvort sem litið er til afreksfólks eða almennings; barna, ungmenna, fullorðinna og eldri borgara - ófatlaðra og fatlaðra.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ágætu þingfulltrúar. Ég átti þess kost að taka á móti ykkar frábæra íþróttafólki sem kom frá Ólympíumóti fatlaðra síðasta sumar. Það var mjög gleðileg og eftirminnileg stund og ekki skemmdi fyrir að okkar helsti afreksmaður vann til gullverðlauna á mótinu og setti heimsmet. Jón Margeir Sverrisson er okkur öllum dýrmæt fyrirmynd, svo ekki sé talað um allt það merka íþróttafólk sem starfað hefur innan vébanda sambandsins í sögu þess.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Það grasrótarstarf sem unnið er á ykkar vegum getur leitt til slíkra afreka en mikilvægast er þó að við reynum að skapa þá umgjörð um okkar íþróttafólk þar sem íþróttafólkið verður til og nýtur þátttökunnar um leið og það stefnir að settu marki. Við það að búa þessa umgjörð er ykkar ábyrgð mest.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ég vona að þið eigið hér árangursríkt þing framundan.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Takk fyrir mig.</font></p>

2013-03-11 00:00:1111. mars 2013Íslensku tónlistarverðlaunin 20. febrúar 2013

<p><font face="Times New Roman">Ágætu gestir</font></p> <p><font face="Times New Roman">Þeir söngelsku halda því oft fram á hátíðarstundum að „það syngi enginn vondur maður“. Hvort hægt er að standa fyllilega við slíka alhæfingu, skal ósagt látið enda víða sungið í mannheimum og við margbreytileg tækifæri.</font></p> <p><font face="Times New Roman">En íslenskir tónlistaráhugamenn vita að áratugum saman hefur tekið undir í Hamrahlíðinni hér í Reykjavík og þar hefur hreinlyndi og manngæska ávallt verið mikilvægur hluti af söngnum. Líkt og stundum á við um álfaklettana í þjóðsögunum hefur borist þaðan bjartur og fagur söngur. Oft nánast dáleiðandi.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Brosmild kona hefur farið fyrir flokknum áratugum saman, stýrt öllu saman af óþrjótandi orku og ávallt stefnt að hinum hreina og sanna tóni. Hún hefur stýrt söng þessa unga fólks sem vitanlega kemur og fer, þroskast og heldur áfram í lífinu, kynslóð fram af kynslóð. Söngurinn hefur verið mannbætandi, hann hefur fegrað heiminn og hreyft við ótal mörgum.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Þorgerður Ingólfsdóttir, heiðursverðlaunahafi íslensku tónlistarverðlaunanna að þessu sinni, hefur fyrir margt löngu skipað sér í framvarðarsveit íslensks tónlistarlífs. Hljómurinn sem hún hefur byggt upp í kórastarfi Menntaskólans við Hamrahlíð og með Hamrahlíðarkórnum er auðþekkjanlegur, það er eins og sindri af honum.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Þorgerður og unga fólkið hafa borið hróður íslenskrar sönghefðar og tónmenningar víða um lönd og þar hefur verið hugað jafnt að rótgrónum hefðum og framsýnni nýsköpun. Söngskráin er æði löng og verkefnin hafa verið stór og smá.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Uppeldisstarf Þorgerðar Ingólfsdóttur í íslensku tónlistarlífi er löngu orðið ljóst. Það er langur listi íslenskra tónlistarmanna sem notið hefur söngsins í Hamrahlíðinni í gegnum árin og síðar styrkt stoðir íslenskrar tónmenningar á fjölbreyttum stöðum. Skiptir þá litlu til hvaða tónlistarstefna er horft: í poppi, þjóðlagaskotinni tilraunamennsku, blýþungu rokki eða hrynfastri raftónlist, jafnt sem sígildri tónlist, djassi og auðvitað í söngnum í öllum sínum fjölbreyttu myndum, - ótal víða má finna söngfólk úr Hamrahlíðinni þegar horft er yfir sviðið. Af þessu má ljóst vera að íslenskt tónlistarlíf stendur í mikilli þakkarskuld við Þorgerði Ingólfsdóttur og hennar þrotlausa starf.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Það er haft eftir spænska rithöfundinum Cervantes, höfundi Don Kíkóta, að sá sem syngi bægi frá sér harmi sínum og raunum. Með starfi sínu með söngfólkinu öfluga í Hamrahlíðinni má ljóst vera að Þorgerður Ingólfsdóttir hafi hleypt birtu og hlýju bæði inn í líf kórmeðlima og okkar allra hinna sem höfum notið samhljómsins.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Kæra Þorgerður, hafðu bestu þakkir að hafa leitt unga fólkið í söng af jafn miklu listfengi og raun ber vitni. Og ég bið þig að koma hingað upp og taka við heiðursverðlaunum Íslensku ónlistarverðlaunanna og þakklætisvotti frá kollegum þínum í íslensku tónlistarlífi.</font></p>

2013-03-11 00:00:1111. mars 2013Skóli margbreytileikans og stoðkerfi skóla

<p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Velkomin á heilsdags málþing til að ræða skóla margbreytileikans og stoðkerfi skóla. Mennta- og menningarmálaráðuneytið kallar til marga hagsmunaaðila vegna óska frá skólasamfélaginu um að setja umræðu um þessi mál á dagskrá á öllum skólastigum, en ekki síst á grunnskólastiginu sem jafnframt er eina skólastigið þar sem er skólaskylda. Ætlunin er að beina einkum sjónum að skólagöngu nemenda með sérþarfir og stefnu um skóla án aðgreiningar sem fylgt hefur verið hér á landi mörg undanfarin ár. Stefnan er m.a. lögfest í lögum um leik- og grunnskóla og útfærð í reglugerðum og aðalnámskrám fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Með málþinginu er ætlunin að fara yfir framkvæmd stefnunnar, innleiðingu reglugerða og ræða um helstu álitamál, áskoranir og tækifæri, m.a. um sérfræðiþjónustu og stoðkerfi skóla.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ég vil byrja á því að þakka öllum sem hafa lagt hönd á plóginn við að gera þetta málþing mögulegt, starfsfólki ráðuneytisins og öllum þeim sem taka þátt í störfum þingsins, t.d. með því að flytja erindi, taka þátt í pallborði og málstofum. Ég vil þakka Unnari Þór Böðvarssyni fyrrverandi skólastjóra fyrir styrka verkefnisstjórn við undirbúning þingsins og Rannsóknarstofu um skóla án aðgreiningar í Háskóla Íslands sem einnig hefur aðstoðað við undirbúninginn. Eins vil ég þakka sérfræðingum á vegum Evrópumiðstöðvar fyrir þróun í sérkennslu fyrir að taka þátt í þinginu með okkur, en 5 manna sérfræðihópur á vegum miðstöðvarinnar er staddur hér á landi á vinnufundi. <em>– Dear foreign guests. Thank you so much for coming to this meeting, participating and sharing your expertise.</em></font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Megináhersla í þróun menntalöggjafar og skólahalds gegnum 20. öldina og einnig nú í upphafi 21. aldar, hefur verið á almenna menntun sem álitin er undirstaða og forsenda samfélagsþátttöku og þátttöku fólks í menningarlífi og atvinnulífi. Skóli á að vera hreyfiafl í samfélaginu. Helstu forsendur skólahalds eru enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og jafnrétti. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni. Dæmi um þetta eru kröfur um sífellda útvíkkun jafnréttishugtaksins í menntakerfinu á fleiri svið samfélagsins, t.d. jafnrétti óháð búsetu, kyni, uppruna eða stöðu að öðru leyti.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Rétt er að rifja upp þróun í skólamálum hér á landi undanfarna áratugi með hliðsjón af kennslu nemenda með sérþarfir og sérfræðiþjónustu skóla. Segja má að með setningu grunnskólalaganna 1974 hafi hlutverk grunnskólans verið skilgreint á þann hátt að skólanum var gert skylt að koma til móts við þarfir nemenda sinna. Þetta var grundvallarbreyting á þeim tíma þar sem fyrir setningu laganna var hlutverk skólanna gagnvart nemendum einkum að kenna tilteknar námsgreinar. Þessari skólastefnu var fylgt eftir með því að færa yfirstjórn grunnskóla heim í héruð, landinu var skipt upp í fræðsluumdæmi og stofnuð embætti fræðslustjóra sem áttu að hafa umsjón með kennslu og skólahaldi, hafa eftirlit með framkvæmd laganna og veita skólum sérfræðiþjónustu.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Árið 1990 var sett reglugerð um sérkennslu þar sem í fyrsta skipti voru sett ákvæði um að sem flestir grunnskólanemendur með sérstakar námsþarfir ættu að njóta sérkennslu í heimaskóla. Árið 1991 voru sett ný lög um grunnskóla en þar var aukin áhersla á að allir nemendur gætu sótt sinn heimaskóla og var þeim fylgt eftir með setningu reglugerða um sérkennslu. Á þessum tíma gerðu aðstandendur fatlaðra barna í vaxandi mæli kröfur um að börn þeirra gætu fengið kennslu í heimaskóla og á sama tíma efldust skólarnir sem faglegar stofnanir sem gátu tekið á móti fjölbreyttari nemendahópi. Með setningu grunnskólalaga 1995 var enn frekar skerpt á þeirri stefnu að sem flestir gætu fengið kennslu í heimaskóla. Sveitarfélög tóku jafnframt við rekstri grunnskóla og fræðsluskrifstofur á vegum ríkisins voru lagðar niður. Sveitarfélög áttu í stað þess að skipuleggja sérfræðiþjónustu við skóla og skólastjórum og kennurum átti að standa til boða ráðgjöf og stuðningur sérfræðiþjónustu vegna almenns skólastarfs. Jafnframt var talið mikilvægt að grunnskólar hefðu faglegar forsendur til að taka við flóknari viðfangsefnum á sviði sérkennslu til að bregðast við sífellt vaxandi kröfum foreldra barna með sérþarfir um að þau gætu fengið kennslu í heimaskóla.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Á svipuðum tíma eða árið 1994 var samþykkt Salamanca-yfirlýsingin og rammaáætlun um aðgerðir vegna nemenda með sérþarfir. Menntamálaráðuneytið gaf árið 1995 út yfirlýsinguna í íslenskri þýðingu og kynnti hana rækilega fyrir aðilum skólasamfélagins. Í yfirlýsingunni er skorað á stjórnvöld allra landa að leggja á það allt kapp, bæði í stefnumótun og með fjárveitingum, að koma fram umbótum á menntakerfum landanna svo að þau yrðu fær um sinna öllum börnum án sérstakrar aðgreiningar. Grundvöllur Salamanca-yfirlýsingarinnar er að skólar eigi að taka við öllum börnum hvernig sem á stendur um atgervi þeirra til líkama og sálar, félagslegt og tilfinningalegt ásigkomulag eða málþroska eins og segir í yfirlýsingunni. Hugtakið skóli án aðgreiningar kom fyrst fyrir í íslensku máli í Salamanca-yfirlýsingunni og er því að verða 20 ára gamalt hugtak hér á landi. Árið 1999 var síðan gefin út heildstæð aðalnámskrá fyrir grunnskóla þar sem meginstef Salamancayfirlýsingarinnar lá til grundvallar, en þar segir að grunnskólum sé skylt að mennta öll börn á árangursríkan hátt. Stefnan um skóla án aðgreiningar var síðan staðfest og lögfest með grunnskólalögum sem tóku gildi 2008 og útfærð í reglugerðum við lögin og aðalnámskrá. Stefnan nær einnig til leikskóla og framhaldsskóla, en umræða um þau skólastig sérstaklega bíður betri tíma. Mér finnst rétt að nota tækifærið og rifja upp þessi atriði til að sýna að stefnan um skóla án aðgreiningar hefur lengi svifið yfir vötnum hér á landi og mikilvægt er að hafa það í huga þegar framkvæmd stefnunnar er skoðuð og reynt að meta hvernig til hefur tekist.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf árið 2011 út nýja aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem byggir á lögum frá 2008 um skólastigin þrjú. Aðalnámskrá er rammi um skólastarfið á þessum skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Meginmarkmið nýrrar menntastefnu er að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkir getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Kjarni menntastefnunnar er eins og kunnugt er settur saman úr sex grunnþáttum: læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, sköpun og heilbrigði og velferð. Ég vil í dag sérstaklega vekja athygli á grunnþáttum um lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og heilbrigði og velferð, sem skipta miklu máli þegar rætt er um útfærslu á stefnunni um skóla án aðgreiningar. Lýðræðis- og mannréttindamenntun byggist á gagnrýninni hugsun og ígrundun um grunngildi samfélagsins. Slíkt nám gerir ráð fyrir samábyrgð, meðvitund og virkni nemendanna sem gerir þá færa um að taka þátt í að móta samfélag sitt sem ábyrgir borgarar og hafa áhrif nær og fjær. Markmið jafnréttismenntunar er að skapa tækifæri fyrir alla til að þroskast á eigin forsendum, rækta hæfileika sína og lifa ábyrgu lífi í frjálsu samfélagi í anda skilnings, friðar, umburðarlyndis, víðsýni og jafnréttis með manngildi allra að leiðarljósi. Jafnréttismenntun felur í sér gagnrýna skoðun á viðteknum hugmyndum í samfélaginu og stofnunum þess í því augnamiði að kenna fólki að greina þær aðstæður sem leiða til mismununar sumra og forréttinda annarra. Heilbrigði tengist andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Nýjum aðalnámskrám er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem framundan eru. Aukin áhersla á gagnrýna hugsun og lýðræði í öllu skólastarfi mun skila virkum og hæfum þátttakendum í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi, þar sem áhersla er lögð á mannréttindi og manngildi allra. Samkvæmt aðalnámskrá eiga allir nemendur á leik- og grunnskólastigi rétt á að stunda nám í almennum skólum án aðgreiningar sem öll börn eiga rétt á að sækja. Með skóla án aðgreiningar samkvæmt aðalnámskrá grunnskóla frá 2011 er átt við grunnskóla í heimabyggð eða nærumhverfi nemenda þar sem komið er til móts við náms- og félagslegar þarfir hvers og eins með manngildi, lýðræði og félagslegt réttlæti að leiðarljósi. Í skóla án aðgreiningar er gengið út frá því að allir fái jöfn eða jafngild tækifæri til náms og að námið sé á forsendum hvers einstaklings. Í skóla án aðgreiningar ríkir ákveðið viðhorf sem einkennist af virðingu fyrir rétti allra nemenda til virkrar þátttöku í námssamfélagi heimaskóla óháð atgervi þeirra og stöðu. Borin er virðing fyrir fjölbreytileika og mismunandi þörfum, hæfileikum og einkennum nemenda og lögð er áhersla á að útrýma öllum gerðum mismununar og aðgreiningar í skólum. Nemendur í skólum er fjölbreyttur hópur einstaklinga og þarfir þeirra mismunandi. Nemendur eiga að fá tækifæri til að þroska sérstaka hæfileika sína og nýta tímann til hins ýtrasta með því að glíma við fleiri og sífellt flóknari markmið og krefjandi nám á eigin forsendum.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Í reglugerð um nemendur með sérþarfir í grunnskólum frá 2010 eru sett markmið um þjónustu fyrir nemendur sem þurfa sérstakan stuðning í námi. Markmið reglugerðarinnar er í fyrsta lagi að nemendur fái jöfn tækifæri á eigin forsendum til náms og virkrar þátttöku í grunnskólum án aðgreiningar þannig að komið sé til móts við náms-, líkams-, félags- og tilfinningalegar þarfir þeirra, í öðru lagi að nemendur fái fjölbreytt nám við hæfi í hvetjandi námsumhverfi og í viðeigandi húsnæði sem tekur mið af þörfum þeirra og stöðu, í þriðja lagi að nemendur geti þroskað persónuleika sinn, hæfileika og sköpunargáfu, ásamt andlegri og líkamlegri getu og verið félagslega virkir þátttakendur í skólasamfélaginu þar sem byggt er á styrkleikum þeirra, og að lokum að nemendur hafi jöfn tækifæri í grunnskólum í samræmi við alþjóðlega samninga um réttindi barna og fatlaðra.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Í skóla án aðgreiningar er einnig samkvæmt grunnskólalögum og aðalámskrá möguleiki fyrir nemendur að stunda nám í sérskóla ef foreldrar og sérfræðingar skóla meta aðstæður nemandans þannig að þeim sé fyrir bestu að stunda þar nám. Foreldrar geta þá óskað eftir skólavist í sérskóla tímabundið eða að öllu leyti. Samkvæmt ákvæðum í aðalnámskrá grunnskóla skulu hagsmunir barnsins ráða niðurstöðunni. Samkvæmt gildandi grunnskólalögum geta sveitarfélög beitt sér fyrir sérúrræðum innan grunnskóla eða stofnað til reksturs sérskóla þegar almennt nám og kennsluhættir hæfa ekki þörfum eða hag nemenda. Slíkum úrræðum er samkvæmt lögunum ætlað að veita nemendum sérhæft umhverfi til náms í lengri eða skemmri tíma en jafnframt lögð áhersla á að starfsfólki almennra grunnskóla sé veittur stuðningur og kennslufræðileg ráðgjöf. Í reglugerðinni segir að jafnframt að sveitarstjórn setji starfsreglur fyrir sérskóla og sérúrræði innan grunnskóla þar sem m.a. skal kveðið á um ráðgjöf og stuðning við starfsfólk og fyrirkomulag þjónustunnar. Sveitarfélögum sem reka sérskóla eða önnur sérúrræði ber samkvæmt reglugerðinni að setja reglur um innritun nemenda, svo og reglur um útskrift eða lok slíkrar aðstoðar þar sem gera skal grein fyrir aðkomu og mati fagaðila. Við síðustu endurskoðun á grunnskólalögunum voru felld út ákvæði um aðkomu menntamálaráðuneytis að útfærslu sveitarfélaga á þessu sviði og var það meðvitað gert til að auka ábyrgð sveitarfélaga á rekstri grunnskóla. T.d. var ekki lengur gert ráð fyrir staðfestingu menntamálaráðuneytis á starfsreglum sérskóla og sérúrræða. Í staðinn var sett ákvæði í reglugerð um kæruheimild til ráðuneytisins vegna ákörðunar skólastjóra. Að undanförnu hefur reynt nokkuð á túlkun þessara ákvæða og farið af stað þó nokkur umræða um núverandi lagaramma og reglugerðir og hvort ástæða sé til að endurskoða framkvæmd stefnunnar um skóla án aðgreiningar. Í því sambandi hefur m.a. komið fram það sjónarmið að auka þurfi möguleika foreldra á að velja annaðhvort almennan grunnskóla eða sérskóla því val foreldra sé í raun afar takmarkað. Einnig hefur verið nefnt að almennir grunnskólar fái ekki nægilegan stuðning sérfræðiþjónustunnar til að geta útfært stefnuna um skóla án aðgreiningar fyllilega.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Segja má að þessi umræða hafi verið kveikjan að ákvörðun ráðuneytisins að halda þetta málþing um skóla margbreytileikans og stoðkerfi skóla. Einnig hafa aðilar innan sérfræðiþjónustu skóla komið á framfæri ósk um málþing um sérfræðiþjónustu skóla. Loks má nefna að í tengslum við kjarasamninga kennara hafa mennta- og menningarmálaráðuneyti, Samband íslenskra sveitarfélaga, Skólastjórafélag Íslands og Félag grunnskólakennara nýlega ákveðið að standa sameiginlega að greiningu á framkvæmd stefnunnar um skóla án aðgreiningar og hvaða áhrif hún hefur á skólastarf. Segja má að þetta málþing sé fyrsti liðurinn í þeirri greiningu og í kjölfarið verður ákveðið með hvaða hætti áframhaldandi greining geti farið fram. Einnig er rétt að geta þess að ráðuneytið hefur í undirbúningi könnun á sérfræðiþjónustu leik- og grunnskóla þar sem sérstaklega verður kannað hvernig tekist hefur til með innleiðingu reglugerðar um sérfræðiþjónustu leik- og grunnskóla frá 2010. Í tengslum við það verkefni er fyrirhugað að skoða ýmsar útfærslur hjá sveitarfélögum á framkvæmd sérfræðiþjónustunnar.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Góðir þinggestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Að lokum vil ég geta þess að á vegum innanríkisráðuneytis er verið að stofna samráðshóp ýmissa aðila vegna fyrirhugaðrar fullgildingar Íslands á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og munu fulltrúar mennta- og menningarmálaráðuneytis taka þátt í því samráði. Í samningnum segir í 24. grein um menntun að aðildarríkin viðurkenni rétt fatlaðs fólks til menntunar og að þau skulu koma á menntakerfi á öllum skólastigum án aðgreiningar. Þar er að finna ríka áherslu á virðingu fyrir mannlegri fjölbreytni og mannfrelsi og skulu aðildarríkin m.a. tryggja að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning, innan hins almenna menntakerfis, til þess að stuðla að haldgóðri menntun þess og að árangursríkar, einstaklingsbundnar stuðningsaðgerðir séu boðnar fram í viðeigandi umhverfi.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Í allri umræðu um stefnumótun og framkvæmd skólastarfs verðum við að hafa að leiðarljósi alþjóðlega sáttmála og yfirlýsingar sem við höfum undirgengist og leita leiða til að ná þeim markmiðum sem þar eru sett. Á sama tíma þurfum við ávallt að hafa hagsmuni barna að leiðarljósi og tryggja að börn njóti bernsku sinnar í skólastarfi. Í því sambandi er mikilvægt að í skólum sé fagmenntað starfsfólk, að allir aðilar skólasamfélagsins vinni vel saman, hlustað sé eftir sjónarmiðum foreldra og að fullnægjandi sérfræðiþjónusta sé í boði til að tryggja jafnrétti til náms. Eins verðum við að hafa í huga að þótt stefnan um skóla án aðgreiningar hafi verið lögfest hér á landi þá þýðir það ekki að loka eigi öllum sérúrræðum eða sérskólum. Farsæl framkvæmd stefnunnar byggir á að heildarhagsmunir barna séu bornir fyrir brjósti og þar séu mannréttindi, lýðræði, jafnrétti og félagslegt réttlæti ávallt leiðarljós.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ég vænti þess að við fáum hér í dag að fræðast um ýmsa þætti í framkvæmd stefnunnar hér á landi og einnig verður afar áhugavert að heyra okkar góðu erlendu gesti greina frá þróun skóla án aðgreiningar erlendis og hvaða tækifæri og áskoranir eru efst á baugi. Einnig vonast ég til að umræður í pallborði og í málstofum verði fjörugar og málefnalegar og að hægt verði að nýta niðurstöður þingsins til áframhaldandi greiningarvinnu og við stefnumótun.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Góðir gestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Áður en ég lýk máli mínu langar mig að biðja þá Dag Jóhannsson og Þórð Jónsson að koma hingað upp og taka við nýlegu riti frá Evrópumiðstöð fyrir þróun í sérkennslu þar sem finna má sjónarmið ungs fólks í Evrópu varðandi nám án aðgreiningar. Ritið byggir á ungmennaþingi sem haldið var á Evrópuþinginu í Brussel í árslok 2011 þar sem Dagur og Þórður ásamt Ásgerði Heimisdóttur voru glæsilegir fulltrúar Íslands. Ungu fulltrúarnir ræddu á þinginu um réttindi og réttinn til góðrar menntunar fyrir alla. Ég vil nota tækifærið og þakka þeim fyrir að koma sjónarmiðum sínum á framfæri með jafnöldrum í Evrópu, en mikilvægt er að hlusta á sjónarmið ungmenna í allri stefnumótun í málefnum sem snerta þau.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Dagur og Þórður – gjörið svo vel.</font></p>

2013-02-18 00:00:1818. febrúar 2013Málþing Lionshreyfingarinnar – lestrarátak – barátta gegn ólæsi haldið 12. febrúar 2013

<p>Ágætu gestir<br /> <br /> Það er mér mikið ánægjuefni að taka til máls hér á málþingi um aðgerðir gegn ólæsi á vegum Lionshreyfingarinnar á Íslandi.<br /> Hugtakið læsi er víðtækt og það sem í því felst – lestur, ritun, lesskilningur og hæfnin til að geta nýtt sér þessa færni – tekur breytingum.&#160; Þessi færni er einstaklingum ekki meðfædd heldur þarf að læra hana og þjálfa&#160; upp. Læsi á sér ekki stað í tómarúmi og á hverjum tíma reyna kennarar að átta sig á framvindu þess. Nú á dögum er til dæmis oft sagt að samfélög víða um heim séu upplýsingasamfélög eða þekkingarsamfélög og læsi þurfi að taka mið af því.<br /> Læsi er lykillinn að því að við öll getum þroskað þekkingu okkar og hæfileika til að vera gagnrýnir og virkir þegnar í lýðræðisþjóðfélagi. Ólæsi&#160; og ófullnægjandi lestrarkunnátta heftir þannig einstaklinga til virkrar þátttöku í því samfélagi sem við viljum byggja upp. Mikilvægt er að við leitumst sameiginlega við að finna leiðir til að vinna gegn þeim vanda sem af ólæsi sprettur.<br /> Mér er ekki kunnugt um að fyrir liggi nákvæm kortlagning á umfangi ólæsis hér á landi í dag. Því hefur þó verið haldið fram að ekki sé ástæða til að ætla annað en að á Íslandi sé ólæsi svipað og gerist í helstu þeim löndum sem við berum okkur oft saman við.&#160; Þannig mætti gera ráð fyrir að 10-15% fullorðinna hér á landi glími við litla lestrarfærni eða ólæsi. Meðal ákveðinna hópa, svo sem innflytjenda, er í sumum hópum jafnvel enn meira ólæsi, a.m.k. á íslensku.&#160; Á HringÞingi um menntunarmál innflytjenda sem haldið var í september síðastliðinn og mennta- og menningarmálaráðuneytið var aðili að, var meðal annars rætt um íslenskukennslu fyrir innflytjendur og hvernig unnt sé að bregðast við ólæsi meðal innflytjenda með litla eða enga grunnmenntun. Verið er að vinna að eftirfylgni með niðurstöðum þingsins og mun ráðuneytið leggja áherslu á að standa vel að henni.<br /> Á síðustu áratugum hefur þekking á lestrarerfiðleikum aukist mikið og ýmsar hugmyndir og kenningar komið fram þar sem leitast er við að skýra vandann og benda á leiðir til að leysa hann. Í því samhengi hefur m.a. verið bent á að árangursríkt geti verið að líta ekki eingöngu á lestrarerfiðleika sem vandamál heldur viðfangsefni sem krefst nýrra úrræða í skólum og öðruvísi nálgunar. Jafnframt hafa augu manna beinst að því hvaða afleiðingar það hefur fyrir nemandann að eiga í erfiðleikum með lestur. Takmörkuð lestrarfærni getur haft margvísleg neikvæð áhrif, bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið, má ljóst vera að bregðast þarf við með markvissum hætti.<br /> Á undanförnum árum hefur ráðuneytið haft frumkvæði að verkefnum sem miða að því að bæta læsi. Sérstök áhersla hefur verið á lestrarerfiðleika. Sú vinna skilaði t.d. upplýsingum um lestrarkennslu í nokkrum&#160; grunnskólum, lesvef, styrkjum til gerðar lestrar- og lesskimunarprófa, breytingum á samræmdum könnunarprófum, skýrslu um lestrarerfiðleika, stuðningi við Mentor til að byggja upp lestrareiningu, styrkjum til þróunarverkefna úr þróunarsjóðum á vegum ráðuneytisins og styrkjum til námsgagnagerðar. Auk þess var sérstaklega unnið að stefnumótun á þessu sviði við gerð nýrra aðalnámkráa fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem nýlega komu út.<br /> Lesvefurinn.is er eitt af þeim verkefnum sem ráðuneytið hefur staðið að og er sá vefur um læsi og lestrarerfiðleika.&#160; Á vefnum er meðal annars að finna hagnýtar upplýsingar um læsi og lestrarerfiðleika sem byggðar eru á rannsóknum og þekkingu sem safnast hefur á undanförnum þremur til fjórum áratugum. Hlutverk vefsins er að efla þekkingu foreldra, kennara og nemenda á læsi og lestrarerfiðleikum og þeim kennsluaðferðum og úrræðum sem best mæta þörfum allra nemenda. Lestrarnám mun alltaf skipa veigamikinn sess og vera grundvallarforsenda í öllu skólastarfi. Því er nauðsynlegt að kennarar á öllum skólastigum hafi þekkingu á þessum mikilvæga þætti sem hefst með máltöku ungra barna og lýkur ekki fyrr en einstaklingurinn er virkur og gagnrýninn lesandi. Í seinni tíð hefur framsetning texta breyst með nýjum birtingarmáta með ýmsum rafrænum hætti. Myndir af margvíslegu tagi, hreyfing og hljóð samtvinnast við hið talaða og ritaða orð. Þetta þýðir að textahugtakið hefur verið að breytast og það hefur kallað á víðari skilgreiningu á læsishugtakinu.<br /> Með reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga við leik- og grunnskóla sem gefin var út árið 2010 er að finna áherslu á mikilvægi þess að athuganir og skimanir í forvarnarskyni í skólum séu nýttar til þess að koma til móts við þarfir allra nemenda. Ekki síst á sviði læsis er mikilvægt að sérfræði- og stoðþjónusta skóla vinni í anda snemmtækrar íhlutunar. Því fyrr sem gripið er inn í og leiðir til úrbóta fundnar því meiri líkur eru á að unnt sé að koma í veg fyrir eða draga úr erfiðleikum við lestrarnám og í því sambandi er gott samstarf heimila og skóla mikilvægur þáttur.<br /> Að lokum langar mig að nefna að í nýjum aðalnámskrám leik- grunn- og framhaldsskóla sem komu út 2011 er lögð rík áhersla á mikilvægi læsis í víðum skilningi. Þar segir meðal annars að meginmarkmið læsis er að nemendur séu virkir þátttakendur í að umskapa og umskrifa heiminn með því að skapa eigin merkingu og bregðast á persónulegan og skapandi hátt við því sem þeir lesa með hjálp þeirra miðla og tækni sem völ er á. Námskránum til stuðnings hefur ráðuneytið einnig gefið út svokölluð þemahefti, þ.m.t. þemahefti um læsi.&#160; Þemaheftinu er ætlað að vera skólum og kennurum leiðbeinandi stuðningur og hvatning við innleiðingu nýrra námskráa í því ábyrgðarhlutverki sem það er að mennta framtíð landsins. Mikilvægt er að skólar þrói áherslur sínar áfram í framhaldinu.<br /> <br /> Ágætu málþingsgestir<br /> Flest okkar taka læsi sem sjálfsögðum hlut en við vitum þó að orsök ólæsis er ekki ein og lausnin því síður einföld. Úrlausn þess vanda sem af ólæsi hlýst krefst þátttöku fjölda aðila. Þetta viðfangsefni er í raun á ábyrgð alls samfélagsins og allir geta lagt sitt af mörkum. Foreldrar og kennarar hafa afgerandi hlutverk en einnig svo miklu fleiri svo sem fagaðilar á sviði læsis, stjórnvöld og stefnumótandi aðilar.&#160; Þá er mikilvægt að virkja fjölskyldur; foreldra, eldri systkini,&#160; afa og ömmur til að styðja við börnin og til að vera þeim jafnframt góðar fyrirmyndir. Skapa þarf lestrarhvetjandi umhverfi, börn sem alast upp við að sjá hinn fullorðna lesa eru líklegri til fá áhuga á að lesa.<br /> Það er ánægjulegt að félagasamtök á borð við Lions láta sig þennnan mikilvæga málaflokk varða og óska ég félaginu alls hins besta í þeim efnum.<br /> Ég vona að þetta málþing hér í dag reynist árangursríkt innlegg í baráttuna gegn ólæsi.<br /> Gangi ykkur vel.<br /> </p>

2013-02-15 00:00:1515. febrúar 2013Dagur íslenska táknmálsins - 11. febrúar 2013 í Háskóla Íslands

<p>Ágætu gestir, gleðilega hátíð!<br /> <br /> Í dag fögnum við í fyrsta sinn degi íslenska táknmálsins. Fyrir valinu varð afmælisdagur Félags heyrnarlausra en það var stofnað í Reykjavík þann 11. febrúar árið 1960.<br /> Það að tileinka þennan dag íslenska táknmálinu á sér samsvörun í degi íslenskrar tungu sem haldinn hefur verið hátíðlegur þann 16. nóvember, á afmælisdegi Jónasar Hallgrímssonar, frá árinu 1996. Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur síðan þá beitt sér fyrir sérstöku átaki í þágu íslensks máls og helgað þann dag rækt við það. Með því móti beinist athygli þjóðarinnar að stöðu tungunnar, gildi hennar fyrir þjóðarvitund og alla menningu.<br /> Í dag beinum við sjónum okkar að íslenska táknmálinu. Viðurkenning íslenska táknmálsins hefur um árabil verið eitt helsta baráttumál Félags heyrnarlausra fyrir hönd döff fólks en það eru þeir einstaklingar sem nota táknmál í daglegum samræðum og tilheyra döff menningu.<br /> Þann 12. mars 2009 var samþykkt á Alþingi þingsályktunartillaga um íslenska málstefnu en þar segir m.a. að brýnt sé að tryggja lagalega stöðu íslenska táknmálsins og þar með rétt þeirra sem hafa það að fyrsta máli. Mennta- og menningarmálaráðherra skipaði nefnd um lagalega stöðu íslenskrar tungu og táknmálsins í maí það sama ár. Verkefni nefndarinnar var að setja fram tillögur um að tryggja lagalega stöðu íslenskrar tungu og íslenska táknmálsins í íslensku samfélagi. Nefndin skilaði tillögum í skýrslu sem gefin var út í maí 2010. Frumvarp byggt á tillögum nefndarinnar var lagt fram á Alþingi um haustið og ári seinna eða þann 27. maí 2011 voru samþykkt lög um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Þar er íslenskt táknmál skilgreint sem fyrsta mál þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Lögin voru samþykkt einróma og er ógleymanleg sú stund þegar viðstaddir á þingpöllum fögnuðu með lófataki á táknmáli. Þetta var söguleg stund og nú tæpum tveimur árum seinna fögnum við þessum degi sem áfangasigri í áframhaldandi baráttu um að standa vörð um tvö jafnrétthá tungumál á Íslandi.<br /> Í lögunum um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls er kveðið á um stofnun sérstakrar málnefndar um íslenskt táknmál, en málnefnd um íslenska tungu hefur verið starfrækt árum saman. Málnefnd um íslenskt táknmál var stofnuð í október 2011 og hefur þegar látið til sín taka á ýmsum sviðum. Hefur málnefndin haft veg og vanda af undirbúningi þessa dags og vil ég þakka henni kærlega fyrir það.<br /> Auk setningar laganna um íslenska tungu og íslenskt táknmál hefur í lögum og reglugerðum um menntun á öllum skólastigum verið fjallað um réttindi heyrnarlausra og heyrnarskertra og staða táknmálsins styrkt.<br /> Í rannsókn Valgerðar Stefánsdóttur forstöðukonu Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra frá árinu 2005 sem fjallar um reynslu og samfélagsþátttöku heyrnarlausra einstaklinga og skilning þeirra á eigin lífi og stöðu innan íslensks samfélags eru markverðustu niðurstöðurnar þær að táknmál og heyrnarleysi er samofið persónu og sjálfsskilningi fólks sem talar táknmál. Tungumálið er einnig forsenda heilbrigðs sjálfsskilnings og gerir okkur kleift að sýna hver við erum og skilja hvernig aðrir sjá okkur. Hverjum einstaklingi er nauðsynlegt að mynda félagstengsl og eiga menningarsamfélag við annað fólk. Það gerist í gegnum tungumálið og því er það forsenda fyrir velferð einstaklingsins að eiga sér rætur í málsamfélagi þeirra sem tala sama tungumál.<br /> Um þetta málefni er fjallað í nýrri aðalnámskrá fyrir grunnskóla en í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er verið að leggja lokahönd á ritun allra greinanámskráa, þar með talið í íslensku. Sú námskrá tekur í senn til íslensku, íslensku sem annars tungumáls og íslensk táknmáls, en í stórum dráttum er um að ræða endurskoðun á aðalnámskrám frá 1999 þar sem í fyrsta sinn voru sett ákvæði um kennslu í íslensku táknmáli. Þar segir m.a. að traust kunnátta í móðurmáli sé meginundirstaða staðgóðrar menntunar. Jafnframt að lestur sé öflugt tæki nemenda til að afla sér þekkingar og tjáning í ræðu og riti sé ein af nauðsynlegum forsendum þátttöku í samfélaginu. Börn hefja skólagöngu talandi á móðurmáli sínu, hvort sem um er að ræða á íslensku, íslensku táknmáli eða öðru tungumáli. Skólinn verður í upphafi virkur þátttakandi í máluppeldi barnsins ásamt heimili þess. Þetta veldur því að námsgreinin íslenska, ásamt íslensku táknmáli fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta, hefur ákveðna sérstöðu meðal annarra námsgreina skólans. Í aðalnámskránni segir einnig að hlutverk íslenskukennslu, kennslu í íslensku táknmáli og máluppeldis sé víðtækt og margbrotið. Mál og bókmenntir eru menningararfur þjóðarinnar sem ber að rækta, virða, njóta og þróa. Sá arfur á eflaust drjúgan þátt í stöðu læsis þjóðarinnar og hve sjálfsagt það þykir að læra að lesa, skrifa og beita máli svo skiljist. Kennslan hefur einnig það hlutverk að efla tjáningu og sköpun í töluðu máli og rituðu, nota málið og kynnast mætti þess. Gott og ríkulegt talmál er ein meginforsenda samskipta og miðlunar og svo á einnig við um ritmálið sem er miðill sköpunar og birtir nýja þekkingu. Með þeim hætti meðal annars gegnir íslenskukennsla og kennsla í íslensku táknmáli því hlutverki að vera miðill hugsunar og eintal skrifara við sjálfan sig ef þörf er á því. Það er réttur hvers manns að öðlast þekkingu og færni í máli. Það skiptir einnig miklu að barn með annað mál en íslensku eigi þess kost að læra íslensku svo vel að það geti tekið fullan þátt í samfélaginu, notið menningar og átt þátt í því að móta hana. Hið sama gildir um þann sem er heyrnarskertur eða heyrnarlaus. Íslenskt táknmál er ekki síður en íslenska lykill að samfélaginu og virkri þátttöku í því.<br /> Margþætt hlutverk náms í íslensku kallar á samstöðu og samstarf innan skóla um máluppeldi. Mikilvægt er að grunnskólar marki sér málstefnu á grundvelli aðalnámskrár og íslenskrar málstefnu sem Alþingi hefur samþykkt og að henni sé fylgt á öllum námssviðum.<br /> Í morgun var ég í heimsókn í leikskólanum Sólborg og grunnskólanum Hlíðaskóla. Þar fékk ég að kynnast, sjá og heyra hvernig íslenska og íslenskt táknmál eru samofin öllu starfi skólanna á sérstaklega faglegan og ánægjulegan hátt. Vegna smæðar sinnar er íslenskt táknmál sérstaklega viðkvæmt og því ber að vanda til verka þegar unnið er með bæði tungumálin í skólum. Börnin þurfa á því að halda að eiga sér málsamfélag innan skólanna sem utan og því verður að standa vörð um að þau alist upp við tvítyngi beggja mála. Ábyrgð skólanna er mikil en ábyrgð mennta- og menningarmálaráðuneytis og sveitarfélaga er einnig mikil í að standa vörð um að mörkuð sé skýr stefna um að komið sé til móts við þá sjálfsögðu kröfu um ríkt máluppeldi allra barna, einnig þeirra sem reiða sig á táknmál og íslensku og þeirra barna sem eru af erlendu bergi brotin.<br /> Ein af stofnunum mennta- og menningarmálaráðuneytis er Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra en hlutverk hennar er að sinna táknmálstúlkaþjónustu, kennslu í táknmáli, rannsóknum á táknmáli og ráðgjöf þar að lútandi. Á dögunum hlaut miðstöðin nýsköpunarverðlaun í opinberri þjónustu og stjórnsýslu fyrir verkefnið SignWiki. Vefurinn byggir á opnum hugbúnaði þar sem nýttar eru tæknilegar lausnir sem orðið hafa til víðs vegar um heiminn og á miðstöðinni. Ég var þeirrar ánægju aðnjótandi að fá að tákna orðin menntun og menning í orðabók SignWiki. Mér er sagt að það hafi tekist nokkurn veginn skammlaust, en þar er annars að finna ótalmargt fróðlegt og spennandi fyrir táknmálstalandi fólk en ekki síður fyrir þá sem hafa áhuga á að kynna sér táknmál. Það er mikið ánægjuefni að hugmyndaríkt og skapandi fólk hefur tekið höndum saman við starfsfólk Samskiptamiðstöðvar um að þróa og vinna áfram með táknmálið.<br /> Þetta málþing er haldið á vegum Rannsóknarstofu í táknmálsfræðum sem gegnir mikilvægu hlutverki í heildarmenginu. Rannsóknastofan var stofnuð árið 2011 og er hún fyrst og fremst samstarfsvettangur allra þeirra sem starfa að rannsóknum á íslenska táknmálinu. Fræðimenn á Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra og Málvísindastofnun Háskóla Íslands eru aðilar að stofnunni. Tilkoma rannsóknastofunnar hefur bæði auðveldað og styrkt samstarf þeirra sem vinna að rannsóknum á íslenska táknmálinu. Styrkurinn felst ekki síst í því að samnýta krafta þeirra fáu sem við þetta vinna og hefur það skilað miklum árangri. Verkefni undir hatti rannsóknastofunnar eru nokkur, bæði á innlendum og erlendum vettvangi og er mikilvægt að starfsemi hennar vaxi og blómstri.<br /> Kæru gestir. Ég fagna innilega þessum degi og þeim áfanga sem náðst hefur með viðurkenningu íslenska táknmálsins sem móðurmáls döff einstaklinga. Það er von mín að framtíðin sé björt og að allir taki höndum saman um að varðveita tungumálið og menningu þess um ókomna tíð og að menntakerfið geti stutt sem best við kennslu íslenska táknmálsins.<br /> Því óska ég okkur öllum til hamingju með daginn og segi vitanlega að lokum:<br /> DÖFF ER TÖFF!<br /> <br /> </p>

2013-02-15 00:00:1515. febrúar 2013Málþing um tjáningarfrelsi og vernd afhjúpenda 22. janúar 2013 í Þjóðminjasafni Íslands

<p>Ágætu málþingsgestir,<br /> <br /> Það er mér sönn ánægja að fá að taka stuttlega til máls á þessu málþingi um tjáningarfreslsi og vernd afhjupenda.<br /> Þann 16. júní 2010 var samþykkt stórhuga þingsályktun á Alþingi þess efnis að Ísland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Samkvæmt þingsályktuninni var mennta- og menningarmálaráðuneyti falið að vinna að framgangi hennar. Í greinargerð með tillögunni er lýst framtíðarsýn fyrir Ísland sem framsæknum vettvangi fyrir skráningu og starfsemi alþjóðlegra fjölmiðla og útgáfufélaga, sprotafyrirtækja, mannréttindasamtaka og gagnaversfyrirtækja. Ennfremur kemur þar fram að leitað verði leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi hér á landi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda verði tryggð.<br /> Það var ljóst strax í upphafi að verkefnið er metnaðarfullt og umfangsmikið þar sem það nær til fjölda ráðuneyta og stofnana þeirra og hefur áhrif víða í samfélaginu og gæti jafnvel gert víðar í veröldinni. Síðastliðið vor var ákveðið að skipaður yrði stýrihópur um verkefnið sem í sitja m.a. sérfræðingar úr mennta- og menningarmálaráðuneyti, utanríkisráðuneyti, innanríkisráðuneyti, fjölmiðlanefnd og frá IMMI-stofnuninni. Ég tel að þarna hafi tekist að mynd öflugan hóp sérfræðinga á sviði tjáningarfrelsis og á sviði tækni og alþjóðlegra skuldbindinga. Í vinnu hópsins verður því reynt að horfa á málið út frá ólíkum hliðum og taka afstöðu til þeirra álitamála er upp koma.<br /> Fjölmiðlar og samskiptamiðlar eru bæði mikilvægir og fyrirferðarmiklir í samtíma okkar. Þeir eru mikilvægir þegar kemur að því að efla lýðræðið í landinu og styrkja stöðu almennings í því að veita stjórnvöldum á hverjum tíma nauðsynlegt aðhald. Þingsályktunin skapar kjörið tækifæri til þess að bæta lagaumgjörð fjölmiðla hér á landi til mikilla muna.<br /> Hér á eftir verður nánar rætt um tjáningarfrelsi og sérstaklega með tilliti til réttarstöðu afhjúpenda í samræmi við þær tillögur sem fram koma í þingsályktuninni. Markmiðið er að draga fram ólík sjónarmið með þátttöku sérfræðinga á þessu sviði og ég hvet ykkur til taka þátt í þeirri umræðu sem hér er að hefjast. Það verður varpað ljósi á þær tillögur sem liggja fyrir í þingsályktuninni, hvert beri að stefna í tengslum við lagasmíð um afhjúpendur á Íslandi og hvernig málum skuli háttað út frá persónuverndarsjónarmiðum í þessum efnum. Fyrirmynd að slíkri löggjöf er að finna í ýmsum nágrannaríkjum Íslands en með slíkri vernd er reynt að vernda réttarstöðu afhjúpenda, hvort heldur hjá hinu opinbera eða í einkageiranum, þegar þeir koma fram með upplýsingar sem eiga erindi til alls almennings.<br /> Hugtakið afhjúpandi er oft notað í neikvæðum tóni, og oft jafnvel notað í sömu andrá og svikari. Inn í þessa umræðu blandast hugmyndir um traust, trúnað, leynd, almannaheill og jafnvel samvisku. – Ekki lítil hugtök og því oft um grafalvarlega málefni að ræða.&#160; Margir vilja halda því fram að uppljóstrari sé að rjúfa skuldbindingu um hollustu sem byggir á trausti eða trúnaði við fyrirtækið eða stofnuninna sem hann er að vinna fyrir. Afhjúpendur gegna hins vegar mikilvægu hlutverki í lýðræðisþjóðfélagi, því þeir veita stjórnvöldum, fyrirtækjum og fjármálaöflum nauðsynlegt aðhald og koma upp um spillingu eða lögbrot í fyrirtækjum, stofnunum og í stjórnsýslunni.<br /> Eins og það horfir við mér eru þetta einstaklingar sem nýta sér tjáningarfrelsi til að skýra opinberlega frá misbeitingu valds sem bitnar á almenningi. Afhjúpandi lætur til þess bærum yfirvöldum í té upplýsingar sem viðkomandi telur færa óyggjandi sannanir á ólöglegu athæfi eða ógn við almannaheilsu og öryggi. Með þessum hætti má jafnvel segja að þeir noti frelsið til að hindra óþörf stórslys og áður en það verður um seinan. Það er því ljóst að afhjúpendur geta breytt miklu í samfélaginu og um það eru fjölmörg dæmi.<br /> Í hröðum og tæknivæddum heimi getur verið mjög erfitt að koma á framfæri viðkvæmum upplýsingum, þar sem afhjúpendur fá litla sem enga vernd, og því getur verið hætta á að lítill hvati myndist til að upplýsa um meint brot fyrirtækja og stofnanna sem varða almannaheill.<br /> Við stöndum frammi fyrir tilteknum áskorunum hvað þessi mál varðar. Það er eitt hvort afhjúpendur búi yfir upplýsingum sem eigi erindi við almenning og að hafi á réttu að standa. Hvað um þá sjálfa og þá hættu sem þeir geta sett sig í? Hvað verður í raun um þessa einstaklinga? Hver er munurinn að koma fram með viðkvæmar upplýsingar í litlum samfélögum eða stórum? Getur afhjúpandinn komið upplýsingum á framfæri til aðila sem hann getur treyst? Hverjir eru verndarhagsmunirnir og hvernig skal málum háttað út frá persónuverndarsjónarmiðum? Álitamálin er fjölmörg og krefjandi.<br /> Ég tel að hér sé á ferðinni mikilvæg umræða sem á erindi víða í samfélaginu. Það er rétt að ýta undir þessa umræðu og leiða fram ólík viðhorf og sjónarmið. Í þessu sambandi hef ég lagt áherslu á að vinna stýrihópsins sé sýnileg almenningi og má nefna að þingsályktunin var sérstaklega kynnt á heimasíðu ráðuneytisins og almenningi veittur kostur á að senda athugasemdir og ábendingar til stýrihópsins. Þetta málþing er annar liður í þeim sýnileika.<br /> Góðir málþingsgestir. Ég vænti þess að umræða um þessi mál muni leiða til þess að álitaefni í þessu sambandi verði leidd til lykta og að lokum lifum við í opnara og heilbrigðara samfélagi.<br /> </p>

2013-02-08 00:00:0808. febrúar 2013Tónleikar Caput hópsins - Ræða Katrínar Jakobsdóttur

<p>2. febrúar 2013, Harpa<br /> <br /> Mr. Ambassador, dear foreign guests &#160;<br /> I start of by addressing you in English as my Chinese is nowhere near fully developed&#160; J<br /> It must be said that this year we are getting a nice addition to our Dark Music Days festival when we welcome our guests that have travelled a great distance to be with us at the festival. It is indeed a pleasant idea be able to merge together the current developments in modern music from countries as different as Iceland and China.<br /> The Icelandic Chinese Cultural Society has in cooperation with the festival developed today's program and I thank them wholeheartedly for their contribution.<br /> It will be interesting to see and hear how the Chinese traditional sounds of the gu-zheng instrument will merge with the modern sound-fabric that the Caput Ensemble is known for here in Iceland.<br /> It is my view that such cultural exchange can be a fruitful way to build bridges between different countries and continents. Music is, in the end, a universal language and in today's world it can travel along paths that can be developed with the help of individuals at a grassroot level.<br /> The concert today commemorates the 60th Anniversary of the Icelandic-Chinese Cultural Society. It has through the years played a vital part in strengthening the relations between the two countries and will hopefully continue to do so in many years to come. &#160;<br /> I wish you a happy and stimulating listening experience in today's concert.<br /> <br /> Ágætu gestir<br /> Það er ánægjulegt að hinir alíslensku Myrku musikdagar skuli einnig færa til landsins erlenda strauma þegar kemur að samtímatónlist. Fyrr í dag heyrðust hér kanadískir tónar á tónleikum og nú er komið að því að bræða saman kínverskan hljóðheim og íslenskan.<br /> Tónlist, og reyndar listir og menning almennt, geta verið mikilvægir þættir í því að læra um heiminn. Menningarstarf byggir brýr milli landa og eykur skilning okkar á fjarlægum heimshlutum.<br /> Það er á þessum grundvelli sem allt starf í sextíu ára sögu Kínversk-íslenska menningarfélagsins hefur byggst. Merk saga félagsins sýnir að menningarstarf þess hefur bæði svalað forvitni landsmanna um þetta merkilega land í austri og byggt undir raunverulega vitund um siði þar austur frá.<br /> Á þessum tímamótum er rétt að óska aðstandendum félagsins til hamingju með þennan virðulega aldur, árin sextíu, og þakka fyrir vel unnin störf. Eins er ekki úr vegi að benda fólki á að fylgjast með starfi félagsins á afmælisárinu sem verður fjölbreytt og spennandi.<br /> En í dag verður áhugavert að heyra kínverska tóna og íslenska renna saman.<br /> Góða skemmtun<br /> <br /> </p>

2013-02-08 00:00:0808. febrúar 2013Verðlaunahátíð Iðnaðarmannafélagsins í Reykjavík

<br /> <p>Ágæta samkoma, nýsveinar sem og eldri sveinar og meistarar!<br /> &#160;<br /> Ég óska ykkur öllum til hamingju með daginn og þessa glæsilegu hátíð, þegar veitt eru verðlaun þeim nýsveinum sem hafa þótt standa sig með mikilli prýði á nýafstöðnum sveinsprófum.<br /> Það er ánægjuefni að Iðnaðarmannafélagið í Reykjavík skuli vekja athygli á frammistöðu nýsveina á þessari hátíð, sem nú er orðin að árvissum viðburði. Hátíðin getur vonandi orðið til þess að beina sjónum manna að verknámi og þeim tækifærum sem felast í því fyrir ungt fólk að velja sér nám og starfsvettvang þar.<br /> Því miður eru að mínu mati of fáir sem sjá tækifærin á vettvangi starfsnáms; of fáir nemendur innritast á starfsnámsbrautir framhaldsskóla. Þessu þarf að breyta. Ráðuneytið hyggur af þeirri ástæðu á kynningarherferð um starfsnám á næstunni, sem mun beinast að nemendum grunnskóla og foreldrum þeirra í samstarfi við fulltrúa atvinnulífs og skóla, kennara, nemendur, og náms- og starfsráðgjafa. Fljótlega verður ráðinn verkefnisstjóri til þess að leiða átakið og er það von mín að framtakið geti orðið til þess að bæta ímynd starfsnáms hér á landi og fjölga þeim sem velja sér slíkt nám.&#160; En ég tel einnig að athöfn af þessu tagi geti skipt miklu máli sem kynning á iðnmenntun og þeim faglega metnaði sem iðnaðarmenn temja sér í störfum sínum.<br /> Ég hef á fyrri hátíðum Iðnaðarmannafélagsins lagt áherslu á mikilvægi þess að styrkja innviði starfsmenntakerfisins. Fyrirtækin eru hluti af þessu kerfi, þar sem þau taka að sér að annast kennslu nemenda í&#160; þeim þáttum, sem best fer á að séu kenndir úti á vinnustöðunum. Fyrr á þessu ári áréttaði löggjafinn mikilvægi þessa þáttar í starfsnáminu með setningu laga um vinnustaðanámssjóð. Sjóðnum er ætlað að styrkja fyrirtæki sem taka nemendur í vinnustaðanám.&#160; Sjóðnum hefur nú verið skipuð stjórn, sem mun taka til starfa fljótlega.&#160; Stjórnin mun gera tillögu til mín um úthlutunarreglur og getur í framhaldi af því tekið ákvörðanir um úthlutun styrkja á grundvelli þeirra reglna.<br /> Þessu til viðbótar vil ég nefna fyrirhugaða breytingu á lögum um framhaldsskóla, nánar tiltekið við lagagreinina sem fjallar einmitt um vinnustaðanám. Með breytingunni er leitast við að renna stoðum undir störf nemaleyfisnefnda sem ætlað er að vinna að auknum gæðum vinnustaðanáms með aðhaldi og stuðningi við fyrirtæki. Í framtíðinni sjáum við fyrir okkur að vinnustaðanám sé skilgreint í sérstökum námsferilsbókum þannig að það sé alveg ljóst til hvers er ætlast af fyrirtækjunum þegar þau taka við nemendum til kennslu og þjálfunar. Við viljum virkja krafta og kennslugetu fyrirtækja með markvissari hætti en gert hefur verið og leggjum áherslu á að þau gegna mikilvægu hlutverki í menntun starfsmanna sinna. Þarna er mikilvægt að leita breiðs samstarfs við atvinnulífið en einnig við einstaklinga sem vilja láta gott af sér leiða í þessum efnum.<br /> Ég hef á fyrri hátíðum beint því ákalli til ykkar, nýútskrifaðra sveina, bæði karla og kvenna, að þið leggið okkur lið ef eftir því er leitað í framtíðinni við að efla starfsmenntun með því að gefa kost á kröftum ykkar við uppbyggingu hennar í félagsstörfum og í nefndum um starfsnám á vegum hins opinbera. Það ákall er hér með áréttað.<br /> Ég óska ykkur öllum til hamingju með daginn og með hátíðina – og áframhaldandi velfarnaðar í ykkar mikilvægu störfum.</p>

2013-02-08 00:00:0808. febrúar 2013Norðurlandamót í listhlaupi á skautum

<p>Ræða Katrínar Jakobsdóttur flutt 31. janúar 2013 í Egilshöll<br /> <br /> Keppendur, þjálfarar, skipuleggjendur og aðrir góðir gestir.<br /> Velkomin á Norðurlandamótið í listhlaupi á skautum árið 2013.<br /> Það er ánægjulegt fyrir okkur Íslendinga að geta af þessu tilefni tekið á móti íþróttafólki frá vinaþjóðum okkar á Norðurlöndum. Mótið er nú haldið hér á Íslandi í þriðja sinn og fer vegur þess vaxandi.<br /> Löng hefð er fyrir því að Íslendingar fari á skauta sér til skemmtunar og heilsubótar, en sagan segja okkur að Íslendingar til forna léku sér gjarnan á ísilögðum tjörnum, Íslendingasögur greina frá slíku. Þótt enn í dag sé skautað á tjörnum og lækjum landsins yfir vetrartímann þá hafa aðstæður til að fara á skauta tekið stakkaskiptum. Byggðar hafa verið skautahallir sem m.a. hafa leitt til þess að listhlaup á skautum hefur náð að þróast, vaxa og dafna, en nú eru iðkendur sem æfa skauta að staðaldri um 500 hér á Íslandi sem er mjög ánægjulegt. Listhlaup á skautum er þó enn ung íþróttagrein á Íslandi, en sérsamband um skautaíþróttir var fyrst stofnað árið 1995.&#160; &#160;<br /> Fáar íþróttagreinar hafa til að bera jafn fágaðar og skemmtilegar hreyfingar og listhlaupið og&#160; ekki er hægt annað en að hrífast með. Þrátt fyrir að skipulögð starfsemi skautaíþrótta á Íslandi eigi sér ekki langa sögu er augljóst að mikill efniviður er fyrir hendi sem þarf að leggja rækt við.&#160; Það er mjög mikilvægt fyrir íþróttafólk sem stefnir að góðum árangri að fá tækifæri til að keppa í alþjóðlegri keppni og eru Norðurlandamótin því mikilvæg. Slíkar keppni eru einnig mikilvægar vegna tengsla og samstarfs á milli þjóða almennt og þar hefur íþróttahreyfingin ávallt verið í fararbroddi. &#160;<br /> Ég óska ykkur öllum velfarnaðar og góðrar skemmtunar á mótinu og vona að gestir okkar frá Norðurlöndum fái tækifæri til þess að kynnast frekar landinu og fari héðan með góðar minningar.<br /> <br /> Dear Nordic guests<br /> I would like to welcome you all to Iceland to the Nordic Figure Skating Championships 2013. We are very pleased to welcome athletes from our neighbours in the Nordic countries, and hope that you will have a pleasant time here. This is the third time the Tournament is held in Iceland and during that period we have seen it develop in the most pleasant way.<br /> In Iceland there is a long tradition for skating although systematic competition is more recent. According to the Sagas, our forefathers skated on the rivers and lakes. Ice Dance, however, has only been an organized sport in Iceland since 1995 and it is a pleasure to see how extensive the developement has been since then, but now there are about 500 practitioners who are training and competing in Ice Dance in Iceland.<br /> International Competitions are important for the development of sports and also from a cultural point of view because sports encourage good relations, communications and understanding between different people and nations. I hope the Nordic Figure Skating Championships this year will also foster lasting personal relation between as many of you as possible.<br /> I wish you all a great time and success during the tournament and at the same time I hope you will be able to see some more of Iceland and that you will leave with good memories of days ahead.<br /> <br /> Thank you.<br /> <br /> </p>

2013-02-08 00:00:0808. febrúar 2013Opnun Lífshlaupsins-landskeppni í hreyfingu 6.-26. febrúar 2013

<p>6. febrúar 2012, Flataskóli<br /> <br /> Ávarpsliðir<br /> Lífhlaupið, átaks- og hvatningarverkefni á vegum Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, fer af stað nú í sjötta sinn. Landsmenn hafa tekið Lífshlaupinu mjög&#160; vel. Heildarfjöldi þátttakenda hefur aukist ár frá ári og fór yfir 20 þús. á síðasta ári.&#160; Megin markmið verkefnisins er að hvetja landsmenn til þess að hreyfa sig og tileinka sér heilbrigða lífshætti og af áhuga fyrir verkefninu að dæma virðast landsmenn huga í meira mæli að þessum þætti en áður og er það vel.<br /> Nú hafa skólarnir tekið þetta verkefni meira og meira inní sitt starf. Verkefnin heilsueflandi grunnskóli og heilsueflandi framhaldsskóli sem unnið er að í samstarfi mennta- og menningarmálaráðuneytisins og velferðarráðuneytisins undir umsjón landlæknisembættisins hefur einnig nýtt sér Lífshlaupið í þeirri viðleitni að auka vægi hreyfingar.<br /> Mikið starf er unnið af hinum ýmsu aðilum á sviði almenningsíþrótta. Bæði opinberir aðilar, ráðuneyti, stofnanir og sveitarfélög auk frjálsra félagasamtaka og einkaaðila láta sig almenningsíþróttir varða. Rannsóknir og samanburður á líkamsástandi fólks hafa fyrst og fremst þann tilgang að fylgjast með breytum sem hafa áhrif á heilbrigði fólks. Slíkar rannsóknir ber að taka alvarlega og er mikilvægt að stefnumótunaraðilar hagi sinni vinnu í samræmi við það. Hreyfing og næring eru þættir sem eru sennilega þær breytur sem mest áhrif hafa á líkamsástand fólks og því þarf þekking á þessum þáttum að vera til staðar hjá öllu fólki. Í nýrri aðalnámskrá er einn hinna svokölluðu lykilþátta „Heilbrigði og velferð“. Þar er tekið á því hvernig hugmyndafræðin eigi að vera í uppfræðslu grunnskólanemenda á þessum sviðum. Þetta verður svo útfært nánar í námssviða- og námsgreinahluta um skólaíþróttir.<br /> Ég hvet ykkur öll til þess að taka þátt í Lífshlaupinu. Það skiptir hvern einstakling miklu máli hvernig hann skipuleggur hreyfingu inn í daglegt líf. Þátttaka í Lífshlaupinu er góð leið til þess að huga að þessum þætti.<br /> <br /> Takk fyrir<br /> <br /> </p>

2013-02-05 00:00:0505. febrúar 2013Ræða á málþingi  um varðveislu og skráningu menningararfsins

Ræða Katrínar Jakobsdóttur flutt 31. janúar 2013 í Norræna húsinu.<br><p>&#160;31. janúar 2013, Norræna húsið<br /> <br /> Ágætu málþingsgestir<br /> Það er mér mikið ánægjuefni að taka til máls hér á málþingi á vegum Gljúfrasteins um menningararfinn og varðveislu og skráningu á honum. Að leiða fram ólíkar raddir um þetta mikilvæga umfjöllunarefni er að mínu mati virðingarvert og áhugavert að skoða afmarkaðan hluta þess, í þessu tilviki fjölbreytta arfleifð Halldórs Laxness, með heildina í huga.<br /> Þegar hugað er að menningararfinum getur reynst ágætlega að grípa til veigamikils þáttar í þeim arfi hér á landi, nefnilega til tungumálsins, og leika sér við að draga upp myndlíkingar. Menningararfinn má þá jafnvel hugsa sér sem einhvers konar hnoðleir sem við notum í sameiningu og mótum til að byggja okkur mynd af sameiginlegri fortíð. Myndina, sem úr verður, sýnum við sjálfum okkur og öðrum og hún nýtist einnig til að meta stöðu okkar í samtímanum. En þessari skúlptúrgerð líkur aldrei og þannig verður til síbreytileg mynd sem fræðimenn á undanförnum árum og áratugum hafa verið duglegir að benda á að sé alltaf nýtilkomin, ávallt í endurmótun í deiglu tímans. Menningararfurinn er þannig síkvik uppfinning og uppgötvun. &#160;<br /> Ef við höldum áfram og grípum til annarar líkingar, sem tengist kannski betur umfjöllunarefni og uppleggi þessa málþings, má sjá fyrir sér bók sem er í sífelldri ritstjórnarlegri endurskoðun og umbroti. Nýjir kaflar koma til á hverjum degi oft án þess að við veitum því athygli, á meðan annað gengur í gegnum endurmat og endurskoðun. Um eitt og annað í efnisinnihaldinu erum við sammála en það er ekki víst að við verðum það endilega á morgun eða á næsta ári. Svo er vitanlega flóknara mál að velta fyrir sér hver það er, sem er spurður álits og hvernig eitthvað, sem kalla má álit hópsins, kemur til í þessum efnum.<br /> Gljúfrasteinn, hús skáldsins, sem bíður til þessa málþings í dag, hefur nokkuð óvenjulega hlutverki að gegna þegar litið er yfir flóru menningarstofnanna og menningarverkefna sem hið opinbera stendur að hér á landi. Þar er fyrst og fremst lögð áhersla á arfleifð eins manns. Halldór Laxness er jú vissulega risi í bókmenntum Íslendinga á 20. öld en þegar betur er að gáð má finna áhrifunum víða stað, þræðirnir liggja víða og jafnvel hægt að tala um margfeldisáhrif skáldsins á öðrum sviðum íslenskrar menningar. Það er því einkar forvitnilegt og til eftirbreytni að tilsjónaraðili þessa arfs, Gljúfrasteinn og það fólk sem þar starfar, skuli taka upp samtal við ýmsa þá aðila sem að málinu koma. Slík áhersla á samstarf ólíkra menningarstofnanna er mikilvæg og hentar kannski ekki síður vel í málefnum menningararfsins en hún gerir á sviði frumsköpunar í listum.&#160; &#160;<br /> Tíminn er mikilvægur þáttur í hugmyndum okkar um menningararfinn. Tímans tönn er bæði beitt og einbeitt og vinnur sín verk í hljóði. Þetta á ekki síst við um þann mikla arf og það gríðarlega magn upplýsinga sem þessi öld og sú síðasta skilja eftir sig. Koma þar inn tæknileg spursmál um tækjakost, afspilun og afritun í frumskógi tæknilegra lausna sem breytast hratt. Þetta nefni ég ekki síst vegna þess að kveikja þessa málþings er sú vinna sem fram fór á sínum tíma vegna hátíðarinnar Laxness í lifandi myndum sem haldið var í vor og leiddi í ljós margt sem eflaust verður nánar rætt hér í dag.<br /> Alla daga erum við að skilja eitthvað eftir okkur og ekki alltaf sem það er skráð á bókfell eins og forðum eða í málaskrár opinberra aðila í nútímanum. Þegar kemur að listum og menningu er ekki hægt að loka augunum fyrir því að á hverjum tíma fer fram einhvers konar mat á því sem til verður og sett er fram í listrænu samhengi. Í samtímanum takast menn á um það hvað skipti máli og hvað ekki. Síðar meir getur komið upp sú staða að grúsk í hinum fjölbreyttu kistlum fortíðar leiði af sér a.m.k. rannsóknir eða endurmat á því sem áður var sett fram en þótti á sinni tíð ekki líklegt til að komast inn í mengi menningararfsins. Þetta þekki ég ágætlega þar sem ég hef kannað íslenskar glæpasögur úr fortíðinni sem verða jú ekki síst spennandi með hliðsjón af glæpasögum samtímans. Annað ágætt dæmi er tónmenningararfur fyrri alda hér á landi sem er í hraðri endurmótun á okkar dögum og svo mætti áfram telja.&#160; &#160;<br /> <br /> </p> <h3>Ágætu málþingsgestir. &#160;</h3> <p>Þeir sem huga að menningararfinum, rannsaka hann, skrá, varðveita og miðla eru oftar en ekki „grúskgefnir“ eins og Halldór Laxness segir sjálfan sig hafa verið og skrifar Í túninu heima. Þar nefnir hann að „einbirnistilvera og stopull félagsskapur við jafnaldra“ hafi orðið til þess að hann þroskaðist í þá áttina.<br /> Það eru einmitt þeir „grúskgefnu“ sem vinna oftar en ekki þá vinnu að viðhalda, bæta og bjarga og hægja þannig á niðurbroti tímans þegar kemur að menningararfinum. Það er söfnunin og varðveislan sem þar hægir á, en ekki skal heldur gleyma miðluninni sem snýr að því að opna þann heim sem í hirslunum leynist, fræða og bjóða fram til frekari skoðunar, rannsókna og endurvinnslu. Halldór Laxness, líkt og eflaust margir fleiri í þessum sal, var einn af þeim sem nýtti sér efni á hugvitssamlegan hátt úr fórum fortíðar. &#160;<br /> Vinna þeirra „grúskgefnu“ er þakkarverð en það einkennir jafnframt starf þeirra að þeir eru oftar en ekki á elleftu stundu. En það einkennir marga sem slíkt stunda að þeir vinna störf sín af ástríðu og einurð, sjá vinnuna í stærra samhengi og eru líka oft færir um að taka upp samstarf sín á milli um vinnuna.<br /> Þó að óþarfi sé að tala ávallt um menningararf þjóðarinnar með ákveðnum greini og í efstastigi og ágætt að tóna aðeins niður þjóðernisorðræðuna sem honum tengist á stundum, er einnig ljóst að það sem við vitum ekki af úr fortíðinni á lítinn möguleika á því að segja okkur eitthvað um okkur sjálf og fortíð okkar. Þess vegna skipta rannsóknir, söfnun, varðveisla og miðlun á íslenskri menningu í sínum fjölbreyttu myndum svo miklu máli. &#160;<br /> Takk fyrir og góða skemmtun á málþinginu hér í dag.<br /> <br /> </p>

2013-01-11 00:00:1111. janúar 2013Tækifæri hugans

<p>Grein eftir Katrínu Jakobsdóttur mennta- og menningarmálaráðherra.</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png?proc=singleNewsItem" alt="Katrín Jakobsdóttir" class="media-object"></a><figcaption>Katrín Jakobsdóttir</figcaption></figure></div><br /> <h3>Mannauður lykill að framtíðinni</h3> <p>Eitt helsta verkefni stjórnvalda að búa Ísland undir áskoranir og tækifæri 21. aldarinnar. Þar munu aukinn jöfnuður og bætt aðgengi að góðri og fjölbreyttri menntun leika lykilhlutverk. Ísland verður aldrei stórveldi en það er ríkt af auðlindum og gott aðgengi að menntun er auðlind sem getur veitt Íslendingum forskot á aðrar þjóðir. Mannauðurinn er lykill að framtíðinni ekki síður en auðlindir hafs og lands og hann verður hámarkaður með því að sem flestir hafi tækifæri á að mennta sig. Í hnattvæddum heimi á tímum hraðrar tækniþróunar veit enginn hvar næsta yfirburðahugmynd verður til. Sprotar geta vaxið og blómgast á ólíklegustu stöðum.</p> <p>Efnahags- og atvinnumál þjóðarinnar verða að grundvallast á aukinni menntun og ekki síst á möguleikum til nýsköpunar á háskólastigi og í vísindasamfélaginu. Þar verða að haldast í hendur aukin framlög til opinna og faglegra samkeppnissjóða og markvissari stuðningur við háskóla svo að þeim verði gert kleift að sinna hlutverki sínu sem aflstöðvar í framþróun samfélagsins. Efnahagshrunið hefur takmarkað möguleikana á að styðja nógu myndarlega við þessar stofnanir en aðeins til skamms tíma. Nú eru sóknarfæri á ný og sóknin er þegar hafin. Það finna þessar stofnanir á fjárlögum þessa árs þó að við gerum enn betur á næsta ári, þegar efnahagurinn hefur rétt enn frekar úr kútnum.</p> <h3>Aukinn stuðningur til samkeppnissjóða og tækniþróunar</h3> <p>Fyrir fámenna þjóð er lífsnauðsyn að leiða fram nýjar hugmyndir sem nýst geta í atvinnulífinu. Öll áherslan þarf að vera á að auka verðmæti þeirra auðæva sem við búum að í umhverfinu eða sköpum úr nánast engu nema hugviti. Til þess að styðja við góðar hugmyndir hafa framlög til samkeppnissjóða og tækniþróunar verið hækkuð um 1,3 milljarða í fjárlögum fyrir árið 2013. Þessi fjárfesting mun skila sér í nýrri þekkingu og hjálpa til við að gera Ísland að fjölbreyttara og betra samfélagi. Ekki þarf að efa að hugmyndir eru nægar í vísindasamfélaginu til að nýta þessi auknu framlög, sem aftur munu styrkjar stoðir atvinnulífsins og nýtast til að leiða fram nýjar lausnir.</p> <p>Stjórnvöld eiga fyrst og fremst að leggja áherslu á almenna eflingu vísindasamfélagsins og að fjármunum sé dreift samkvæmt almennum reglum þar sem þeir nýtast best. Sjálfstæði vísindanna skiptir þar miklu máli, þau eiga að þjóna samfélaginu en út frá eigin forsendum en ekki samkvæmt pöntunarlistum misviturra stjórnmálamanna og hagsmunaaðila.</p> <p>Ég trúi því að í hverjum einasta Íslendingi búi auður. Menntakerfið og vísindin eru meðal öflugasta tækja sem við eigum til að virkja þann auð bæði fyrir hagkerfið og samfélagið allt.</p>

2012-12-07 00:00:0707. desember 2012Hvatningarstyrkir Vísindasjóðs LSH

<p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Ágætu gestir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Það er mér ánægja að vera hér á Landspítalanum í dag af þessu tvöfalda tilefni, afhending styrkja Vísindasjóðs spítalans til öflugra rannsóknahópa sem og undirritun samstarfssamnings milli Háskóla Íslands og Landspítala um kennslu og rannsóknir</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Það er ávallt ánægjulegt að koma á Landspítala og sjá hversu öflugt vísindastarf fer fram innan sjúkrahússins. Þrátt fyrir efnahagshrunið, sem kallaði á forgangsröðun á öllum opinberum útgjöldum og niðurskurð þ.m.t. til heilbrigðismála, ákveður yfirstjórn spítalans að uppfylla hlutverk Landspítala sem háskólasjúkrahúss og halda áfram að samtvinna þjónustu við sjúklinga við ekki einungis kennslu, heldur einnig rannsóknir og vísindastörf. Þetta leggur Landspítali áherslu á þrátt fyrir aðstöðuleysi og skort á innviðum til rannsóknanna.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Hér á landi eru stundaðar öflugar rannsóknir á sífellt fleiri sviðum, rannsóknir sem standast alþjóðasamanburð. Íslenskir vísindamenn í heilbrigðisvísindum standa framarlega á alþjóðavísu í ritrýndum birtingum og hafa gert um árabil. Háskóli Íslands hefur nú náð þeim mikilsverða árangri að vera meðal 300 fremstu háskóla í heimi. Vísindaafrek í heilbrigðisvísindum hafa skipt og munu halda áfram að skipta miklu máli þegar gæði háskóla á heimsvísu eru metin. Starfsemi Landspítala og Háskóla Íslands er nefnilega samofin. Samstarfssamningur milli þessara tveggja stofnana er lykilgrundvöllur þess að tryggja samvinnu og samþættingu til að nýta megi þann mannauð og tækjakost sem við búum yfir sem allra best.</font></p> <p dir="LTR" align="JUSTIFY"><font face="Times New Roman">Í frumvarpi til fjárlaga 2013 sem nú er til umfjöllunar á Alþingi er fylgt eftir stefnu Vísinda– og tækniráðs að efla rannsóknasjóði og treysta á samkeppni til að styrkja þau rannsóknaverkefni sem bera af í gæðum. Nái fjárlagafrumvarpið fram að ganga munu framlög til helstu rannsóknasjóða ríkisins hækka verulega í samræmi við fjárfestingaáætlun ríkisstjórnarinnar 2013-2015, sem kynnt var í vor. Hækkunin er veruleg og alls munu 1,3 milljarðar króna renna aukalega í stærstu opinberu rannsóknasjóðina, Rannsóknasjóð, Tækniþróunarsjóð og Markáætlun á sviði vísinda og tækni. Hér tel ég að stigið sé mjög mikilvægt skref til að skapa aukin vaxtarskilyrði í vísindastarfi hér á landi sem muni skila aukinni þekkingu og verðmætasköpun. Hér er fjárfest í vísindum – og viðurkennt að fjárfesting í þeim er ekki síður mikilvæg en aðrar fjárfestingar sem ef til vill er auðveldara að festa hönd á. Þetta er mikilvæg fjárfesting fyrir rannsóknir en ekki síður samfélagið allt sem reiðir sig á þekkingu ykkar og þjónustu.</font></p> <p><font face="Times New Roman">Ég óska þeim rannsóknahópum sem hér fá viðurkenningu fyrir starf sitt til hamingju og ykkur öllum velfarnaðar í starfi.</font></p>

2012-12-07 00:00:0707. desember 2012Hátíð útskrifaðra doktora við Háskóla Íslands

<p>Ágætu nýdoktorar, rektor og aðrir gestir:</p> <p>Það er hátíðlegt að vera hér í Háskóla Íslands á fullveldisdeginum til að heiðra doktora sem hafa útskrifast frá skólanum í ár.</p> <p>Það má segja að það sé undravert hvað rannsóknatengt framhaldsnám á doktorsstigi hefur aukist hér á landi á undanförnum áratug og þá einkum við Háskóla Íslands. Á tíu árum hefur fjöldi nemenda í doktorsnámi hér á landi meira en tífaldast og árlegar brautskráningar farið frá því að teljast á fingrum annarrar í að vera vel á fimmta tug.</p> <p>Í raun má segja að við höfum flutt hluta af doktorsnáminu okkar heim til Íslands, því þar til fyrir skemmstu fóru nær allir til útlanda sem áhuga höfðu á að taka doktorspróf. Það er auðvitað mjög mikilvægt að ungt fólk haldi áfram að fara erlendis til náms og starfa, við erum jú bara örþjóð og það er styrkur fyrir okkur að ungt fólk sæki menntun og þjálfun á bestu stöðum vestan hafs og austan og ekki síður hitt að þau komi síðan aftur heim. Það er hins vegar einnig mikilvægt að byggja upp doktorsnám hér á landi, til að efla vísindi og nýsköpun í landinu. Uppbygging doktorsnáms hefur verið forsenda þess að rannsóknarvirkni við Háskóla Íslands hefur aukist svo sem raun ber vitni og að skólinn er nú meðal 300 fremstu háskóla í heimi. Við megum nefnilega ekki gleyma því að þurfum að standast alþjóðlegan samanburð, að við erum í alþjóðlegri samkeppni og á það líka við samkeppni um doktorsnema, bæði innlenda og erlenda.</p> <p>Starfsnefndir Vísinda- og tækniráðs unnu á síðasta ári skýrslu undir heitinu „Ný sýn – Breytingar á vísinda– og nýsköpunarkerfinu“. Skýrslan er nú fullunnin og er veganesti inn í vinnu nýskipaðs ráðs við mótun nýrrar stefnu til næstu þriggja ára. Í skýrslunni er annars vegar heildstætt yfirlit yfir vísinda- og nýsköpunarkerfið á Íslandi, og hins vegar tillögur um breytingar á kerfinu. Tillögurnar lúta m.a. að háskólum, styrkingu doktorsnáms með tilliti til gæða og fjármögnunar og að auknu samstarfi innanlands um doktorsnámið.</p> <p>Þó svo að enn sem komið er stundi um 95% allra doktorsnema nám við Háskóla Íslands er mikilvægt að hugsa heildstætt um gæði doktorsnámsins í öllu háskólakerfinu á Íslandi. Það er nauðsynlegt að tryggja gæði doktorsnáms hér á landi þannig að tryggt sé að námið uppfylli alþjóðlegar gæðakröfur. Miklar kröfur þurfa að vera gerðar til fræðilegra gæða verkefnisins og til væntanlegs doktorsnemanda, en kannski skiptir ekki hvað síst í þessu máli hæfni leiðbeinandans til að taka að sér doktorsnemendur. Í tillögum starfsnefnda Vísinda- og tækniráðs er lagt til að stofnað verði sérstaks „Doktorsráðs“ sem fjalli um fagleg gæði rannsóknarverkefna sem lögð eru fram sem doktorsverkefni auk hæfni nemenda og leiðbeinanda. Þar er lagt til að í boði verði ákveðinn fjöldi styrkja til doktorsnáms á hverju ári sem geri slíkt nám eftirsóknarvert og geri háskólum og rannsóknarstofnunum kleift að sinna doktorsnemum vel. Lagt er til að fjármagnaðar yrðu 200 launaðar doktorsnemastöður sem keppt yrði um á grundvelli gæða verkefnis, hæfni leiðbeinenda og getu nemanda. Doktorsnemar hafa oft tekið langan tíma í að ljúka námi, ekki að þeir séu í „doktorsnámi í tómstundum“ eins og stundum hefur verið fleygt heldur er það bara staðreynd að oft á tíðum þurfa nemar að standa í brauðstritinu til að framfleyta sér. Með þessari tilhögun ættu að útskrifast um 50-60 vel menntaðir og þjálfaðir doktorar á ári sem er hlutfallslega sambærilegt við þann fjölda sem útskrifast annars staðar á Norðurlöndunum.</p> <p>Þessi tillaga er nú til skoðunar í mennta- og menningarmálaráðuneytinu og mun ég skipa starfshóp innan tíðar til að fjalla um tillöguna.</p> <p>Ágætu doktorar !</p> <p>Það er á ykkar ábyrgð að nýta&#160;menntunina sem best sjálfum ykkur og okkur hinum til framdráttar. Ég óska ykkur velfarnaðar á hvaða starfsvettvangi sem þið kjósið. Sum&#160;munu halda áfram í rannsóknum við innlenda eða erlenda háskóla, meðan aðrir leita á annan vettvang. Menntunin og þjálfunin verður aldrei frá ykkur tekin og mun ekki aðeins nýtast ykkur sem einstaklingum heldur samfélaginu öllu.</p> <p>Ég óska ykkur til hamingju með þennan stóra áfanga, og Háskóla Íslands til hamingju með að hafa útskrifað svo glæsilegan hóp doktora á árinu.</p>

2012-11-22 00:00:2222. nóvember 2012Skapandi til framtíðar

Fyrir tveimur árum voru kynntar niðurstöður rannsóknar á efnahagslegum áhrifum skapandi greina sem opnuðu augu margra fyrir efnahagslegu mikilvægi þeirra.<div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png?proc=singleNewsItem" alt="Katrín Jakobsdóttir" class="media-object"></a><figcaption>Katrín Jakobsdóttir</figcaption></figure></div><p>Fyrir tveimur árum voru kynntar niðurstöður rannsóknar á efnahagslegum áhrifum skapandi greina sem opnuðu augu margra fyrir efnahagslegu mikilvægi þeirra. Með nýlegri skýrslu um starfsumhverfi þeirra hefur aðkoma stjórnvalda að þessum fjölbreytta málaflokki verið skýrð og birt sýn til framtíðar.<br /> <br /> Brýnt er að ólíkir aðilar í stjórnsýslu og stoðkerfi greinanna taki höndum saman við að treysta grundvöll skapandi greina. Mikilvægt er að fá betri yfirsýn með hagtölum um skapandi starfsemi þannig að unnt sé að byggja upp sögulega sýn á þróun mála og öðlast samanburð við þær þjóðir sem lengst eru komnar í þessum efnum. Þannig geta skapandi greinar orðið ríkari þáttur í atvinnustefnu þjóðarinnar um leið og þær leggja mikið til menningarlegrar velsældar og sjálfsmyndar þjóðarinnar. Stuðning hins opinbera þarf að vanda. Um leið og ljóst er að stofnanir hins opinbera skipta miklu máli innan hverrar listgreinar er einnig mikilvægt að hugað sé að grasrótarstarfi þar sem frumsköpun fer fram og reynt er á þanþol listgreinanna.<br /> <br /> </p> <h3><em>Fjölgum stoðum íslensks atvinnulífs</em></h3> <p><br /> Skapandi greinar eru þáttur í stefnu stjórnvalda bæði á sviði menningar og á sviði atvinnu og nýsköpunar. Í nýrri fjárfestingaáætlun ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á áframhaldandi uppbyggingu verkefnasjóða skapandi greina. Stuðningur við kvikmyndagerð verður efldur myndarlega og til sögunnar koma nýir verkefnasjóðir á sviði myndlistar og hönnunar, auk sérstaks sjóðs sem ætlað er að styðja útflutning á íslenskri tónlist. Þá verða efldir þeir verkefnasjóðir sem fyrir eru á ólíkum sviðum.<br /> <br /> Nauðsynlegt er að íhuga breytingar á atvinnuháttum í íslensku samfélagi. Eftir því sem íslenskt samfélag verður fjölbreyttara er mikilvægt að fjölga stoðum íslensks atvinnulífs og auka um leið félags- og menningarlega velsæld. Þar skipta skapandi greinar miklu máli sem sést á sívaxandi útflutningi hvers kyns menningarafurða.<br /> <br /> Skapandi greinar ásamt margvíslegri þekkingarstarfsemi, rannsóknum og nýsköpun, geta orðið einn af máttarstólpum íslensks atvinnulífs. Hins vegar þarf umræða um efnahagsleg áhrif skapandi greina ekki að þýða að hvert verkefni verði metið út frá hagnaðarvonum. Undirstaða skapandi greina er listsköpunin sem alltaf á rétt á sér óháð öllum slíkum mælikvörðum.</p>

2012-11-19 00:00:1919. nóvember 2012Vetrarbúningur og Rek í Listasafni Íslands

<p>Haustið er tími breytinga. Náttúran hefur þegar látið til sín taka með afgerandi hætti við þessi árstíðaskipti, jafnt hér á landi sem annars staðar, - og alltaf virðist það koma okkur mannfólkinu jafn mikið á óvart. Mannlífið breytist líka með afgerandi hætti. Skólar taka til starfa og heimilislífið víða um land fer að snúast um nýjar stundarskár vinnu og tómstunda; fjölbreytt dagskrá leikhúsa, safna og tónleikahaldara af öllu tagi vekur í senn eftirvæntingu og kvíða hjá dyggum hópi listunnenda af öllu tagi, sem þurfa að velja og hafna.</p> <p>Loks verður á hverju hausti sprenging í opnun listsýninga af ýmsum toga, og opnaðir tugir sýninga bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og út um allt land. Áhugafólk um myndlist hefur nú sem fyrr úr miklu að velja á hverju hausti, og þannig er haldið áfram að bjóða landsmönnum tækifæri til að auðga andann og njóta margs af því besta sem innlendir listamenn og fjölmargir erlendir gestir hafa fram að færa við að efla og styrkja menningarlífið hér á landi.</p> <p>Við erum stödd hér í Listasafni Íslands í kvöld til að opna tvær sýningar, nýjasta framlag safnsins í sýningaflóru haustsins. Annars vegar er um að ræða samstarfsverkefni tveggja listakvenna sem hafa getið sér gott orð fyrir samvinnu sína að fjölbreyttum verkefnum til fjölmargra ára, og hins vegar úrval verka úr safneign Listasafnsins, þar sem haustið, skammdegið og veturinn ráða ríkjum.</p> <p>Þær stöllur, Anna Hallin og Olga Bergmann, hafa unnið saman að ýmsum sýningarverkefnum í gegnum árin, sem oftar en ekki hafa snúist um athugun þeirra á umhverfi og kringumstæðum, raunverulegum eða tilbúnum, út frá nýstárlegum sjónarhornum. Síðast unnu þær saman að slíku verkefni í Safnasafninu á Svalbarðsströnd árið 2010, en sýningunni þar gáfu þær nafnið <strong><em><u>„Ummerki“</u></em></strong> með vísan til þess sem þær töldu ummerki um áður óþekkta siðmenningu og einstakt vistkerfi á lóð safnsins. Að þessu sinni nefna þær sýningu sína <strong><em><u>„Rek“</u></em></strong>, og hugmyndin sem að baki liggur virðist að kanna með hvaða hætti landið okkar – léttvægt og viðkvæmt fyrir utanaðkomandi áreiti – gæti rekið fyrir tilstilli utanaðkomandi afla, jafnvel á fjörur annarra landa Evrópu. Þó kraftar náttúrunnar komi þarna við sögu af augljósum ástæðum –&#160; í gegnum landrekskenningu Wegeners, áhrif vinda og strauma – er í verkinu einnig til staðar tilvísun í pólitískan veruleik samtímans, sem eflaust verður okkur öllum íhugunarefni.</p> <p>Safneign Listasafns Íslands er fjársjóður sem seint verður þurrausinn, og lengi er hægt að kanna og með ýmsum hætti. Í þeirri sýningu sem nú verður opnuð er viðfangsefnið látið ráða; sýningin <strong><em><u>„Vetrarbúningur“</u></em></strong> bregður upp dæmum um með hvaða hætti haustið, skammdegið og bæði drungi og fegurð vetrarins hafa orðið fjölbreyttum hóp íslenskra listamanna að yrkisefni í gegnum tíðina. Þó landsmenn séu vanari því að sjá sumarmyndir landsins í listaverkum, er ljóst að aðrar árstíðir koma einnig fram með ríkulegum hætti í íslenskri myndlist, og verður fróðlegt að sjá þau dæmi, sem hér hafa verið valin saman til sýningar.</p> <p>Góðir gestir,</p> <br /> <p>Ég lýsi sýningarnar <strong><em><u>„Rek“</u></em></strong> og <strong><em><u>„Vetrarbúningur“</u></em></strong> í Listasafn Íslands hér með opnar.</p> <br /> <p>Takk fyrir.&#160;</p>

2012-11-19 00:00:1919. nóvember 2012Frágangur fornleifa á Stöng

<p dir="LTR" align="justify">Ágætu gestir</p> <p align="justify">Það er vel við hæfi að afhenda verðlaun fyrir bestu hönnunartillögu að frágangi við fornminjar á Stöng&#160; í Þjórsárdal hér á Háskólatorgi þar sem allar vísindagreinar mætast í einum skurðpunkti. Fornleifarannsóknir eru nefnilega ekkert einkamál fornleifafræðinga heldur tengjast þeim fræðimenn úr mörgum greinum:&#160; jarðfræðingar greina jarðvegslög, handritafræðingar rýna í ritaðar heimildir, þjóðfræðingar safna munnlegum heimildum, tannlæknar og læknar greina sjúkdóma í beinagrindum svo eitthvað sé nefnt. Jafnvel má leiða að því líkum að guðfræðin hafi komið við sögu þegar Dr. Kristján Eldjárn ákvað árið 1939 að stinga upp könnunarholu einmitt á hryggnum sem leit út eins og hvert annað náttúruverk og kom þar niður á einhverjar merkustu víkingaminjar á Íslandi sem sögur fara af.&#160; Nú skipuleggja ferðamálafræðingar aðgengi ferðamanna að minjunum og nýjasta dæmið er aðkoma arkitekta að hönnun frágangs að svæðinu sem við verðlaunum hér í dag.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</p> <p align="justify">Bærinn á Stöng er meðal athyglisverðustu víkingaraldarbygginga, sem varðveist hafa á öllu menningarsvæði norrænna víkinga , þökk sé eldfjallinu Heklu sem breiddi þykkt ösku- og vikurlagi yfir Stöng og aðra bæi í Þjórsárdal árið 1104. Öskulagið hélt þó misvel. Kirkjugarðurinn á Skeljastöðum var til að mynda hálfur blásinn burt og eins var hóllinn á Stöng svo blásinn að báshellur fjóssins stóðu upp úr.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</p> <p align="justify">Þótt Stöng hafi verið hulin ösku í 800 ár varðveittist nafn bæjarins bæði í munnlegri geymd í danskvæði en einnig í Njálu.&#160; Það ber að þakka ábúandanum á Stöng, Gauki Trandilssyni, sem gerði sér dælt við Þuríði, húsfreyjuna á Steinastöðum. Fyrir það var hann drepinn af fóstbróður sínum og frænda húsfreyjunnar, Ásgrími Elliðagrímssyni eins og sagt er frá í Njálu. Um Gauk var samin vísa sem endaði í danskvæði og flutt var við leik og störf ekki bara hér á landi, heldur líka í Danmörku og kannski víðar.&#160; Nafn Gauks rataði meira að segja á rúnaristur í Orkneyjum. Síðustu áratugi hefur Gauks á Stöng einkum verið minnst sem öldurhúss í miðborg Reykjavíkur.</p> <p align="justify">Þegar Stöng var grafin upp árið 1939 kom í ljós gott dæmi um hvernig venjulegir bóndabæir litu út á Íslandi á víkingaöld.&#160; Sést þar glöggt hvernig herbergjaskipan var háttað á víkingatímum. Langskáli þar sem heimilisfólkið vann og svaf og lokrekkja fyrir hjónin. Þar inn af var stofan þar sem borðað var og þegar við bætum við rituðum heimildum vitum við að þar var raðað til borðs eftir stétt og stöðu. Bóndi og húsfrú sátu öðru megin með fjölskyldu og vinum og vinnuhjúin hinu megin. Þar var líka vefstólinn og kvennapallurinn þar sem vefnaður heimilisins var geymdur. Þegar blásið var til fagnaðar voru borðin kannski bundin upp í sperrurnar til þess að hægt væri að dansa. Svona getum við haldið áfram að ímynda okkur lífið til forna er við göngum um bæinn á Stöng.</p> <p align="justify">Svo einn góðan veðurdag dró fyrir sólu. Stórt öskuský og vikurregn kom yfir Þjórsárdalinn. Við urðum vitni að sortanum úr öskufalli Eyjafjallajökuls í hittiðfyrra og getum ímyndað okkur hvernig heimilisfólkið á Stöng tók í skyndi saman helstu nauðsynjar og flúði á hestum burt úr sveitinni.</p> <p align="justify">En fleira eru fornminjar en víkingaminjar.&#160; Á Íslandi eru líklega um 130 þúsund fornleifastaðir og nýir staðir bætast við á hverju ári.&#160; Skepnuhús, stekkir og kvíar, garðlög, kolagrafir og mógrafir teljast líka til fornleifa. Mannvirki breytast í tímanna rás. Sel breyttist í heilsársbú þegar vel áraði og lagðist svo í eyði, var endurreist sem beitarhús og enda kannski sem smalakofi. Öskuhaugar gefa til kynna efni og aðstæður, kuml, bænahús og kirkjugarðar eru heimildir um trúarbrögð og&#160; beinagrindur vísbendingar um sjúkdóma. Langflestir minjastaðir tengjast ekki neinum sögum, heldur varpa ljósi á daglegt líf formæðra okkar og feðra.&#160;&#160;</p> <p align="justify">En uppgreftrarsvæði eru viðkvæm og vel verður að huga að varðveislu þeirra þannig að fornminjum bíði hvorki skaði af veðri né vindum eða áhugasömum ferðamönnum.&#160; Vinningstillögurnar fyrir frágang á Stöng eru allar eftir unga arkitekta og er gaman að sjá hversu mikill metnaður hefur verið lagður í tillögurnar og vandað til verka.&#160;&#160;</p> <p align="justify">Á sama hátt verðum við að gæta annarra fornminja landsins.&#160; Við getum ekki opnað fjölda fornleifastaða og grafið&#160; meira af kappi en forsjá.&#160; Við komum takmörkuðu í verk á stuttum sumrum&#160; og&#160;&#160; vindar og ágangur sjávar geta hrifsað óvarðar fornminjar í burtu. Þess vegna er oft betra að láta minjarnar hvíla óhreyfðar í jörðu, heldur en að eiga á hættu að glata þeim.&#160; Eitthvað verðum við líka að skilja eftir fyrir fornleifafræðinga framtíðarinnar.</p> <p align="justify">Vissulega var öldin önnur þá er Gaukur bjó í Stöng. Nú eru menn að minnsta kosti ekki réttdræpir fyrir að fella hug til rangrar manneskju. Vonandi að umburðarlyndi og skilningur hafi aukist með tímanum og að við berum gæfu til að leysa misklíðar af yfirvegun og kærleika.</p> <p align="justify">Megi Stöng verða okkur ævarandi minnisvarði um hversu háð við erum miskunnsemi náttúrunnar og að við getum ekki litið á búsetu okkar hér á landi sem sjálfsagðan hlut. Um leið er hún fagur vitnisburður um virðingu nútímans fyrir sögu landsins.</p> <p align="justify">Til hamingju vinningshafar.&#160;&#160;&#160;&#160;</p>

2012-11-19 00:00:1919. nóvember 20125. píanókeppni Íslandsdeildar EPTA

<p dir="LTR" align="justify">Ágæta samkoma,</p> <p align="justify">Það er mér mikill heiður að vera verndari þessarar fimmtu píanókeppni Íslandsdeildar Evrópusambands píanókennara sem nú fer fram - og það er ánægjulegt að rifja upp að það var <strong>Víkingur Heiðar Ólafsson</strong> píanóleikari sem vann fyrstu keppni Íslandsdeildar EPTA árið 2000 en hann var einmitt að leika Keisarakonsertinn eftir Beethoven með Sinfóníuhljómsveit Íslands nú fyrir helgina og fyllti Eldborgarsal Hörpu tvisvar sinnum.</p> <p align="justify">Íslandsdeild EPTA hefur á þessum árum sannarlega hleypt nýju blóði í íslenskt tónlistarlíf og hafa píanókeppnirnar verið í alla staði vel heppnaðar og spennandi nýjung fyrir unnendur tónlistar. Það blómlega tónlistarlíf landsins sem við búum að þessi misserin og birtist okkur á svo fjölbreyttan hátt ber vitni um öflugt starf tónlistarskóla og góðrar tónlistarmenntunar en það er staðreynd að tónlistarkennsla á Íslandi er framúrskarandi.</p> <p align="justify">Oft reynist það líka þroskandi og styrkjandi að taka áskorunum og keppa að settu marki. Það er ekki oft sem gefast tækifæri til að keppa í listum og reyndar er þessi píanókeppni ein af fáum slíkum á sviði hljóðfæraleiks hér á landi. Sú reynsla sem þið nemendur fáið í keppninni er ómetanleg og góður undirbúningur fyrir lífið. Þar stendur sá uppi sem sigurvegari sem gerir sitt besta en það gera vitanlega allir þegar í svona keppni er komið. Hver það verður sem skarar eilítið framúr að lokum veit enginn.</p> <p align="justify">Keppni hvetur fólk til frekari afreka og þegar upp er staðið skiptir auðvitað miklu máli að kunna að sigra –og tapa. Oft hefur örlað á hræðslu við keppni af þessu tagi og einhverjir halda fram að erfitt sé að keppa á jafn huglægum sviðum og í listum. Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur þó ávallt stutt við píanókeppnina og talið hana mikilvægt framlag til tónlistarlífsins hér á landi og nauðsynlegan vettvang fyrir nemendur.</p> <p align="justify">En kraftmikið tónlistarlíf fæðist ekki af sjálfu sér - til þess þarf að þjálfa bæði hug, hjarta og hönd. Leiðin að því að verða farsæll tónlistarmaður er löng. Hún krefst aga, ástundunar en þó fyrst og fremst ótakmarkaðrar ástríðu fyrir tónlistinni. Tónlistargyðjan getur á stundum verið harður húsbóndi og aðdáunarvert að sjá hvernig miklir listamenn umgangast þennan arf aldanna af virðingu og alúð.</p> <p dir="LTR" align="justify">Mikill metnaður tónlistarkennara ber m.a. ávöxt í íslenskum tónlistarmönnum sem vekja athygli á heimsvísu, en ekki skal heldur gleyma því hve tónlistin og tónlistarnám hefur þroskandi almenn áhrif á fjölda fólks hér á landi. Okkur hefur á undraskömmum tíma tekist að byggja upp tónlistarlíf sem vekur aðdáun meðal annarra þjóða og það ber fyrst og fremst að þakka öflugu og markvissu tónlistaruppeldi og því góða starfi sem unnið hefur verið í tónlistarskólum landsins.</p> <p align="justify">Að lokum langar mig að óska Íslandsdeild EPTA til hamingju með vel heppnaða keppni og þakka þeim vandað og kraftmikið starf og síðast en ekki síst óska þessum fjölmenna og glæsilega hópi ungra píanóleikara til hamingju með frammistöðu þeirra.</p>

2012-11-19 00:00:1919. nóvember 20123. fundur höfundarréttarráðs

<p dir="LTR" align="justify">Ágætu fulltrúar í höfundaréttarráði og aðrir gestir.</p> <p align="justify">Höfundaréttarráði er samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 500/2008 ætlað að vera vettvangur fyrir kynningu og umræðu um höfundaréttarmálefni sem efst eru á baugi á hverjum tíma, einkum tillögur um breytingar á höfundalögum og áhrif höfundalaga á samfélagið.</p> <p align="justify">Á fyrsta fundi höfundaréttarráðs, sem haldinn var í Þjóðminjasafninu 29. október 2009 kynnti ég áætlun um heildarendurskoðun höfundalaga. Þar var mælt fyrir um endurskoðun laganna í þremur áföngum og henni átti að vera lokið á árinu 2012. Fyrsti áfangi endurskoðunarinnar náði að verða að lögum á þinginu 2010 (lög nr. 93/2010). Þá voru tekin upp í höfundalög valin ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda. Mælt var fyrir um rétt höfundaréttarsamtaka til málshöfðunar og lögbannsaðgerða í nafni rétthafa en skortur hefur verið á slíkri heimild og hafði torveldað málsvörn gegn höfundaréttarbrotum sem tengjast ólöglegri skráardreifingu á netinu. Innleidd var regla úr Evróputilskipun nr. 29/2001, um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða sem eiga þátt í höfundaréttarbrotum á netinu. Þá er átt við að leggja megi lögbann á þjónustu fjarskiptafyrirtækis sem stuðlar að ólögmætri dreifingu höfundavarins efnis.</p> <p dir="LTR" align="justify">Endurskoðunin hefur hins vegar af ýmsum ástæðum tekið lengri tíma en ætlað var þannig að líklega mun henni ekki ljúka á árinu 2012 heldur nær árinu 2014 en að henni er unnið áfram á vegum ráðuneytisins. Hér á eftir mun Rán Tryggvadóttir formaður höfundaréttarnefndar svo gera grein fyrir efni þess frumvarps sem er afrakstur annars áfanga endurskoðunar höfundalaga.</p> <p align="justify">Til upprifjunar þá kynnti ég við upphaf endurskoðunar höfundalaga svonefnd leiðarljós sem gæta ber að. Þar segir meðal annars að efla þurfi virðingu fyrir höfundarétti með tilliti til menningarlegrar og efnahagslegrar þýðingar hans fyrir samfélagið; að efla þurfi réttarúrræði fyrir rétthafa og þau þurfi að vera skilvirk og hafa forvarnargildi; að stuðla þurfi að því að notendur taki löglega kosti fram yfir ólöglega eintakagerð, það tel ég lykilatriði í þessum efnum; að höfundalög eigi að stuðla að jafnræði milli rétthafa og notenda og að leiðbeiningar og fræðslan um höfundaréttinn sé mikilvæg fyrir rétthafa sem notendur.</p> <p align="justify">Auk þessarar vinnu höfum við haft frumkvæði að því að leiða viðræður milli fjarskiptafyrirtækja og rétthafaverndaðs efnis. Á árinu 2010 var að finnskri fyrirmynd efnt til tveggja fagfunda eins og þeir kallast, samtals innan geirans (s. branchsamtal), með þátttöku samtaka listamanna, höfundaréttarsamtaka, fjarskiptafyrirtækja og fleiri. Markmið fundanna var að leiða þessa aðila saman til opinna skoðanaskipta þeirra á milli og finna leið til að auka framboð af menningarefni á netinu sem notendur gætu nálgast með auðveldum og löglegum hætti. Í þessu sambandi er áhugavert að heilar stjórnmálahreyfingar í samtímanum hafa verið stofnaðar í kringum það að opna fyrir allan aðgang að þessu efni. Við getum velt fyrir okkur hugmyndafræðinni á bak við það, hún snýst kannski um það að öll þekking og öll menning eigi að vera aðgengileg öllum. Þetta hefur ýtt undir það, reynslan hefur sýnt það, að viðskiptaaðferðir til að nálgast efni á löglegan hátt reynast torveldari og vanþróaðri en þær aðferðir sem eru notaðar til að sækja ólöglega. Það virðist, í sumum tilfellum að minnsta kosti, vera auðveldara tæknilega að sækja sér efni ólöglega en löglega. Ég get ekki leynt því að það eru nokkur vonbrigði hve lítil þróun hefur orðið í framboði á löglegum kostum fyrir notendur þegar kemur að framboði á stafrænu menningarefni. Til að mynda skortir mikið á það hér á landi að almenningi standi til boða framboð af löglegu efni eins og notendum austan og vestan hafs. Stórar erlendar efnisveitur, eins og iTunes, Spotify og NetFlix, hafa ekki sýnt því áhuga að bjóða þjónustu til íslenskra notenda en þróun á sviði rafbóka virðist hins vegar ætla að ganga hraðar fyrir sig.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á þessum fagfundum beindi ráðuneytið þeim tilmælum til Samtaka flytjenda og hljómplötuframleiðenda, til Stefs og til fjarskiptafyrirtækja að halda áfram viðræðum sínum sem þau og gerðu. Þær leiddu til sameiginlegrar bókunar þessara aðila, sem var gerð 30. maí 2011, þar sem er skorað á stjórnvöld að beita sér fyrir því að heimilt verði að loka fyrir aðgang að tilteknum vefsíðum sem teljast uppspretta ólöglegrar dreifingar höfundavarins efnis. Í öðru lagi er óskað eftir breytingu á höfundalögum um heimild til afritunar efnis til einkanota og í þriðja lagi hvatt til þess að virðisaukaskattur af sölu tónlistar á netinu verði lækkaður úr 25,5% í 7%. Það hefur þegar verið gert. Í bókuninni er hvatt til víðtækrar kynningaherferðar til að upplýsa almenning um kosti lögmætra nota tónlistar á netinu umfram ólögmæt not. Ég veit fyrir víst að slíkt kynningarátak er nú í undirbúningi hjá samtökum rétthafa og vonast ég til að ráðuneytið geti einnig lagt þar hönd á plóginn.</p> <p align="justify">Hér á eftir munum við, auk kynningar á nýju frumvarpi til breytinga á höfundalögum fá umfjöllun um rafræna miðlun listasafna á myndlist og umfjöllun um mannréttindi og höfundarétt. Þar er mikilvægt mál á ferðinni þegar kemur að miðlun menningararfsins til almennings. Klárir hagsmunir safnanna að sinna þessari stafrænu miðlun og auk þess ríkir hagsmunir myndlistarmanna að verkum þeirra sé miðlað með hjálp þeirrar tækni sem fyrir hendi er. Einnig er ljóst að skólakerfi sem leggur áherslu á skapandi hugsun, fjölbreytt miðla- og menningarlæsi á þarna ríkra hagsmuna að gæta.&#160; Ég vænti þess að umræða um þessi mál muni leiða til þess að álitaefni í þessu sambandi verði leidd til lykta.</p> <p align="justify">Ég hvet ykkur fulltrúa í höfundaréttarráði til að taka þátt í umræðunni hér á eftir og lýsi hér með annan fund höfundaréttarráðs settan.</p>

2012-11-13 00:00:1313. nóvember 2012Mikilvægi rannsókna

<p dir="LTR" align="justify">Ágætu gestir</p> <p align="justify">Það er mér sönn ánægja að vera hér í dag og sjá með eigin augum þá miklu grósku í rannsóknum sem fer fram á Verkfræði og náttúruvísindasviði Háskóla Íslands. Yfirskrift þingsins; „Skipta rannsóknir okkur máli?“ er auðvelt að svara: Já, þær skipta okkur máli.</p> <p align="justify">Hér á sviðinu fara fram miklar og öflugar rannsóknir. Það hefur ekki farið fram hjá mér að vísindamenn hér innan sviðsins hafa skipað sér í fremstu röð á sínum rannsóknasviðum og hafa fengið afar stóra alþjóðlega rannsóknastyrki.</p> <p align="justify">Ég þarf varla að minna á að með efnahagshruninu fyrir fjórum árum brustu allar forsendur fyrir opinberum útgjöldum, sem kallaði á umtalsverðan niðurskurð á öllum sviðum meðal annars til háskóla –og vísindamála.&#160; Þrátt fyrir það hafa háskólarnir tekið á sig aukna ábyrgð og nú stunda yfir tvö þúsund fleiri nemendur háskólanám en fyrir hrun.&#160; Það er hins vegar staðreynd að háskólakerfið á Íslandi er mjög undirfjármagnað. Það má reyndar ekki eingöngu kenna hruninu um það, því kerfið var reyndar einnig undirfjármagnað fyrir hrun. Sé litið til samanburðar við OECD ríki, þá eru framlög fyrir hvern háskólanema ríflega þriðjungi lægri en meðaltal OECD ríkja, og ná varla helming upp í meðaltal hinna Norðurlandanna. Það er mikilvægt að huga að því hvernig auka megi framlög til háskóla þegar svigrúm eykst á næstu árum.&#160; Fyrstu skrefin verði í þá átt að háskólunum verði tryggð framlög í samræmi við þá nemendafjölgun sem orðið hefur og síðan verði litið til framtíðar og hvernig hækka megi grunnframlög til háskóla í samræmi við þær þjóðir sem við berum okkur saman við.</p> <p align="justify">Vísinda – og tækniráð hefur lengi haft það á stefnu sinni að hærra hlutfall opinberra framlaga til rannsókna sé úthlutað í gegnum samkeppnissjóði en nú er gert.&#160; Þó samkeppnissjóðirnir hafi ekki verið skornir niður eins mikið og aðrir þættir þá hafa þeir þó minnkað á síðustu árum, og náði til dæmis úthlutunarhlutfall í síðustu úthlutun úr Rannsóknasjóði varla 15 prósentum.&#160;</p> <p align="justify">En í frumvarpi til fjárlaga 2013 er fylgt eftir þessari stefnu Vísinda – og tækniráðs um að efla rannsóknasjóðina og treysta á samkeppni til að styrkja þau rannsóknaverkefni sem bera af í gæðum. Ef fjárlagafrumvarpið nær fram að ganga munu framlög til helstu rannsóknasjóða ríkisins hækka verulega í samræmi við fjárfestingaáætlun ríkisstjórnarinnar. Miðað er við að hækkun nemi 1,3 milljörðum króna og skiptist þannig að 550 milljónir króna renni í Rannsóknasjóð, 550 milljónir króna í Tækniþróunarsjóð og 200 milljónir króna í Markáætlun á sviði vísinda og tækni.&#160; Sjóðirnir munu því stækka verulega, eða um 70 prósent á næsta ári. Auðvitað er varnagli, þar sem þessi hækkun verður fjármögnuð með sérstakri&#160; tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins. Þar sem tekjur af auðlindaarðinum eru háðar afkomu sjávarútvegsfyrirtækja er gert ráð fyrir að framlagið geti tekið breytingum auk þess sem ráðstöfun á tekjum kemur til endurskoðunar fyrir hver fjárlög.</p> <p align="justify">Það er mín trú að með auknum framlögum í samkeppnissjóði rannsókna og nýsköpunar munu skapast aukin vaxtarskilyrði í vísindastarfi hér á landi. Þessi fjárfesting mun ekki aðeins skila sér í nýrri þekkingu í vísindum og verðmætasköpun í atvinnulífinu.</p> <p align="justify">Nýtt Vísinda- og tækniráð var skipað í&#160; síðustu viku. Það mun taka við tillögum frá starfsnefndum fráfarandi ráðs sem lagðar voru fram í drögum í vor um breytingar á vísinda- og nýsköpunarkerfinu. Þar eru tillögur um endurskoðun á fjármögnun kerfisins, og um einföldun stofnanir og háskóla.&#160; Dreifing rannsókna hefur óneitanlega í för með sér óskilvirkni, en það er mikilvægt að samhæfa og leggja áherslu á samstarf vísindamanna okkar, ekki bara innanlands heldur í alþjóðlegri samkeppni.</p> <p align="justify">Ágætu gestir</p> <p align="justify">Þessi dagur verður án efa skemmtilegur og áhugaverður í alla staði. Ég óska ykkur góðs gengis í&#160; dag sem og alla daga.</p>

2012-11-13 00:00:1313. nóvember 2012Dagur gegn einelti

<p dir="LTR" align="justify">Í dag, 8. nóvember 2012, er árlegur baráttudagur gegn einelti. Í tilefni dagsins hefur verkefnastjórn um aðgerðir gegn einelti, samstarfsverkefni þriggja ráðuneyta, ákveðið að veita <strong>kvennalandsliði Íslands í knattspyrnu viðurkenningu</strong> vegna jákvæðra skilaboða gegn einelti til samfélagsins.</p> <p dir="LTR" align="justify">Kvennalandsliðið&#160; í knattspyrnu tók sig saman fyrir landsleikinn gegn Úkraínu um daginn og útbjuggu myndband til þess að vekja athygli á mikilvægi þess að fagna fjölbreytileikanum og settu það á youtube.&#160; Yfirskriftin á myndbandinu er “Fögnum fjölbreytileikanum” og þýðir&#160;að við eigum ekki að dæma hvert annað á útliti, kynþætti, kyni, kynhneigð, skoðunum eða þeim hlutum sem móta manneskjuna. Það er allt í lagi að hafa mismunandi skoðanir og vera öðruvísi svo lengi sem fólk kemur fram af virðingu við sjálft sig og aðra. Kartín Ómarsdóttir samdi lagið en hún samdi textann ásamt Mist Edvardsdóttur. Lagið er flutt af Mist og Rakel Hönnudóttur.&#160; Allar stelpurnar í landsliðinu skrifuðu síðan skilaboð gegn einelti sem þær halda á lofti í myndbandinu.</p> <p dir="LTR" align="justify">Verkefnastjórnin telur þetta framtak kvennalandsliðsins til fyrirmyndar þar sem sett eru fram skýr skilaboð um að aldrei eigi að líða einelti í samfélaginu. Kvennalandsliðið hefur einnig með framgöngu sinni á knattspyrnuvellinum, með sterkri liðsheild bæði innan og utan vallar, lífsgleði og jákvæðni verið öllum góð fyrirmynd um að hægt sé að láta drauma sína rætast. Við erum ákaflega stolt af stelpunum okkar í landsliðinu og þær eru svo sannarlega góðar fyrirmyndir.</p> <p dir="LTR" align="justify">Verkefnisstjórn telur að þetta framtak kvennalandsliðsins nái vel að endurspegla markmið verkefnisins&#160; um að byggja upp samfélag sem einkennist af lýðræðislegum gildum og jákvæðum samskiptum þar sem einelti er hafnað og allir búi við öryggi og virðingu.</p> <p dir="LTR" align="justify">&#160;</p> <p dir="LTR"><strong>Hér er texti lagsins sem Mist og Rakel sömdu:</strong><br /> <br /> Ég kem heim úr skólanum, mér líður ekki vel<br /> lít í spegilinn og átta mig ekki á því hver ég er.<br /> Ég er ekki eins og hinir, ég lít öðruvísi út,<br /> hegða mér á annan hátt, en samt er staðreyndin þó sú<br /> að ég er bara ég, þarf ég að breyta hver ég er?<br /> til þess eins að fitta inn og fá að vera með.<br /> Hvað sem ég geri sjá þau flísina í auga mínu<br /> en ekkert þeirra tekur eftir bjálkanum í sínu.<br /> <br /> Það er til tvenns konar fólk, þeir sem hífa þig upp<br /> og þeir sem rífa þig niður.<br /> Þeir reyna að rífa þig niður til að hífa sig upp<br /> og þeir sem hífa þig upp eru alvöru vinir.<br /> <br /> Ég læt þetta ekki á mig fá.<br /> Ég er sterkari en það, stend upp fyrir sjáfri mér.<br /> Það dýrmætasta sem ég á<br /> er þetta líf og ég mun lifa því eins og ég er.<br /> <br /> Þegar á endann er kominn vinna þeir sem breyta rétt.<br /> Þú sérð samt fljótt að þessi leið er ekki alltaf létt.<br /> Sá sem ranglæti mætir ekki, fylgir alltaf hinum.<br /> Hjálpar ekk' og stendur ekki upp á móti vinum.<br /> Mótlæti myndar manninn, sýnir úr hverju hann er gerður.<br /> Ekki gefast upp þó heimurinn sé stundum harður.<br /> Bítt'í skjaldarrendur og treystu eigin hjarta<br /> fyrr en varir muntu sjá að þú átt framtíðina bjarta.<br /> <br /> Það er til tvenns konar fólk, þeir sem hífa þig upp<br /> og þeir sem rífa þig niður.<br /> Þeir reyna að rífa þig niður til að hífa sig upp<br /> og þeir sem hífa þig upp eru alvöru vinir.<br /> <br /> Ég læt þetta ekki á mig fá.<br /> Ég er sterkari en það, stend upp fyrir sjáfri mér.<br /> Það dýrmætasta sem ég á<br /> er þetta líf og ég mun lifa því eins og ég er.<br /> <br /> Flytjendur: <em>Mist Edvardsdóttir og Rakel Hönnudóttir.</em><br /> Lag: <em>Katrín Ómarsdóttir.</em><br /> Texti: <em>Katrín Ómarsdóttir og Mist Edvardsdóttir.</em></p>

2012-11-13 00:00:1313. nóvember 2012Við stjórnvölinn

<p dir="LTR">Dear Conference Guests,</p> <p dir="LTR"><u><em>“You are in Control.”&#160;&#160; –?</em></u></p> <u><em></em></u> <p dir="LTR" align="justify">It is a bold statement that is given as a heading for this conference which is now being held here in Iceland for the fifth time. As a mother of three young boys that firmly believes that 24 hours in the seven days per week are nowhere enough, this statement does not always ring true. I'm sure that some of you know the feeling.&#160; Are we always in control?</p> <p align="justify">Without getting too philosophical at the start of the conference, I believe that the answer to this question is at least in part a question of your basic frame of mind. Are we governed by fate, or do we have a say in our own destiny?</p> <p align="justify">The “creative person” is not a fixed entity in any way. The participants here today are for example a diverse group, coming from different settings within the fields of music, media, arts, literature, films, design, gaming and so on.&#160; Some are self-reliant, some may work in many different groups or clusters, and some are part of big modern companies or governmental bodies. Many split their time and efforts between multiple projects that are being run parallel.</p> <p align="justify">But one thing may be a common characteristic feature for the present company: we are all likely (and here I include myself) to benefit from stepping away from our daily task for a moment to re-evaluate what we are doing. We are all likely to benefit from a certain creative approach to our routine once in a while – I know I am.</p> <p align="justify">This is why an inter-disciplinary approach to creative thinking is so important. We all know how influences from totally different directions can spark good ideas, or how a certain reshuffling of a fixed method of doing things can result in a fresh view.</p> <p align="justify">It is worth remembering that the last five years in Icelandic history, which coincide with the lifespan of this conference, have been lively to say the least. The economic crisis of 2008 brought about a rethinking in many sectors of society, although some may have wished for an even deeper self-criticism and deliberation of what went wrong.&#160;</p> <p align="justify">It is clear to me that one of the results of this deliberation has been an increased awareness of the creative powers that are in place in this country. The government has been involved in mapping out these different sectors and the support that they received from public funding by the state and local authorities.&#160; We have also been made aware of the economic impact that the creative sector has on Icelandic society. The result of this study came as a positive surprise to many, even those who believe they had a steady finger on the economic pulse of the nation.</p> <p align="justify">The Icelandic government sees it as an important role to support the creative industries and will continue that support on a cross-governmental platform. As the minister responsible for education, science and culture, it is my view that the on-going governmental support for our creative industries is an important element in our industrial and innovative policies, as well as adding to the well-being, prosperity and development of our society in general.</p> <p align="justify">We have to keep in mind that the rhetoric is relatively new, and in political and governmental circles it has only recently began circulating and taking on form. How for example is the interrelationship between the arts in general, the cultural heritage, between cultural and creative research and the creative industries in a small society like Iceland? Just like you here in this room, we that deal with these issues in the political arena are in a learning process.&#160;&#160;&#160;</p> <p align="justify">The last five years have also been a time of great technological changes, although it sometimes feels like these rapid changes are a given norm in our times. The interconnectivity of us all on the multiple internet platforms available seems to be developing at an exponential rate. A conference like <em><u>You are in control</u></em> springs from these interesting cultural and technological changes. The possibilities in marketing, network building and inspiration-seeking appear limitless in our digital age, but these require an understanding of the different media and platforms. This is something this conference can help develop.&#160; It is important to bring together our creative, business, digital and investment experts so that ideas fostered by one group can be developed to their full potential; increased cooperation between all sectors is vital to this effort.</p> <p align="justify">It is with great pleasure that I welcome you to the <em><u>You Are In Control 2012</u></em> conference. And to our foreign guests: Thank for being with us today to share ideas and connections, and I wish all participants a successful and enjoyable conference.</p> <p>Thank you</p>

2012-11-12 00:00:1212. nóvember 2012Vaxtarsprotar í skólastarfi

<p align="justify">Skólar eru margbrotnar stofnanir og í raun&#160;frekar samfélög en stofnanir. Engir tveir skólar eru eins. Hver skóli hefur sín sérkenni; sína sögu og menningu.</p> <p align="justify">Eins og önnur samfélög breytast skólar, hvort sem við viljum eða ekki. Og breytingar eru ekki allar til góðs. Æskilegar breytingar köllum við <em>þróun</em> og við getum stuðlað að skólaþróun á meðvitaðan hátt. Í þróunarstarfi reynum við að stuðla að jákvæðum breytingum með markvissum hætti.</p> <p align="justify">Þótt mikilvægt sé í þróunarstarfi að hafa skýra sýn um þær breytingar sem stefnt er að, er jafn mikilvægt að við séum meðvituð um þá góðu og mikilvægu þætti sem við þurfum að standa vörð um og halda við í skólastarfinu.</p> <p align="justify">Tilgangur skólanna og hlutverk koma fram í lögum og námskrám. Þróunarstarf er skapandi verkefni kennara, stjórnenda og skólasamfélagsins alls í hverjum skóla. Það snýst um fjölþætt samspil skólamenningar og jákvæðra breytinga á henni. Skólaþróun er ekki breyting breytinganna vegna. Með þróunarstarfi ætlum við að gera skólana betri.</p> <p align="justify">Ég sagði áðan að hver skóli hefur sín sérkenni; sögu og menningu. Það er gömul saga og ný að erfitt er og vandasamt að yfirfæra umbætur og skólaþróun úr einum skóla í aðra skóla. Breytingar sem ganga vel og hafa jákvæð áhrif í einum skóla virka sjaldan á nákvæmlega á sama hátt í öðrum skóla. Þetta er eitt af þeim atriðum sem gera þróunarstarf í skólum&#160; vandasamt, ögrandi og um leið spennandi. Sagt er að engin raunveruleg þróun sé átakalaus, þannig að í skólaþróunarstarfi þarf fólk að stíga út fyrir þægindahringinn og fara í nokkurs konar óvissuferð.</p> <p align="justify">Í lögum um framhaldsskóla, grunnskóla og leikskóla eru mikilvæg ákvæði um stuðning við þróun og nýjungar í skólastarfi. <em>Sprotasjóði skóla er ætlað að veita skólum styrk til nýbreytni og þróunarstarfa&#160;</em> í samræmi við stefnu stjórnvalda og aðalnámskrá hverju sinni. Til sjóðsins renna fjármunir sem veittir eru í fjárlögum. Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur umsjón með sjóðnum og setur reglugerð um styrkveitingar.&#160;</p> <p align="justify">Stjórn sjóðsins, var fyrst skipuð árið 2009. Þar sitja fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samstarfsnefnd háskólastigsins og mennta- og menningarmálaráðuneytinu.</p> <p align="justify">Haustið 2009, auglýsti Sprotasjóður í fyrsta sinn eftir umsóknum um styrki til þróunarverkefna og síðan hefur styrkjum verið&#160;úthlutað árlega. Hverju sinni hef ég í samráði við stjórn sjóðsins ákveðið tiltekin forgangssvið sem tengjast nýrri menntastefnu og áherslum í nýjum aðalnámskrám.</p> <p align="justify">Á þessum 4 árum sem liðin eru frá því að Sprotasjóður var stofnaður hafa verið veittir styrkir til rúmlega 170 verkefna, sem flest tengjast innleiðingu nýrrar menntastefnu. Um 600 umsóknir hafa borist og bera vitni þeirri grósku sem er í skólakerfinu okkar og áhuga á skólaþróun. Hafa ber í huga að flestar umsóknirnar tengjast þróunarverkefnum sem þegar voru í farvatninu og að stór hluti þeirra eru samstarfverkefni, sem nokkrir skólar standa saman að, oft þvert á skil skólastiga. Stjórn Sprotasjóðs hefur hvatt til slíks samstarfs.</p> <p align="justify">Fjöldi umsókna sýnir að mikil þörf var fyrir þróunarsjóð eins og Sprotasjóð. En einnig að sú fjárhæð sem varið hefur verið árlega til þessarar starfsemi, tæplega 50 milljónir, nægir engan veginn til að mæta þeim áhuga og þeirri þörf sem er í skólakerfinu fyrir tilraunaverkefni og þróunarstörf.</p> <p align="justify">Á þessu málþingi verða kynnt valin verkefni sem hlotið hafa styrk úr Sprotasjóði. Tilgangur þróunarstarfs er öðrum þræði að ryðja nýjum hugmyndum braut og styrkja breyttar áherslur í skólastarfi. Það á því vel við að miðla reynslu og lærdómi af þróunarstarfi á málþingi sem þessu og veita kennurum og stjórnendum skóla hugmyndir um leiðir sem feta má og innblástur til að bæta skólastarf. Við stefnum að því að auglýsa styrki úr Sprotasjóði í upphafi næsta árs fyrir skólaárið 2013-14.</p> <p align="justify">Ég vil að lokum þakka Samtökum áhugafólks um skólaþróun fyrir samstarfið við undirbúning þess málþings. Þar fara grasrótarsamtök sem á undanförnum misserum hafa lyft grettistaki til að styðja við og efla þróunarstarf í íslenska skólakerfinu og stuðla að samræðuvettvangi um skólamál.</p> <p align="justify">Ég vænti mikils af „vaxtarsprotum í skólastarfi“ og óska ykkur góðs gengis á málþinginu í dag og á morgun.</p> <p>&#160;</p> <p><strong>Yfirlit yfir styrkveitingar og áherslur Sprotasjóðs</strong></p> <p>Haustið 2009, auglýsti Sprotasjóður í fyrsta sinn eftir umsóknum um styrki til verkefna á tveimur forgangssviðum, sem voru:·</p> <div style="margin-left: 6em;"> <p><em>Sveigjanleiki og fjölbreytni í námi og kennsluháttum</em></p> <p><em>Læsi og lestrarkennsla í víðum skilningi</em></p> </div> <p>143 umsóknir bárust um þróunarstyrki. Ákveðið var að úthluta tæplega 44. millj. kr. til 44 verkefna.</p> <p>Vorið 2010 var auglýst eftir umsóknum til Sprotasjóðs um styrki til verkefna á þremur forgangssviðum:·</p> <div style="margin-left: 6em;"> <p><em>Tengsl skólastarfs og grenndarsamfélags út frá hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar.</em></p> <p><em>Nemendur á mörkum skólastiga: Nám og kennsla</em></p> <p><em>Velferð í skólastarfi.</em></p> </div> <p>Samtals bárust 128 umsóknir til Sprotasjóðs þetta ár og heildarupphæðin sem sótt var um til sjóðsins var rúmlega 252 millj.kr. Veittir voru styrkir til 47 verkefna að upphæð tæplega 45 millj. kr.</p> <p>Vorið 2011 voru áherslusvið sjóðsins:·</p> <p>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; <em>Siðfræði og gagnrýnin hugsun</em></p> <p><em>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; Skapandi nám: Nýsköpun í námsumhverfinu</em></p> <p>127 umsóknir bárust.&#160; Ákveðið var að veita styrki til 34 verkefna að upphæð rúmlega 44. millj. kr.</p> <p>Síðasta haust var enn auglýst eftir umsóknum í Sprotasjóð fyrir skólaárið 2012-2013.</p> <p>Áherslusvið sjóðsins voru að þessu sinni:·</p> <blockquote> <p><em>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; Þróun skólanámskrár með hliðsjón af nýrri menntastefnu</em></p> <div style="margin-left: 4em;"> <p><em>Virkt lýðræði, mannréttindi og samskipti í skólum</em>.</p> </div> </blockquote> <p>190 umsóknir bárust að þessu sinni. Veittir voru styrkir til 46 verkefna að upphæð rúmlega 43 milljónir kr.</p> <div style="margin-left: 4em;"> <p>&#160;</p> </div>

2012-11-12 00:00:1212. nóvember 2012Fjöltyngi 

<p>Góðir málþingsgestir,</p> <p>Í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna kemur fram að aðildarríki eru sammála um að menntun barns skuli m.a. beinast að því að efla virðingu þess fyrir foreldrum sínum, menningarlegri arfleifð, tungu og gildismati, þjóðernislegum gildum þess lands sem það býr í, og fyrir menningarháttum sem frábrugðnir eru menningu þess sjálfs.</p> <p>Það er talinn ávinningur fyrir sérhvern einstakling að hafa vald á mörgum tungumálum og fjöltyngdir einstaklingar eru afar verðmætir fyrir samfélagið. Þegar fjölskyldur flytjast milli landa er auðveldara fyrir þær að halda tengslum við heimaland sitt ef þær viðhalda móðurmálinu. Börn í slíkum fjölskyldum geta betur skilið og tileinkað sér menningararf foreldranna ef þau kunna móðurmál þeirra.</p> <p>Íslendingar eignuðust í fyrsta sinn opinbera málstefnu árið 2009 þegar Alþingi samþykkti Íslenska málstefnu sem opinbera stefnu í málefnum íslenskrar tungu. Í Íslenskri málstefnu er m.a. fjallað um íslensku sem annað mál og er þar kveðið á um að hlúa verði sérstaklega að tvítyngdum börnum í íslensku skólakerfi og leitast verði við að tryggja að þau fái fullnægjandi málörvun, bæði í móðurmáli sínu og íslensku.</p> <p>Í kjölfar málstefnunnar samþykkti Alþingi árið 2011 lög um stöðu íslenskrar tungu og táknmáls þar sem kveðið er á um stöðu íslenskrar tungu, mælt fyrir um varðveislu hennar, þróun, nothæfni og aðgengi manna. Jafnframt er íslenskt táknmál viðurkennt í lögum sem fyrsta mál þess hluta heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Mælt er fyrir um rétt þeirra sem þörf hafa fyrir táknmál að þeir skuli eiga þess kost að læra, tileinka sér og nota íslenska táknmálið frá máltökualdri eða frá þeim tíma sem heyrnarleysi, heyrnarskerðing eða daufblinda kemur fram síðar á ævinni. Einnig er mælt fyrir um hvernig lögunum skuli framfylgt og hverjir beri þá skyldu.</p> <p>Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf árið 2011 út nýja aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem byggir á lögum frá 2008 um skólastigin þrjú.</p> <p>Meginmarkmið nýrrar menntastefnu&#160; er að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkir getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Kjarni menntastefnunnar settur saman úr sex grunnþáttum: læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, sköpun og heilbrigði og velferð.</p> <p>Grunnþátturinn <em>læsi</em> víkkar út hefðbundin skilning á bóklestri og minnir á fleiri miðla en bækur og bókstafi. Nærtækt er að nefna stafrænt læsi, miðlamennt og miðlalæsi<em>.</em></p> <p>Lýðræðis- og mannréttindamenntun byggist á gagnrýninni hugsun og ígrundun um grunngildi samfélagsins. Slíkt nám gerir ráð fyrir samábyrgð, meðvitund og virkni nemendanna, sem gerir þá færa um að taka þátt í að móta samfélag sitt sem ábyrgir borgarar og hafa áhrif nær og fjær.</p> <p>Markmið jafnréttismenntunar er að skapa tækifæri fyrir alla til að þroskast á eigin forsendum, rækta hæfileika sína og lifa ábyrgu lífi í frjálsu samfélagi í anda skilnings, friðar, umburðarlyndis, víðsýnis og jafnréttis. Jafnréttismenntun felur í sér gagnrýna skoðun á viðteknum hugmyndum í samfélaginu og stofnunum þess í því augnamiði að kenna fólki að greina þær aðstæður sem leiða til mismununar sumra og forréttinda annarra.</p> <p>Menntun til sjálfbærni miðar að því að skapa samábyrgt samfélag, nokkurs konar sáttmála milli kynslóða, þar sem sérhver einstaklingur er þroskaður sem virkur borgari, meðvitaður um gildi, viðhorf og tilfinningar sínar gagnvart hnattrænum áhrifum og jafnræði allra jarðarbúa.</p> <p>Grunnþátturinn <em>sköpun</em> felur í sér að móta viðfangsefni og miðla þeim, búa til og gera eitthvað nýtt eða öðruvísi en viðkomandi kann eða hefur gert áður. Sköpun er að uppgötva, njóta, örva forvitni og áhuga, virkja ímyndunarafl og leika sér með möguleika.</p> <p>Heilbrigði tengist andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis. Í skólum þarf að skapa jákvæðan skólabrag og heilsueflandi umhverfi þar sem markvisst er hlúð að þroska og heilbrigði frá ýmsum hliðum þar sem ofbeldi af öllu tagi er ekki liðið. Mikilvægt er að allir aðilar skólasamfélagsins vinni samhent að þessu markmiði.</p> <p>Góðir áheyrendur</p> <p>Nýjum aðalnámskrám er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem fram undan eru. Aukin áhersla á gagnrýna hugsun og lýðræði í öllu skólastarfi mun skila virkum og hæfum þátttakendum í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi.&#160;</p> <p>Að lokum langar mig að þakka Rannsóknastofu Háskóla Íslands í fjölmenningarfræðum fyrir frumkvæðið að því að blása til málþings um móðurmál á Íslandi í samstarfi við Samtökin Móðurmál, Tungumálatorg, Borgarbókasafn Reykjavíkur og Skóla- og frístundasvið Reykjavikurborgar.</p> <p>Sterkt móðurmál er ekki einungis mikilvægt fyrir samskiptin í fjölskyldunni það auðveldar líka börnum að tileinka sér íslensku sem annað tungumál&#160; og góður grunnur í móðurmáli er talinn grundvallaratriði í máltöku annars máls. Fyrir tvítyngd og fjöltyngd börn skiptir miklu máli að búa við ríkt málumhverfi á mörgum tungumálunum og öðlast tækifæri til þess að þroska og þróa málvitund sína og færni í samskiptum jafnt og þétt. Því má segja að tvítyngi sé hið besta mál þegar málin styðja hvert annað.</p>

2012-10-17 00:00:1717. október 2012Vitundarvakning um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum

<p dir="LTR" align="justify">Barátta gegn kynferðislegu ofbeldi gagnvart börnum er eitt mikilvægasta og brýnasta verkefni sem hægt er að hugsa sér. Afleiðingar ofbeldisins eru miklar þó þær séu ekki endilega sýnilegar og fylgja þolendum alla ævi. Einstaklingar sem hafa orðið fyrir slíku ofbeldi í bernsku glíma við andleg veikindi, stoðkerfisvandamál og margþátta líkamlega sjúkdóma sem leiða jafnvel til örorku. Þannig er líf heilbrigðra einstaklinga eyðilagt og ljóst að það er dýrt fyrir samfélagið loka augunum fyrir þessu meini.&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er von mín að með því að opna umræðuna og vekja athygli á ömurlegum afleiðingum kynferðislegs ofbeldis getum við upprætt þetta samfélagsmein. Í nóvember 2011 fól ríkisstjórnin verkefnisstjórn með fulltrúum úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu, innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu að undirbúa vitundarvakningu um kynferðislegt ofbeldi gagnvart börnum í samræmi við ákvæði í samningi Evrópuráðsins sem Ísland er aðili að. Nú er afrakstur þess að líta dagsins ljós og er athyglinni að þessu sinni beint að börnunum sjálfum og fullorðnum sem með þeim starfa.</p> <p dir="LTR" align="justify">Í menntastefnu nýju aðalnámskrárinnar eru heilbrigði og velferð einn grunnþáttanna sex. Með því að fá starfsfólk grunnskóla til að fræðast um þessi mál og vinna með nemendum höfum við möguleika á að ná til allra Íslendinga á aldrinum 6 - 16 ára auk hinna fullorðnu sem með þeim starfa. Enda gegnir starfsfólk skóla miklu hlutverki sem fyrirmyndir. Í námskránni segir:</p> <blockquote style="margin-right: 0px;" dir="ltr"> <p dir="LTR" align="justify"><br /> Til að mæta áherslum um heilbrigði þurfa allir sem í skólum starfa að skoða störf sín með hliðsjón af heilbrigði og vinna í sameiningu að skýrum markmiðum sem styðja jákvæðan skólabrag, bættan námsárangur og vellíðan. ...&#160; Einnig þarf að vinna náið með foreldrum, heilsugæslu og aðilum úr nærumhverfinu því að slík samvinna er forsenda þess að góður árangur náist. (bls. 21)</p> </blockquote> <p dir="LTR" align="justify">Rannsóknir benda til að fræðslu um kynferðislegt ofbeldi skortir almennt innan veggja heimilanna og því gegnir skólinn þar afar mikilvægu hlutverki. Börnin þarf að upplýsa um hvað beri að varast og við þurfum að læra að hlusta þegar þau eru að reyna að tjá sig um óæskilega og / eða glæpsamlega framkomu fullorðinna í þeirra garð. Ég vona að heimsókn Brúðuleikhússins í alla grunnskóla hjálpi börnum til að tjá sig og að stjórnendur skólanna sjái til þess að starfsfólk fái þjálfun í hvernig eigi að hlusta og bregðast við ef upp koma tilfelli meðal barnanna. Þá er forvarnarstarfið að sjálfsögðu óendanlega mikilvægt.</p> <p dir="LTR" align="justify">Kynferðislegt ofbeldi gagnvart börnum varðar einnig annan grunnþátt aðalnámskrár sem er jafnrétti. vegna þess að stúlkur verða frekar fyrir ofbeldinu en drengir. En því má ekki gleyma að bæði drengir og stúlkur verða fyrir því. Gerendur eru oftar úr hópi karla en kvenna&#160; og því miður eru dæmi um unglingsdrengi í hópi gerenda. Sérstakt teymi sálfræðinga er farið að vinna með þeim og verður sagt frá því starfi hér á eftir.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er ekki hægt að berjast gegn kynferðislegu ofbeldi nema að minnast á klám. Ungt fólk hefur því miður greiðan aðgang að klámi á netinu og&#160; klám er ríkjandi í mjög mörgum tónlistarmyndböndum sem ungir krakkar horfa á. Við þurfum að sjálfsögðu að finna leiðir til að sporna við svo að þeim finnist þetta efni ekki eðlilegar fyrirmyndir í raunveruleikanum. Nauðganir og ofbeldi milli unglinga verður á dagskrá hér á eftir og verður meðal annars sýnt brot úr stuttmynd á vegum vitundarvakningarinnar sem er ætlað að benda á hinn mikla mun milli heilbrigðs kynlífs og kynferðislegs ofbeldi.</p> <p dir="LTR" align="justify">Markmið þessarar vitundarvakningar er að mynda tengslanet milli einstaklinga í öllum grunnskólum landsins. Það er von mín að þetta tengslanet verði síðan öflugur vettvangur til að samhæfa og framkvæma aðgerðir til að sporna við kynferðislegu ofbeldi gagnvart börnum. Þið, sem hér eruð viðstödd, eruð hluti af því tengslaneti.</p> <p dir="LTR" align="justify">Vandinn er tekinn alvarlega og við ætlum okkur að útrýma því að börn verði fyrir kynferðislegu ofbeldi. Hægt var að útrýma drykkjulátum ungmenna í Miðbænum, kennsluaðferðir með barsmíðum eru löngu liðnar undir lok og&#160; kennaraprikin farin veg allrar veraldar. Með kennslu í hreinlæti tókst að minnka barnadauða til muna. Með kennslu um kynferðislegt ofbeldi er hægt að minnka það tjón sem gerendur valda, hægt að fækka tækifærum sem þeir hafa og vonandi vekja þá til umhugsunar um afleiðingar gjörða sinna. Vitundarvakningin er þannig mikilvægt skref í baráttunni gegn kynferðislegu ofbeldi.</p> <p align="justify">Kæru tengiliðir. Mér er sönn ánægja að hitta ykkur hér og ýta þessari lífsnauðsynlegu vitundarvakningu úr vör. Vonandi náið þið að mynda þétt net ykkar á milli því með samstilltu og öflugu átaki getum við náð að koma í veg fyrir kynferðislegt ofbeldi gagnvart börnum.</p>

2012-10-11 00:00:1111. október 2012Menningarstefna kynnt fyrir safnafólki 

<p>Ágæta safnafólk</p> <p align="justify">Það er gott að koma hingað norður í Farskóla safnafólks sem reynslan hefur sýnt að nýtist vel sem fræðslu- og samræðuvettvangur þeirra sem vinna í söfnum landsins. Vonandi að það sem hér fer fram þessi dægrin hjálpi ykkur við að þróa það fjölbreytta starf sem fer fram í söfnum landsins.</p> <p align="justify">Og fjölbreytni er eitt af lykilorðunum í því sem ég var beðin að tala stuttlega um á þessum vettvangi í dag, en það er þingsályktunartillaga um menningarstefnu sem nú er verið að kynna í þingflokkum Alþingis.</p> <p align="justify">Drög að menningarstefnunni voru kynnt á vef ráðuneytisins í sumar og mun nýjasta útgáfa tillögunar vonandi skjóta upp kolli í þingstarfinu áður en langt um líður.</p> <p align="justify">Lengi hefur verið kallað eftir ritaðri menningarstefnu frá ríkinu og tilraunir við mótun hennar hafa vissulega verið gerðar áður. Aldrei hefur hún þó litið dagsins ljós og því hefur skiljanlega ekki skapast hefð fyrir eiginlegri menningarstefnu, þótt sumir telji að menningarstefnu ríkisins sé hægt að greina á hverjum tíma í lagasetningu, stjórnsýslu og síðast en ekki síst fjárframlögum sem ákveðin eru á Alþingi.</p> <p align="justify">En velji maður þessa túlkun á menningarstefnuhugmyndinni þá má spyrja sig hvernig sú túlkun (eða lestur) á menningarstefnunni fer fram og hver túlkar hana. Þá má einnig útvíkka hugsunina og spyrja sig almennt: hefur ríkið rödd?&#160; Og þá er ég ekki að tala um auglýsingar áfengisverslunar ríkisins, heldur það sem stundum er kallað hið opinbera og hefur á bakvið sig almannavald eða stjórnvald. – Á ríkið sér rödd í menningarmálum og er hún skýr?</p> <p align="justify">Jú, löggjöfin er vitanlega skýrasta birtingarmyndin á rödd stjórnvalda, rödd sem aftur kallar á aðgerðir, viðurlög eða inngrip, ef ekki er farið að ákvæðum laga. Hvað menningarmál varðar má síðan nefna ályktanir, stefnumótun og framkvæmdir, samninga, uppbyggingu sjóðakerfis og vinnu stjórnenda stofnananna, sjóðsstjórna og úthlutunarnefnda. Einnig má nefna samstarf við sveitarfélög og landshlutasamtök þeirra um stuðning við menningu á einstökum svæðum gegnum menningarsamninga.</p> <p align="justify">En raddirnar heyrast líka eftir öðrum leiðum.&#160; Kjörnir fulltrúar í pontu á Alþingi, með atkvæðamagn í einhverjum mæli á bak við sig, tjá sig af og til um málaflokkinn en það er margt á efnisskránni við Austurvöll eins og allir vita. Loks er það síðan ráðherrarann sem stundum tekur til máls á opinberum vettvangi, heldur ræður eða skrifar í blöðin. Þannig kemur fram meining þeirra sem fara með almannavaldið í landinu.</p> <p align="justify">Í samstarfssamningi ríkisstjórnarinnar er mælt fyrir um mótun menningarstefnu og á undanförnum misserum og árum hefur farið fram vinna við undirbúning og loks ritun stefnunnar. Lagt var mat á það hvort þörf væri á ritun slíkrar stefnu yfir höfuð og síðan unnið að ritun hennar.&#160;&#160;</p> <p align="justify">Áður nefnd spurning, hvort stjórnvöld hafi rödd þegar kemur að menningarmálum, er einkar áhugaverð. Flestum þykja raddirnar margar og koma úr mörgum áttum á meðan aðrir þættir í aðkomu hins opinbera að menningarmálum byggjast að miklu leyti á hefðum.</p> <p align="justify">Þetta eru hugleiðingar sem vakna um menningarstefnu stjórnvalda og grundvallarspurningu sem tengist henni: á að skýra aðkomu ríkisins að málefnum menningarinnar, taka efni saman á einn stað um þá aðkomu, eða á ekki að reyna neitt slíkt?</p> <p align="justify">Sú tillaga sem nú er á leið inn í þingið og verður vonandi von bráðar lögð fram, eftir kynningu í þingflokkum, er ekki langt eða ítarlegt plagg. Með greinargerð er tillagan níu síður í skjölum Alþingis. Einn þátttakandi í rýnihóp um verkefnið orðaði það svo að hentugt væri að þarna yrði til eins konar „menningarþykkni.“ Nefna má að nágrannaþjóðir okkar eiga margar hverjar ítarlegar stefnuskrár í menningarmálum með áhangandi áætlunum og undirskjölum af ýmsum gerðum.&#160; Hér þarf hins vegar að móta hefðina og ákveða fyrst hvernig á að taka til máls.&#160; Þá liggur fyrst fyrir að afmarka sig.</p> <p align="justify">Það er óþarfi að fjölyrða um það í þessum hóp að menningarhugtakið er flókið og margþætt. Um það hafa verið skrifaðar óteljandi hnausþykkar bækur og hvað umrædda tillögu varðar hefur jafnvel verið varað eindregið við því að ræða margræðni menningarhugtaksins yfir höfuð í texta stefnunnar. Samt er nú að finna tvær málsgreinar í greinargerð um það, en afmörkunin skiptir máli. Þingsályktunin snýr að málefnum listgreina og menningararfs og notkunina á menningarhugtakinu í skjalinu ber að skoða í því ljósi.&#160;</p> <p align="justify">En aftur má spyrja: af hverju þingsályktunartillaga? Nýlega hefur verið skrifuð íþróttastefna í ráðuneytinu sem ekki var lögð sem ályktunartillaga á þingi. Stefnumótun í æskulýðsmálum er einnig í farvegi. Það er að mínu mati hins vegar mikilvægt að það sé Alþingi sem tali að lokum í menningarstefnunni og því er þingsályktunarformið hentugt. Það þarf að ríkja víðtæk sátt um menningarstefnuna til að hún hafi vægi, bæði innan stjórnmálanna, stjórnsýslunnar og meðal almennings. Tillagan sjálf tekur að miklu leyti mið af niðurstöðum ráðstefnunnar Menningarlandið 2010, þeim rannsóknum sem farið hafa fram í þessum málaflokkum, á erlendum samanburði og því sem skrifað hefur verið um þetta efni hér á Íslandi og víðar. Hún byggir á því viðhorfi og kerfi sem þróast hefur á undanförnum áratugum og meðal annars af þeim sökum ættu ólíkir aðilar að geta sameinast um hana.</p> <p align="justify">Stefnan er sett fram í sextán leiðarljósum stjórnvalda í málefnum lista og menningararfs&#160; - og síðan í sex köflum með nokkrum markmiðum í hverjum og einum. Kaflarnir heita Menning fyrir alla, lifandi menningarstofnanir, samvinna í menningarmálum, Ísland í alþjóðasamhengi, starfsumhverfi í menningarmálum og stafræn menning. Svo fylgja stefnunni athugasemdir.</p> <p align="justify">Stefnunni er ætlað að skýra aðkomu ríkisins að málaflokkunum. Lýsa þeirri aðkomu á breiðum grundvelli án þess að talað sé sérstaklega um málefni einstakra listgreina eða stofnana. Tilraun er gerð til að horfa vítt yfir sviðið og til framtíðar. Með þessari breiðu nálgun er tillagan ekki áætlun um beinar einstakar aðgerðir (og fjárveitingar eru vitanlega ákvarðaðar áfram af Alþingi), heldur er stefnan lýsing á tilgangi og stuðningur áframhaldandi starf. Annað takmark er að stefnan verði hvatning til þeirra sem vinna á sviði menningar í landinu öllu. Hún gagnist samsamstarfsaðilum stjórnvalda, embættismönnum og stjórnmálamönnum, fræðimönnum, úthlutunarnefndum o.s.frv. Ljóst er að við það að velja form þingsályktunartillögu er kallað eftir hugmyndafræðilegum stuðningi frá Alþingi sem ætti að gagnast við frekari ákvarðana töku þar og víðar í málaflokknum.</p> <p align="justify">Fjóra undirliggjandi áhersluþætti má greina í stefnunni.&#160; Þar ber fyrst að nefna áherslu á hlutverk ríkisvaldsins í að styðja við sköpun, fjölbreytni og þátttöku í menningarlífinu, áherslu á gott aðgengi að listum og menningararfi, áherslu á vandaða samvinnu stjórnvalda með þeim sem vinna á þessum sviðum og loks er áhersla á þátttöku barna og ungmenna í menningarlífinu.</p> <p align="justify">Ef horft er til erlendra fyrirmynda er líklegast einkum hægt að sjá svörun í nálgun danskra stjórnvalda að menningarmálum, en þar í landi er vitanlega ríkari hefð í þessum efnum og þar er reyndar svo að nýr menningarmálaráðherra setur slíka stefnu þegar hann tekur við embætti.</p> <p align="justify">Stefnan er sett fram í tengslum við almenna markmiðasetningu stjórnvalda eins og hún birtist t.d. í Ísland 2020 en mikilvægt er að forðast það að menningarstefnan verði fyrst og fremst “þjónandi” í hugsun – þ.e.a.s. að menningunni sé ætíð ætlað að ná einhverju öðru fram. Það viðhorf hefur verið kallað „instrumentalisering“ í Skandinavíu og sætt mikilli gagnrýni listamanna og annar í menningarlífinu. Vitanlega vitum við að öflugt menningarlíf stuðlar að virkari félagslegum samskiptum, í henni eru vaxtarbroddar til atvinnusköpunar og hún leggur til við félagsmótun. Við erum meðvituð um þau áhrif en þau geta&#160; ekki verið forsenda fyrir stuðningi við menningarlífið. Listir og menning eiga sér sitt innra gildi sem rétt er að átta sig á.&#160; Takmarkið að lokum menningarbót, stefnt að vönduðum vinnubrögðum og metnaði í menningarlífinu öllu.&#160;</p> <p align="justify">En þá ætla ég að vinda mínu kvæði í kross og fjalla um lagasetningu á því sviði sem þið veltið fyrir ykkur, safnastarfinu.&#160;</p> <p align="justify">Á síðustu tveimur þingum hafa verið afgreidd ný lög á menningarsviðinu, sem fela í sér endurskoðun laga sem sett voru 2001, þegar gagngerar breytingar voru gerðar á lögum um fornleifar og minjavörslu, um húsafriðun og um skil menningarverðmæta til annarra landa, og loks voru þá sett safnalög í fyrsta sinn hér á landi.</p> <p align="justify">Reynslan af framkvæmd laganna frá 2001 leiddi í ljós að ýmislegt mátti betur fara, og því var lagt í þessa endurskoðun, sem nú er lokið, en flest hinna nýju laga – lög um menningarminjar, lög um skil menningarverðmæta til annarra landa, lög um Þjóðminjasafn Íslands og loks ný safnalög – taka gildi um næstu áramót.</p> <p align="justify">Vert er fyrir aðstandendur og starfsfólk safna að skoða þessi lög vel, einkum ný safnalög, en í þeim felast ýmsar breytingar frá gildandi safnalögum.</p> <p align="justify">Söfnum hefur fjölgað um land allt á síðustu árum og einnig hefur sprottið upp fjöldi safnvísa, setra og sýninga, sem ekki uppfylla öll skilyrði þess að teljast söfn, en vinna mörg hver gott starf á sínu sviði. Þessi starfsemi er nú skilgreind í fyrsta sinn í lögum og reynt að skoða hana í samhengi við starfsemi viðurkenndra safna. Hingað til hefur ekki verið skýrt hvað átt hefur verið við með framangreindum heitum og möguleikar þessara aðila til að njóta opinbers stuðnings við starfsemi sína hafa ekki verið fyrir hendi í gildandi safnalögum. Þetta hefur m.a. leitt til aukinna beinna fjárveitinga á fjárlögum til starfsemi á þessu sviði. Í frumvarpinu er því lagt til að þessum aðilum verði gert kleift að njóta stuðnings úr safnasjóði til skilgreindra verkefna í samstarfi við viðurkennd söfn.</p> <p align="justify">Meðal nýmæla í frumvarpinu eru ákvæði um viðurkenningu safna, þar sem slíkum söfnum er ætlað að gangast undir ýmis fagleg og rekstrarleg skilyrði. Með opinberri viðurkenningu eru tekin af öll tvímæli um stöðu viðkomandi safna, skyldur þeirra og samfélagslega ábyrgð. Jafnframt eru skilgreind skilyrði sem söfnin þurfa að uppfylla til að geta átt kost á að njóta styrkja úr opinberum sjóðum. Meðal þeirra skilyrða sem sett eru til að safn geti hlotið viðurkenningu er að höfuðsafn á starfssviði viðkomandi safns komi að ákvörðunum um ráðstöfun safnkosts verði það lagt niður.</p> <p align="justify">Annað nýmæli í frumvarpinu er hugtakið ábyrgðarsafn. Til að styrkja faglegt samstarf safna gerir frumvarpið mögulegt að skilgreina öflug söfn sem hafi frumkvæði í málefnum safna á sínu ábyrgðarsviði og veiti öðrum, bæði söfnum, safnvísum, setrum og sýningum, ráðgjöf og aðstoð í nánu samráði við höfuðsöfn, t.d. með því að stýra samstarfsverkefnum. Skulu slík söfn vera í nánu samstarfi við höfuðsafn, en þeim er falið að gera tillögur um hvort ástæða sé til að fela einhverju safni aukna ábyrgð á safnastarfi í tilteknum landshluta eða á ákveðnu sviði og hvaða söfn geta tekið að sér slíkt hlutverk.</p> <p align="justify">Þá er rétt að benda á að ákvæðum 11. gr. laganna um stofnstyrki hefur verið breytt, og ákvæði um hlutfall styrkja af stofnkostnaði hefur verið fellt brott, en um leið settar fram skýrari kröfur en áður um fjármögnun slíkra verkefna.</p> <p align="justify">Ákvæðum um safnaráð, skipan þess og hlutverk hefur verið breytt og er safnaráð er nú fyrst og fremst ráðgefandi nefnd gagnvart ráðherra en skal jafnframt hafa eftirlit með safnastarfsemi í landinu. Þá er ráðinu ætlað að setja skilmála og staðla um húsnæði safna auk skilmála um skráningarkerfi. Ráðinu er einnig ætlað að fjalla um tillögur um ábyrgðarsöfn áður en höfuðsöfn senda slíkar tillögur til ráðherra. Safnaráði er áfram ætlað að setja safnasjóði úthlutunarreglur sem ráðherra staðfestir og veita umsögn til ráðherra um styrkumsóknir úr sjóðnum, en nú hefur sú breyting verið gerð að ráðherra tekur ákvörðun um úthlutun úr sjóðnum. Með því að ráðið setji sjóðnum úthlutunarreglur getur það tryggt að staðið sé að úthlutun styrkja á faglegan hátt og í samræmi við stefnumótun þess um safnastarf.</p> <p align="justify">Safnaráði er samkvæmt frumvarpinu ekki lengur ætlað að vera samráðsvettvangur um málefni safna, enda má ætla að slíkt samráð sé eðlilegur hluti af safnastarfi og samvinnu safna undir forustu höfuðsafna og ykkar, þ.e. félags íslenskra safna og safnmanna, og þurfi ekki að binda í lög.</p> <p align="justify">Þessi farskóli er vitanlega til merkis um það gæfuríka samstarf og það mikilvæga samtal sem safnafólk verður að rækta sín á milli. Ég læt þá þessum lestri mínum um menningarstefnu og safnalög lokið.</p> <p>Gangi ykkur áfram vel í farskólanum.</p> <p>Takk fyrir</p>

2012-10-11 00:00:1111. október 2012Gildi íslenskra rannsókna á brjóstakrabbameini

<p align="justify">Ágætu gestir.</p> <p align="justify">Það er mér sönn ánægja að vera hér í dag á afmælismálþingi styrktarfélagsins Göngum saman.</p> <p align="justify">Oft heyrast úrtöluraddir varðandi vísindarannsóknir á Íslandi. Hefur svo lítil þjóð eins og við Íslendingar eitthvað með það að gera að stunda grunnrannsóknir? Hvað þá dýrar grunnrannsóknir sem kalla á langa þjálfun, flókinn tækjabúnað og mikið samstarf í langan tíma? Eigum við ekki að leggja áherslu á hagnýtar rannsóknir ef við erum að stunda rannsóknir yfir höfuð? Huga að hagvexti og verðmætasköpun? Ætti ekki frekar að huga að því hvernig megi yfirfæra þekkingu út í atvinnulífið og samfélagið, þ.e. frekar en að rannsaka einstök prótín eða aðrar smásameindir, svo eitthvað sé nefnt.</p> <p align="justify"><span>Hagnýting rannsókna er auðvitað mikilvæg, en það má aldrei gleyma því að grunnvísindi eru undirstaða allrar framþróunar í vísindum.<span>&#160;</span> Ég hef lagt áherslu á það í minni ráðherratíð að standa vörð um opinbera rannsóknasjóði, þrátt fyrir að við höfum staðið frammi fyrir þessum mikla niðurskurði á fjárlögum allt frá efnahagshruninu. Ríkisstjórnin setti einnig markmið fram í stefnunni Ísland 2020 um að auka framlög til rannsókna, nýsköpunar og þróunar.<span>&#160;&#160;</span> Í maí sl. kynnti ríkisstjórnin fjárfestingaáætlun fyrir Ísland 2013-2015,<span>&#160;</span> þar sem var lagt til að hluti sérstaks veiðigjalds renni til eflingar rannsóknasjóða. Það er ánægjuefni að segja frá því að í frumvarpi til fjárlaga 2013 sem lagt var fram á setningardegi Alþingis í fyrradag, er lagt til að aukreitis renni 550</span> <span><a href="http://m.kr/">m.kr</a>. <span>í Rannsóknasjóð,&#160; sama upphæð í Tækniþróunarsjóð og 200</span> <a href="http://m.kr/">m.kr</a>. <span>í Markáætlanir og nær tvöfalda þar með opinbera samkeppnissjóði til rannsókna og þróunar.</span></span></p> <p align="justify">Göngum saman eru grasrótarsamtök sem safna fjármunum til grunnvísindarannsókna á brjóstakrabbameini. Göngum saman hefur varið alls 32 milljónum í styrki til grunnvísinda frá<br /> stofnun.<span>&#160;</span> Þetta þykja mér mikilsverð tíðindi og væri ánægjulegt ef fleiri aðilar tækju höndum saman, í samstarfi við stjórnvöld eða ekki, um að styðja við grunnrannsóknir á Íslandi. En Göngum saman hefur ekki bara safnað fé til grunnrannsókna. Samtökin hafa líka staðið fyrir stefnumótum vísindamanna og almennings og þannir stuðlað að bættum skilningi á því mikilsverða starfi sem vísindamenn sinna og gefið þeim tækifæri til að skýra fyrir almenningi starf sitt og jafnvel heyra frá þeim spurningar sem brenna á fólki.</p> <p align="justify">Hér er í gangi áhugavert samspil almennings og vísindamanna. Það er oft sagt að vísindamenn séu í sínum fílabeinsturni og stundi göfug og háleit vísindi sem séu óskiljanleg hinum almenna borgara. En við eigum að skilja það sem vísindamennirnir fást við<span>&#160;</span> og vísindamenn verða að geta miðlað rannsóknum sínum. Þannig vinnum við saman. Og það sýnist mér að Göngum saman hafi einmitt gert og á mjög skemmtilegan máta.</p> <p align="justify">Ég óska ykkur hjartanlega til hamingju með afmælið og með það góða starf sem þið hafið unnið. Ég vona að þið haldið áfram ótrauð um ókomna tíð.</p> <br /> <br />

2012-10-11 00:00:1111. október 2012Samráð og sátt milli heimila og skóla

<p>Ágætu hátíðargestir</p> <p align="justify">Frá því ég tók við starfi mennta- og menningarmálaráðherra árið 2009 hefur markvisst verið unnið að innleiðingu nýrrar menntastefnu í samstarfi við aðila skólasamfélagsins, þar með talið foreldrasamfélagið. Ný heildarlög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla voru samþykkt árið 2008 en vinna við aðalnámskrá fyrir þessi skólastig í kjölfar laganna kom í minn hlut og einnig setning fjölmargra reglugerða við lögin. Aðalnámskrá er rammi um skólastarfið á þessum skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Hún birtir heildarsýn um menntun og útfærir nánar þá menntastefnu sem felst í lögunum. Ég tók þá ákvörðun að hugað yrði sérstaklega að hlutverki skólakerfisins í þeirri uppbyggingu og endurmótun samfélagsins í kjölfar efnahagshrunsins Sú áhersla kom því inn í vinnu við aðalnámskrár þar sem einstaklings- og samfélagsmiðuð gildi almennrar menntunar á skóla­stigunum þremur eru skilgreind sem sex grunnþættir menntunar. Grunnþættirnir eru læsi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, sköpun og heilbrigði og velferð.<strong>&#160;</strong> Í þessu sambandi er rétt að nefna að í leik- og grunnskólalögum er beinlínis tekið fram&#160;að nemendur eigi að geta notið bernsku sinnar í skólastarfi, og einnig notið öryggis að öðru leyti.</p> <p align="justify">Grunnstef þeirra laga sem nú gilda um leikskóla og grunnskóla er hugsunin um<span>&#160;</span> hvað sé barninu fyrir bestu. Í þeim tilgangi var sérstaklega horft til mikilvægis aukinnar samvinnu, samfellu og tengsla milli skóla. Ráðuneytið hefur í þeim efnum undanfarin misseri unnið samtímis að gerð aðalnámskráa fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og mótað sameiginlega reglugerðir fyrir skólastigin, m.a. um skólabrag, sérfræðiþjónustu, nemendur með sérþarfir, öryggismál, upplýsingamál, mat á skólastarfi og stuðning við þróunarstarf, námsgagnagerð og endurmenntun. Í öllum þessum málum leitast ráðuneytið við að eiga gott samstarf við alla hagsmunaaðila til að tryggja sem besta sátt um stefnumótunina.</p> <p align="justify">Fullyrða má að foreldrar séu mikilvægasta breytan þegar kemur að velgengni barna í lífinu. Þegar foreldrar sýna barni sínu umhyggju og aðhald, taka þátt í daglegu lífi þess, sýna náminu áhuga og miðla jákvæðu viðhorfi til menntunar eru meiri líkur á að börnum líði vel, þau standi sig vel í námi og farnist vel í lífinu almennt.<span>&#160;</span> Aðkoma foreldra getur einnig skipt sköpum við að byggja upp farsælt skólasamfélag með<span>&#160;</span> stuðningi við faglegt starf í skólum, menntun barna sinna og félagsstarf. Foreldrar geta einnig með samtakamætti lagt sitt af mörkum með því að halda utan um nemendahópa með margvíslegu foreldrastarfi og er slíkt sjálfboðastarf ómetanlegt og jafnframt mikilvægt forvarnarstarf.</p> <p align="justify">Um leið og ég óska Landssamtökum foreldra, Heimili og skóla, hjartanlega til hamingju með tvítugsafmælið, þá vil ég fyrir hönd mennta- og menningarmálaráðuneytisins og stjórnvalda þakka samtökunum fyrir allt sem þau hafa lagt af mörkum á undanförnum tveimur áratugum til umbóta í þágu barna og ungmenna og eflingar skólahalds almennt hér á landi.<span>&#160;</span> Ég vil jafnframt nota tækifærið og hvetja Heimili og skóla til að vinna áfram í því að auka virkni foreldra á öllum skólastigum í námi barna sinna og foreldrastarfi allt frá upphafi leikskóla til loka framhaldsskóla en með því að virkja foreldra á jákvæðan hátt er hægt að leysa úr læðingi afl sem stuðlar að enn betri menntun og velferð og um leið betra og jákvæðara samfélagi.</p> <p align="justify">Í dag þykir sjálfsagt að hafa fulltrúa frá foreldrum með í stefnumótun stjórnvalda í menntamálum á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi, bæði á landsvísu og í einstökum sveitarfélögum og skólum. Þetta var ekki sjálfgefið fyrir tuttugu árum þegar Landssamtökin Heimili og skóli voru stofnuð en mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan. Þá var hvergi gert ráð fyrir fulltrúum foreldra í stefnumótun í menntamálum og sjálfstæð foreldrafélög við skóla voru fá, en víða voru starfandi foreldra- og kennarafélög sem aðallega fengust við að skipuleggja fjáraflanir eða standa að uppákomum í skólum, allt góðra gjalda vert en sjálfstæð rödd foreldrahreyfingar var vart sýnileg fyrr en með stofnun Heimilis og skóla, þótt vissulega hafi með stofnun SAMFOKS (Sambands foreldra- og kennarafélaga í Reykjavík) árið 1983 sjónarmið foreldra orðið sýnilegri.</p> <p align="justify">Nú er hins vegar<span>&#160;</span> gert ráð fyrir virkri þátttöku foreldra í menntun eigin barna á öllum skólastigum sem bundið er í menntalögin, virku samstarfi við skóla, setu í nefndum og ráðum hvers konar og að foreldrar taki virkan þátt í að skapa jákvæðan skólabrag og viðhalda honum. Eitt af því sem talið er einkenna góðan skóla er gott og fjölbreytt samstarf heimila og skóla og foreldrastarf.<span>&#160;</span> Nóg er af fjölbreyttum verkefnum fyrir foreldra, bæði í tengslum við menntun eigin barna og þátttöku í að skapa jákvæða skólamenningu og enn betra skólastarf og velferð nemenda á öllum skólastigum, fyrir utan að standa vörð um það sem áunnist hefur í menntamálum. Heimili og skóli á líka áfram að vera sjálfstæður málsvari foreldra gagnvart stjórnvöldum og samtökin eiga að vera óhrædd að gagnrýna það sem miður fer og benda á atriði sem þarfnast úrbóta.</p> <p align="justify">Foreldrar eru hvattir til<span>&#160;</span> að kynna sér vel nýja aðalnámskrá fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla sem ráðuneytið gaf út á síðasta ári<span>&#160;</span> og vinna með skólunum og börnum sínum að<span>&#160;</span>innleiðingu hennar á næstu árum.<span>&#160;</span> Þess er vænst að nýjar aðalnámskrár veiti foreldrum og skólum aukin tækifæri til að efla og þróa samstarf heimila og skóla á öllum skólastigum.</p> <p align="justify">Ég get ekki látið hjá líða að nota tækifærið og vekja athygli á nýlegri og metnaðarfullri reglugerð um ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins sem sett var að höfðu<span>&#160;</span> víðtæku samráði við hagsmunaaðila. Reglugerðinni er ætlað víðtækt hlutverk hvað varðar m.a. skólabrag, agamál, eineltismál, ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins í þeim efnum. Markmið reglugerðarinnar er m.a. að nemendur geti notið bernsku sinnar í skólastarfi, notið hæfileika sinna og séu öryggir í öllu starfi á vegum skólans og að allir í skólasamfélaginu kappkosti í sameiningu að stuðla að og viðhalda góðum starfsanda og jákvæðum skólabrag þar sem öryggi, vellíðan, heilbrigði og jákvæð samskipti eru höfð að leiðarljósi.<span>&#160;</span> Einnig er markmiðið að stuðla að góðu samstarfi og samráði milli foreldra og skóla um nám nemenda, hegðun og samskipti. Reglugerðin hefur verið rækilega kynnt og henni hefur verið tekið fagnandi í skólasamfélaginu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að stofnað hefur verið sérstakt þriggja manna fagráð á vegum ráðuneytisins í eineltismálum til að taka á erfiðustu eineltismálunum. Það er einnig ánægjulegt að greina frá því að Alþingi samþykkti sl. vor mikilvægar breytingar á framhaldsskólalögum sem veita heimildir til sambærilegrar reglugerðar um ábyrgð og skyldur í framhaldsskólum sem nú er í vinnslu á vegum ráðuneytisins.</p> <p align="justify">Eitt af því gleðilega sem ég hef tekið þátt í sem mennta- og menningarmálaráðherra er að taka ár hvert þátt í afhendingu Foreldraverðlauna Heimilis og skóla, en samtökin hafa nánast<br /> frá upphafi lagt áherslu á að hampa því sem vel er gert í skólum. Mér finnst ákaflega mikilvægt að beina sjónum að því sem vel er gert í skólum, jákvæðum sprotaverkefnum í skólasamfélaginu, stórum sem smáum, staldra við og veita frumkvöðlum og eldhugum viðurkenningu fyrir óeigingjarnt brautryðjendastarf sem er til hagsbóta fyrir nemendur og fjölskyldur þeirra og samfélagið í heild. Einnig hef ég fengið tækifæri til þess að kynnast nokkrum verðlaunaverkefnum sérstaklega og farið í heimsókn til verðlaunahafa með forystufólki Heimilis og skóla og fengið að kynnast verðlaunaverkefnum. Þetta hafa verið mér ómetanlegar stundir að fá tækifæri til að kynnast jákvæðu grasrótarstarfi í byggðum landsins.</p> <p align="justify">Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur allt frá stofnun Landssamtakanna Heimilis og skóla fyrir tæpum tveimur áratugum átt farsælt samstarf við samtökin og hefur einnig reynt eftir mætti að styðja þau fjárhagslega. Ég vil nota þetta tækifæri til að greina frá því að ráðuneytið hefur að undanförnu unnið að endurskoðun á styrktarsamningi ráðuneytisins við<br /> Heimili og skóla með það að markmiði að gera stuðninginn enn markvissari en verið hefur, en sú breyting hefur orðið á skipan mála að allur opinber stuðningur við samtökin kemur nú frá ráðuneytinu, en áður kom opinber stuðningur bæði frá Alþingi og ráðuneyti. Með þessari breytingu er auðveldara fyrir stjórnvöld að gera samning við Heimili og skóla um þá þætti sem taldir eru skipta mestu máli upp á starfsemi samtakanna, m.a. við að styðja við foreldrastarf, miðlun og öflun upplýsinga og þátttöku samtakanna í mótun menntastefnu og innleiðingu hennar. Ég vonast til að fljótlega verði hægt að ganga frá styrktarsamningi við Heimili og skóla til þriggja/fjögurra ára. Ráðuneytið væntir mikils af þessum samningi og treystir því að samtökin nái enn frekar að eflast sem þjónustuaðili stuðningsaðili við foreldra. Í því sambandi lítur ráðuneytið sérstaklega til kynningar á nýjum aðalnámskrám í foreldrasamfélagi leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla og samstarfi við foreldra við innleiðingu meginhugmynda aðalnámskrárinnar í skólastarf á komandi árum. Ég tel að mörg tækifæri séu fyrir Heimili og skóla og foreldra almennt að þróa samstarf heimila og skóla með það að markmiði að stuðla að bættri menntun, öryggi og velferð nemenda. Hvert skólasamfélag og hvert heimili þarf að skoða með hvaða hætti hægt er að beisla betur orkuna og auðlindina sem býr í foreldrum og samtakamætti þeirra, í þágu unga fólksins. Ég vil hvetja foreldra og starfsfólk skóla til að standa saman að menntun og velferð barna og ungmenna og finna leiðir til að vinna saman við að ná því markmiði. Sagt hefur verið að það<br /> þurfi heilt þorp til að ala upp barn<span>&#160;</span>og að samvinna allra aðila sem byggist á gagnkvæmum samskiptum og gagnkvæmri virðingu sé lykillinn að árangri.</p> <p align="justify">Ég vil að lokum ítreka árnaðaróskir mínar til Heimilis og skóla á þessum tímamótum og óska samtökunum velfarnaðar í mikilvægum verkefnum í þágu barna og ungmenna á komandi árum og vænti jafnframt áframhaldandi góðs samstarfs við samtökin um mótun og framkvæmd menntastefnu.</p> <br /> <br />

2012-10-11 00:00:1111. október 2012Menntamál innflytjenda á Hringþingi

<p dir="LTR">Ágætu HringÞingsgestir</p> <p dir="LTR" align="justify">Ég hef lauslega fylgst með undirbúningi þessa Hringþings um menntamál innflytjenda á öllum skólastigum og sérstaklega velt fyrir mér hvað sé átt við með orðinu HringÞing.&#160; Fljótlega áttaði ég mig á því að hér væri ekki um neitt venjulegt málþing að ræða, fremur nokkurs konar blöndu af þjóðfundi, samræðuvettvangi, markaðstorgi góðra hugmynda og nútímalegri stefnumótunarvinnu með þátttöku allra þinggesta.&#160; Ætlunin væri að stefna saman lykilfólki á öllum skólastigum sem vinnur frá degi til dags við að útfæra og þróa námsframboð fyrir nemendur af erlendum uppruna þar sem þinggestir gætu fengið að kynnast broti af því besta í námi og kennslu á öllum skólastigum. Einnig væri hugmyndin að ná til markhópsins, þ.e. innflytjenda sjálfra til að taka þátt í stefnumótun og umræðu um helstu álitamál sem tengjast menntun þeirra og fá einnig að borðinu fólk sem vinnur að stefnumótun á þessum vettvangi hjá stjórnvöldum, í kennaramenntun og meðal ýmissa hagsmunaaðila. Einnig vakti athygli mína að ætlunin væri að ræða um áhrif orðræðu um innflytjendur í fjölmiðlum, viðhorf og fordóma á tækifæri þessa hóps til náms. Það vakti sérstaka ánægju mína þar sem staða innflytjenda í samfélaginu almennt skiptir mjög miklu um það hvernig til&#160; tekst&#160; á öllum sviðum, þar með talið í skólakerfinu, í því markmiði að hér verði til samfélag án aðgreiningar þar sem allir geta tekið þátt á eigin forsendum og verðleikum.&#160; Mér varð því fljótt ljóst að ekki væri verið að bjóða til þings þar sem þátttakendur væru óvirkir þiggjendur heldur væri sérstaklega verið að nýta tækifærið til að fá fram sjónarmið og áherslur þeirra sem vinna að þessum málaflokki. Eina frávikið frá þessu hringþingsformi eru ávarp tveggja ráðherra, þ.e. í upphafi og lokin.</p> <p dir="LTR" align="justify">Megináherslur í þróun menntalöggjafar og skólahalds gegnum 20. öldina hefur verið á almenna menntun sem álitin er undirstaða og forsenda samfélagsþátttöku og þátttöku fólks í menningarlífi og atvinnulífi. Skóli á að vera hreyfiafl í samfélaginu. Forsendur skólahalds eins og þær birtast nú í stefnumótun, löggjöf, námskrám og skýrslum eru enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og&#160; jafnrétti allra. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni. Dæmi um þetta eru kröfur um sífellda útvíkkun jafnréttishugtaksins í menntakerfinu á fleiri svið samfélagsins, t.d. jafnrétti óháð búsetu, kyni, uppruna eða stöðu að öðru leyti.</p> <p dir="LTR" align="justify">Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf árið 2011 út nýja aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem byggir á lögum frá 2008 um skólastigin þrjú. Aðalnámskrá er rammi um skólastarfið á þessum skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Í aðalnámskránni eru ýmsar róttækar nýjungar. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda í skólastarfinu og grunnþættir menntunar eru dregnir skýrum dráttum. Einnig voru sett lög árið 2010 um framhaldssfræðslu þar sem sett eru fram ýmis markmið til að hækka menntunarstig á vinnumarkaði.</p> <p dir="LTR" align="justify">Meginmarkmið nýrrar menntastefnu&#160; er að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkir getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Kjarni menntastefnunnar settur saman úr sex grunnþáttum: læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, sköpun og heilbrigði og velferð.</p> <p dir="LTR" align="justify">Grunnþátturinn læsi víkkar út hefðbundin skilning á bóklestri og minnir á fleiri miðla en bækur og bókstafi. Nærtækt er að nefna stafrænt læsi, miðlamennt og miðlalæsi<em>.</em></p> <p dir="LTR" align="justify">Lýðræðis- og mannréttindamenntun byggist á gagnrýninni hugsun og ígrundun um grunngildi samfélagsins. Slíkt nám gerir ráð fyrir samábyrgð, meðvitund og virkni nemendanna sem gerir þá færa um að taka þátt í að móta samfélag sitt sem ábyrgir borgarar og hafa áhrif nær og fjær.</p> <p dir="LTR" align="justify">Markmið jafnréttismenntunar er að skapa tækifæri fyrir alla til að þroskast á eigin forsendum, rækta hæfileika sína og lifa ábyrgu lífi í frjálsu samfélagi í anda skilnings, friðar, umburðarlyndis, víðsýnis og jafnréttis. Jafnréttismenntun felur í sér gagnrýna skoðun á viðteknum hugmyndum í samfélaginu og stofnunum þess í því augnamiði að kenna fólki að greina þær aðstæður sem leiða til mismununar sumra og forréttinda annarra.</p> <p dir="LTR" align="justify">Menntun til sjálfbærni miðar að því að skapa samábyrgt samfélag, nokkurs konar sáttmála milli kynslóða þar sem sérhver einstaklingur er þroskaður sem virkur borgari, meðvitaður um gildi, viðhorf og tilfinningar sínar gagnvart hnattrænum áhrifum og jafnræði allra jarðarbúa.</p> <p dir="LTR" align="justify">Grunnþátturinn sköpun felur í sér að móta viðfangsefni og miðla þeim, búa til og gera eitthvað nýtt eða öðruvísi en viðkomandi kann eða hefur gert áður. Sköpun er að uppgötva, njóta, örva forvitni og áhuga, virkja ímyndunarafl og leika sér með möguleika.</p> <p dir="LTR" align="justify">Heilbrigði tengist andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis. Í skólum þarf að skapa jákvæðan skólabrag og heilsueflandi umhverfi þar sem markvisst er hlúð að þroska og heilbrigði frá ýmsum hliðum þar sem ofbeldi af öllu tagi er ekki liðið. Mikilvægt er að allir aðilar skólasamfélagsins vinni samhent að þessu markmiði.</p> <p dir="LTR" align="justify">Nýjum aðalnámskrám er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem fram undan eru. Aukin áhersla á gagnrýna hugsun og lýðræði í öllu skólastarfi mun skila virkum og hæfum þátttakendum í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi.</p> <p dir="LTR" align="justify">Menntamálaráðuneytið gaf fyrir nokkrum árum út námskrár í íslensku fyrir útlendinga og er þeim ætlað að leiðbeina um kennslu fyrir útlendinga á fullorðinsaldri og skiptast þær í grunnnám og framhaldsnám. Við gerð námskránna var viðmiðunarrammi Evrópuráðsins fyrir erlend tungumál hafður til hliðsjónar. Samkvæmt námskránni er með kennslunni stefnt að því að nemendur verði sem best í stakk búnir að taka virkan þátt í íslensku, lýðræðislegu þjóðfélagi og lögð áhersla á að námsþættir snerti persónulega færni, félagslega færni og starfsfærni eftir því sem framast er unnt.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er talinn ávinningur fyrir sérhvern einstakling að hafa vald á mörgum tungumálum og fjöltyngdir einstaklingar eru afar verðmætir fyrir samfélagið. Þegar fjölskyldur flytjast milli landa er auðveldara fyrir þær að halda tengslum við heimaland sitt ef þær viðhalda móðurmálinu. Börn í slíkum fjölskyldum geta betur skilið og tileinkað sér menningararf foreldranna ef þau kunna móðurmál þeirra. Sterkt móðurmál er ekki einungis mikilvægt fyrir samskiptin í fjölskyldunni það auðveldar líka börnum að tileinka sér íslensku sem annað tungumál&#160; og góður grunnur í móðurmáli er talinn grundvallaratriði í máltöku annars máls. Fyrir tvítyngd og fjöltyngd börn skiptir miklu máli að búa við ríkt málumhverfi á báðum tungumálunum og öðlast tækifæri til þess að þroska og þróa málvitund sína og færni í samskiptum jafnt og þétt.&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna kemur fram að aðildarríki eru sammála um að menntun barns skuli m.a. beinast að því að móta með því virðingu fyrir foreldrum þess, menningarlegri arfleifð þess, tungu og gildismati, þjóðernislegum gildum þess lands er það býr í og þess er það kann að vera upprunnið frá, og fyrir öðrum menningarháttum sem frábrugðnir eru menningu þess sjálfs.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á undanförnum árum hafa&#160; stjórnvöld varið umtalsverðu fjármagni til íslenskukennslu fyrir fullorðna innflytjendur og hefur ásókn í íslenskunám verið mikil. Það var fyrst 2006 sem gert var sérstakt átak á þessu sviði með umtalsverðu fjármagni sem fór vaxandi fram að hruninu 2008. Eftir það hafa framlög til þessarar kennslu verið skorin verulega niður en umtalsverðum fjármunum er samt varið til að styrkja námskeið.&#160; Markmiðið með styrkjunum er að gefa öllum sem búsettir eru á Íslandi færi á að öðlast þá færni í íslensku að þeir geti orðið virkir samfélagsþegnar.</p> <p dir="LTR" align="justify">Með framlagi ríkisins og einnig atvinnurekenda hefur verið hægt að niðurgreiða námskeið en ekki hefur náðst að tryggja&#160; að allir innflytjendur njóti gjaldfrjálsrar íslenskukennslu í samræmi við þau grunnmarkmið sem sett hafa verið í námskrá. Með gjaldfrjálsu grunnnámi í íslensku yrði öllum tryggð jöfn staða og jafnt aðgengi að þessari menntun sem skiptir ekki aðeins innflytjendur máli heldur einnig allt íslenskt samfélag.</p> <p dir="LTR" align="justify">Eins og áður hefur komið fram hafa miklar breytingar orðið á íslensku samfélagi á undanförnum áratugum og íslenska samfélagið hefur færst í átt til fjölmenningar á sama tíma. Stjórnvöld hafa endurskoðað lagaramma um öll skólastig á undanförnum árum, þar með talið grunnmenntun kennara og símenntun þeirra, nýjar aðalnámskrár leik-, grunn- og framhaldsskóla komu út árið 2011 og innleiðing nýrrar menntastefnu stendur nú sem hæst með margvíslegum aðgerðum á öllum skólastigum.</p> <p dir="LTR" align="justify">Víða um lönd fer fram mikil umræða um stöðu kennarastéttarinnar, kennaramenntun og starfsþróun kennara. Sú umræða byggir yfirleitt á þeirri skoðun að kennarastéttin sé kjölfesta í menntakerfum þjóðanna og breytingar á skipan menntamála, umbætur í námsefni og aukin fjárútlát til skólamála skipti litlu ef kennarar hafi ekki faglegar forsendur til að takast á við breytingaferli og leiða umbæturnar. Í þessari umræðu kemur skýrt fram að þótt öflug grunnmenntun kennara sé mikilvæg skiptir enn meira máli að stuðla að markvissri faglegri starfsþróun kennara og starfstengdri símenntun. Í þeirri umræðu kemur skýrt fram að ekki þarf síður að huga að símenntun og stuðningi við kennara í starfi en öfluga grunnmenntun kennarastéttarinnar.</p> <p align="justify">Það er aðdáunarvert hversu mikil gróska hefur verið í skólastarfi á öllum skólastigum á undanförnum árum þrátt fyrir þrengingar í samfélaginu. Ég hef fengið að kynnast ýmsum verkefnum þar sem skólar hafa brugðist við breyttu samfélagi, m.a. vegna fjölgunar nemenda af erlendum uppruna, og þróað námsframboð við hæfi, bæði með og án formlegs stuðnings. Spyrja má hins vegar hvort&#160; einhverjir veikleikar séu sjáanlegir í stefnumótun og þá hverjir helstir í tengslum við menntun innflytjenda á öllum skólastigum, þarf að endurskoða lagarammann um menntakerfið, reglugerðir, aðalnámskrár, eða aðrar stjórnvaldsskipanir vegna samfélagsbreytinga?</p> <p align="justify">Þrátt fyrir að ýmislegt hafi tekist vel til í skólastarfi þá hafa erlendir eftirlitsaðilar ítrekað gert t.d. athugasemdir við mikið brottfall innflytjenda úr framhaldsskólum hér á landi og óskað eftir aðgerðum stjórnvalda til úrbóta. Má þar m.a. nefna athugasemdir frá barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna vegna úttektar þeirra á framkvæmd Barnasáttmálans á síðasta ári og einnig nýlegar tillögur frá ECRI (Evrópunefnd gegn kynþáttafordómum og umburðarleysi).</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Góðir áheyrendur</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Það er ánægjulegt að bæði velferðarráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið skuli koma að þessu þingi, enda er það í anda samhentrar stjórnsýslu sem skilar örugglega betri árangri en að skoða málin hólfaskipt.&#160; Ég hvet þinggesti að taka virkan þátt í umræðum og útfæra tillögur að aðgerðum til úrbóta á málstofu mennta- og menningarmálaráðuneytisins um helstu álitamál í menntun innflytjenda en ætlunin er að nýta niðurstöðurnar sem best til frekari stefnumótunar og aðgerða á næstu árum.</p> <p align="justify">Ég vil að lokum sérstaklega þakka innflytjendaráði fyrir frumkvæðið að því að blása til þings af þessu tagi í samstarfi við ráðuneytin, Samband íslenskra sveitarfélaga og ýmsa aðra aðila og þakka jafnframt öllum sem hafa komið að undirbúningi og framkvæmd þingsins og eiga eftir að leggja sitt af mörkum hér í dag.</p> <p align="justify">Ég vona svo sannarlega að þingið verði bæði skemmtilegt, málefnalegt og gagnlegt til að fá heildarsýn yfir menntamál innflytjenda hér á landi og helstu áskoranir í þessum málaflokki. Mér er ekki kunnugt um að áður hafi verið fjallað á jafnvíðtækan hátt um menntamál innflytjenda hér á landi og tel ég það fyllilega tímabært í ljósi samfélagsþróunar undanfarna áratugi.</p>

2012-10-11 00:00:1111. október 2012Haustráðstefna Hjallastefnunnar

<p dir="LTR" align="justify">Ágæta starfsfólk og stjórnendur Hjallastefnunnar og aðrir gestir.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á haustin lifna skólarnir við. Allt fer á fullt þegar þessir stóru og mikilvægu vinnustaðir ræsa vélarnar. Kennarar og nemendur stilla saman strengi með það fyrir augum að miðla og læra.&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Einn af föstum liðum haustsins er ráðstefna starfsfólks Hjallastefnunnar. Hér er stefnt að því að ræða sérstaklega um möguleika kynjaskipts skólastarfs. Ég geri einnig ráð fyrir að þið ræðið komandi skólaár, nýjar aðalnámskrár og hvernig að innleiðingu þeirra verði staðið í skólum Hjallastefnunnar.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það kom í minn hlut að láta semja reglugerðir og aðalnámskrár í tengslum við lög þau sem hlutu samþykki á Alþingi árið 2008. Þá voru í fyrsta sinn samþykkt heildstæð lög fyrir öll skólastig, leik-, grunn- og framhaldsskóla. Í framhaldi af því var mótuð ný menntastefna með hliðsjón af lögunum.</p> <p dir="LTR" align="justify">Aðalnámskráin er rammi um skólastarfið á þessum þremur skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið.&#160; Hún er ætluð stjórnendum skóla, kennurum og öðru starfsfólki í skólakerfinu. Einnig veitir hún nemendum, foreldrum þeirra, opinberum stofnunum, félagasamtökum, aðilum atvinnulífsins og almenningi upplýsingar um tilgang og starfsemi skóla.&#160; Gert er ráð fyrir að einstakir skólar aðlagi skólanámskrár sínar og starfshætti að ákvæðum aðalnámskrár á þremur árum eða til ársins 2015. Ég vænti þess að þið takið fullan þátt í því að innleiða þessar nýjar aðalnámskrár í leik- og grunnskóla sem reknir eru á vegum Hjallastefnunnar.</p> <p dir="LTR" align="justify">Í aðalnámskránni eru ýmsar róttækar nýjungar. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda&#160; í skólastarfinu, grunnþættir menntunar eru dregnir skýrum dráttum og minnt er á að námsgreinar skólans eru ekki markmið í sjálfu sér, heldur hjálpartæki til að stuðla að merkingarbæru námi allra nemenda og ná markmiðum skólastarfsins. Í aðalnámskránni er barnið sett í brennidepil og&#160; lögð áhersla á námið frekar en námsgreinar og námsefni. Skilgreindir eru sex grunnþættir í menntun - læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi,&#160; jafnrétti og sköpun - sem eiga að fléttast inn í nám og kennslu á öllum skólastigum, móta efnisval og inntak náms, kennslu og leik.</p> <p dir="LTR" align="justify">Í lok ágúst sl. stóð ráðuneytið fyrir málþinginu,&#160; <strong>Lærum hvert af öðru - virkjum grunnþættina</strong>, þar sem fjallað var um þá nýju menntastefnu sem fólgin er í nýrri aðalnámskrá. Sérstök áhersla var lögð á innleiðingu grunnþátta í skólastarf og miðlun hugmynda og reynslu milli skóla og skólastiga. Hátt í 500 manns tóku þátt í þinginu og jafnframt var bein útsending á netinu. Enn má nálgast efni þingsins á vef ráðuneytisins og hvet ég ykkur til að skoða það.</p> <p dir="LTR" align="justify">Í samhengi við áhersluatriði fundarins ykkar hér í dag, þ.e. kynjaskipt skólastarf, langar mig aðeins að fjalla um grunnþáttinn jafnrétti.</p> <p dir="LTR" align="justify">Þó að fjallað hafi verið um jafnrétti og jafna stöðu karla og kvenna í lögum á Íslandi í mjög langan tíma er enn á brattann að sækja þó að auðvitað hafi líka heilmikið áunnist. Jafnlengi hefur það verið eitt af meginhlutverkum skóla að búa bæði kynin undir þátttöku í lýðræðislegu samfélagi. Ég tel að enn standi upp á okkur að skipa jafnréttisfræðslu þann sess sem við kjósum að sjá almennt í skólastarfi þótt vissulega séu dæmi um gott jafnréttisstarf í skólum.&#160; Þótt áherslur um jafnrétti megi finna bæði í lögum um skólastarf og í aðalnámskrám þarf að tryggja betur að þær nái fótfestu í skólastarfi – að þær nái til kennaranna, inn í kennslustofuna þar sem „hjartað slær“ í skólastarfinu.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er m.a. af þessum ástæðum sem ég beitti mér fyrir því að gera jafnrétti að einum af grunnþáttum almennrar menntunar í aðalnámskrám. En það er ekki nóg að læra um grunnþætti eins og jafnrétti heldur þarf að gefa nemendum tækifæri líka til að læra jafnrétti í sínum daglegu samskiptum. Það þarf að ræða og ástunda þetta mikilvæga atriði sem við viljum efla í samfélaginu á sem flestum sviðum.&#160;&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Í nýjum aðalnámskrám felur jafnréttishugtakið í sér breiða tilvísun svo sem til aldurs, búsetu, fötlunar, kyns og kynhneigðar og vísar til inntaks kennslu, námsaðferða og námsumhverfis. Menntun til jafnréttis er skilgreind þannig að hún felur í sér gagnrýna skoðun á viðteknum hugmyndum í samfélaginu og stofnunum þess í því augnamiði að kenna fólki að greina aðstæður sem leiða til að sumum er mismunað á meðan aðrir njóta forréttinda.</p> <p dir="LTR" align="justify">Markmið jafnréttismenntunar er þannig að skapa tækifæri fyrir alla til að þroskast á eigin forsendum, rækta hæfileika sína og lifa ábyrgu lífi í frjálsu samfélagi í anda skilnings, friðar, umburðarlyndis, víðsýnis og jafnréttis.</p> <p dir="LTR" align="justify">Með aukinni alþjóðavæðingu hefur fjölbreytileiki nemendahópsins aldrei verið meiri. Mikilvægt er vinna með nemendum að því að rækta sjálfsskilning og umburðarlyndi. Kynferði er einna fyrirferðarmesti þátturinn í sjálfsmyndarsköpun einstaklings. Nemendur þurfa að læra um mismunandi ímyndir um karlmennsku og kvenleika í sögulegu samhengi og í samtímanum, út frá ólíkum menningarheimum og í gegnum ólíka miðla. Mikilvægt er að brjóta þessar ímyndir upp og skoða í gagnrýnu ljósi. Láta ekki úreltar hugmyndir um karlmennsku og kvenleika stjórna vali á viðfangsefnum og þekkingarleit drengja og stúlkna, líkt og skólakerfið sé á sjálfstýringu. Námsframboð skólans og starfshættir þurfa að endurspegla þessi&#160; markmið - ekki síst á þeim tímum þar sem valfrelsi í skólum hefur verið aukið. Nú reynir á að jafnréttissýn skóla sé skýr.</p> <p dir="LTR" align="justify">Í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og aðalnámskrám eru skýr ákvæði um að á öllum skólastigum skulu nemendur hljóta fræðslu um jafnréttismál þar sem m.a. sé lögð áhersla á að búa bæði kynin undir jafna þátttöku í samfélaginu, svo sem í fjölskyldu- og atvinnulífi.&#160; Þá búa ýmsir við margþætta mismunun þar sem fleiri þættir tvinnast saman, til dæmis kyn og fötlun, kynhneigð og þjóðerni, aldur og búseta. Þar getum við litið til rannsókna í kynjafræðum, hinseginfræðum, fjölmenningarfræðum og fötlunarfræðum.</p> <p dir="LTR" align="justify">Mig langar að vekja athygli á þingsályktun um áætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Í áætluninni felast 43 verkefni og eru 9 þeirra á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytis. Ég nefni sérstaklega verkefnið um jafnréttisfræðslu í leik- og grunnskólum. Ég geri ráð fyrir að það verkefni fari af stað nú í haust og vil ég hvetja Hjallastefnuskólana til að taka virkan þátt.</p> <p dir="LTR" align="justify">Leiðir að sameiginlegu markmiði geta hins vegar verið fjölbreytilegar og eru Hjallastefnuskólar dæmi um það. Margar rannsóknir hafa verið gerðar á mismunandi hliðum kynjaskipts skólastarfs og sýna þær ólíkar niðurstöður. Þörf er á fleiri rannsóknum á áhrifum af kynjaskiptu skólastarfi hér á landi og er það áhugavert rannsóknarefni að bera saman áhrif og ávinning af kynjablönduðu skólastarfi og kynjaskiptu skólastarfi hér á landi.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á þessum vettvangi er einnig vel við hæfi að vekja athygli á nýlegri breytingu á reglugerð um viðurkenningu grunnskóla sem reknir eru af öðrum en sveitarfélögum og einnig um skólahald samkvæmt erlendri eða alþjóðlegri námsskrá og námsskipan.</p> <p dir="LTR" align="justify">Meginbreytingin felst í því að sveitarfélögum ber nú skylda að gera þjónustusamninga við þá aðila sem þau hafa samþykkt að greiða fyrir rekstur grunnskóla innan sveitarfélagsins og að sveitarfélögum sé óheimilt að gera þjónustusamninga nema fyrir liggi viðurkenning ráðuneytisins. Þessar breytingar eru gerðar að frumkvæði sveitarfélaganna og í samvinnu við þau.</p> <p dir="LTR" align="justify">En vetur gengur brátt í garð og að mörgu að huga við upphaf nýs skólaárs.</p> <p dir="LTR" align="justify">Ég vona að umræður ykkar hér í dag verði til eflingar skólastarfi Hjallastefnuskólanna og óska ykkur góðs gengis á fundinum í dag.</p> <p>Takk fyrir</p>

2012-10-05 00:00:0505. október 2012Eflum háskóla- og vísindastarf

<p><span>Katrín Jakobsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra skrifar um hækkuð framlög</span> <span>til samkeppnissjóða á sviði rannsókna og tækniþróunar.</span></p><p><br /> Með hruninu árið 2008 brustu allar forsendur fyrir opinberum útgjöldum og hefur meginverkefni stjórnvalda síðan verið að skapa langtímaforsendur fyrir velferðar- og þekkingarsamfélagi á Íslandi. Sú vinna hefur kallað á forgangsröðun á öllum sviðum ásamt umtalsverðum niðurskurði, m.a. til háskóla- og vísindamála. Þannig hafa tæpir 3,5 ma. kr. verið teknir út úr háskólakerfinu frá 2008 til 2012. Þrátt fyrir niðurskurð undanfarinna ára hafa háskólarnir tekið á sig aukna ábyrgð sem sést á því að nú stunda yfir tvö þúsund fleiri nemendur háskólanám en fyrir hrun. Þannig hafa þeir lagt sitt af mörkum til þess að íslenskt samfélag komi betur menntað og þar með sterkara út úr kreppunni. Við fjárlagagerð undanfarinna ára hefur forgangsröðun verið í þágu Háskóla Íslands enda er hann burðarstoð íslenska háskóla- og vísindasamfélagsins. Eigi að síður hefur hann tekið á sig stærsta hluta niðurskurðarins eða 2,3 ma. kr. og mesta nemendafjölgun.<br /> <br /> Það dylst engum að háskólakerfið á Íslandi er, og hefur reyndar verið frá því fyrir hrun, undirfjármagnað. Árið 2009 kostaði hver háskólanemi ríflega þriðjungi minna á Íslandi en meðaltal OECD-ríkja og meðalframlög á hvern háskólanema í Noregi og Svíþjóð voru helmingi hærri en á Íslandi. Það er ljóst að við þetta ástand verður ekki búið mikið lengur. Það er mikilvægt að eflingu samkeppnissjóðanna verði fylgt eftir með auknum framlögum til háskólanna. Þar verður að byrja á að tryggja þeim framlög í samræmi við þá nemendafjölgun sem orðið hefur á undanförnum árum. Ég legg á það mikla áherslu að þetta verði gert strax í fjárlögum næsta árs leiði endurskoðun efnahagsforsenda fjárlagafrumvarpsins til þeirrar niðurstöðu að svigrúm sé til aukinna útgjalda. Næsta verkefni er svo að tryggja eðlilega fjármögnun háskólakerfisins til framtíðar með því að hækka grunnframlög til háskólanna.</p> <p>Með frumvarpi til fjárlaga ársins 2013 er stigið fyrsta skref íslensks háskóla- og vísindasamfélags út úr kreppunni. Frumvarpið gerir ráð fyrir að framlög til samkeppnissjóða á sviði rannsókna og tækniþróunar hækki um samtals 1,3 milljarða króna. Þar vegur þyngst hækkun á framlagi til rannsóknarsjóðs, tækniþróunarsjóðs og á framlagi til markáætlunar á sviði vísinda og tækni. Er þessi hækkun í samræmi við stefnu vísinda- og tækniráðs um eflingu samkeppnissjóða.<br /> </p> <p>Katrín Jakobsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra</p>

2012-10-02 00:00:0202. október 2012Vísindavaka á Degi evrópska vísindamannsins

<p dir="LTR">Vísindavakan er árlegt stefnumót almennings og vísindamanna, sem haldið er samtímis um alla&#160; Evrópu á <em>Degi evrópska vísindamannsins,</em> sem er síðasta föstudagur í septembermánaðar ár hvert. Rannís stendur fyrir Vísindavöku á Íslandi og eins og gefur að líta hér frammi í anddyri Háskólabíós kennir ýmissa grasa.</p> <p dir="LTR">Fyrir ríflega þrjátíu árum komst Stefán Snævarr, heimspekingur og ljóðskáld, þannig að orði að það væri vísindanna að <em>skilja</em> heiminn, stjórnmálanna að <em>breyta</em> honum og listamanna að <em>skapa nýjan</em> heim. Við skulum láta pólitíkina liggja milli hluta en hitt er óumdeilt að vísindin færa okkur sífellt nær skilningi á heiminum og sterk staða menntunar, vísinda og nýsköpunar er hverri þjóð lífsnauðsynleg. Gildir þá einu hvort litið er til samfélagslegra eða þjóðhagslegra þátta því vel menntað samfélag getur af sér vöxt í rannsóknum og nýsköpun sem aftur leiðir af sér aukna verðmætasköpun og hagsæld.</p> <p dir="LTR">Hér í dag ætlum að hitta marga þá sem standa í eldlínunni í rannsóknum og nýsköpun hér á landi, enda markmiðið með Vísindavökunni að færa rannsóknir og nýsköpun nær almenningi, kynna <em>manneskjurnar</em> á bak við tjöldin og vekja fólk til umhugsunar um mikilvægi rannsókna- og nýsköpunarstarfs í nútímasamfélagi. Vísindavakan sýnir okkur svo ekki verður um villst að þekkingarmiðlun til almennings er orðin mikilvægur þáttur í vísindastarfi.</p> <p dir="LTR">Annað ljóðskáld, að þessu sinni Bretinn Wystan Hugh Auden, sagði eitt sinn að prófessor væri sá sem talaði (yfir?) svefni annarra (og dró þar með upp mynd af kennslustofu þar sem nemendur svæfu undir lágstemmdu mali kennarans) en Vísindavakan ber einmitt vitni um hið þveröfuga, enda iðar allt af lífi og fjöri hér frammi og fullyrða má að allir, ungir sem aldnir, finni eitthvað við sitt hæfi og hver veit nema í hópi hinna yngri gesta leynist einmitt vísindamenn framtíðarinnar.</p> <p dir="LTR">Hér að lokum er mér svo heiður að veita viðurkenningu Rannís fyrir vísindamiðlun fyrir árið 2012. Að þessu sinni koma verðlaunin í hlut Háskólalestarinnar.</p> <p dir="LTR">Háskólalestin ferðaðist um landið í tilefni af aldarafmæli Háskóla Íslands 2011. Lestin heimsótti alls níu áfangastaði og stoppaði tvo daga á hverjum stað. Lögð var áhersla á lifandi vísindamiðlun til fólks á öllum aldri með fjölbreyttri dagskrá fyrir alla fjölskylduna. Viðtökur voru með eindæmum góðar og má segja að með Háskólalestinni hafi vísindin og fræðin verið færð til fólksins í landinu.</p> <p dir="LTR">Háskólalestin byggðist upp á fjölþættum vísindaviðburðum þar sem margir lögðust á eitt við að uppfræða og skemmta samtímis. Í lestinni voru vísindamenn háskólans, kennarar og framhaldsnemendur og var lestin byggð á sjálfstæðum einingum sem mynduðu eina heild.</p> <p dir="LTR">Helstu einingarnar sem ferðuðust með lestinni voru Háskóli unga fólksins, þar sem grunnskólanemar fá að kynnast um stund háskólanámi, vísindum og rannsóknum; Vísindavefurinn, sem svarar spurningum um allt milli himins og jarðar og er einn fjölsóttasti vefur landsins; Sprengjugengið,&#160; sem er hópur efnafræðinema úr Háskóla Íslands sem vakið hefur mikla athygli fyrir kröftugar og litríkar tilraunir á sviði efnafræðinnar og loks Stjörnutjaldið, þar sem mátti fræðast um fyrirbæri alheimsins.</p> <p dir="LTR">Háskólalestin var farin í samstarfi við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á landsbyggðinni en samstarfsaðilar voru einnig grunnskólar á landsbyggðinni, sveitarfélög og fleiri.</p> <p dir="LTR">Í lestinni var boðið upp á vísindaleiki, létta en markvissa kennslu, fjör og gríðarlega fjölbreytt fræði sem oft voru sniðin að sérkennum þess staðar sem var heimsóttur. Áhersla var lögð á að auka skilning þátttakenda á vísindum, en í þeim hópi var almenningur; börn, unglingar og fullorðnir. Einnig var leitast við að sýna fram á mikilvægi rannsókna, vísinda almennt og nýsköpunar fyrir íslenskt samfélag. Alls staðar tóku vísindamenn beinan þátt í viðburðum lestarinnar.</p> <p dir="LTR">Vil ég biðja aðstandendur Háskólalestarinnar, þau Björgu Magnúsdóttur, Jón Örn Guðbjartsson og Katrínu Sigurðardóttur frá Háskóla Íslands, að koma og veita viðtöku viðurkenningu Rannís fyrir vísindamiðlun.</p> <p>Um leið ég óska aðstandendum til hamingju með þennan heiður lýsi ég yfir því yfir að Vísindavaka árisins 2012 er hafin.</p>

2012-09-28 00:00:2828. september 2012Átak gert í fjármálalæsi

<span>F</span><span>ármálalæsi verði hluti af almennri menntun íslenskra ungmenna til framtíðar</span><p>Margir hafa að undanförnu bent á nauðsyn þess að íslensk ungmenni séu markvisst frædd um fjármál og efnahagsmál og verði þannig hæfari til að takast á við eigin fjármál og skilja betur efnahagskerfi heimsins. Þetta er eðlileg krafa í kjölfar efnahagshrunsins sem varð hér á landi haustið 2008 og líklega eru flestir Íslendingar orðnir mun meðvitaðri en áður um nauðsyn þess að skilja fjármál og efnahagsmál.<br /> <br /> Árið 2011 komu út nýjar aðalnámskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla þar sem lögð er áhersla á sex grunnþætti sem ganga eins og rauður þráður í gegnum öll skólastigin. Einn þeirra þátta er læsi í víðum skilningi og innan þess hugtaks er gert ráð fyrir fjármálalæsi.<br /> <br /> Í júní 2011 skipaði ég stýrihóp til kennslu í fjármálalæsi vegna þriggja ára tilraunaverkefnis. Hópinn skipa fulltrúar frá mennta- og menningarmálaráðuneyti, Landssamtökum lífeyrissjóða, Námsgagnastofnun, Neytendasamtökunum, Samtökum fjármálafyrirtækja, Kennarasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Heimili og skóla. Árangur hópsins er þegar orðinn sýnilegur. Sex skólar hófu tilraunakennslu í fjármálalæsi í vetur, Mela- og Hagaskóli í Reykjavík, Hafralækjar- og Litlulaugaskóli í Suður-Þingeyjarsýslu og framhaldsskólarnir MA og FÁ. Haldið var námskeið fyrir kennara þessara skóla í ágúst sl. til að koma verkefninu af stað.<br /> <br /> Við upphaf tilraunakennslunnar er gerð könnun á fjármálalæsi og síðan aftur þegar kennslu lýkur til að meta árangurinn og byggja áframhaldandi vinnu á henni. Þá er einnig gert ráð fyrir að samhliða tilraunakennslunni verði til námsefni sem gagnast mun öðrum síðar. Stýrihópurinn er að skoða námskrár og gera athugasemdir við þær og enn fremur er verið að skoða stöðu námsefnismála í fjármálalæsi.<br /> <br /> Ljóst er að unnið er ötullega að þessu málefni og verði þeirri vinnu haldið áfram má vænta þess að fjármálalæsi verði hluti af almennri menntun íslenskra ungmenna til framtíðar.</p> <p>Katrín jakobsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra</p>

2012-09-28 00:00:2828. september 2012Vinnum saman

<p>Katrín Jakobsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra og Guðbjartur Hannesson velferðarráðherra skrifa um árangur af víðtæku samstarfi í atvinnumálum</p><h2><br /> </h2> <p>Atvinnuleysi er eitt versta mein sem samfélög komast í tæri við. Langvarandi atvinnuleysi getur hoggið djúp skörð í heilu kynslóðirnar. Því miður var óumflýjanlegt að atvinnuleysi yrði umtalsvert í þeirri efnahagskreppu sem íslenskt samfélag hefur tekist á við undanfarin ár. Um síðastliðin mánaðamót voru 8.346 á atvinnuleysisskrá þó þeim hafi, sem betur fer, farið fækkandi. Við slíkar aðstæður er mikilvægt að allir leggist á eitt við að kveða niður atvinnuleysið og að lágmarka neikvæð áhrif þess.<br /> <br /> Forsætisráðherra kallaði til víðtæks samráðs um vinnumarkaðsmál í febrúar 2011. Að því komu fulltrúar allra stjórnmálaflokka, launþega, vinnuveitenda og allra helstu hagsmunasamtaka. Það skilaði af sér tillögum sem síðan voru settar í framkvæmd á grundvelli yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga til þriggja ára þann 5. maí 2011. Haustið 2011 fengu eitt þúsund atvinnuleitendur tækifæri til að sækja nám við sitt hæfi og þannig efla sig og styrkja stöðu sína á vinnumarkaði.<br /> <br /> Í vor tóku ríkisstjórnin, sveitarfélög og atvinnulífið saman höndum um að skapa allt að eitt þúsund og fimm hundruð störf. Markmiðið er tvíþætt. Annars vegar að nýta þá fjármuni sem að öðrum kosti væru greiddir í atvinnuleysisbætur til þess að skapa þessi tækifæri einstaklingunum og samfélaginu til hagsbóta. Hins vegar að tryggja að við komum betur menntuð út úr kreppunni en við vorum þegar hún skall á.<br /> <br /> Árangurinn er ótvíræður. Á undanförnu ári hafa um eitt þúsund atvinnuleitendur hafið nám í skólum landsins og um eitt þúsund og fjögur hundruð fengið ný störf. Milljörðum króna sem ella hefði verið varið til greiðslu bóta hefur í staðinn verið varið til að greiða fyrir nám eða að niðurgreiða stofnkostnað við ný störf. Í þeirri vinnu sem liggur að baki þessum árangri er gott samstarf ríkistjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins lykilatriði. Það sýnir hversu miklum árangri hægt er að ná með víðtæku samstarfi og þegar allir láta markmiðið um betra samfélag ráða för.</p>

2012-09-18 00:00:1818. september 2012Lærum hvert af öðru - málþing í Flensborg

<p dir="LTR">Kæru málþingsgestir</p> <p dir="LTR" align="justify">Skóli á að vera hreyfiafl í samfélaginu. Til þess var hann stofnaður. Íslenski almenningsskólinn varð til og&#160; þróaðist á félagslegum og pólitískum umbrotatímum. Hann var nauðsynlegur þáttur í þeirri endurnýjun efnahagskerfis, félagsgerðar og hugmyndafræði sem við köllum nútímavæðingu.&#160; Þessar breytingar hér á landi voru að sjálfsögðu hliðstæðar breytingum sem áttu sér stað á Norðurlöndunum og öðrum nágrannalöndum, enda voru fyrirmyndir og hugmyndir óspart sóttar þangað.</p> <p dir="LTR" align="justify">Þeir aðilar sem stóðu að og leiddu stofnun almenningsskólans og uppbyggingu hans gerðu beinlínis ráð fyrir að hin nýja stofnum væri pólitískt og félagslegt hreyfiafl í nýju samfélagi. Nýi almenningsskólinn átti ekki eingöngu að fræða um nýtt samfélagsform og hugmyndir nútímasamfélagsins, heldur beinlínis stuðla að menntun þegnanna þannig að þeir gætu skilið hið nýja samfélag og tekið þátt í mótun þess og uppbyggingu.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er skemmtilegt að minnast þess að umræðan um gildi menntunar í nýju samfélagi átti sér ekki síst stað hér í Hafnarfirði. Flensborgarskólinn er með elstu starfandi skólum á Íslandi. Hann var upphaflega stofnaður sem barnaskóli árið 1877, en var breytt í alþýðu- og gagnfræðaskóla fimm árum síðar eða árið 1882. Í Flensborgarskóla var stofnað til fyrstu formlegu kennaramenntunar hérlendis 1891. Þegar skoðaðar eru skýrslur héðan úr Hafnarfirði frá þessum tíma kemur glöggt fram sama sjónarmið og annarsstaðar á landinu um mikilvægi almenningsskólans að útbreiða nýja þekkingu, nýjar hugmyndir og nýja hæfni sem auðveldaði fólki að taka þátt í nútímavæðingunni og þeirri samfélagsbyltingu sem hafin var.</p> <p dir="LTR" align="justify">Almenningsskólinn tók stórstígum breytingum á 20. öld. Forsendur skólahalds eins og þær birtast í stefnumótun, löggjöf, námskrám og skýrslum eru þó enn þær sömu: Lýðræði og mannréttindi, heilbrigði og&#160; jafnrétti þegnanna. Framsetning þessara grunnþátta menntunar og skólahalds hefur þó breyst og þróast í takt við samfélagsbreytingar og nýja þekkingu. Hugmyndir um lýðræði og jafnrétti hafa breyst, einnig hugmyndir um menntun, þekkingu og hæfni.</p> <p dir="LTR" align="justify">Mörg stærstu vandamál samtímans eru þess eðlis að þau munu lenda með auknum þunga á komandi kynslóðum. Félagsleg vandamál verða ekki greind frá efnahagslífi og umhverfismálum. Loftslagsbreytingar af manna völdum, aukinn ágangur á auðlindir jarðar, ósjálfbær neysla og lifnaðarhættir eru dæmi um þá hættulegu stefnu sem viðgengist hefur víða um heim að eðlilegt sé að ganga á auðlegð heimsins og taka ótæpilega að láni frá komandi kynslóðum. Þessum hugsunarhætti þarf að breyta og ein leið til þess er að auka meðvitund unga fólksins um umhverfi sitt og hvernig við stuðlum að sjálfbærri þróun. Við þurfum að gera nemendur dagsins í dag hæfa til að takast á við samfélag framtíðar.</p> <p dir="LTR" align="justify">Áherslan á hæfni nemenda er í takt við breyttar áherslur í menntamálum víðs vegar um heiminn. Hún segir okkur að það er ekki nóg að einblína á hvaða námsgreinar eru kenndar eða hvað nemendum er kennt innan hverrar námsgreinar; heldur hvernig þeir geta nýtt þekkingu sína og leikni, yfirfært og tengt við daglegt líf, störf og kröfur næsta skólastigs. Markmið með námi í skólum snýst þannig ekki einungis um að auka þekkingu, leikni og hæfni í mismunandi námsgreinum heldur að stuðla að alhliða þroska allra nemenda, gera þá læsa á samfélag, menningu, umhverfi og náttúru, þannig að þeir búi yfir framtíðarsýn, getu og vilja til að hafa áhrif og taka virkan þátt í að viðhalda samfélaginu, breyta því og þróa áfram.</p> <p dir="LTR" align="justify">Nýjum námskrám er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem fram undan eru. Liður í þessu er áhersla á sex grunnþætti menntunar: læsi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, heilbrigði og sköpun.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á þessu málþingi, Lærum hvert af öðru - virkjum grunnþættina, verður fjallað um þá nýju menntastefnu sem fólgin er í nýrri aðalnámskrá. Sérstök áhersla verður á innleiðingu grunnþáttanna í skólastarf og skapað tækifæri til að miðla hugmyndum og reynslu milli skóla og skólastiga.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það gleður mig að sjá hvað þið eruð mörg hér samankomin til að taka höndum saman um að læra hvert af öðru og finna leiðir til að virkja grunnþættina í skólastarfi. Á eftir inngangserindum verða málstofur sem bjóða upp á samræður þvert á skólastig, innan ákveðinna aldursflokka, skólastiga. Auk þess verður rætt hvernig grunnþáttavinnan snýr að nemendum, stjórnendum og námsmati.</p> <p dir="LTR" align="justify">Hér í Flensborg eru samankomnir yfir 450 kennarar, stjórnendur og námsráðgjafar úr leik-, grunn- og framhaldsskólum auk fulltrúa nemenda, skólaskrifstofa, fræðsluskrifstofa, félagasamtaka og stéttarfélaga. Það er því mikið mannvit sem hér er samankomið og áhugavert hvaða hugmyndir koma fram í lok dags. En málþingið er ekki bara haldið í Flensborg. Inngangserindin eru samnýtt víða um land og fylgt eftir með málstofum í heimabyggð. Ég býð þátttakendur á Ísafirði, Reykjanesbæ, Grindavík, Dalvík, Akraneskaupstað velkomna og aðra þá sem fylgjast með á netinu. Eftir málþingið verða upptökur aðgengilegar á vef málþingsins og því möguleiki að skipuleggja svona málþing við tækifæri. Ég hef t.d. heyrt af þannig fundi í október á Suðurlandi og vona að fleiri nýti sér þann möguleika.</p> <p dir="LTR" align="justify">Við gerum okkur öll fulla grein fyrir að þróun skólakerfisins er vandasamt verk. Ekki nægir að breyta texta í löggjöf og námskrár til að breyta skólastarfinu. Þar þurfa að koma til nýjar hugmyndir og markvissar áherslur í starfi kennara og skólastjórnenda. Möguleikar skólanna til að verða raunverulegt hreyfiafl í samfélaginu byggjast&#160; fyrst og fremst á starfi kennaranna, fagmennsku þeirra, áhuga og sköpunarmætti.</p> <p dir="LTR" align="justify">Ráðuneytið vinnur nú að innleiðingu nýrra námskráa en ljóst er að í svo viðamiklu verkefni þurfa margir aðilar að leggjast á árar og samstarf milli sem flestra aðila er lykillinn að því að vel takist til. Á næstunni munu koma út sex þemahefti um alla grunnþættina sem ætlað er að vera til leiðbeiningar fyrir skólastjórnendur og kennara um innleiðingu þáttanna í skólanámskrá og kennslu. Von er á að þrjú heftanna (læsi, lýðræði og mannréttindi og sköpun) komi út í september og hin þrjú í nóvember.</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er ánægjuefni að við undirbúnings þessa málþings hefur náðst afar gott samstarf við Samband sveitarfélaga og Kennarasamband Íslands. Vil ég þakka þeim kærlega fyrir þeirra þátt í þessu þingi. Einnig þakka ég Flensborgarskóla fyrir að veita okkur aðgang að húsnæði sínu og taka höfðinglega á móti okkur á þessum stað sem er svo mikilvægur í menntasögu okkar.&#160;</p> <p align="justify">Ég vona að innleggin og umræður í málstofum verði gott vegarnesti við vinnu ykkar við að virkja grunnþættina úti í skólunum. Við skulum læra hvert af öðru.</p>

2012-09-18 00:00:1818. september 2012Menntastefna á vatnaskilum

<p dir="LTR" align="justify">Kære Nordiske kolleger</p> <p dir="LTR" align="justify">Vi i Norden deler de samme idealer om menneskerettigheder og fred, velfærd og uddannelse; idealer der fører til et bæredygtigt samfund, kultur og natur.&#160; De nordiske skolesystemer anses for at være blandt de bedste i verden, – de bygger også på de samme nordiske idealer, for exampel demokrati og menneskerettigheder, sundhed og ligestilling. Det islandske skolesystem har ikke så lang en historie‚ – det blev faktisk først grundlagt, da landet opnåede fuld selvstændighed i midten af forrige århundrede. Vores uddannelsessystem er dog helt igennem nordisk. Lige fra starten har det bygget på en nordisk model. Gode eksempler på uddannelse, innovation og erfaringer‚ har vi hentet primært fra det øvrige Norden.&#160; De nordiske samfund har deres individuelle træk‚ men endnu vigtigere er den historie og samfundsstruktur, holdninger og værdier‚ som vi har til fælles. Jeg finder det vigtigt at støtte op om nordisk samarbejde. Det har altid spillet en stor rolle i islandsk uddannelsespolitik.</p> <p dir="LTR" align="justify">Forestillinger om demokrati og ligestilling har ændret sig, og det samme gælder vore idéer om uddannelse, viden og kompetencer. I den forbindelse kan jeg nævne kravet om en stadig udvidelse af ligestillingsbegrebet; i skolen men også i samfundet som helhed. Et andet eksempel er teorier om betydningen af kreativ indlæring hvor indlæringen ikke begrænses til at inhalere vedtagne videnselementer og huske dem udenad. I stedet bør man søge en viden, der ikke er forudsigelig, og skabe både viden og holdninger, der er meningsfulde for eleven.</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Ny uddannelseslov i Island</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Det islandske uddannelsessystem befinder sig i et vadested. I begyndelsen af det 21. århundrede gennemførte vi fundamentale ændringer på lovgivningen omkring hovedelementerne i islandsk uddannelsespolitik i bred samarbjede med skolesamfundet, alle politiske partier og interessegrupper. Herunder samtlige skoletrin; alt fra børnehave til voksenuddannelse og højere uddannelse. Vi indførte også en ny lov om læreruddannelserne, om udvikling af læremidler og om undervisningsvejledning og karriererådgivning.</p> <p dir="LTR" align="justify">I kølvandet af det finansielle sammenbrud i 2008 har vi to vigtige grunde til at rydde op i uddannelsessystemet. For det første tvinger den økonomiske krise os til at revidere forskellige grundelementer i vores samfundsstruktur og vores kultur. Vi forsøger at analysere hvad der gik galt med den tidligere økonomi og politik, vores kultur og samfundsstruktur – for at kunne rette op på det.</p> <p dir="LTR" align="justify">For det andet forudsætter den nye uddannelseslov fra 2008‚ at den politik‚ som loven giver udtryk for‚ udføres nærmere i nye forskrifter, læseplaner og i skolens praksis. Lige siden bankernes kollaps i 2008 har man diskuteret en ny samfundsstruktur‚ samtidigt med at vi har arbejdet på en opfølgning af en ny politik‚ der omfavner hele det islandske uddannelsessystem.</p> <p dir="LTR" align="justify">I maj 2011 udstedte undervisnings- og kulturministeriet nye centrale læreplaner for børnehaver, grundskole og ungdomsuddannelserne (herunder erhvervsuddannelserne). Læreplanerne for henholdsvis børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne har et fælles indledende kapitel der definerer læreplanernes rolle, uddannelsens grundelementer, lærernes faglighed og evaluering af skoler.</p> <p dir="LTR" align="justify">I skoleåret 2011-2012 trådte de nye centrale læreplaner i kraft sammen med en ny forskrift om lærernes uddannelse. Udgangspunktet er‚ at uddannelse af børnehavelærere, grundskolelærere og lærere på ungdomsuddannelserne skal afsluttes med en magistergrad.</p> <p dir="LTR" align="justify">Læreplanerne bliver implementeret i løbet af tre år. De danner rammen om skolens arbejde på de tre førnævnte skoletrin‚ og er vejledende når det gælder arbejdets rolle og mål. Læreplanerne er baseret på et helhedssyn, og uddyber den uddannelsespolitik‚ som loven er et udtryk for, og som blev vedtaget i Altinget i 2008.</p> <p dir="LTR" align="justify">Ministeriet følger op på de centrale læreplaner på forskellig vis, blandt andet med en informationsindsats, ved at udgive temahæfter om den nye uddannelsespolitik, ved at udforme studieevaluering i grundskolen og på ungdomsuddannelserne, med pædagogiske prioriteringer i børnehaven, med udviklingsarbejde på samtlige skoletrin samt efteruddannelse for lærerne og udvikling af nye læremidler for alle skoletrin.</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Dialog mellem generationerne</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Den nye læreplan præsenterer et nyt fokus i forhold til samfundets tilstand og det 21. århundredes udfordringer. Ungdommens værdi for samfundet understreges da det netop er i en ung alder at grundlaget dannes for det voksne liv. En af de vigtigste opgaver i det demokratiske samfund, hvad enten det er stat eller kommune, er at give børn trygge forhold og tilstrækkelige muligheder for at udvikle deres evner.</p> <p dir="LTR" align="justify">I Island har der nærmest været en tværpolitisk konsensus om denne grundlæggende opgave. Sådan bør det fortsat være hvis uddannelsessystemet skal kunne sikre lighed mellem børn, uafhængigt af forældrenes økonomi. Øget lighed er den optimale måde at skabe velstand og lykke i samfundet på, værdier som vi gerne giver videre til vores efterkommere. Derfor er det vigtigt at styrke nationens solidaritet omkring uddannelsesspørgsmål og rette blikket mod generationernes fælles ønske om en bedre verden. Der er en særlig vigtig grund til at lytte til kommende generationers stemmer - for at vi skal arbejde med og for ungdommen, hvor vi prioriterer både uddanning og velstand i skolene og samfundet.</p> <p dir="LTR" align="justify">Mange af samtidens største problemer er af en sådan natur, at de vil ramme kommende generationer i højere grad end hidtil. Sociale udfordringer kan ikke ses isoleret fra økonomi og miljø. Menneskeskabte klimaændringer, øget anvendelse af naturens ressourcer samt uholdbart forbrug og livstil er nogle af de problemer, som kommende generationer arver i et urimeligt omfang når de en dag overtager roret. Vi er nødt til at se disse overtræk i øjnene og forebygge frås.</p> <p dir="LTR" align="justify">Nye læreplaner skal blandt andet ruste kommende generationer til at møde de store udfordringer der venter forude. Øget vægt på kritisk tænkning og demokrati i alt skolearbejde vil skabe aktive og kompetente deltagere i et ligestillet og demokratisk samfund. Uddannelse for bæredygtig udvikling vil udvikle individets evne til at tage højde for samspillet mellem miljø, økonomi, samfund og velfærd - og vægte dem lige højt når beslutninger skal træffes. Der er også god grund til i højere grad at inddrage etiske dilemmaer i både indlæring og undervisning.</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Seks grundelementer i de nye centrale læreplaner</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">I de nye centrale læreplaner for børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne‚ defineres seks grundelementer i uddannelsen‚ der forankres på forskellig vis; i lovene om de forskellige skoletrin samt internationale aftaler, herunder FN's Børnekonvention, UNESCOs strategi om uddannelse for bæredygtig udvikling og Europarådets konventioner om demokrati og menneskerettigheder.</p> <p dir="LTR" align="justify">Læreplanernes seks grundelementer bygger til en vis grad på traditionelle idealer, der har været indbygget i skolens arbejde helt fra begyndelsen. Det seks grundelementer skal styrke skolen i rollen som en mobiliserende kraft og påvirkningsfaktor i et samfund under hurtig forandring.</p> <p dir="LTR" align="justify">De nye grundelementer handler om at kunne læse samfundet, kulturen, miljøet og naturen, – men også om fremtidsvisioner, evnen og viljen til at påvirke og deltage i samfundet; at værne om, ændre og udvikle samfundet. Grundelementerne skal fremhæve hovedtrækkene i landets uddannelsespolitik og skabe en større kontinuitet i hele skolearbejdet, alt fra børnehavestart til ungdomsuddannelsernes afslutning.</p> <p dir="LTR" align="justify">Uddannelsens grundelementer er som følger:</p> <div style="margin-left: 4em"> <p dir="LTR" align="justify">1. <em>Læsedygtighed i bred forstand</em></p> <p dir="LTR" align="justify">2. <em>Bæredygtighed</em></p> <p dir="LTR" align="justify">3. <em>Sundhed og trivsel</em></p> <p dir="LTR" align="justify">4. <em>Demokrati og menneskerettigheder</em></p> <p dir="LTR" align="justify">5. <em>Ligestilling og</em></p> <p dir="LTR" align="justify">6. <em>Kreativitet</em></p> </div> <p dir="LTR" align="justify">De nye centrale læreplaner betoner en helhedsorienteret uddannelsespolitik og kontinuitet i skolesystemet. Derfor defineres uddannelsens grundelementer i et fælles indledningskapitel for de tre centrale læreplaner for henholdsvis børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne. Læreplanerne gælder for alle fagområder i børnehaven, alle fag i grundskolen og de enkelte ungdomsuddannelser (herunder erhvervsuddannelserne). Læreplanerne er et kompas for uddannelsen generelt‚ for praksis samt de lovbundne prioriteringer i skolens arbejde.</p> <p align="justify"><strong>Børnehavens centrale læreplan</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Børnehaven defineres som det første trin i det islandske uddannelsessystem. Den centrale læreplan for børnehaven lægger særlig vægt på demokrati og ligestilling‚ hvor børnene anses for at være aktive deltagere i børnehavens samfund. Børnene skal have lejlighed til at deltage i demokratiske beslutninger der vedrører børnehavens arbejde. Børnehaven er samtidigt et vigtigt forum for at udligne børns opvækstvilkår. Der lægges vægt på at give børnehavens lærere og ledere et spillerum til at udvikle børnehavens faglige og kreative arbejde i et samarbejde med forældre og lokalsamfund.</p> <p dir="LTR" align="justify">Børnehavens fagområder er som følger:</p> <div style="margin-left: 4em"> <p dir="LTR" align="justify">1. <em>Læsedygtighed og kommunikation</em></p> <p dir="LTR" align="justify">2. <em>Sundhed og trivsel</em></p> <p dir="LTR" align="justify">3. <em>Bæredygtighed og videnskab og</em></p> <p dir="LTR" align="justify">4. <em>Kreativitet og kultur</em></p> </div> <p dir="LTR" align="justify">Grundskolens centrale læreplan</p> <p dir="LTR" align="justify">Grundskolen spænder 10 år; fra seks års alderen til 16 år‚ og den har den særstilling‚ at der er skolepligt ifølge loven. Skolepligten skal sikre‚ at alle har lige muligheder for at forberede sig for en aktiv deltagelse i et demokratisk vidensamfund i en inkluderende skole i lokalsamfundet hvor alle elever har mulighet til tilpassende undervisning og trivsel.</p> <p dir="LTR" align="justify">Grundskolens centrale læreplan opdeler de lovpligtige fag på følgende fagområder:</p> <p dir="LTR" align="justify">Fremmedsprog, kunstneriske og praktiske fag, naturfag, skoleidræt, samfundsfag og informationsteknologi. Derudover defineres skolens timer til fri disposition. Blandt eleverne i 8.–10. klasse udgør valgfrie fag cirka en femtedel af skemaet.</p> <p dir="LTR" align="justify">En ligevægt forudsættes mellem boglige, praktiske og kunstneriske fag. Et nyt vejledende skema giver skolerne et større spillerum til selv at tilrettelægge skolearbejdet. Ministeriet har offentliggjort den generelle del af grundskolens centrale læreplan og nu arbejdes der på de dele‚ der vedrører de enkelte fag. Det forventes at disse udgives inden slutningen af indeværende skoleår.</p> <p dir="LTR" align="justify">I grundskolen skal elevernes kompetence evalueres inden for hvert enkelt fagområde. Dette gælder de boglige såvel som de praktiske og kunstneriske fag.</p> <p dir="LTR" align="justify">Den centrale læreplan introducerer nye metoder i evaluering og en ny evalueringsskala med fire trin‚ A til D som skal bruges i 10, klasse og også i andre klasser hvis skolene ønsker. Skalaen bliver indført samtidigt med at de dele af læreplanen‚ der omfatter de enkelte fag‚ foreligger.</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Central læreplan for ungdomsuddannelserne</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Den nye lov om ungdomsuddannelserne indebærer en udvidelse af undervisningspligten i Island‚ således at den nu når helt op til 18 års alderen. Dette indebærer‚ at samtlige elever i alderen 16-18 år‚ som ønsker en uddannelse‚ har ret til at blive optaget på en ungdomsuddannelse. Denne ændring kræver øget mangfoldighed hvis man skal sikre‚ at alle finder en passende uddannelse.</p> <p dir="LTR" align="justify">Den nye centrale læreplan for ungdomsuddannelserne omhandler blandt andet indhold og tilrettelæggelse af indlæring og undervisning på de boglige, kunstneriske og praktiske uddannelser.</p> <p dir="LTR" align="justify">I læreplanen deles alle ungdomsuddannelser op i fire kompetencetrin, i henhold til en national kvalifikationsramme‚ der overlapper henholdsvis grundskolestadiet og det højere uddannelsestrin.</p> <p dir="LTR" align="justify">Udarbejdelsen af læseplaner uddelegeres nu i højere grad til de enkelte uddannelsesinstitutioner. De får nu til opgave at foreslå indholdet af uddannelserne, tilrettelægge undervisning, indlæring og praktikophold samt skolearbejdets sammenhæng og indhold i enighed med de seks grundelementer. Den enkelte ungdomsuddannelsesinstitution får således et øget mandat til at sammensætte uddannelser med udgangspunkt i sin egen profil, elevernes interesser, samt lokalsamfundets og erhvervslivets behov.</p> <p dir="LTR" align="justify"><strong>Kære kolleger</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Dette indblik i de aktuelle uddannelsesforhold i Island viser‚ at vi har mange jern i ilden, og at vi står overfor store udfordringer når vi udformer en uddannelsespolitik og implementerer ændringer på samtlige områder inden for uddannelsessystemet.</p> <p dir="LTR" align="justify">De centrale læreplaner er et udtryk for en radikal skolepolitik fra ministeriets side, hvor man også forbereder udgivelsen af temahæfter om grundelementerne i den nye skolepolitik og nye prioriteringer omkring undervisningsmetoder og uddannelsesevaluering. Der er også behov for at forny varierede undervisningsmaterialer og styrke udviklingsarbejdet i skolerne med fokus på aktivt samarbjede med forældre og lokalsamfundet.</p> <p dir="LTR" align="justify">Vi er fuldt ud klare over at det er en kompliceret opgave at udvikle skolesystemet. Tekstændringer i love og læreplaner medfører i sig selv ikke ændringer i skolens arbejde. Der er brug for nye idéer og målrettet fokus i lærernes og skoleledernes arbejde. Skolernes muligheder for at blive en reel mobiliserende faktor i samfundet afhænger først og fremmest af lærernes arbejdsindsats, faglighed, engagement og kreativitet.</p> <p dir="LTR" align="justify">Undervisnings- og kulturministeriet har samarbejdet aktivt med de islandske lærerorganisationer under hele forløbet, – lige siden den nye lov blev udarbejdet og frem til at nye forskrifter blev udstedt og nye centrale læreplaner blev udviklet. Lærerorganisationerne og ministeriet har også samarbejdet med Kommunernes Landsforbund og universiteterne om at udvikle ambitiøse tilbud om efteruddannelse til lærere på samtlige skoletrin. Vi værdsætter højt de indspil og den faglige indsigt‚ som lærerorganisationernes har bidraget med i dette vigtige arbejde.</p> <p dir="LTR" align="justify">De nye centrale læreplaner forpligter alle skoler til at revidere lokale læseplaner i lyset af nye prioriteringer. Vi tilstræber også et godt samarbejde med kommunerne om udviklingsarbejde i skolerne og Hem og skole, forældrenes landsforbund om implementeringen. Ministeriet stimulerer produktion af læremidler på traditionelle såvel som nye fagområder. Man er også i gang med at kanalisere støtte fra Udviklingsfonden for Læremidler og Udviklings- og innovationspuljen til projekter‚ der styrker udviklingsarbejde i de nye centrale læreplaners ånd. Vi skal også lægge vægt på en bred utvikling i børnehavene i samarbejde med alle aktorer som et langtidsprogramme med hensyn til en ny rapport fra en expertgruppe til undervsiningsministeriet.</p> <p dir="LTR" align="justify">Nu i begyndelsen af et nyt årtusind, i kølvandet på økonomiske trængsler hvor vi står overfor globale udfordringer er det vigtigere end nogen sinde at den skolesystemet i sin helhed bidrager med nye perspektiver, frodigt miljø og kreative initiativer i samarbedje med alle aktorer i skolesamfunded. Samtidigt er det vigtigt at skolesystemet værner om kulturarven og de grundværdier som vores samfund bygger på.</p> <p align="justify">Jeg håber at denne konferensen giver nordiske kolleger lejlighed til at udveksle synspunkter og fange nye idéer om vores store opgave. Jeg håber også at alle herinde har mulighet at opleve Island og hente idéer og inspiration fra naturen og den islandske kultur.</p> <p><a href="javascript:;"></a><a href="javascript:;"></a>&#160;</p>

2012-09-18 00:00:1818. september 2012Nýjar slóðir í Norræna húsinu

<p dir="LTR">Kære nordiske venner, góðir gestir</p> <p dir="LTR" align="justify">Det glæder mig meget at få mulighed for at holde en kort tale her ved åbningen af denne flotte vestnordiske kulturfestival, Nýjar slóðir eller Nye veje.&#160;&#160;&#160; Programmet er ambitiøst og indeholder alt fra filmfest i Bíó Paradís til storkoncert i Hangaren på Reykjavik flyplads. På programmet er der også en konference om havet, et vigtigt tema, fordi havet er for Vestnorden hvad mark og skov er for andre lande.&#160; Desuden vil der være kunstudstillinger, værksteder for børn og et madmarked ved havnen, når sulten begynder at melde sig.</p> <p dir="LTR" align="justify">De&#160; vestnordiske regeringer har i mange år haft en samarbejdsaftale på kulturomådet.&#160; I denne aftale bliver der blandt andet lagt vægt på håndværk og design, litteratur og forfattersamarbejde, samt anvendelse af natur-resurser med respekt for kultur og kulturarv.</p> <p dir="LTR" align="justify">Det er desuden glædeligt at kunne nævne, at i februar i dette år vedtog Alþingi en resolution om vestnordisk samarbejde på film- og TV-området. Islands filmcenter og Statsradioen/RÚV har også vist interesse for at holde et seminar her i Island, hvor film- og fjernsynsfolk fra Færøerne, Grønland og Island ville få mulighed for at mødes, formidle erfaringer og styrke kontakten og samarbejdet sig imellem. Den storslåede og ekstreme natur i de tre land tilbyder da også en oplevelse som kommer let til sin ret på det hvide lærred. Jeg håber at disse to gennemfører denne plan om et seminar.&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Det kan også nævnes, at i en årerække har man skrevet på Vestnordens historie og det er glædeligt at det endelig ser ud til at projektet snart er færdigt.&#160;&#160; I forberedelsesfasen blev der holdt konferencer og mange forskere har sat sit præg på værket. Bogen bliver illustreret og jeg håber at den kan bruges i undervisningen og at den også bliver til nytte i markedsføring af landene til turister.&#160;&#160;&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Men der sker flere ting her på festivalen. Den vestnordiske børnelitteraturpris bliver uddelt, og det er hver gang lige spænnende at høre hvem får tildelt æren. Sidste gang var det forfatteren Gerður Kristný som fik denne pris for sin roman Garðurinn/Haven. Landenes nominerede kandidater får deres værker oversat&#160; til færøsk, grønlandsk og islandsk, samt til ét skandinavisk sprog, for at børn og unge i vestnorden skal få mulighed til at stifte bekendtskab med hinandens litteratur og kultur.&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Kære festivalgæster.</p> <p dir="LTR" align="justify">De tre lande, Grønland, Færøerne og Island har mange ting i historien, kulturen og naturen tilfælles. Deres kultur har været mere eller mindre forbundet gennem tusind år. Dette er fanger- og fiskerkulturer, som har måttet kæmpe mod en ublid natur, ubarmhjertigt vintervejr, bølgende hav og larmende storm. Alle var de meget isolerede men bæredygtige randområder, som omkring anden verdenskrig med ett blev kastet ind i nutiden. Alle var de kolonier i gennem århundreder, hvilket har sat dybe spor og er deres identitet kan stadig virke lidt skrøbelig. Vi er alle små og forsøger at finde vej i globaliseringens vildnis.</p> <p dir="LTR" align="justify">Men det er ikke nok, kun at tænke på hvordan vi viser os for omverdenen. Vi må dyrke vor egen have og styrke vort eget selvværd. Vi må styrke grundlaget og det som vi bygger vor tilværelse på. Finde vore rødder og bygge videre på dem. Finde det som gør os stærke. Men først og fremmest må vi bygge vore samfund op på en måde, saledes at menneskerne har det godt og kan se frem til en lys fremtid. De må være stolte af deres baggrund og historie, uden samtidig at blive fyldt med arrogance og hovmod.&#160; Denne vestnordiske festival gør alt dette.</p> <p align="justify">Tillykke med denne imponerende festival.&#160;&#160;Til hamingju með glæsilega hátíð.</p>

2012-09-18 00:00:1818. september 2012"Skólinn sem hreyfiafl í samfélaginu" - erindi á ráðstefnunni Ny Nordisk Skole í Kaupmannahöfn

<p><strong>Skolen som en mobiliserende kraft i samfundet</strong></p> <p>Skolen skal være en mobiliserende kraft i samfundet. Derfor blev den grundlagt, den islandske folkeskole som så dagens lys og udviklede sig i en tid af sociale og politiske omvæltninger. Folkeskolen var et nødvendigt led i den fornyelse af økonomi, sociale strukturer og ideologi som vi kalder modernisering. Omstillingen i Island skete selvfølgelig parallelt med lignende ændringer i det øvrige Norden og andre nabolande, - det var jo derfra vi hentede forbilleder, idéer og inspiration.</p> <p>De som stod i spidsen for at folkeskolen blev grundlagt og udbygget havde rent faktisk en forventning om, at den nye institution ville blive en politisk og social mobiliserende kraft i et nyt samfund. Målet med den nye folkeskole var ikke blot at orientere om en ny samfundsmodel og forestillinger om et moderne samfund, men også at borgerne fik en uddannelse således at de bedre kunne forstå det nye samfund og medvirke til at udforme og udbygge det videre.</p> <p>Folkeskolen skulle sprede ny viden og nye kompetencer for at gøre det nemmere for folk at tage del i den moderniseringsproces og den samfundsomvæltning, der allerede var i gang.</p> <p>Folkeskolen var baseret på idéer fra skolen i middelalderen, det vil sige forestillinger i det gamle uddannelsessystem om at almen uddannelse var en forudsætning for at mænd (underforstået overklassen) skulle kunne medvirke aktivt i styringen af samfundet. Idéerne i det moderne samfund derimod forudsatte almene menneskerettigheder, øget demokrati og at hele folket var med til at udbygge og styre samfundet. Den ny institution, folkeskolen, regnede således ikke kun med at uddannelse for det moderne samfund byggede på ny viden men også nye kompetencer, der var knyttet til demokrati og ligestilling, sundhed og etik. Den moderne folkeskole skulle give alle lejlighed til at uddanne sig og medvirke.</p> <p>Sådan lød grundtemaet i den islandske skoledebat, der udspillede sig fra slutningen af 1800-tallet til begyndelsen af 1900-tallet. De første folkeskoler blev grundlagt i tæt bebyggede områder men i det 20. århundrede dukkede flere skoler op i hele landet. Som tidligere nævnt blev de praktiske forbilleder primært hentet i Skandinavien og Storbritannien hvor man allerede var i gang med at modernisere uddannelsessystemet.</p> <p>Lov om almen uddannelse blev indført i Island i 1908 men først da landet fik politisk og økonomisk selvstændighed blev en lov om skolesystemet indført i 1946. Udviklingen af uddannelseslovgivningen og skoledriften igennem hele det 20. århundrede fokuserede på den almene uddannelse som et fundament for borgernes deltagelse i samfund, kultur og arbejdsliv.</p> <p>Folkeskolen tog store spring fremad under 1900-tallet. Forudsætningerne for skoledriften, sådan som de kommer til politisk udtryk i lovgivning, læreplaner og udredninger, forblev dog de samme som før: Demokrati og menneskerettigheder, sundhed og ligestilling. Disse grundelementer i uddannelse og skolens arbejde har dog manifesteret sig forskelligt til enhver tid og udviklet sig i trit med samfundsmæssige ændringer og ny viden. Forestillinger om demokrati og ligestilling har ændret sig, og det samme gælder vore idéer om uddannelse, viden og kompetencer.</p> <p>I den forbindelse kan jeg nævne kravet om en stadig udvidelse af ligestillingsbegrebet; i skolen men også i samfundet som helhed. Et andet eksempel er teorier om betydningen af kreativ indlæring hvor indlæringen ikke begrænses til at inhalere vedtagne videnselementer og huske dem udenad. I stedet bør man søge en viden, der ikke er forudsigelig, og skabe både viden og holdninger, der er meningsfulde for eleven.</p> <p>I den centrale læreplan i Island fra 2008 understreges blandt andet, at skolens fag ikke er et mål i sig selv men snarere et hjælpemiddel til at bidrage til en meningsfuld indlæring for alle elever hvorved man samtidigt opfylder målsætningen for skolearbejdet. Den centrale læreplan placerer eleven i centrum med lyset rettet mod selve indlæringen snarere end enkelte fag og undervisningsmidler.</p> <p><strong>Nordisk samarbejde</strong></p> <p>Det, vi nu diskuterer, er „en ny nordisk skole“. De nordiske samfund har deres individuelle træk‚ men endnu vigtigere er den historie og samfundsstruktur, holdninger og værdier‚ som vi har til fælles. Jeg finder det vigtigt at støtte op om nordisk samarbejde. Det har altid spillet en stor rolle i islandsk uddannelsespolitik.</p> <p>Vi i Norden deler de samme idealer om menneskerettigheder og fred, velfærd og uddannelse; idealer der fører til et bæredygtigt samfund, kultur og natur. Under de vanskeligheder‚ som vi i Island måtte igennem på grund af bankernes og finanssektorens kollaps for fire år siden‚ da mærkede vi tydeligt‚ at vi kunne regne med støtte fra vore nordiske venner. Det vil vi altid nyde godt af.</p> <p>De nordiske skolesystemer anses for at være blandt de bedste i verden, – de bygger også på de samme nordiske idealer‚ som jeg var inde på tidligere. Det islandske skolesystem har ikke så lang en historie‚ – det blev faktisk først grundlagt, som tidligere nævnt, da landet opnåede fuld selvstændighed i midten af forrige århundrede. Vores uddannelsessystem er dog helt igennem nordisk. Lige fra starten har det bygget på en nordisk model. Gode eksempler på uddannelse, innovation og erfaringer‚ har vi altid hentet primært fra det øvrige Norden.</p> <p><strong>Ny uddannelseslov i Island</strong></p> <p>Det islandske uddannelsessystem befinder sig i et vadested. I begyndelsen af det 21. århundrede gennemførte vi fundamentale ændringer på lovgivningen omkring hovedelementerne i islandsk uddannelsespolitik. Herunder samtlige skoletrin; alt fra børnehave til voksenuddannelse og højere uddannelse. Vi indførte også en ny lov om læreruddannelserne, og om udvikling af læremidler.</p> <p>I kølvandet af det finansielle sammenbrud i 2008 har vi to vigtige grunde til at rydde op i uddannelsessystemet. For det første tvinger den økonomiske krise os til at revidere forskellige grundelementer i vores samfundsstruktur og vores kultur. Vi forsøger at analysere hvad der gik galt med den tidligere økonomi og politik, vores kultur og samfundsstruktur – for at kunne rette op på det.</p> <p>For det andet forudsætter den nye uddannelseslov fra 2008‚ at den politik‚ som loven giver udtryk for‚ udføres nærmere i nye forskrifter, læseplaner og i skolens praksis. Lige siden bankernes kollaps i 2008 har man diskuteret en ny samfundsstruktur‚ samtidigt med at vi har arbejdet på en opfølgning af en ny politik‚ der omfavner hele det islandske uddannelsessystem.</p> <p>I maj 2011 udstedte undervisnings- og kulturministeriet nye centrale læreplaner for børnehaver, grundskole og ungdomsuddannelserne (herunder erhvervsuddannelserne). Læreplanerne for henholdsvis børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne har et fælles indledende kapitel der definerer læreplanernes rolle, uddannelsens grundelementer, lærernes faglighed og evaluering af skoler.</p> <p>I skoleåret 2011-2012 trådte de nye centrale læreplaner i kraft sammen med en ny forskrift om lærernes uddannelse. Udgangspunktet er‚ at uddannelse af børnehavelærere, grundskolelærere og lærere på ungdomsuddannelserne skal afsluttes med en magistergrad.</p> <p>Læreplanerne bliver implementeret i løbet af tre år. De danner rammen om skolens arbejde på de tre førnævnte skoletrin‚ og er vejledende når det gælder arbejdets rolle og mål. Læreplanerne er baseret på et helhedssyn, og uddyber den uddannelsespolitik‚ som loven er et udtryk for, og som blev vedtaget i Altinget i 2008.</p> <p>Ministeriet følger op på de centrale læreplaner på forskellig vis, blandt andet med en informationsindsats, ved at udgive temahæfter om den nye uddannelsespolitik, ved at udforme studieevaluering i grundskolen og på ungdomsuddannelserne, med pædagogiske prioriteringer i børnehaven, med udviklingsarbejde på samtlige skoletrin samt efteruddannelse for lærerne.</p> <p><strong>Dialog mellem generationerne</strong></p> <p>Den nye læreplan præsenterer et nyt fokus i forhold til samfundets tilstand og det 21. århundredes udfordringer. Ungdommens værdi for samfundet understreges da det netop er i en ung alder at grundlaget dannes for det voksne liv. En af de vigtigste opgaver i det demokratiske samfund, hvad enten det er stat eller kommune, er at give børn trygge forhold og tilstrækkelige muligheder for at udvikle deres evner.</p> <p>I Island har der nærmest været en tværpolitisk konsensus om denne grundlæggende opgave. Sådan bør det fortsat være hvis uddannelsessystemet skal kunne sikre lighed mellem børn, uafhængigt af forældrenes økonomi. Øget lighed er den optimale måde at skabe velstand og lykke i samfundet på, værdier som vi gerne giver videre til vores efterkommere. Derfor er det vigtigt at styrke nationens solidaritet omkring uddannelsesspørgsmål og rette blikket mod generationernes fælles ønske om en bedre verden. Der er en særlig vigtig grund til at lytte til kommende generationers stemmer - for at vi skal arbejde med og for ungdommen.</p> <p>Mange af samtidens største problemer er af en sådan natur, at de vil ramme kommende generationer i højere grad end hidtil. Sociale udfordringer kan ikke ses isoleret fra økonomi og miljø. Menneskeskabte klimaændringer, øget anvendelse af naturens ressourcer samt uholdbart forbrug og livstil er nogle af de problemer, som kommende generationer arver i et urimeligt omfang når de en dag overtager roret. Vi er nødt til at se disse overtræk i øjnene og forebygge frås.</p> <p>Nye læreplaner skal blandt andet ruste kommende generationer til at møde de store udfordringer der venter forude. Øget vægt på kritisk tænkning og demokrati i alt skolearbejde vil skabe aktive og kompetente deltagere i et ligestillet og demokratisk samfund. Uddannelse for bæredygtig udvikling vil udvikle individets evne til at tage højde for samspillet mellem miljø, økonomi, samfund og velfærd - og vægte dem lige højt når beslutninger skal træffes. Der er også god grund til i højere grad at inddrage etiske dilemmaer i både indlæring og undervisning.</p> <p>Når vi træffer beslutninger er det vigtigt at tage hensyn til de generationer, der skal arve landet, hvis vi ønsker at være stolte af det samfund, som vi overdrager til dem. Frem for alt må vi give os tid til at lytte til ungdommen. På den måde kan vi forny folkeskolen som en mobiliserende kraft i samfundet.</p> <p><strong>Seks grundelementer i de nye centrale læreplaner</strong></p> <p>I de nye centrale læreplaner for børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne‚ defineres seks grundelementer i uddannelsen‚ der forankres på forskellig vis; i lovene om de forskellige skoletrin samt internationale aftaler, herunder FN's Børnekonvention, UNESCOs strategi om uddannelse for bæredygtig udvikling og Europarådets konventioner om demokrati og menneskerettigheder.</p> <p>Læreplanernes seks grundelementer bygger til en vis grad på traditionelle idealer, der har været indbygget i folkeskolens arbejde helt fra begyndelsen. Det seks grundelementer skal styrke folkeskolen i rollen som en mobiliserende kraft og påvirkningsfaktor i et samfund under hurtig forandring.</p> <p>De nye grundelementer handler om at kunne læse samfundet, kulturen, miljøet og naturen, – men også om fremtidsvisioner, evnen og viljen til at påvirke og deltage i samfundet; at værne om, ændre og udvikle samfundet. Grundelementerne skal fremhæve hovedtrækkene i landets uddannelsespolitik og skabe en større kontinuitet i hele skolearbejdet, alt fra børnehavestart til ungdomsuddannelsernes afslutning.</p> <p>Uddannelsens grundelementer er som følger:</p> <div style="margin-left: 4em;"> <p>1. <em>Læsedygtighed i bred forstand</em></p> <p>2. <em>Bæredygtighed</em></p> <p>3. <em>Sundhed og trivsel</em></p> <p>4. <em>Demokrati og menneskerettigheder</em></p> <p>5. <em>Ligestilling og</em></p> <p>6. <em>Kreativitet</em></p> </div> <p>De nye centrale læreplaner betoner en helhedsorienteret uddannelsespolitik og kontinuitet i skolesystemet. Derfor defineres uddannelsens grundelementer i et fælles indledningskapitel for de tre centrale læreplaner for henholdsvis børnehave, grundskole og ungdomsuddannelserne. Læreplanerne gælder for alle fagområder i børnehaven, alle fag i grundskolen og de enkelte ungdomsuddannelser (herunder erhvervsuddannelserne). Læreplanerne er et kompas for uddannelsen generelt‚ for praksis samt de lovbundne prioriteringer i skolens arbejde.<br /> </p> <p><strong>Børnehavens centrale læreplan</strong></p> <p>Børnehaven defineres som det første trin i det islandske uddannelsessystem. Den centrale læreplan for børnehaven lægger særlig vægt på demokrati og ligestilling‚ hvor børnene anses for at være aktive deltagere i børnehavens samfund. Børnene skal have lejlighed til at deltage i demokratiske beslutninger der vedrører børnehavens arbejde. Børnehaven er samtidigt et vigtigt forum for at udligne børns opvækstvilkår. Der lægges vægt på at give børnehavens lærere og ledere et spillerum til at udvikle børnehavens faglige og kreative arbejde i et samarbejde med forældre og lokalsamfund.</p> <p>Børnehavens fagområder er som følger:</p> <div style="margin-left: 4em;"> <p>1. <em>Læsedygtighed og kommunikation</em></p> <p>2. <em>Sundhed og trivsel</em></p> <p>3. <em>Bæredygtighed og videnskab og</em></p> <p>4. <em>Kreativitet og kultur</em></p> </div> <p>Grundskolens centrale læreplan<br /> Grundskolen spænder 10 år; fra seks års alderen til 16 år‚ og den har den særstilling‚ at der er skolepligt ifølge loven. Skolepligten skal sikre‚ at alle har lige muligheder for at forberede sig for en aktiv deltagelse i et demokratisk vidensamfund.</p> <p>Grundskolens centrale læreplan opdeler de lovpligtige fag på følgende fagområder:</p> <p>Fremmedsprog, kunstneriske og praktiske fag, naturfag, skoleidræt, samfundsfag og informationsteknologi. Derudover defineres skolens timer til fri disposition. Blandt eleverne i 8.–10. klasse udgør valgfrie fag cirka en femtedel af skemaet.</p> <p>En ligevægt forudsættes mellem boglige, praktiske og kunstneriske fag. Et nyt vejledende skema giver skolerne et større spillerum til selv at tilrettelægge skolearbejdet. Ministeriet har offentliggjort den generelle del af grundskolens centrale læreplan og nu arbejdes der på de dele‚ der vedrører de enkelte fag. Det forventes at disse udgives inden slutningen af indeværende skoleår.</p> <p>I grundskolen skal elevernes kompetence evalueres inden for hvert enkelt fagområde. Dette gælder de boglige såvel som de praktiske og kunstneriske fag.</p> <p>Den centrale læreplan introducerer nye metoder i evaluering og en ny evalueringsskala med fire trin‚ A til D. Skalaen bliver indført samtidigt med at de dele af læreplanen‚ der omfatter de enkelte fag‚ foreligger.</p> <p>Central læreplan for ungdomsuddannelserne</p> <p>Den nye lov om ungdomsuddannelserne indebærer en udvidelse af undervisningspligten i Island‚ således at den nu når helt op til 18 års alderen. Dette indebærer‚ at samtlige elever i alderen 16-18 år‚ som ønsker en uddannelse‚ har ret til at blive optaget på en ungdomsuddannelse. Denne ændring kræver øget mangfoldighed hvis man skal sikre‚ at alle finder en passende uddannelse.</p> <p>Den nye centrale læreplan for ungdomsuddannelserne omhandler blandt andet indhold og tilrettelæggelse af indlæring og undervisning på de boglige, kunstneriske og praktiske uddannelser.</p> <p>I læreplanen deles alle ungdomsuddannelser op i fire kompetencetrin, i henhold til en national kvalifikationsramme‚ der overlapper henholdsvis grundskolestadiet og det højere uddannelsestrin.</p> <p>Udarbejdelsen af læseplaner uddelegeres nu i højere grad til de enkelte uddannelsesinstitutioner. De får nu til opgave at foreslå indholdet af uddannelserne, tilrettelægge undervisning, indlæring og praktikophold samt skolearbejdets sammenhæng og indhold i enighed med de seks grundelementer. Den enkelte ungdomsuddannelsesinstitution får således et øget mandat til at sammensætte uddannelser med udgangspunkt i sin egen profil, elevernes interesser, samt lokalsamfundets og erhvervslivets behov.</p> <p><strong>Til sidst</strong></p> <p>Dette indblik i de aktuelle uddannelsesforhold i Island viser‚ at vi har mange jern i ilden, og at vi står overfor store udfordringer når vi udformer en uddannelsespolitik og implementerer ændringer på samtlige områder inden for uddannelsessystemet.</p> <p>De centrale læreplaner er et udtryk for en radikal skolepolitik fra ministeriets side, hvor man også forbereder udgivelsen af temahæfter om grundelementerne i den nye skolepolitik og nye prioriteringer omkring undervisningsmetoder og uddannelsesevaluering. Der er også behov for at forny varierede undervisningsmaterialer og styrke udviklingsarbejdet i skolerne.</p> <p>Vi er fuldt ud klare over at det er en kompliceret opgave at udvikle skolesystemet. Tekstændringer i love og læreplaner medfører i sig selv ikke ændringer i skolens arbejde. Der er brug for nye idéer og målrettet fokus i lærernes og skoleledernes arbejde. Skolernes muligheder for at blive en reel mobiliserende faktor i samfundet afhænger først og fremmest af lærernes arbejdsindsats, faglighed, engagement og kreativitet.</p> <p>Undervisnings- og kulturministeriet har samarbejdet aktivt med de islandske lærerorganisationer under hele forløbet, – lige siden den nye lov blev udarbejdet og frem til at nye forskrifter blev udstedt og nye centrale læreplaner blev udviklet. Lærerorganisationerne og ministeriet har også samarbejdet med Kommunernes Landsforbund og universiteterne om at udvikle ambitiøse tilbud om efteruddannelse til lærere på samtlige skoletrin. Vi værdsætter højt de indspil og den faglige indsigt‚ som lærerorganisationernes har bidraget med i dette vigtige arbejde.</p> <p>De nye centrale læreplaner forpligter alle skoler til at revidere lokale læseplaner i lyset af nye prioriteringer. Vi tilstræber også et godt samarbejde med kommunerne om udviklingsarbejde i skolerne. Ministeriet stimulerer produktion af læremidler på traditionelle såvel som nye fagområder. Man er også i gang med at kanalisere støtte fra Udviklingsfonden for Læremidler og Udviklings- og innovationspuljen til projekter‚ der styrker udviklingsarbejde i de nye centrale læreplaners ånd.</p> <p>Folkeskolen skal være en aktiv mobiliserende kraft i samfundet. Nu i begyndelsen af et nyt årtusind, i kølvandet på økonomiske trængsler hvor vi står overfor globale udfordringer er det vigtigere end nogen sinde at den islandske folkeskole og skolesystemet i sin helhed bidrager med nye perspektiver, frodigt miljø og kreative initiativer. Samtidigt er det vigtigt at skolesystemet værner om kulturarven og de grundværdier som vores samfund bygger på.</p> <p>Vi er glade for at konferencen „Ny Nordisk Skole“ her i København giver os lejlighed til at udveksle synspunkter og fange nye idéer om vores store opgave.</p>

2012-09-18 00:00:1818. september 2012Verzlunarskóli Íslands hlaut Gulleplið í ár

<p>Heiðraða samkoma!</p> <p>Í dag verður Gulleplið afhent í annað sinn. Gulleplið er sérstök viðurkenning til þess framhaldsskóla sem talinn er hafa skarað fram úr í heilsueflingu á undangengnu skólaári. Haustið 2010 var hleypt af stokkunum sérstöku samstarfsverkefni um slíka heilsueflingu í framhaldsskólum. Að átakinu standa Lýðheilsustöð, velferðarráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti, félög framhaldsskólanema, Félags íslenskra framhaldsskóla og Ráðgjafarnefnd um æskulýðsrannsóknir.</p> <p>Í kjölfar fyrsta skóalaárs heilsueflingar var Gulleplið svo veitt Flensborgarskólanum í Hafnarfirði vorið 2011, en sá skóli varð fyrstur framhaldsskóla til að verða heilsueflandi skóli.</p> <p>Heilsuefling í framhaldsskólum er sameiginlegt verkefni stjórnenda, starfsmanna og nemendasamfélags hvers skóla. Það miðar að því að bæta heilsu og líðan allra þeirra sem starfa og nema við skólann. Það er stefna skólanna að tryggja góða og heilsusamlega vinnuaðstöðu. Þá eru nemendur og starfsmenn hvattir til virkrar þátttöku og aukinnar meðvitundar um gildi bættrar heilsu.</p> <p>Skólarnir setja sér gjarnan sérstök markmið er lúta að aukinni hreyfingu, forvörnum gegn streitu og andlegu álagi, hollu matarræði, áfengis-, tóbaks- og vímuefnavörnum, ásamt því að stuðla að öryggi í skólanum.</p> <p>Heilbrigði ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis. Eins og segir í nýrri aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem kom út í fyrra byggist heilbrigði á andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Mikilvægt er því að allt skólastarf leggi áherslu á jákvæða sjálfsmynd, hreyfingu, næringu, hvíld, andlega vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilning á eigin tilfinningum og annarra.</p> <p>Það er mér sérstakt fagnaðarefni að frá því að Flensborgarskólinn reið á vaðið sem fyrsti heilsueflandi framhaldsskólinn, haustið 2010, hefur verkefnið breiðst hratt út og nú eru lang flestir framhaldsskólar landsins aðilar að því og teljast þar með heilsueflandi framhaldsskólar. Það er því sem betur fer mjög vaxandi samkeppni um Gulleplið sem við ætlum að veita hér í dag.</p> <p>Í ár bárust umsóknir um viðurkenninguna fyrir síðast liðið skólaár frá átta framhaldsskólum. Dómnefnd á vegum landlæknisembættisins fór yfir umsóknirnar og tjáðu mér að valið hafi verið erfitt. Sýnir það að margt aðdáunarvert og athyglisvert er að gerast í þágu hollustu og heilsueflingar í framhaldsskólum landsins. Á endanum var það þó árangur Verzlunarskóla Íslands við að tryggja aðgengi nemenda og starfsmanna að hollustu sem stóð þar upp úr að mati dómnefndarinnar. Það er því Verzlunarskóli Íslands sem hlýtur Gulleplið árið 2012. Um leið ég óska Versló hjartanlega til hamingju með þessa viðurkenningu vil ég þakka öðrum þátttakendum í verkefninu um hinn heilsueflandi framhaldsskóla kærlega fyrir þeirra mikilvæga framlag.</p> <p>Ég vil nú biðja skólameistara Verzlunarskóla Íslands, Inga Ólafsson og Hrafnkel Ágeirsson forseta Nemendafélagsins að koma hingað og taka við Gulleplinu árið 2012. Skólinn mun varðveita það í eitt ár nemendum sínum og starfsfólki, svo og öðrum framhaldsskólum, til enn frekari dáða og hvatningar í hinni mikilvægi heilsueflingu.</p> <p>Til hamingju, Versló !</p>

2012-09-07 00:00:0707. september 2012Leiklist í skólastarfi

<p align="justify"><strong>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur á ráðstefnunni Drama Boreale Nordic Network Conference sem haldin var 6. ágúst 2012 í Háskóla Íslands við Stakkahlíð.</strong></p> <p align="justify">Dear conference guests,</p> <p align="justify">I would like to start by thanking those responsible for Drama Boreale for the opportunity of addressing this conference.</p> <p align="justify">Although it is the seventh which the Drama Boreale Nordic Network has held, it is the first such conference to take place in Iceland. It was organised by FLÍSS, the Icelandic Drama Association, working together with the School of Education of the University of Iceland. FLÍSS has cooperated with the Ministry of Education, Science and Culture by helping with policy formulation, curricula development and additional aspects.</p> <p align="justify">In 2006, UNESCO published its so-called Road Map for Arts Education, presenting results from the World Conference on Arts Education. As a guide to 21<sup>st</sup>-century artistic studies, the Road Map states for instance this:&#160; "... among the most important 21<sup>st</sup>-century challenges is an increasing need for creativity and imagination in multicultural societies – which arts education can address efficiently".&#160;</p> <p align="justify">Numerous studies throughout the world have shown that education in the arts has a positive impact on education in general. Such studies reveal the benefits of encouraging and strengthening artistic studies. Participation in art activities will benefit children considerably later in life, while also adding to their development and enjoyment. Creativity, cooperation and the arts lead to stronger individuals who seem to be more capable of understanding other people. In addition, these individuals can concentrate and achieve their goals more easily. In Iceland, a study named Drama for Learning and Creativity (with the Icelandic name shortened to SNÍGL) sought answers as to whether drama would affect a child's learning. The conclusions were that theatre methods are suitable for students with learning difficulties, as well as those for whom Icelandic is a second language. Moreover, drama as a teaching approach seems capable of reaching out to boys and their needs.</p> <p align="justify">In the academic year 2008-2009, the Ministry had an extensive survey carried out on the status of arts education in the Icelandic school system. According to this survey, the arts education provided here was good on an international scale, and also enjoyed wide support among both parents and society as a whole. On the other hand, the Icelandic educational system placed more emphasis on developing abilities and knowledge in a few individual art forms, such as music and the visual arts, and perhaps less emphasis on other forms of art, such as dance, drama, photography and film production.</p> <p align="justify">This research also noted a need to distinguish between educating within the artistic fields themselves, such as drama, and educating through the arts. Educating through the arts would involve using the arts or artistic methodology to teach other subjects, for example mathematics or reading. While school education in the various art forms naturally has to be effective in itself, artistic and creative methods also need to be integrated into the teaching and learning of other subjects. No matter what the field of study, schools need to promote and develop the creative aspect of their work, with added emphasis on creative teaching methods.&#160;</p> <p align="justify">Currently, the Ministry of Education, Science and Culture is working to introduce a new educational policy, in part by reviewing and publishing new national curricula for preschools, compulsory schools and upper secondary schools, based on recent legislation concerning these three levels. The General Section of the curricula for all three levels appeared last year, and now subject curricula are being prepared for compulsory schools. For example, the Ministry review has given consideration to the studies and assessments on arts education which I have already mentioned. These showed a general need for improving the role and status of creative activities in the school system.</p> <p align="justify">The national curricula define six fundamental pillars of education, each related in appropriate ways to the different legislation regarding preschools, compulsory schools and upper secondary schools. These fundamental pillars involve the students becoming literate in society, culture, nature and the environment, as well as their acquiring a future vision. The pillars also involve the ability and desire to be influential and to take part in maintaining, changing and developing society. Furthermore, these pillars are intended to highlight the main aspects of general education and to contribute to greater continuity in all school activities. The fundamental pillars of education are these six: literacy in a broad sense, sustainability, equality, creativity, health and welfare, democracy and human rights.</p> <p align="justify">The national curricula for the pre-, compulsory and upper secondary levels discuss the manifold value of arts education in schools, as well as providing the conditions for creative work and for a broad, diverse arts education in school operations. Some of the more important aspects are an increased emphasis on the importance of an arts education within education as a whole, on the fundamental pillar of creativity, on competence objectives in arts subjects in compulsory schools, on a special upper secondary school study programme in the arts, and on additional flexibility in school activities.</p> <p align="justify">At last I would like to say that even though the creative process is no less important than the final theatrical product, students very much need the chance to present the results of their work.&#160; If every member of a school community participates actively in events such as putting on a play, this will strengthen the school's situation in equality and democracy, while also nurturing school spirit and the feelings of unity among students. Schools at every academic level have developed traditions of putting on ambitious plays which require preparation for a major part of the academic year, as well as the broad participation of students, school staff and parents. In projects of this sort, students get an opportunity to create and interpret, while also experiencing the value of an arts education both for themselves and – just as significantly – for society as a whole. With this in mind, we see the outstanding importance of drama and expression for school activities, and the clear significance of arts subjects for a basic education.</p> <p align="justify">Dear conference guests!</p> <p align="justify">The theme of the conference beginning today is the ancient symbolism of the four elements: Earth - Air - Water - Fire, along with the underlying theme of humour in teaching. While legislation and the national curriculum for each of the various school levels build a framework for their activities, the laws and curricula also create opportunities for local authorities, the schools themselves, teachers and other parties in the school community to show their own initiative in shaping school activities and developing course offerings and methods of instruction.</p> <p align="justify">It is my hope as well as my conviction that you who are attending this conference will be able to enjoy interesting discussions on creative teaching methods, will learn a great deal from each other and will in this way contribute to the growth of drama and dramatic expression as a focal point of school work – an instrument for interpretation and expression in every school activity, penetrating all subject lines and fields of study.</p> <p align="justify">May you have a good time and may all go well!</p>

2012-09-07 00:00:0707. september 2012Ráðstefna um traust og félagslegar breytingar í Hörpu

<p dir="LTR"><strong>Ávarp Katrín Jakobsdóttur á 26. ráðstefnu The Nordic Sociological Association, haldin 16. ágúst 2012 í Hörpu</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Ladies and gentlemen, Members of the Nordic Sociological Association and other guests&#160; - I would like to start by welcoming you all to Reykjavik and to Harpa – our new concert hall and conference centre.</p> <p dir="LTR" align="justify">It is perhaps in many ways very appropriate that this reception for you, who are participating in the conference on Trust and Social Change, is held here in this hall. Almost four years ago, Iceland underwent, as you all know, severe crisis, a collapse of the economic system and of trust in society, in general. Here, at the centre of the capital, this building stood, half- built, as a gigantic monument of the crisis, reminding everybody that went by of the situation in society. In the early days of 2009, the newly elected government was faced with the problem of not only rebuilding the foundation of state-economy, but also to re-establish confidence of the Icelandic nation and public trust for the pillars that this society is built on.</p> <p dir="LTR" align="justify">As for Harpa, some voiced the idea of letting it stand here, half-built as a monument of the glory-days of money-lending and spending before the crash. However, the government decided to cut the losses, and continue to build Harpa, and by that making it a symbol of what can be done, to rebuild society. One could even claim that it is also a symbol for the mission of this government – to make governmental administration and decision-making solid but more or less transparent!</p> <p dir="LTR" align="justify">Dear guests – trust and social change&#160; - the concept of this conference is something that we have been dealing with here in Iceland for a long time now. The ideas of the German sociologist Niklas Luhman about the need for every human to be able to trust the system comes to mind when dealing with recent past. We Icelanders must honestly confess that it has not been easy to be able to trust the basic elements of modern society in recent years.</p> <p dir="LTR" align="justify">But on more positive notes one can also become fascinated by how the rapid progress of technology has impacted constructs such as trust. This is specifically true for information technology that dramatically alters causation in social systems. During the protests against the parliament and the former government in the winter of 2008-2009, Iceland experienced a new way of protests, organised with modern technique, that the younger generations are able to master. The same could be seen in North Africa in recent years.</p> <p dir="LTR" align="justify">Honoured guests – I trust that this conference will be a fruitful venue for you all for stimulating discussion on trust and social change, and I am convinced that the results will help us to understand in a better manner, how we can deal with the dilemmas of modern society.</p> <p dir="LTR" align="justify">Welcome to Iceland, welcome to Harpa, and I hope you have a pleasant stay.</p>

2012-09-07 00:00:0707. september 2012Klausturrústir og kirkjuvígsluafmæli á Skriðuklaustri

<p dir="LTR" align="justify"><strong>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur á Skriðuklaustri 19. ágúst 2012 á hátíðardagskrá í tilefni loka fornleifarannsókna, opnunar minjasvæðis og að 500 ár eru frá vígslu klausturkirkjunnar</strong></p> <p dir="LTR" align="justify">Kæru hátíðargestir</p> <p dir="LTR" align="justify">Við erum hér saman komin á sögufrægum stað til að fagna lokum fornleifarannsóknar á rústum klaustursins á Skriðu í Fljótsdal. Hér er um að ræða&#160; eina umfangsmestu fornleifarannsókn sem gerð hefur verið í landinu og hefur&#160; hún staðið yfir í áratug. Rannsóknin hefur brugðið mikilvægu ljósi á þróun samfélagsins á Íslandi á síðmiðöldum.&#160; Klaustrið á Skriðu var síðasta klaustrið sem stofnað var á kaþólskum tíma og starfaði einungis frá&#160; árinu 1494 til siðaskipta árið 1550. Strax um&#160; aldamótin 1600 voru húsin orðin rústir einar eins og greint er frá í úttekt. Skriðuklaustur var griðastaður fyrir sjúka, aldraða og fátæka, enda gekk plágan síðari um Ísland á fyrstu starfsárum klaustursins. Fornleifarannsóknin hefur&#160; meðal annars leitt í ljós að á Skriðuklaustri voru stundaðar lækningar og þar voru einnig markvisst ræktaðar lækningajurtir.</p> <p dir="LTR" align="justify">Á þessum tíma var Skriðuklaustur í alfaraleið, þótt okkur finnist staðurinn heldur afskekktur nú þegar við þræðum firðina á ferðum okkar um landið. Þá ferðuðust menn gangandi yfir heiðar og milli og jafnvel yfir jökla, enda var í þá daga yfirleitt valin stysta leiðin þótt hún væri torfær. Skriðuklaustur hefur því einnig þjónað sem áningarstaður fyrir þreytta ferðalanga, enda síðasti viðkomustaður áður en lagt var að stað yfir hálendið.&#160;&#160;&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Fornleifarannsóknin hefur&#160; einnig leitt í ljós að hér langt inn í landi borðuðu menn&#160;&#160; fisk&#160; í miklum mæli. Fiskbeinin sem hér hafa verið grafin upp eru heldur engin smáfiskabein heldur bein af stórfiski meira en eins metra löngum sem hefði hvergi getað komið nema frá suðurströndinni hinum megin við Vatnajökul. Skriðuklaustur átti einmitt Borgarhöfn í Suðursveit meðal annarra sjávarjarða og hafa stórfiskabeinin líklega komið úr róðri þaðan yfir jökulinn á baki einhvers dugmikils manns.&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er alltaf gleðilegt þegar ritaðar heimildir og rannsóknir ríma vel saman og gefa sífellt skýrari mynd af menningarsögu okkar. Ég vil þakka starfsmönnum og stjórn Skriðuklausturrannsókna fyrir gott starf og góðar heimtur.&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Nú er búið að ganga frá minjasvæðinu til framtíðar og er frágangurinn til fyrirmyndar. Grunnform bygginganna hefur verið hlaðið upp þannig að hægt er að ganga um rústirnar og upplifa fortíðina, hvort sem við ímyndum okkur að við séum ósérhlífnir kórbræður, þreyttir ferðalangar að bíða færis að fara yfir jökulinn eða sjúklingar með sárasótt, berkla eða holdsveiki. (Síðast nefnda verður að teljast nokkuð óskemmtileg tilhugsun).&#160; Svo er líka hægt að fá yfirsýn yfir klausturminjarnar frá útsýnispallinum hérna fyrir ofan. Einnig er vert að minnast á óeigingjarnt starf sjálfboðaliða sem hafa komið svæðinu í svo fagurt horf. Ég er mjög ánægð með afraksturinn og tel að þetta sé góður arfur til afkomenda okkar.&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">En það eru fleiri tilefni til að fagna. Við minnumst einnig 500 ára vígsluafmælis kirkjunnar, en hún var vígð síðla í ágúst á því herrans ári 1512 af Stefáni Jónssyni Skálholtsbiskupi.&#160; Kirkjunni hrakaði eftir að klaustrið lagðist af en hún var engu að síður starfrækt í samtals 280 ár (eða til ársins 1792). Nú er hún Snorrabúð stekkur og Skriðuklausturkirkja einnig, en staðurinn er helgur fyrir því.&#160;&#160;&#160;</p> <p dir="LTR" align="justify">Góðir áheyrendur</p> <p dir="LTR" align="justify">Mig langar til að hoppa yfir nokkrar aldir og víkja aðeins að hagnýtari málefnum tengdum Skriðuklaustri og Gunnarsstofnun í okkar samtíma.</p> <p dir="LTR" align="justify">Eins og ykkur er kunnugt um, gáfu hjónin Gunnar Gunnarsson skáld og eiginkonu hans Franzisca&#160; íslenska ríkinu jörðina Skriðuklaustur&#160; ásamt húsakosti með þeim skilmálum að jarðeignin skyldi vera ævarandi eign íslenska ríkisins og skyldi hún hagnýtt þannig að til menningarauka horfði.&#160; Í maí 2010 var samþykkt tillaga mín og landbúnaðarráðherra á fundi ríkisstjórnar að allar tekjur af jörðinni Skriðuklaustri skyldu í framtíðinni renna frekari stoðum undir starfsemi Stofnunar Gunnars Gunnarssonar og stuðla þannig að vexti og viðgangi stofnunarinnar.</p> <p dir="LTR" align="justify">Því er ánægjulegt að greina frá því að ég mun beita mér fyrir því að sú fjárhæð, sem nemur andvirði fallbótanna vegna endurgjalds fyrir þau vatnsréttindi sem nýtt eru vegna Kárahnjúkavirkjunar, renni&#160; í sérstakan menningarsjóð Stofnunar Gunnars Gunnarssonar. Á eftir mun ég undirrita viljayfirlýsingu þess efnis. Er það viðeigandi því á morgun hefði verið 100 ára brúðkaupsafmæli þeirra hjóna. Ég hef nú lagt fram drög að skipulagsskrá sjóðsins og er stefnt að því að ljúka við stofnun hans áður en uppgjör fallbótanna liggur fyrir. En þess er að vænta nú á haustmánuðum.</p> <p dir="LTR" align="justify">Kæru hátíðargestir</p> <p dir="LTR" align="justify">Það er mér mikill heiður að vera með ykkur hér á Skriðuklausturshátíðinni á þessum fallega degi, þar sem fortíðin í formi klausturrústa og kirkjuvígsluafmælis mætir framtíðinni í formi útsýnispalla og fallbóta sem nýtast munu komandi kynslóðum.&#160;</p> <p align="justify">Gleðilega hátíð&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</p>

2012-08-24 00:00:2424. ágúst 2012Vígsla minningarlundar um atburðina í Noregi 22. júlí 2011

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, 17. ágúst 2012, &nbsp;við vígslu minningarlundar við Norræna húsið<br /> <p><em>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, 17. ágúst 2012, við vígslu minningarlundar um atburðina í Noregi 22. júlí 2011.</em></p> <p>Kære nordiske venner.</p> <p>Den 22. Juli 2011 tror jeg at ingen af os glemmer nogen sinde. Det som den dag skete i Oslo og Utøya ramte os i Norden alle meget hårdt, selv om ingenting kan sammenlignes med de følesler som vort norske broderfolk må have følt.&#160;</p> <p>Disse begivenheder i Norge vakte uro og ængstelse hos os og mindede os om andre onde gerninger som er blevet begået rundt om i verden i årenes forlöb. Men det vi husker bedst, er hvordan de norske myndigheder, med Jens Stoltenberg i spidsen, reagerde, og hvordan han opfordrede folk til at vise medfølelse, solidaritet og kærlighed. Han kunne have reageret, som så mange andre ville have gjort, med frygt og vrede, og have erklæret krig med verden. Men i stedet opfordrede han det norske folk til at lade kærligheden före vejen.</p> <p><span>Hver enkelt person afspejler den verden, han eller hun er vokset op i. Det er vores fælles ansvar at ethvert barn får den omsorg og den kærlighed, det har brug for, at hver sjæl, der fødes for mulighed for at blomstre og bære frugt. Hvis et barn udsættes for vanrøgt eller misbrug, og ikke får den hjælp det har brug for, mister det troen på samfundet og dets verdensbillede bliver</span> <span>​​</span><span>forvrænget. Det er nok, at et enkelt barn bliver glemt, det så vi konsekvensen af sidste år i Norge.&#160;</span></p> <p>Vi må spörge os selv hvilket slags samfund det er vi ønsker at bygge? Vil vi i fællesskab bære&#160; ansvaret for hele samfundet, fremme ethvert individ, så det bliver i stand til at blomstre og bære frugt? Eller ønsker vi et samfund, hvor enhver er sig selv nærmest og kun tænker på sig selv?</p> <p>Jeg vil takke Foreningen Norden for at have taget initiativet til denne mindelund og også takke alle dem som er gået sammen om at gøre denne idé til virkelighed. Jeg håber at lunden&#160; i fremtiden vil stå, som et lysende eksempel på venskab og fred.</p> <p>Lad den minde os om Nordmændenes reaktion. Lad den minde os om, at reagere med kærlighed og forståelse overfor de vanskeligheder, der måtte vente os. Lad de træer, der vokser op her, minde os om, at best er det, at holde sammen, dække hinanden mod vejr og vind og dermed sikre, at alle kan nyde solen.</p> <p>Tak.</p>

2012-08-10 00:00:1010. ágúst 2012Samstaða kynslóða

<p>Grein eftir Katrínu Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra&#160; og Svandísi Svavarsdóttur, umhverfisráðherra</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.png?proc=singleNewsItem" alt="Katrín Jakobsdóttir" class="media-object"></a><figcaption>Katrín Jakobsdóttir</figcaption></figure></div><strong>Samstaða kynslóða</strong> <p>Æskan er dýrmæt. Þá er grunnurinn lagður að því sem koma skal í lífi okkar hvers og eins. Eitt af mikilvægustu verkefnum kjörinna fulltrúa í lýðræðissamfélagi - hvort sem er hjá ríki eða sveitarfélögum - er að sjá börnum fyrir öruggum aðstæðum og nægum tækifærum til að þroska hæfileika sína.</p> <p>Á Íslandi hefur nánast ríkt þverpólitísk sátt um þetta grundvallarverkefni. Mikilvægt er að svo verði áfram, svo menntakerfið geti tryggt jöfnuð á milli barna, óháð efnahag foreldra þeirra. Aukinn jöfnuður er ein besta leiðin til að auka velsæld og hamingju í samfélaginu, en allt þetta hljótum við að vilja sem veganesti fyrir afkomendur okkar.</p> <p>Sameinuðu þjóðirnar hafa lýst 12. ágúst alþjóðlegan dag æskunnar og þetta árið er sjónum beint að samstöðu ólíkra kynslóða um betri heim. Samtalið þeirra á milli er mikilvægt og er ástæða til að brýna okkur til að hlusta á raddir komandi kynslóða - að vinna með æskunni, fyrir æskuna.</p> <p>Mörg stærstu vandamál samtímans eru þess eðlis að þau munu lenda með auknum þunga á komandi kynslóðum. Loftslagsbreytingar af manna völdum, aukinn ágangur á auðlindir jarðar, ósjálfbær neysla og lifnaðarhættir - allt eru þetta dæmi þess að þær kynslóðir sem halda um stjórnartaumana taka ótæpilega að láni frá komandi kynslóðum. Það er mikilvægt að horfast í augu við þessar skuldir og sporna við óhófi.</p> <p>Nýjum námskrám er meðal annars ætlað að gera komandi kynslóðir betur í stakk búnar til að takast á við þær miklu áskoranir sem framundan eru. Aukin áhersla á gagnrýna hugsun og lýðræði í öllu skólastarfi mun skila virkum og hæfum þátttakendum í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Menntun til sjálfbærni mun rækta með einstaklingum getuna til að hugsa um samspil umhverfis, efnahags, samfélags og velferðar – þætti sem þurfa að vera í jafnvægi við ákvörðunartöku.</p> <p>Okkur er mikilvægt að hugsa um þær kynslóðir sem erfa munu landið þegar við tökum ákvarðanir, svo við getum verið stolt af því samfélagi sem við skilum í hendur þeirra. Umfram allt verðum við að gefa okkur tóm til að hlusta á æskuna.</p>

2012-07-31 00:00:3131. júlí 2012Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Skriðuklaustri

<br /> <p>&#160;</p> <p><em>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Skriðuklaustri við hátíðardagskrá í tilefni loka fornleifarannsókna, opnunar minjasvæðis og að 500 ár eru frá vígslu klausturkirkjunnar, 19. ágúst 2012.</em> <strong><br /> </strong></p> <p>Kæru hátíðargestir</p> <p>Við erum hér saman komin á sögufrægum stað til að fagna lokum fornleifarannsóknar á rústum klaustursins á Skriðu í Fljótsdal. Hér er um að ræða<span>&#160;</span> eina umfangsmestu fornleifarannsókn sem gerð hefur verið í landinu og hefur<span>&#160;</span> hún staðið yfir í áratug. Rannsóknin hefur brugðið mikilvægu ljósi á þróun samfélagsins á Íslandi á síðmiðöldum.<span>&#160;</span> Klaustrið á Skriðu var síðasta klaustrið sem stofnað var á kaþólskum tíma og starfaði einungis frá<span>&#160;</span> árinu 1494 til siðaskipta árið 1550. Strax um<span>&#160;</span> aldamótin 1600 voru húsin orðin rústir einar eins og greint er frá í úttekt. Skriðuklaustur var griðastaður fyrir sjúka, aldraða og fátæka, enda gekk plágan síðari um Ísland á fyrstu starfsárum klaustursins. Fornleifarannsóknin hefur<span>&#160;</span> meðal annars leitt í ljós að á Skriðuklaustri voru stundaðar lækningar og þar voru einnig markvisst ræktaðar lækningajurtir.</p> <p>Á þessum tíma var Skriðuklaustur í alfaraleið, þótt okkur finnist staðurinn heldur afskekktur nú þegar við þræðum firðina á ferðum okkar um landið. Þá ferðuðust menn gangandi yfir heiðar og milli og jafnvel yfir jökla, enda var í þá daga yfirleitt valin stysta leiðin þótt hún væri torfær. Skriðuklaustur hefur því einnig þjónað sem áningarstaður fyrir þreytta ferðalanga, enda síðasti viðkomustaður áður en lagt var að stað yfir hálendið.&#160;&#160;&#160;&#160;</p> <p>Fornleifarannsóknin hefur<span>&#160;</span> einnig leitt í ljós að hér langt inn í landi borðuðu menn<span>&#160;&#160;</span> fisk<span>&#160;</span> í miklum mæli. Fiskbeinin sem hér hafa verið grafin upp eru heldur engin smáfiskabein heldur bein af stórfiski meira en eins metra löngum sem hefði hvergi getað komið nema frá suðurströndinni hinum megin við Vatnajökul. Skriðuklaustur átti einmitt Borgarhöfn í Suðursveit meðal annarra sjávarjarða og hafa stórfiskabeinin líklega komið úr róðri þaðan yfir jökulinn á baki einhvers dugmikils manns.<span>&#160;&#160;</span></p> <p>Það er alltaf gleðilegt þegar ritaðar heimildir og rannsóknir ríma vel saman og gefa sífellt skýrari mynd af menningarsögu okkar. Ég vil þakka starfsmönnum og stjórn Skriðuklausturrannsókna fyrir gott starf og góðar heimtur.&#160;</p> <p>Nú er búið að ganga frá minjasvæðinu til framtíðar og er frágangurinn til fyrirmyndar. Grunnform bygginganna hefur verið hlaðið upp þannig að hægt er að ganga um rústirnar og upplifa fortíðina, hvort sem við ímyndum okkur að við séum ósérhlífnir kórbræður, þreyttir ferðalangar að bíða færis að fara yfir jökulinn eða sjúklingar með sárasótt, berkla eða holdsveiki. (Síðast nefnda verður að teljast nokkuð óskemmtileg tilhugsun).<span>&#160;</span> Svo er líka hægt að fá yfirsýn yfir klausturminjarnar frá útsýnispallinum hérna fyrir ofan. Einnig er vert að minnast á óeigingjarnt starf sjálfboðaliða sem hafa komið svæðinu í svo fagurt horf. Ég er mjög ánægð með afraksturinn og tel að þetta sé góður arfur til afkomenda okkar.<span>&#160;</span></p> <p>En það eru fleiri tilefni til að fagna. Við minnumst einnig 500 ára vígsluafmælis kirkjunnar, en hún var vígð síðla í ágúst á því herrans ári 1512 af Stefáni Jónssyni Skálholtsbiskupi.<span>&#160;</span> Kirkjunni hrakaði eftir að klaustrið lagðist af en hún var engu að síður starfrækt í samtals 280 ár (eða til ársins 1792). Nú er hún Snorrabúð stekkur og Skriðuklausturkirkja einnig, en staðurinn er helgur fyrir því.<span>&#160;&#160;&#160;</span></p> <p>Góðir áheyrendur</p> <p>Mig langar til að hoppa yfir nokkrar aldir og víkja aðeins að hagnýtari málefnum tengdum Skriðuklaustri og Gunnarsstofnun í okkar samtíma.</p> <p>Eins og ykkur er kunnugt um, gáfu hjónin Gunnar Gunnarsson skáld og eiginkonu hans Franzisca<span>&#160;</span> íslenska ríkinu jörðina Skriðuklaustur<span>&#160;</span> ásamt húsakosti með þeim skilmálum að jarðeignin skyldi vera ævarandi eign íslenska ríkisins og skyldi hún hagnýtt þannig að til menningarauka horfði.<span>&#160;</span> Í maí 2010 var samþykkt tillaga mín og landbúnaðarráðherra á fundi ríkisstjórnar að allar tekjur af jörðinni Skriðuklaustri skyldu í framtíðinni renna frekari stoðum undir starfsemi Stofnunar Gunnars Gunnarssonar og stuðla þannig að vexti og viðgangi stofnunarinnar.</p>

2012-07-02 00:00:0202. júlí 2012„Menningararfur við hvert fótmál“

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á menningarhátíðinni „Brú til Borgar“ í Borg í Grímsnesi, 1. júlí 2012.<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við setningu málþingsins „Menningararfur við hvert fótmál“ <span>&#160;</span>á menningarhátíðinni „Brú til Borgar“ í Borg í Grímsnesi, <span>1. júlí 2012.</span></p> <p>Góðir málþingsgestir,</p> <p>Vægi menningarinnar í þjóðlífinu verður seint ofmetið. Af daglegum fréttum mætti ætla að stærð, efnahagslegur styrkur eða hernaðarlegur máttur ráði stöðu einstakra ríkja í samfélagi þjóðanna. Ég vil halda því fram að svo sé ekki; á endanum eru þjóðir metnir í sögulegu tilliti á grundvelli þeirrar menningar sem þær fóstra og þess menningararfs og þeirra menningarverðmæta, sem kynslóðirnar skilja eftir sig.</p> <p>Þjóðir, samfélög og sveitarfélög gera því fátt betra en að rækta sinn andlega og sögulega garð, hlúa að sínu menningarlífi og sínum menningararfi, til ánægju fyrir lifandi kynslóðir, og til eftirbreytni fyrir þær sem koma síðar. Því eru menningarhátíðir af öllu tagi sérstakt fagnaðarefni; „Brú til Borgar 2012“ hefur gefið öllum gestum einstakt tækifæri til að kynnast þeim menningararfi sem er að finna hér í sveit, hvort sem menn náðu að nýta sér afar fróðlega ferð um vesturhluta Grímsness, sem var á dagskrá í gær, eða með dagskrá þessa sunnudags.&#160;</p> <p>Sú samfélagsþróun, sem átt hefur sér stað á undanförnum áratugum, er gríðarleg. Nú er það almennt viðurkennt að menningarmál séu ekki aðeins til skrauts, heldur virkur hluti af því samfélagi sem við viljum búa í og jafnframt mikilvæg atvinnugrein.<span>&#160;</span> Menningin er ekki lengur einungis fyrir fólk til að njóta eða taka sjálft þátt í með almennu áhugastarfi, heldur er þáttur menningar í efnahagsmálum þjóðarinnar nú orðinn stærri en marga grunar.<span>&#160;</span> Víða um lönd er bent á að atvinnuuppbygging þessarar aldar muni ekki síst liggja á sviði menningarmála, eða eins og sumir kalla þetta nú orðið, í skapandi atvinnugreinum sem og menningartengdri ferðaþjónustu. Þar telja margir að tækifærin liggi til framtíðar og þegar landsmenn hyggjast nýta þau er nauðsynlegt að byggja á þeim góða grunni, sem felst í menningararfi þjóðarinnar almennt og í menningararfinum eins og hann er þekktur á hverjum stað fyrir sig.</p> <p>Þrátt fyrir allt tal um peninga og aðstöðu sem forsendur alls má ekki gleyma að öflugt menningarlíf fær ekki eingöngu þrifist fyrir tilstilli laga, fjárveitinga, samninga eða tilskipana. Það byggir öðru fremur á hugmyndaauðgi og sköpunargleði einstaklinga og hópa, sem hafa til að bera þann kraft sem þarf til að koma hlutunum í verk, einkum með góðri samvinnu fjölmargra aðila. Sem dæmi um slík verkefni hér að Suðurlandi má nefna samvinnu þeirra sem vinna með sunnlenskan menningararf í Safnaklasa Suðurlands og í menningarlífinu almennt í gegnum Menningarráð Suðurlands.</p> <p>Og síðan höfum við dæmi dagsins fyrir okkur, því það stendur öflugur áhugamannahópur á bak við þessa glæsilegu menningarhelgi, þar sem „Hollvinir Grímsness“ hafa borið hitann og þungann af undirbúningi dagskrárinnar. Ég vil óska þeim félagsskap til hamingju með það mikla verk, sem liggur að baki.</p> <p>Góðir gestir,</p> <p>Þetta málþing er vel til þess fallið að auka þekkingu allra viðstaddra á þeirri auðlegð menningarsögunnar sem er að finna í Grímsnesinu, því hér, eins og svo víða annars staðar, er „Menningararfur við hvert fótmál“, svo vísað sé til yfirskriftar þeirrar dagskrár sem hér er að hefjast. Hér fáum við tækifæri til að hlusta á einvalalið fræðimanna, sem hafa kynnt sér þá sögu sem hér er að finna og ætla að deila hluta hennar með okkur.</p> <p>Eins og Guðmundur frá Efri-Brú sagði í tölvupósti, sem mér barst í aðdraganda þessa málþings, er eins víst að þetta ágæta fólk, sem og aðrir sem hafa komið að dagskrá helgarinnar, gætu auðveldlega haldið viðstöddum hugföngnum dögum saman með þeim fróðleik sem hér er að finna. Svo verður þó ekki að þessu sinni en við bíðum þá bara þolinmóð eftir menningarhátíð næsta árs til að fræðast meira.</p> <p>Ég segi málþingið „Menningararfur við hvert fótmál“ hér með sett.</p>

2012-07-02 00:00:0202. júlí 2012Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við fyrstu skóflustungu að  5. áfanga bygginga Háskólans á Akureyri

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við fyrstu skóflustungu að&#160; 5. áfanga bygginga Háskólans á Akureyri 9. júní 2012.</p><p>Ágæti rektor og aðrir gestir</p> <p>Það er mér mikið ánægjuefni að taka fyrstu skóflustunguna, og&#160; þá fyrstu sem ég tek í embætti, að fimmta áfanga að háskólabyggingu Háskólans á Akureyri.</p> <p>Við sem erum saman komin hér í dag lifum á tímum aðhalds og ígrundunar í fjármálum. Það þarf að horfa í hverja krónu og spá í hvernig henni skuli varið svo farsælast sé fyrir þjóðina. Að fjárfesta í menntun er ætíð vænlegasti kosturinn , enda verið að fjárfesta til framtíðar, ekki bara fyrir okkur heldur einnig komandi kynslóðir.</p> <p>Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan Háskólinn á Akureyri tók til starfa í lánshúsnæði og með á þriðja tug nemenda. Í dag er skólinn flaggskip æðri menntunar á Norðurlandi, - skóli sem skýrt hlutverk og sterka tengingu við nærsamfélag sitt. Hér við Sólborg hefur hann sitt varnavígi og hefur með fimmta áfanga er enn bætt við aðstöðu hans til að veita menntun og rannsóknum forstöðu hér á Akureyri. En ég vil ennfremur minna viðstadda á að hér er ekki aðeins verið að reisa hús fyrir Norðlendinga heldur alla þá sem leggja stund á háskólanám við opinbera háskóla hér á landi. Því Háskólinn á Akureyri er virkur þátttakandi í neti opinberra háskóla, sem starfar samkvæmt stefnu sem ég setti fyrir einum tveimur árum.</p> <p>Eitt af markmiðunum með þeirri stefnu er að byggja upp traust net háskólastofnana til að tryggja að nemendur eigi ætíð völ á því besta sem býðst í námi við opinbera háskóla hér á landi, óháð því hvar þeir eru skráðir til náms. Hús háskólans á Ákureyri er því einnig byggt til að tryggja að þeir nemendur sem stunda nám við hina skólana þrjá sem eru aðilar að netinu geti komið til Akureyrar og notið þess að taka hér áfanga sem þeir kjósa við þennan skóla.</p> <p>Góðir gestir – hér er mikið verk fyrir höndum, heilir 730 fermetrar sem eiga hér að rísa, og því hef ég aðeins hugsað mér að taka eina skóflustungu en láta fagmenn um framhaldið.</p>

2012-07-02 00:00:0202. júlí 2012„Menn og hestar á hásumardegi“

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við setningu Landsmóts hestamanna</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobs-LM2-hestam-012.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobs-LM2-hestam-012.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Katrin-Jakobs-LM2012" class="media-object"></a><figcaption>Katrin-Jakobs-LM2012</figcaption></figure></div><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við setningu Landsmóts hestamanna í Reykjavík, 28. júní 2012.</p> <p>Dear foreign guests from all around – welcome to Landsmót in Reykjavík</p> <p>Kære nordiske venner – velkommen til Landsmót i Reykjavík</p> <p>Ágætu&#160; gestir – velkomin á Landsmót íslenskra hestamanna í Reykjavík</p> <p>Ykkur heilsa ég á þessari ánægjulegu stund með því að vitna í bókmenntaarfinn okkar áður en lengra er haldið, í aðeins eitt af mörgum dæmum þar sem íslenski hesturinn kemur fyrir, en hann er fyrir löngu orðinn hluti af þeim arfi:</p> <blockquote> <p>Í morgunljómann er lagt af stað.</p> <p>Allt logar af dýrð, svo vítt sem er séð.</p> <p>Sléttan, hún opnast sem óskrifað blað,</p> <p>þar akur ei blettar, þar skyggir ei tréð.</p> <p>- Menn og hestar á hásumardegi</p> <p>í hóp á þráðbeinum, skínandi vegi</p> <p>með nesti við bogann og bikar með.</p> <p>Betra á dauðlegi heimurinn eigi.</p> </blockquote> <p>Fáir hafa náð með orðsnilld sinni og íslenskri tungu að fanga eftirvæntingu yfir nýju ferðalagi og nýjum ævintýrum jafn vel Einar Benediktsson skáld gerir í þessum upphafs ljóðlínum ljóðsins Fákar. Við þessa tilfinningu sem þarna er lýst, eftirvæntinguna sem hríslast oft um mann í upphafi nýrrar ferðar, kannast íslenskir hestamenn mæta vel við. Í ljóðinu kemur einnig fram greinileg tilfinning fyrir þeim böndum sem maður og hestur bindast þegar best lætur. Þeir renna nánast saman, verða eitt úti í náttúrunni. Ferðalagið getur hafist fyrir alvöru.</p> <p>Landsmót íslenskra hestamanna er fyrir löngu orðið að eins konar stofnun í viðburðadagatali landsmanna, enda í tuttugasta sinn sem blásið er til mótsins nú. Mótið er í senn uppskeruhátíð, frændafundur, kaupstefna, létt skemmtun og vitanlega dauðans alvara, þegar kemur að því að bera sig saman við náungann og keppa til úrslita. Svo er mótið líka mikið fyrir augað, því íslenski hesturinn er vitanlega mikið náttúrunnar listaverk eins og þið vitið, ekki síst þegar glæstur knapi situr hestinn.</p> <p>En Landsmótin verða til með átaki. Heimamenn sem að mótinu standa í hvert sinn leggja mikla vinnu í undirbúninginn og sýna á sér sínar bestu hliðar. Undirbúningur fyrir svo stóran viðburð stendur mánuðum saman og rétt er að þakka öllum þeim sem leggja hönd á plóg í þetta skiptið. Huga þarf að ýmsu varðandi aðstöðuna, byggja, breyta og bæta. Ekki er síður mikilvægt að skapa réttu stemninguna og þar sannast að fáir eru betur til þess fallnir en hestamenn að kvitta upp á það fornkveðna að maður er manns gaman. Mótið fer vitanlega fram nokkurn veginn á bjartasta tíma ársins. Það er einhver dularfull orka í loftinu, söngur og gleði. Dagur og nótt renna ljúflega saman og allt getur gerst. Þetta vita þeir vel sem lagt hafa komur sínar á landsmótin í gegnum tíðina.</p> <p>Á undanförnum áratugum hefur hestamennska á Íslandi tekið á sig sífellt fjölbreyttari myndir. Sem íþróttagrein er hestamennskan á uppleið, hún er meðal fjölmennustu íþróttagreina innan Íþróttasambands Íslands, en þeim hefur líka fjölgað sem hafa atvinnu af hestum og hestamennsku á einn eða annan hátt.</p> <p>Loks má aldrei líta fram hjá því að íþróttaþátttaka eflir manninn á ýmsan hátt. Íþróttir þroska og bæta okkur þegar best lætur og þar er hestamennskan ágætt dæmi. Auk þess að efla hreysti og líkamlegt og andlegt atgervi, kynnast margir landinu sínu í gegnum hestamennsku og rækta með sér virðingu fyrir því. Þennan þátt hestamennskunnar skulum við ekki vanmeta og mikilvægt er að hestamenn séu í fararbroddi þegar að þessu kemur. Ísland er ríkt land á svo margan hátt, en gullum má auðveldlega glata eins og menn vita.&#160;&#160;&#160;</p> <p>Í þetta sinn er það höfuðborgin sem tekur á móti hestamönnum sem á landsmót koma. Víðidalurinn er umgjörðin glæsilega sem félagsmenn í Fáki bjóða upp á í samstarfi við fjölmarga aðila sem allir eiga þakkir skyldar. Mótsvæðið og öll skipulagning ber stórhug vitni og öll aðstaða er eins og best verður á kosið.</p> <p>Ekkert er því að vanbúnaði.&#160; Keppendum, skipuleggjendum og gestum óska ég góðrar skemmtunar og góðs gengis.</p> <p>Landsmót íslenskra hestamanna er hér með sett.</p>

2012-06-21 00:00:2121. júní 2012Menningarminjar okkar allra

Ávarp mennta og menningarmálaráðherra<p>Menningarminjar okkar allra</p> <p>Ný löggjöf um menningarminjar var samþykkt frá Alþingi í vikunni. Tilgangur laganna er að stuðla að verndun menningarminja og tryggja að íslenskum menningararfi verði skilað óspilltum til komandi kynslóða. Lögunum er einnig ætlað að auðvelda aðgang og kynni þjóðarinnar af menningarminjum, skýra hugtök er þær varða og greiða fyrir rannsóknum.<br /> <br /> Víðtækt samráð hefur verið um lagasetninguna. Frumvarp að þessum lögum var kynnt opinberlega á vegum ráðuneytisins og leitað umsagna um það haustið 2008. Frá þeim tíma hefur verið leitað til ýmissa sérfróðra aðila sem og hagsmunaaðila um ýmis atriði þess. Haustið 2010 var ýmsum hagsmunaaðilum boðið til fundar í ráðuneytinu og farið yfir frumvarpsdrögin. Frumvarpið var síðan kynnt af nefndum Alþingis og fjölmargar ábendingar bárust um efni þess og inntak. Verður því að telja að vinnuferlið hafi verið gagnsætt og þeir sem starfa í þessum geira hafi verið vel upplýstir um framgang málsins. Endanlegur texti laganna endurspeglar að tekið hefur verið tillit til fjölmargra þeirra ábendinga og athugasemda sem hafa komið fram í þessu samráðsferli.<br /> <br /> Árið 2001 voru gerðar miklar breytingar á lögum um fornleifar og minjavörslu. Sett voru sérstök lög um ýmsa þætti sem áður var fjallað um sameiginlega í eldri lögum, þ.e. lög um húsafriðun, lög um flutning menningarverðmæta úr landi og um skil menningarverðmæta til annarra landa, safnalög og ný þjóðminjalög. Stjórnsýsluþáttur fornleifaverndar var þá skilinn frá Þjóðminjasafni Íslands og Fornleifavernd ríkisins sett á laggirnar til að annast þau mál. Á sama tíma var Húsafriðunarnefnd gerð að formlegri stjórnsýslustofnun með lögum.<br /> <br /> </p> <p>Reynslan af framkvæmd laganna frá 2001 hefur leitt í ljós að stjórnsýsla, ábyrgð og verkaskipting þarf að vera skýrari og að þessu er stefnt með nýjum lögum um menningarminjar. Helstu stjórnsýsluþættir minjavörslunnar verða sameinaðir í eina stjórnsýslustofnun, Minjastofnun Íslands. Þessi stofnun mun taka við hlutverki Fornleifaverndar ríkisins og Húsafriðunarnefndar, en þær stofnanir verða lagðar niður. Nýja stofnunin hefur yfirumsjón með heildarstefnu um verndun og varðveislu menningarminja og sér einnig um umsýslu tveggja sjóða, fornminjasjóðs og húsafriðunarsjóðs.</p> <h3><strong>Betri yfirsýn</strong></h3> <p>Nýmæli í nýjum lögum um menningarminjar eru nokkur. Þar má nefna að Þjóðminjasafni Íslands og Minjastofnun Íslands er gert að halda skrár yfir þjóðminjar fyrir íslenska menningarsögu, annars vegar yfir lausamuni og hins vegar jarðfastar minjar. Stefnt er að því að minjaráð geti verið virkur samráðsvettvangur hvert á sínu svæði, en í þeim geta setið fulltrúar sveitarfélaga, safna, skipulagsyfirvalda og annarra hagsmunaaðila. Einnig er gert ráð fyrir að minjaverðir, sem falla undir Minjastofnun Íslands, sinni víðtækara hlutverki en þeir gera samkvæmt gildandi þjóðminjalögum.<br /> Hin nýju lög um menningarminjar voru undirbúin í samhengi við þrenn lög, sem voru afgreidd frá Alþingi á síðasta ári, þ.e. safnalög, lög um Þjóðminjasafn Íslands og lög um skil menningarverðmæta til annarra landa. Öll þessi lög munu taka gildi frá 1. janúar 2013, og verður tíminn framundan notaður til að undirbúa framkvæmd laganna sem best. Ég tel þessa löggjöf sem samþykkt var með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi vera fagnaðarefni og vona að allir sem starfa á þessu sviði sameinist um að vinna farsællega í samræmi við ákvæði laganna.<br /> Ég hvet alla til að kynna sér umrædda löggjöf vel; hér er um að ræða lög um menningarminjar allra landsmanna, sem ber að vernda og skila óspilltum til komandi kynslóða.</p>

2012-06-18 00:00:1818. júní 2012Ávarp  mennta- og menningarmálaráðherra á Landsmóti UMFÍ 50+

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Landsmóti UMFÍ 50+,&nbsp; í íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ, 8. júní 2012.<p><br /> </p> <p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Landsmóti UMFÍ 50+,&#160; í íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ, 8. júní 2012.</p> <p>Landsmót Ungmennafélags Íslands 50+ fer nú fram í annað sinn. Segja má að landsmótsflóra UMFÍ sé að verða mjög fjölbreytt með hinum hefðbundnu landsmótum, unglingalandsmótum og nú landsmóti fyrir þátttakendur 50 ára og eldri. Á öllum þessum mótum er þátttakendur kappsamir og á þeim öllum svífur hinn&#160; víðfrægi ungmennafélagsandi yfir vötnum.</p> <p>Íþróttaiðkun almennings er einn af lykilþáttum sem geta haft áhrif á lífsstíl fólks í átt til heilbrigðara lífernis. Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf nýverið út stefnu í íþróttamálum þar sem eitt af markmiðum stefnunnar er að efla almenningsíþróttir og hvetja til þess að landsmenn taki aukinn þátt í íþróttum og almennri hreyfingu. Þetta verkefni vinnur ráðuneytið ekki eitt heldur í samvinnu við ýmsa aðila í samfélaginu.</p> <p>UMFÍ<span>&#160;</span> hefur ávallt staðið vörð um íþróttaiðkun almennings og lagt grunn að íþróttamenningu landsins með mótum sínum og eflingu íþróttaiðkunar og ber að UMFÍ fyrir það framlag. Einnig vil ég þakka mótshöldurunum,<span>&#160;</span> Ungmennafélagi Kjalarnesþings, fyrir að halda mótið að þessu sinni en mótið er haldið í góðu samstarfi við bæjaryfirvöld hér í Mosfellsbæ.<span>&#160;</span> Mannvirki og íþróttaaðstaðan hér eru öll hin glæsilegustu og hefur verið vandað til allrar umgjarðar um mótið. Mótshald af þessu tagi er mikilvægt<span>&#160;</span> innlegg í þróun almenningsíþrótta í landinu. Það byggir á þeirri hugmyndafræði almenningsíþrótta að allir geti tekið þátt. Í þessum viðburði endurspeglast einnig mikilvægi hreyfingar allt lífið og ekki síður félagslegt og menningarlegt gildi íþrótta.<span>&#160;</span> Hægt er að taka þátt sér til ánægju og heilsubótar en einnig er hægt að fá útrás fyrir keppnisandann. Ég þykist vita þessi blanda verði einkar ánægjuleg hjá þátttakendum á þessu móti.<span>&#160;</span></p> <p>Dagskráin endurspeglar flesta þætti og þau gildi sem íþróttir standa fyrir og ættu flestir að finna sér eitthvað við hæfi. Að venju er stutt í gleðina og keppendur og áhorfendur eiga góða helgi í vændum. Þetta landsmót er mikilvægur vettvangur fyrir þennan aldurshóp til þess að koma saman og keppa og ekki síst til þess að leggja grunn að heilsueflandi lífsstíl.</p> <p><span>Ég óska UMFÍ, UMSK og bæjaryfirvöldum hér í Mosfellsbæ til hamingju með þennan viðburð. Einnig óska ég keppendum velfarnaðar og góðs gengis á mótinu.</span></p>

2012-06-18 00:00:1818. júní 2012Ávarp á vef Opnun Ísmúss gagnagrunnsins

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við opnun gagnagrunnsins Ísmús í Salnum í Kópavogi, 8. júní 2012.<p><br /> </p> <p>Í dag erum við hér samankomin meðal annars til að fagna opnun á nýrri og stórbættri útgáfu af gagnagrunni sem hefur að geyma hluta af menningararfleið þjóðarinnar. Það er ÍSMÚS gagnagrunnurinn sem þegar hefur aflað sér vinsælda og er vel þekktur á sínu sviði, en þessi nýja útgáfa mun bæta verulega aðgengi að þeim djásnum sem gagnagrunnurinn hefur að geyma.&#160; ÍSMÚS heldur utan um og birtir á vefnum gögn er varða íslenska tónlistarsögu og tónlistarmenningu fyrr og nú, en hann var upphaflega opnaður af forvera mínum, Birni Bjarnasyni árið 2001. Nú, rúmum áratug síðar, hefur verið unnið ötullega að þróun grunnsins. Meira efni er komið í hann og nýjir tæknimöguleikar eru nýttir.</p> <p>Það er hverri þjóð nauðsynlegt að varðveita sinn menningararf fyrir komandi kynslóðir. En það er ekki síður mikilvægt að gera þennan menningararf aðgengilegan fyrir hvern þann sem áhuga hefur á honum. Það er að mínu áliti eitt stærsta viðfangsefni menningarstofnana í samtímanum að gera það aðgengi sem best og sem víðtækast. Með tilkomu netsins og stafrænnar tækni hafa opnast nýir möguleikar til að kynna og varðveita efni og til að auðvelda aðgangi að því með margvíslegum hætti; það er einmitt markmiðið með hinni nýju útgáfu ÍSMÚS, sem við erum að opna hér í dag.</p> <p>Eins og flestir hér þekkja á ÍSMÚS uppruna sinn að rekja til starfs Bjarka Sveinbjörnssonar, sem nú gegnir stöðu forstöðumanns Tónlistarsafns Íslands, allt frá 1995 við skráningu á gögnum um íslenska tónmenningu fyrr og síðar. Bjarki hefur síðan staðið í stafni með þetta verkefni sem með tímanum hefur verið víkkað út og nú er að finna í gagnagrunninum hljóðrit, ljósmyndir, kvikmyndir, handrit og texta, sem opna breiðan og einstakan aðgang að menningarsögu þjóðarinnar. Hér verða til áður óþekktir möguleikar til rannsókna og heimildaöflunar af ýmsum toga, fyrir almenning, sérfræðinga og skólakerfið. Lengi er hægt að bæta við en nefna má að ÍSMÚS geymir nú þegar tæplega 42 þúsund hljóðrit, rúmlega 190 handrit og bækur, upptökur með rúmlega 2640 einstaklingum og þar eru hljóðupptökur af 514 orgelum í landinu. - Það má semsagt týna sér vel og lengi í þessum töfraheimi.</p> <p>Við höfum þegar séð mikilvægi góðs aðgengis að gagnagrunnum af þessu tagi fyrir skólafólk, fjölmiðlafólk, fræðimenn og allan almenning. Nægir að nefna vefi eins og <em>timarit.is</em>, sem <strong></strong>er stafrænt safn sem veitir aðgang að milljónum myndaðra blaðsíðna á stafrænu formi af þeim prentaða menningararfi sem varðveittur er í íslenskum blöðum og tímaritum, auk efnis frá Færeyjum og Grænlandi. Einnig má nefna <em>handrit.is</em><span>&#160;</span> sem veitir aðgang að stórmerkum handritum sem ná hundruð ára aftur í tímann. <em>Gegnir.is</em> og <em>Sarpur</em> eru líka mikilvæg gagnasöfn hvort með sínu sniði og aðgengi, sem bæði gegna stóru hlutverki í menningarlífi landsins.</p> <p>Það er von margra sem fylgjast með þessum málum, að öll gagnasöfn á menningarsviðinu munu með tíð og tíma verða aðgengileg í gegnum<span>&#160;</span> leitarvefinn <em>leitir.is</em>, sem opnaður var á síðasta ári, en með honum er ætlunin að gera notendum kleift að leita í flestum slíkum gagnasöfnum landsins á einum stað. Nafnið á þeim vef höfðar til íslenskrar þjóðmenningar og þeirrar aldagömlu hefðar bændasamfélagsins að fara í leitir á haustin til að smala sauðfé af fjöllum. Nú förum við í leitir til að safna upplýsingum og það með æ betri árangri, þökk sé þrotlausu starfi þeirra sem er annt um slíkt aðgengi.<span>&#160;</span></p> <p>Góðir gestir,</p> <p>Það hefur ýmislegt skemmtilegt verið sagt um tónlist og tónlistarfræðinga í gegnum tíðina. Hinn frægi hljómsveitarstjóri og annar stofnenda London Philharmonic hljómsveitarinnar, Sir Thomas Beecham, sagði eitt sinn að tónlistarfræðingar væru menn sem gætu lesið nótur, en heyrðu ekki tónlist. Ég er ekki viss um að þessi skilgreining sé rétt. Ég held að rithöfundurinn Victor Hugo hafi komist nær kjarnanum þegar hann skilgreindi þessa listgrein á þann veg að tónlist tjáði það sem ekki væri hægt að segja með orðum, en mætti ekki liggja í þagnargildi.&#160;</p> <p><span>Það er trú mín, að endurnýjaður og uppfærður vefur ÍSMÚS leggi sitt af mörkum til þess, að íslensk tónlistarsaga liggi ekki í þagnargildi, heldur verði öllum opin og aðgengileg sem aldrei fyrr, og styðji þannig við enn frekari þróun í íslensku tónlistar- og menningarlífi í framtíðinni.</span></p> <p>&#160;</p>

2012-06-18 00:00:1818. júní 2012Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra þegar fyrsta skóflustungan var tekin að nýbyggingu fyrir Framhaldsskólann í Mosfellsbæ

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, þegar fyrsta skóflustungan var tekin að nýbyggingu fyrir Framhaldsskólann í Mosfellsbæ, 15. Júní 2012.</p><br /> <p>Skólmeistari, starfsfólk og nemendur Framhaldsskólans í Mosfellsbæ, bæjarstjóri, Mosfellingar og góðir gestir!</p> <p>Á þessum bjarta sumardegi verður staðfestur nýr áfangi í sögu Framhaldsskólans í Mosfellsbæ. Fyrsta skóflustunga að nýju og glæsilegu skólahúsi markar nýtt upphaf með táknrænum hætti.</p> <p>Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ er ungur skóli. Hann var stofnaður í febrúar 2008 með samningi ráðuneytis og Mosfellsbæjar, en stofnun skólans hafði verið sérstakt keppikefli bæjaryfirvalda hér. Kennsla hófst svo um haustið 2009 og fékk skólinn inni til bráðarbirgða í Brúarlandi, hinu gamla og virðulega skólahúsi Mosfellinga. Þar starfar hann enn við þröngan kost en í haust stefnir í að nemendur skólans verði um 260.</p> <p>Strax í upphafi markaði Guðbjörg Aðalbergsdóttir, skólameistari, skólanum ákveðna sérstöðu, sem hún hefur unnið að með ötulu samstarfsfólki sínu. Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ hefur verið brautryðjandi í þróun og skipulagningu námsframboðs í anda nýrra laga um framhaldskóla og þeirra áherslna sem markaðar eru í nýjum aðalnámskrám.</p> <p>Í FMOS er í boði metnaðarfullt nám við hæfi hvers og eins. Nemendur eru virkir þátttakendur í skólastarfinu, öðlast sjálfstæði og bera ábyrgð á námi sínu með góðum stuðningi kennara og námsráðgjafa. Í skólanum hafa verið teknar upp fjölbreyttar verkefnamiðaðar kennsluaðferðir og námsmat miðast við hugmyndir um leiðsagnarmat.</p> <p>Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ kennir sig við auðlindir og umhverfi í víðum skilningi og eru þær áherslur samfléttaðar skólastarfinu öllu. Þar er átt jafnt við auðlindir í náttúrunni sem og mannauð með áherslu á lýðheilsu og menningu. Þannig verður umhverfi skólans að lifandi þætti í skólastarfinu, með áherslu á náttúru nágrennisins, virðingu fyrir umhverfinu og hvernig þess má njóta og nýta á skynsamlegan hátt. Í skólanum er nú unnið að því að stofna námbraut í hestamennsku sem fellur vel að þessum áherslum.</p> <p>Af framansögðu má ljóst vera að nýtt og glæsilegt húsnæði sem hannað er með hliðsjón af innra starfi skólans á eftir að verða mikil lyftistöng fyrir Framhaldsskólann í Mosfellsbæ.</p> <p>Samkeppni fór fram um hönnun hins nýja húss og var markmið hennar að skapa einstaka, vandaða og fagra byggingu sem fellur að hinu fjölbreytta bæjarlífi í Mosfellsbæ og styrkir það um leið. Verðlaunatillagan tengir skólann umhverfi sínu, landslaginu og bænum í lögun sinni og efnisvali.</p> <p>Framhaldsskólar eru lykilstofnanir í hverju byggðarlagi. Stuðningur og tiltrú heimamann er besta veganesti sem hver skóli getur fengið. Íbúar í Mosfellsbæ mega vera stoltir af framhaldskólanum sínum. Með nýrri og glæsilegri byggingu í hjarta bæjarins fær hann nýjan öndvegissess í bæjarlífinu.</p> <p>Um leið og ég þakka öllum sem unnið hafa að undirbúningi þeirra framkvæmda sem nú hefjast óska ég starfsmönnum Framhaldsskólans í Mosfellsbæ, nemendum hans, bæjarbúum öllum og velunnurum til hamingju með áfangann.</p>

2012-06-04 00:00:0404. júní 201230 ára afmæli Blindrabókasafns Íslands

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, á 30 ára afmæli Blindrabókasafns Íslands<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, á 30 ára afmæli Blindrabókasafns Íslands, 25. maí 2012.<br /> <br /> </p> <p>Ágætu gestir</p> <p>Við erum hér saman komin til að fagna 30 ára afmæli Blindrabókasafns Íslands. Og það er sannarlega ástæða til að fagna, því safnið hefur ætíð leitast við að gegna sínu hlutverki í samræmi við óskir og þarfir þeirra sem því ber sjá fyrir bókasafnsþjónustu samkvæmt lögum um safnið.&#160;&#160;</p> <p>Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast úr hæfilegri fjarlægð með þeim stóru skrefum sem safnið hefur stigið á sínu sviði á síðustu árum. Fjöldi virkra lánþega þess hefur þrefaldast á fjórum árum, og felst mesta breytingin í fjölda lesblindra nemenda, sem áður höfðu í fá hús að venda til að leita sér aðstoðar á menntabrautinni. Nú munu lesblindir vera nær 70% af þeim sem safnið þjónar, og er það svipuð þróun og annars staðar. Er fagnaðarefni að sú þjónusta, sem upphaflega var ætluð eingöngu fyrir blinda og sjónskerta getur þannig komið fleirum að gagni.</p> <p>Til að mæta kröfum um aukna þjónustu hefur safnið undanfarin ár stigið stór skref við nýtingu nútímatækni. Mikil vinna fólst í að yfirfæra efni safnsins af snældum yfir í stafrænt form, ný heimasíða var tekin í notkun, og nú ber hæst tilkoma nýrra þjónustukerfa sem voru innleidd á síðasta vori, þegar segja má að safnið hafi stigið inn í nýja tíma. Fyrir vikið er ekki lengur nein bið eftir efni, lánþegar geta fengið óskir sínar uppfylltar með sérsniðnum tölvudiskum eða með beinu niðurhali á efni í gegnum netið. Þá eru hafnar tilraunir með notkun á streymisspilara, sem gerir notendum mögulegt að hlusta á bækur beint úr bókakosti safnsins í stað þess að hala þeim niður. Í náinni framtíð verður áhugavert að fylgjast með hvernig tekst til við næstu áfanga, t.d. í notkun á talgervli til að lesa efni á rafbókarformi. Ef vel gengur opnast þarna ótæmandi möguleikar með stórbættu aðgengi allra lánþega safnsins að efni t.d. tímarita og dagblaða, en forsendan fyrir þessari þjónustu er að til verði nýtilegur talgervill á íslensku. Hér eru spennandi verkefni í undirbúningi, og ég óska safninu alls hins besta við næstu áfanga í starfseminni.</p> <p>Það er ekki að ósekju að fjölmargir hafa tekið eftir hinu kraftmiklu starfi Blindrabókasafnsins undanfarin ár. Þannig veitti SFR safninu titilinn <em><u>„Fyrirmyndarstofnun 2011“</u></em> í samræmi við niðurstöðu könnunar VR og SFR meðal ríkisstarfsmanna og annarra starfsmanna á vinnumarkaði, og nýlega var tilkynnt að safnið hefði hlotið þessa viðurkenningu á ný á þessu ári. Safnið hlaut einnig á síðasta ári sérstaka viðurkenningu frá nýsköpunarvef Háskóla Íslands fyrir nýsköpun í opinberum rekstri vegna yfirfærslu snældubóka á stafrænt form og bættrar þjónustu við lánþega safnsins. Og síðast en ekki síst má nefna að þegar safnið leitaði eftir stuðningi við að koma verkefnum sínum í höfn var svörun meðal lánþega ótrúleg, en styrkir frá þeim til safnsins námu nær 5 m.kr. á síðasta ári.</p> <p>Góðir gestir,</p> <p>Á þessum afmælisdegi getum við verið stolt af Blindrabókasafni Íslands, þeim verkefnum sem það hefur komið til leiðar, og þeirri þjónustu sem starfsfólk safnsins kappkostar við að innleiða á næstu árum. Framboð efnis eykst stöðugt, og samkvæmt nýjustu fréttum fær nú stór hópur lesenda óskir sínar uppfylltar: Loksins, loksins hafa allar 47 bækurnar um Ísfólkið verið lesnar inn og eru til útláns hjá Blindrabókasafninu.</p> <p>&#160;</p> <p><span>Ég óska lesendum – eða réttar sagt hlustendum – þeirra og öðrum lánþegum bóka safnsins til hamingju með áfangann, þakka starfsfólki safnsins fyrir öflugt starf, og óska þeim og öllum velunnurum safnsins til hamingju með daginn.</span></p>

2012-06-04 00:00:0404. júní 2012 Samstarf barnaverndar og skóla

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á ráðstefnu um mikilvægi samstarfs barnaverndar og skóla<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á ráðstefnu um mikilvægi samstarfs barnaverndar og skóla, 29. maí 2012 á Grand Hótel Reykjavík.</p> <p><strong>&#160;</strong></p> <p>Ágætu ráðstefnugestir</p> <p>Ég vil byrja á því að þakka Barnaverndarstofu fyrir frumkvæðið að þessari áhugaverðu ráðstefnu um mikilvægi samstarfs barnaverndar og skóla. Ég veit ekki til þess að sambærileg ráðstefna hafi verið haldin hér á landi, a.m.k. ekki í jafn víðtæku samstarfi og raun ber vitni. Það er tímanna tákn að aðilar á borð við Samband íslenskra sveitarfélaga, Skólastjórafélag Íslands, samtök félagsmálastjóra og Reykjavíkurborg, bæði skóla- og frístundasvið og velferðarsvið skuli standa sameiginlega að ráðstefnunni með Barnaverndarstofu. Einnig er mér kunnugt um óformlegt samstarf við mennta- og menningar-málaráðuneytið við undirbúninginn og ráðuneytið hefur ákveðið að styrkja netútsendingu á ráðstefnunni til þess að fleiri en viðstaddir fái tækifæri til að kynna sér efni hennar. Hér er fjallað um tækifæri og áskoranir í daglegu starfi barnaverndar og skóla til að treysta samstarfið um velferð barna og er afar áhugavert að heyra frá ýmsum athyglisverðum verkefnum. Einnig er mikill fengur að fá tvo erlenda fyrirlesara frá Norðurlöndum sem fjalla sérstaklega um nám fósturbarna og skólagöngu barna á meðferðarheimilum, svið sem mikið hafa verið í deiglunni hér á landi á undanförnum árum.</p> <p>Frá því ég tók við starfi mennta- og menningarmálaráðherra árið 2009 hefur markvisst verið unnið að innleiðingu nýrrar menntastefnu í samstarfi við aðila skólasamfélagsins þótt efnahagshrunið hafi vissulega sett strik í reikninginn um ýtrustu áform þar að lútandi. Ný lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla voru samþykkt árið 2008 en vinna við aðalnámskrá fyrir þessi skólastig í kjölfar laganna kom í minn hlut og einnig setning fjölmargra reglugerða við lögin. Aðalnámskrá er rammi um skólastarfið á þessum skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Hún birtir heildarsýn um menntun og útfærir nánar þá menntastefnu sem felst í lögunum. Ég tók þá ákvörðun að hugað yrði sérstaklega að hlutverki skólakerfisins í þeirri uppbyggingu og endurmótun samfélagsins sem nú á sér stað í kjölfar efnahagshrunsins Sú áhersla kom því inn í vinnu við aðalnámskrár þar sem einstaklings- og samfélagsmiðuð gildi almennrar menntunar á skóla­stigunum þremur eru skilgreind sem sex grunnþættir menntunar. Grunnþættirnir eru læsi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, sköpun og heilbrigði og velferð.<strong>&#160;</strong> Varðandi heilbrigði og velferð sérstaklega vil ég benda á að <strong></strong>allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Veita þarf fræðslu um hreyfingu, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til hreyfingar. Í þessu sambandi er rétt að nefna að í grunnskólalögum er beinlínis tekið fram að nemendur eigi að geta notið bernsku sinnar í skólastarfi, og einnig notið öryggis að öðru leyti.</p> <p>Á þessum vettvangi ætla ég ekki að fjalla sérstaklega um innleiðingu menntalaganna og nýrra aðalnámskrá en vil þó taka fram að gildistöku menntalaganna hefur verið fylgt eftir með fjölbreyttu þróunarstarfi á öllum skólastigum. Einnig munu allir leikskólar, grunnskólar og framhaldsskólar þurfa að endurskoða skólanámskrár sínar með hliðsjón af áherslum í nýjum aðalnámskrám sem tóku gildi 2011og unnið hefur verið að ýmsum verkefnum við að styðja innleiðinguna.</p> <p>Allt frá því að heildarendurskoðun menntalaganna hófst 2006 hefur verið haft víðtækt samráð við hagsmunaaðila skólasamfélagsins og í vaxandi mæli hafa ráðuneytin unnið saman að stefnumótum eða aðgerðaáætlunum ýmis konar. Þar mál t.d. nefna aðgerðaáætlun í málefnum barna sem hrint var í framkvæmd 2007 með framlagi úr ríkissjóði, en við framkvæmdina hafa unnið saman fulltrúar frá mennta- og menningarmálaráðuneyti, velferðarráðuneyti, innanríkisráðuneyti og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Mér er kunnugt um að þessari framkvæmdaáætlun er formlega lokið, en ég hef fylgst með hugmyndum um að framhald verði á samstarfi á þessu sviði. Ég tel afar mikilvægt að stjórnvöld haldi áfram að stuðla að samhentum aðgerðum til að bæta stöðu barna, en ein af tillögum barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna til íslenskra stjórnvalda í kjölfar fyrirtöku barnasáttmálans á síðastliðnu ári lýtur einmitt að mikilvægi slíkrar áætlunar. Þar ætti að mínu mati m.a. að leggja áherslu á samstarf barnaverndar og skóla um menntun og velferð barna og eflaust koma hér í dag ýmsar gagnlegar hugmyndir sem gætu nýst á næstu árum í því skyni.</p> <p>Einnig hefur víðtækt samstarf um Velferðarvaktina sem sett var á laggirnar í kjölfar efnahagshrunsins skipt miklu máli hvað varðar stefnumótun, aðgerðir og forgangsröðun verkefna í ljósi aðstæðna. Ég er líka sannfærð um að samstarf ólíkra aðila við þessar aðstæður hefur í sjálfu sér skilað miklum árangri í gagnkvæmum skilningi og virðingu. Starfandi hefur verið sérstakur barnahópur velferðarvaktarinnar sem hefur hist reglulega og borið saman bækur sínar, þ.e. fólk úr ýmsum áttum, bæði fulltrúar ríkis og sveitarfélaga og frjálsra félagasamtaka sem vinna að velferð barna.&#160; Mér finnst þessi dæmi sýna að það er mikill vilji til samstarfs milli ólíkra aðila en eflaust mætti þróa samstarfið enn frekar með velferð barna að leiðarljósi. Ég lýsi mig reiðubúna til að vinna að þeim málum eftir því sem mennta- og menningarmálaráðuneytinu er framast unnt.</p> <p>Ég tel að núverandi stefnumótun stjórnvalda sem birtist í menntalögunum, reglugerðum sem settar hafa verið við lögin og nú síðast aðalnámskrám ættu að geta varðað veginn til framtíðar um samstarf ólíkra kerfa, þar á meðal barnaverndar og skóla, þótt eflaust megi útfæra ýmis atriði betur og skýra ábyrgðarsvið aðila. Það eru t.d. skýr ákvæði í menntalögum um tilkynningarskyldu skóla til barnaverndar og einnig hafa aðilar komið sér saman um viðmið vegna tilkynningarskyldunnar. Með reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga sem sett var 2010 er ákveðið samræmingarhlutverk sett á sveitarfélög og skólastjóra hvað um sérfræðiþjónustuna. Jafnframt er nemendaverndaráð gert að skyldu í öllum grunnskólum en einungis hafði áður verið um heimildarákvæði að ræða en þar er sérstaklega vikið að samstarfi við barnavernd. Ef talin er þörf á að skerpa á tilteknum þáttum í samstarfi skóla og barnaverndar þá óska ég eftir ábendingum um slíkt.</p> <p>Ég get ekki látið hjá líða að nota tækifærið og vekja athygli á nýrri og metnaðarfullri reglugerð um ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins sem sett var að höfðu<span>&#160;</span> víðtæku samráði við hagsmunaaðila. Reglugerðinni er ætlað víðtækt hlutverk hvað varðar m.a. skólabrag, agamál, eineltismál, ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins í þeim efnum. Markmið reglugerðarinnar er m.a. að nemendur geti notið bernsku sinnar í skólastarfi, notið hæfileika sinna og séu öryggir í öllu starfi á vegum skólans og að allir í skólasamfélaginu kappkosti í sameiningu að stuðla að og viðhalda góðum starfsanda og jákvæðum skólabrag þar sem öryggi, vellíðan, heilbrigði og jákvæð samskipti eru höfð að leiðarljósi.<span>&#160;</span> Einnig er markmiðið að stuðla að góðu samstarfi og samráði milli foreldra og skóla um nám nemenda, hegðun og samskipti. Reglugerðin hefur verið rækilega kynnt og henni hefur verið tekið fagnandi í skólasamfélaginu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að stofnað hefur verið sérstakt þriggja manna fagráð á vegum ráðuneytisins í eineltismálum, en í fagráðinu eru sérfræðingar úr skólakerfinu og barnavernd. Miklar væntingar eru bundnar við starfsemi fagráðsins sem muni nýtast til að finna úrlausn á erfiðum eineltismálum í grunnskólum sem ekki hefur tekist að leysa í nærsamfélaginu. Með samhentum kröftum allra í skólasamfélaginu<span>&#160;</span> ættu að skapast enn betri skilyrði til að útrýma einelti úr samfélaginu sem ekki á að fá að þrífast í skólum eða annars staðar í samfélaginu. Það er einnig ánægjulegt að greina frá því að á Alþingi liggja fyrir mikilvægar tillögur um breytingar á framhaldsskólalögum sem veita heimildir til sambærilegar reglugerðar um ábyrgð og skyldur. Ég vonast til þess að þær tillögur verði samþykktar í vor og í kjölfarið verður unnið að heildstæðri reglugerð fyrir framhaldsskóla.</p> <p>Eins vil ég vekja athygli á samstarfi mennta- og menningarmálaráðuneytis, velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis<span>&#160;</span> um vitundarvakningu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum og verkefnisstjórn með fulltrúm þessara ráðuneyta hefur tekið til starfa. Vitundarvakningin er hluti af skuldbindingum íslenskra stjórnvalda í samræmi við sáttmála Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegu ofbeldi og kynferðislegri misneytingu gegn börnum. Ég nefni þetta sérstaklega þar sem hér er um að ræða enn eitt dæmið um samstarf milli ráðuneyta við úrlausn og aðgerðir í málum sem heyra undir mörg ráðuneyti. Einnig er starfandi<span>&#160;</span> verkefnisstjórn á vegum nokkurra ráðuneyta til að vinna að aðgerðum gegn einelti í skólum og á vinnustöðum og ýmsir aðrir starfshópar. Þetta sýnir að það er vilji til að taka heildstætt á málum og miklu líklegra að það takist að leysa mál með þverfaglegu samstarfi en að vinna að málum hver í sinni vinnu.</p> <p>Að lokum vil ég nefna afar mikilvæga vinnu sem staðið hefur í vetur við samningu reglugerðar um skólagöngu fósturbarna í grunnskólum, en sérfræðingur í mennta- og menningarmálaráðuneytinu mun fara betur yfir þá vinnu síðar í dag. Málefni fósturbarna hafa verið til umræðu í mörg ár og það var ætlun löggjafans að tryggja rétt þeirra til skólagöngu með lögunum frá 2008. Um það virtist hafa náðst góð sátt<span>&#160;</span> í samræmi við meginviðmið menntalaga um skóla um aðgreiningar, sem er í samræmi við þróun hér á landi og alþjóðasáttmála. Ekki tókst þó að leysa ágreining um ýmsa faglega og fjárhagslega þætti með setningu menntalaganna og síðan hefur verið unnið viðamikið starf á vegum ráðuneyta og Alþingis að finna viðunandi lausn, bæði með aðkomu menntamálanefndar og velferðarnefndar þingsins. Á síðasta þingi var niðurstaðan sú að setja nokkur viðbótarákvæði í grunnskólalög um skólagöngu fósturbarna og jafnframt fela mennta- og menningarmálaráðuneytinu að setja reglugerð og freista með því að ná sátt um faglega og fjárhagslega útfærslu í samræmi við rétt barna til menntunar í skóla án aðgreiningar. Síðastliðið haust var skipuð nefnd með fulltrúum frá mennta- og menningarmálaráðuneyti, innanríkisráðuneyti, velferðarráðuneyti, Barnaverndarstofu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborg sem fékk það krefjandi verkefni að semja slíka reglugerð. Það er einlæg von mín að með þessu víðtæka samráði náist sátt um útfærslu á verklagi<span>&#160;</span> við að tryggja rétt fósturbarna til skólagöngu sem allir aðilar geta við unað. Mér finnst þetta afar gott dæmi um það hvernig hægt er að vinna saman og vænti þess að áframhald verði á samstarfi milli skólakerfisins og barnaverndar við að leita lausna til að tryggja sem best velferð, öryggi og menntun allra nemenda, bæði við stefnumótun og framkvæmd skólastarfs.</p> <p>Ég óska þess að þessi ráðstefna verði árangursrík og ánægjuleg fyrir alla sem hana sækja og að fram komi margar góðar hugmyndir sem gætu varðað veginn til framtíðar um samstarf skóla og barnaverndar.</p> <p>Gangi ykkur vel.</p>

2012-05-21 00:00:2121. maí 2012Stefnumót að vori 

<p>Grein Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra í tilefni af Listahátíð í Reykjavík 2012. Birtist í Fréttablaðinu 18. maí 2012.<br /> </p> <p>Það vorar og Listahátíð í Reykjavík verður sett í dag. Næstu vikur verður hægt að næra andann og njóta þeirra fjölbreyttu viðburða sem hátíðin færir okkur í þetta skiptið.</p> <p>Reykjavík er mikil menningarborg, langt umfram það hve margir búa í henni og á landinu öllu, ef því er að skipta. Sköpunarkraftur landsmanna er lykilþáttur í því fjölbreytta menningarlífi en Listahátíð í Reykjavík er eitt af þeim verkefnum sem nærir þetta mikla líf og leggur til dýrmæta mælikvarða sem hægt er að beita á menningarlífið. Í því sambandi hafa erlendir gestir hátíðarinnar skipt miklu máli og fært nýjungar og viðmið til landsins og íslenskir listamenn og almenningur hafa notið góðs af þeim samanburði. Hátíðin hefur þannig veitt innblástur og eflt vitund um stöðu og horfur í íslenskri menningu.</p> <p>Listahátíð í Reykjavík hefur á undanförnum árum líka verið mikilvægur vettvangur fyrir stefnumót grasrótar íslenskra lista og hefðanna sem myndast hafa í menningarlífinu. Slíkt samtal er öllum hollt og gott. Frumsköpun í íslenskum listum er mikilvæg um leið og hugað er að arfi þjóðarinnar í listum og menningu.</p> <p>Listir, í sínum fjölbreyttu myndum, geta þegar best lætur höfðað bæði til hjarta og heila. Fyrir marga brjóta þær upp daginn, koma róti á hugann, hrífa menn eða hneyksla, kæta eða græta, reita jafnvel til reiði. Listir eru hluti af þekkingarleit mannsins sem ekki er alltaf hægt að fella undir hagvaxtarmælikvarða eða bræða í mæliker vísindamanna þó að flestir telji þær ómissandi hluta mannlegs samfélags.</p> <p>Á undanförnum árum hefur líka færst í vöxt að dagskrá Listahátíðar færist út á götur og torg borgarinnar og liðin er sú tíð að menn umgangist listir með hvítum hönskum, alvarlegir á svip. Lykilatriðið er að njóta, upplifa og síðast en ekki síst skapa. Rétt er að hvetja alla til að kynna sér dagskrá Listahátíðar í Reykjavík 2012 og finna sér eitthvað við hæfi. Við eigum stefnumót við listina.</p> <p>Katrín Jakobsdóttir</p> <p>Höfundur er mennta- og menningarmálaráðherra</p>

2012-05-15 00:00:1515. maí 2012Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra, á málþingi í tengslum við stofnun sameinaðrar stoðstofnunar á Austurlandi

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, á málþingi í tengslum við stofnun sameinaðrar stoðstofnunar á Austurlandi, 8. maí 2012 á Egilsstöðum<em>.</em></p><p><br /> </p> <p><br /> </p> <p>Ágætu málþingsgestir</p> <p>Sá ánægjulegi viðburður varð í dag að stofnuð var sjálfseignastofnunin Austurbrú ses. Austurbrú<span>&#160;</span> varð til við<span>&#160;</span> sameiningu<span>&#160;</span> Þekkingarnets Austurlands (ÞNA), Þróunarfélags Austurlands (ÞFA), Menningaráðs Austurlands (MRA) og Markaðsstofu Austurlands (MA) auk þess að taka við starfsemi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi (SSA).<span>&#160;</span></p> <p>Með þessu eru Austfirðingar að taka að sér hlutverk frumherjans, ríða fyrstir á vaðið með því að leita nýrra leiða til að takast á við vandasöm viðfangsefni – en það hafa þeir svo sem gert áður. Að þessu sinni er leitað nýrra leiða að auka samþættingu, bæta þjónustu og auka skilvirkni og samstarf á sviðum nýsköpunar, á sviðum menntunar, starfsþróunar, starfsfræðslu, menningar- og listalífs og skapandi greina til heilla fyrir alla slíka starfsemi á Austurlandi.</p> <p>Markmið Austurbrúar ses. er að vinna að hagsmunamálum íbúa, sveitarfélaga og stofnana á Austurlandi og<span>&#160;</span> veita samræmda þjónustu í góðum tengslum við atvinnulífið, menntastofnanir og alla menningarstarfsemi í fjórðungnum.<span>&#160;&#160;</span></p> <p>Um er að ræða fyrstu stofnun sinnar tegundar á Íslandi og er stofnun hennar í góðum takti við stefnumótun ríkisins um <a href="http://www.forsaetisraduneyti.is/2020/">Ísland 2020</a>.<span>&#160;</span> Með henni hefur vonandi orðið til öflugur vettvangur fyrir samstarf og jafnvel frekari samþættingu á þjónustu sveitarfélaganna,<span>&#160;</span> vettvangur sameiginlegrar stefnumótunar í málefnum landshlutans á öllum sviðum og um leið öflugur samskiptaaðili við ríkisvaldið.</p> <p>Austurbrú er ætlað að vera í forsvari fyrir þróun atvinnulífs, samfélags, stjórnsýslu, háskólanáms, símenntunar, rannsókna, þekkingar- og menningarstarfs á Austurlandi. Stofnunin mun í tengslum við Sóknaráætlun 2020 fyrir landshlutann leggja sérstaka áherslu á stefnumótun og forgangsröðun verkefna í atvinnumálum, velferðarþjónustu, menntamálum og samgöngumálum.&#160;</p> <p>Gott samstarf og traust samskipti eru lykillinn að því að hægt sé að breyta rannsóknum og þróunarvinnu<span>&#160;</span> í raunverulega nýsköpun, vöruþróun, viðskiptatækifæri og samfélagsumbætur<span>&#160;</span> sem leiða til aukinnar velferðar og þeirrar lífsánægju íbúanna, sem er markmið allrar slíkrar vinnu. Öflug samskipti og farsælt samstarf þeirra sem vinna að slíkum markmiðum eru þannig jafn mikilvæg og fjárfestingar í rannsóknum og þróun. Án þess fyrrnefnda kann hið síðarnefnda að vera unnið fyrir gýg, því að það er vel þekkt að forsenda skilvirks nýsköpunarkerfis í þekkingarsamfélagi nútímans er flæði þekkingar á milli fyrirtækja, háskóla og rannsóknastofnana.</p> <p>Það endurspeglar vel þetta mikilvægi samstarfs og góðrar samþættingar kraftanna að yfir þrátíu aðilar koma að stofnun Austurbrúar. Meðal þeirra ber að nefna öll sveitarfélögin á Austurlandi, alla háskólar landsins, helstu fagstofnanir, stéttarfélög og hagsmunasamtök atvinnulífsins, framhaldsskóla og þekkingarsetur á Austurlandi. Þetta er öflugur hópur, sem getur látið margt gott af sér leiða og um leið skapað fyrirmynd fyrir aðra landshluta um hvernig sé best að gera hlutina. Stofnun Austurbrúar er fyrsti áfanginn í endurskoðun á stofnanaumhverfi landshlutans, og stjórnarráðið horfir ákveðið til þess að fleiri verkefni muni renna til hinnar nýju stofnunar í framtíðinni.&#160;&#160;</p> <p>Það er vel þekkt og viðurkennt í öllum fræðunum að flæði tækni og upplýsinga á milli einstaklinga, fyrirtækja og stofnana er forsenda nýsköpunar. Nýsköpun og tækniþróun er árangur flókinna tengsla þátttakenda í kerfinu þar sem þátttakendur eru m.a. fyrirtæki, háskólar og opinberar rannsóknarstofnanir.&#160; Með þeirri víðtæku samþættingu verkefna, sem stofnun Austurbrúar felur í sér, er stigið stórt skref í þátt átt að tryggja þetta flæði eins vel og kostur er hér á Austurlandi.</p> <p>Byggja þarf upp rannsóknir, nám og samfélagstengsl í háskólum í samræmi við skýra nýsköpunarstefnu, enda er sterkt og sveigjanlegt háskólasamfélag nauðsynlegur bakhjarl og uppspretta nýsköpunar, því þangað sækja frumkvöðlar öðru fremur faglegan stuðning og mikilvæga þjónustu.<span>&#160;</span> Háskólanetið er því mikilvægur liður í því samhengi sem hér um ræðir, og öflugt háhraðanet skapar ómæld tækifæri fyrir þá sem sækja nám á háskólastigi frá sinni heimabyggð auk þess sem sérfræðiþekking stofnanna á landsbyggðinni getur nýst í ríkara mæli til kennslu háskólastigi fyrir tilstilli tækninnar.<span>&#160;</span></p> <p>Því hefur verið haldið fram að varasamt sé að flokka atvinnuvegina sem nýja og gamla, framsækna eða úrelta, því að það sem úrslitum ráði um árangur í atvinnulífinu og samkeppnisstöðu sé miklu frekar hvernig staðið er að hlutunum heldur en endilega í hvaða atvinnuvegi er unnið. Upplýsinga- og þekkingarsamfélagið tekur til allra atvinnugreina, bæði þeirra hefðbundnu og þeirra nýju. Þekkingin er og verður um ókomna framtíð mikilvægasta auðlind hverrar þjóðar og mikilvægi náttúruauðlinda, peninga og fólks felst aðallega í þeim skorðum sem þær setja nýtingu þekkingarinnar. Því er það ef til vill úrelt fyrirkomulag að binda samkeppnisjóði eða stoðkerfi atvinnulífs ákveðnum atvinnugreinum, því það er samþættingin og heildaráhrif hverrar nýjungar, sem skiptir mestu fyrir mikilvægi hennar.</p> <p>Á málþingi þessu verður áhersla lögð á umræðu um svæðisbundna stefnumótun og áætlanagerð, og þar skiptir miklu máli að byggt sé á svæðisbundnum styrkleikum eða sérkennum. Aukin forysta landshlutasamtaka og forgangsröðun heimamanna við slíka vinnu er í anda sóknaráætlunar landshluta. Miklu skiptir að þeir sjálfir taki ákvarðanir um hvernig skuli nýta tækifærin,<span>&#160;</span> því að frumkvæði og sóknarvilji íbúa ásamt aukinni skilvirkni í<span>&#160;</span> samskiptum ríkis og sveitarfélaga um málefni landshlutans eru hvorutveggja lykilatriði til aukins árangurs.</p> <p>Góðir gestir,</p> <p>Með stofnun Austurbrúar og því samræmingarferil sem gerði þá stofnun mögulega eru íbúar Austurlands að skapa sér tækifæri til að bæta undirstöður sjálfbærrar þróunar með auknum stuðningi við nýsköpun, frumkvöðlastarf, skapandi viðskiptaumhverfi, lítil fyrirtæki, auðlindastjórnun o.s.frv.<span>&#160;</span> Hvernig til tekst með að móta, þróa og framkvæma aðgerðir sem stuðla að árangri til langs tíma í bættum búsetuskilyrðum með hagnýtingu fyrirliggjandi aðstæðna til nýsköpunar og þróunar á Austurlandi, hvort sem litið er til þeirra möguleika sem umhverfið, auðlindirnar eða félagslegir þættir veita<span>&#160;</span> er nú undir Austfirðingum komið. Með stofnun Austurbrúar hafið þið stigið stórt og markvert skref í rétta átt.<span>&#160;</span> Gangi ykkur sem best með framhaldið.<span>&#160;&#160;</span></p> <p><span>Takk fyrir.</span></p>

2012-05-11 00:00:1111. maí 2012Menningarsamningar og menningarstarf um allt land

<p><span>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur við</span> <span>úthlutun verkefnastyrkja Menningarráðs Suðurlands</span> <span>6. maí 2012 á</span> <span>Selfossi</span><span>.</span></p><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur við úthlutun verkefnastyrkja Menningarráðs Suðurlands 6. maí 2012 á Selfossi.</p> <p>Góðir gestir.</p> <p>Það er mér sönn ánægja að vera viðstödd úthlutun verkefnastyrkja Menningarráðs Suðurlands. Samstarf ríkisins og sveitarfélaga á Suðurlandi í menningarmálum hófst fyrst formlega árið 2007 þegar samningur þess efnis var undirritaður hér í Árborg 2. maí. Þetta samstarfsform ríkis og sveitarfélaga hefur lukkast vel þar sem þau taka höndum saman um uppbyggingu í mikilvægum málaflokki. Nú er svo komið að alls eru í gildi sjö menningarsamningar við sveitarfélögin um land allt utan höfuðborgarsvæðisins.</p> <p>Það er stórt landsvæði sem samningurinn við Suðurland nær til. Allt frá Hveragerði og Þorlákshöfn til Hafnar í Hornafirði auk Vestmannaeyja. Menningarmiðstöðin á Höfn í Hornafirði gegnir mikilvægu hlutverki á Suðurlandi í því að koma menningu og listum á framfæri. Við starf menningarmiðstöðvarinnar hefur ríkið stutt allt frá árinu 2001. Í yfirlýsingu þeirri sem undirrituð var á Höfn 24. júní á síðasta ári var staðfestur áfram sá vilji stjórnvalda að menningarmiðstöðin verði leiðandi á sviði bókmennta og sýningahalds.&#160; Slíkum menningarmiðstöðvum er ætlað að vera í fararbroddi í listrænu starfi á viðkomandi svæðum og leita samstarfs sem víðast, til Reykjavíkur, milli landsvæða og út fyrir landsteinanna.</p> <p>Ánægjulegt er að geta þess hér að um áramótin var sveitarfélögunum falið enn stærra verksvið og ábyrgð þegar þau nú taka að sér í gegnum menningarsamninga að veita rekstrar- og eða stofnstyrki til starfsemi á sviði lista, safna og menningararfs sem áður voru á hendi Alþingis. Með þessu móti leitast stjórnvöld við að ákvörðun um stuðning við einstök verkefni verði tekin af nærsamfélaginu á faglegan og vandaðan hátt. Það er von mín og trú að þetta skref sé rétt og verði farsælt fyrir alla til framtíðar.&#160; Það mun hins vegar koma í ljós þegar árangur þeirra menningarsamninga sem í gildi eru verður metinn en það mat mun fara fram áður en kemur að því að ákveða með endurnýjun samnings frá og með árinu 2014.</p> <p>Í dag er það almennt viðurkennt að listir og menning séu hluti af því samfélagi sem við viljum búa í. Ekki er lengur talað um að menningin sé einungis fyrir fólk til að njóta og taka þátt í almennu áhugastarfi, heldur er einnig bent á það víða um lönd að atvinnuuppbygging þessarar aldar muni ekki síst liggja á sviði lista og menningar og í skapandi atvinnugreinum. Og ásamt menningartengdri ferðaþjónustu er augljóst að hér liggja tækifærin til framtíðar. Með þessum samningum mótaði ráðuneyti mennta- og menningarmála og iðnaðarráðuneyti þá stefnu að gera menningarsamninga við landshluta með það meginmarkmið að leiðarljósi að fjölga störfum á sviði menningarmála og menningartengdrar ferðaþjónustu.</p> <p>Á þessu fæst staðfesting í skýrslu um hagræn áhrif skapandi greina þar sem fram kemur með skýrum hætti að þær skapi miklar tekjur og veiti mörgum atvinnu. Menning er ein af meginstoðum þess samfélags sem við viljum búa í, hún er samgróin allri framvindu í samfélaginu og er oft aflvaki breytinga, leggur til fjölbreyttrar þekkingarsköpunar.</p> <p>Á erfiðum tímum í efnahagsmálum þjóðarinnar er ekki sjálfgefið að fjárveitingar til menningarsamninga við sveitarfélög séu ekki skornar niður enda er samstarfið á þessu sviði ekki lögbundið verkefni ríkis eða sveitarfélaga.&#160; En árangurinn er ótvíræður og ánægja meðal þingmanna, sveitarstjórnarmanna og stjórnsýslunnar og ekki síður hjá öllum þeim sem vinna að menningarverkefnum um land allt. Það má fyrst og fremst þakka öflugu starfi menningarráða og menningarfulltrúa um landið og þeim mikla og frjóa áhuga sem listafólk og aðrir sem vinna að ýmsum verkefnum á sviði menningar um land allt hafa sýnt í verki.</p> <p>Á sviði menningarmála á landsvísu hafa á undanförnum árum verið tekin stór skref og árangur þeirra verkefna sem ráðist hefur verið í er augljós.&#160; Þar vil ég sérstaklega nefna opnun menningarhússins Hofs á Akureyri og Hörpu í Reykjavík, menningarsamningana og stóraukinn stuðning við kynningarmiðstöðvar lista, en ekki síst einstakan árangur Íslands sem heiðurslands á bókamessunni í Frankfurt. Öflug kynning á landi og þjóð hefur nefnilega mikil efnahagsleg áhrif um land allt, ekki síst þegar til lengri tíma er litið.</p> <p>Því má ekki gleyma að menningarlíf landsmanna byggir öðru fremur á hugmyndaauðgi og sköpunargleði einstaklinga og hópa, sem hafa til að bera þann kraft sem þarf til að koma hlutunum í verk.&#160; Og ég vil leyfa mér að halda því fram að á endanum eru þjóðir metnar í sögulegu tilliti á grundvelli þeirrar menningar sem þær fóstra og þeirra menningarverðmæta sem kynslóðirnar skilja eftir sig fremur en efnislegum gildum, auði og völdum.</p> <p>Góðir gestir. Fjölbreytni í framsetningu listamanna á hugmyndum sínum endurspeglar það frelsi sem er listunum nauðsynlegt, og það er von mín að sú ríkulega menningarstarfsemi sem dafnar og á eftir að dafna nái að endurspegla þær hugsjónir sem íslenskt samfélag byggir á. Þá getum við sagt að vel hafi tekist til.&#160;</p> <p><span>Ég óska styrkhöfum innilega til hamingju og vil þakka alþingismönnum, forsvarsmönnum sveitarfélaga, menningarráði og menningarfulltrúa fyrir áhuga þeirra og stuðning við þetta starf. Til hamingju með árangur síðustu ára og megi þetta samstarf halda áfram að vaxa og dafna.</span></p>

2012-05-09 00:00:0909. maí 2012Talsamband við útlönd

Grein Katrínar Jakobsdóttur um kynningu á íslenskri menningu erlendis<p>Grein Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, um kynningu á íslenskri <strong></strong>menningu erlendis, birt í Fréttablaðinu 7. maí 2012.</p> <p>„Mér finnst gaman að vera kominn hingað, en það veit enginn um þennan stað,“ sagði hinn heimsfrægi djasstónlistarmaður Chick Corea á sviðinu í Eldborgarsal Hörpu á dögunum. Hann var nokkuð hissa á húsinu og landinu. Listamaðurinn tók vissulega nokkuð djúpt í árinni en víst er Ísland lítið land og alls ekki sjálfgefið að hinn stóri heimur viti af okkur hér í hafinu, jafnvel þó um sé að ræða víðsýnt fólk.</p> <p>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; Ísland hefur ýmislegt fram að færa. Skal þar fyrst telja náttúruna sem við verðum að standa vörð um fyrir komandi kynslóðir, gesti okkar og okkur sjálf. Nálægðin við óbeislaða náttúru, sjávarsíðuna, víðerni og fjallaloft má svo sannarlega flokka til forréttinda á nýrri öld. Eftirspurnin eftir því að koma til Íslands er einnig til staðar, það sést best á þeirri fjölgun erlendra ferðamanna sem orðið hefur á undanförnum árum og þeim fjölgar enn.</p> <p><span>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> Stoðirnar sem ferðaþjónustan byggir á eru nokkrar. Flugsamgöngur þurfa að vera tryggar og aðstaða til að taka á móti gestunum til staðar. Reynslan af heimsókninni þarf að vera ánægjuleg og upplifunin þannig að gesturinn greini frá henni þegar heim er komið. Þeir sem ferðast um landið hafa frá ýmsu að segja en dvölin veltur hins vegar á tveimur atriðum, náttúru og menningu. Menningarlífið á Íslandi er öflugt og í kjölfar efnahagshrunsins árið 2008 hefur það náð að standa af sér áföll og niðurskurð. Stuðning við menningarstofnanir og listir í landinu þarf þó að byggja upp aftur til framtíðar. Rökin fyrir því er fyrst og fremst að finna í menningunni sjálfri sem veitir okkur lífsfyllingu og ánægju en listir og menning treysta einnig fjölbreytt atvinnulíf þar sem sköpun verður sífellt mikilvægari þáttur. <span>&#160;</span></p> <h3><strong>Kynning á íslenskum listum</strong></h3> <p>Hvað menningu varðar er einkar mikilvægt að við látum vita af okkur út í hinum stóra heimi, enda höfum við margt fram að færa. Alþjóðlegt samstarf og samskipti eru mikilvæg svo að þeir sem starfa á vettvangi menningar og lista fái erlendan samanburð til að þroskast og dafna. <span>&#160;</span>Nefna má fjölmörg dæmi um að íslenskir listamenn nái góðum árangri með verkum sínum erlendis þessi misserin. Útgáfa á íslenskum samtímabókmenntum er með miklum blóma, tónlistarmenn vekja athygli og aðdáun og ferðast um heiminn til að syngja og leika, myndlistarmenn ná í auknum mæli að byggja tengslanet sín við erlenda sýningarsali og hátíðir og þannig mætti lengi telja.<span>&#160;</span></p> <p><span>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> Stuðningur stjórnvalda skiptir miklu máli í þessu sambandi og hann hefur einkum farið fram í gegnum kynningarmiðstöðvar listgreinanna sem komist hafa á laggirnar á undanförnum árum. Kvikmyndamiðstöð Íslands ýtir undir markaðssetningu og kynningu á kvikmyndum, ÚTÓN hefur eflt útflutning á íslenskri tónlist, Hönnunarmiðstöð hefur náð að byggja upp HönnunarMars í Reykjavík sem vakið hefur alþjóðlega athygli og Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar hefur haldið vel utan um þátttöku Íslands á myndlistartvíæringnum í Feneyjum, svo ágæt dæmi séu nefnd.<span>&#160;</span> Stuðning við kynningu á íslenskum bókmenntum stendur til að efla með tilkomu nýrrar miðstöðvar um þær og einnig er í frumvarpi til sviðslistalaga gert ráð fyrir stofnun kynningarmiðstöðvar um íslenskar sviðslistir. Mikilvægt er að kanna hvort þessum aðilum kunni að reynast betur til framtíðar að hafa með sér samstarf eða nánari samvinnu því að listgreinarnar styðja hvor aðra eins og menn vita. <span>&#160;</span></p> <p>Stuðningur stjórnvalda við kynningu á íslenskum listum á erlendri grund þarf að vera byggður á faglegum forsendum og þar gegnir þekking þeirra sem stýra miðstöðvunum lykilmáli. Þær þarf að efla um leið og tryggt er að stuðningurinn sé í takt við þá fjölbreytni og kraft sem finna má í íslensku menningarlífi. Verkefnið skiptir ekki aðeins listamenn máli, heldur okkur öll. Menning og listir leggja til sjálfsmyndar þjóðarinnar og efla sköpunarkraft með henni, veita okkur og gestum okkar ánægju og innblástur. <span>&#160;</span><span>&#160;</span></p> <p>&#160;Veröldin er stór, þjóðirnar margar og möguleikarnir endalausir. Látum fleiri vita af okkur og okkar kraftmiklu listum. Íslenskar listir eiga erindi við heimsbyggðina.</p> <p><strong>Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra</strong></p>

2012-05-09 00:00:0909. maí 2012Ávarp Katrínar Jakobsdóttur við setningu átaksins Hjólað í vinnuna, flutt í Laugardal í Reykjavík 9. maí 2012

<p>Átakið Hjólað í vinnuna er nú að fara af stað í tíunda sinn. Verkefni eins og þetta eldast misjafnlega en Hjólað í vinnuna hefur náð að eflast og virðist áhugi almennings á umhverfisvænum ferðamáta vera að aukast ef tekið er mið af þátttökunni sem hefur aukist jafnt og þétt. Enda er eitt meginmarkmið Hjólað í vinnuna að vekja athygli á hjólreiðum sem heilsusamlegum, hagkvæmum og umhverfisvænum samgöngumáta. Ég get einnig sagt það með nokkru stolti að hópur starfsmanna úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu hefur tekið þátt í verkefninu frá upphafi og þeir standa sig bara býsna vel.</p> <p>Mig langar til þess að minnast á að nýverið gaf mennta- og menningarmálaráðuneytið út stefnumótun í íþróttamálum. Þar er sérkafli um almenningsíþróttir og segir í inngangi þess kafla að íþróttaiðkun almennings sé einn af lykilþáttum sem geta haft áhrif á lífsstíl fólks og leitt til heilbrigðara lífernis. Ein af þeim leiðum sem lagt er upp með er að styðja við almenningsíþróttaverkefni sem stuðla að heilbrigði þjóðarinnar. Ég held líka að með stuðningi við Hjólað í vinnuna og önnur verkefni á sviði almenningsíþrótta minnum við á mikilvægi þess að gera góða hreyfingu að daglegri venju.</p> <p>Í stefnunni eru vinnustaðir einnig hvattir til þess að gera ráð fyrir reiðhjólageymslum, sturtum og búningsaðstöðu og svo eru sveitarfélög einnig hvött til þess í skipulagsvinnu sinni að gera ráð fyrir reiðhjóla- og göngustígum. Hvað þetta varðar hefur þróunin verið jákvæð á undanförnum árum og hafa samgöngur batnað verulega þó enn sé verk óunnið.&#160; Þó að bensínverð sé hátt nú um stundir tel ég að betri samgöngur hjólafólks haldist í hendur við aukinn hjólreiðaáhuga sem svo sannarlega birtist í verkefninu Hjólað í vinnuna.</p> <p><span>Við vitum öll að það getur verið frelsandi og frískandi að stíga upp hjól og þjóta áfram með vindinn í hárinu.&#160;</span></p>

2012-05-07 00:00:0707. maí 2012Máltækni fyrir alla

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við opnun ráðstefnu um máltækni í Háskóla Íslands 27. apríl 2012.<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við opnun ráðstefnu um máltækni í Háskóla Íslands 27. apríl 2012.</p> <p>Góðir ráðstefnugestir og allt áhugafólk um íslenskt mál og máltækni.</p> <p>Það er mér sönn ánægja að fá að ávarpa þessa ráðstefnu sem ber yfirskriftina Máltækni fyrir alla. Ég vil byrja að þakka sérstaklega þeim sem standa fyrir ráðstefnunni fyrir þeirra framlag, þ.e. Íslenskri málnefnd, máltæknisetri og aðstandendum META-NORD verkefnisins sem hefur m.a. að markmiði að kynna og efla máltækni á Norðurlöndum og í Eystrasaltslöndunum. Hér gefst gott tækifæri fyrir allt áhugafólk um íslenskt mál, málrækt, máltækni og upplýsingatækni til að fræðast og stilla saman strengi. Íslensk málnefnd leggur á þessu ári sérstaka áherslu á íslensku í tölvum enda mikilvægur málaflokkur.</p> <p>Það var mikið gleðiefni þegar Íslendingar eignuðust opinbera málstefnu í fyrsta sinn hinn 12. mars 2009 en þá samþykkti Alþingi tillögur Íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu sem opinbera stefnu í málefnum íslenskrar tungu. Samþykkt Alþingis markaði þannig tímamót í sögu tungunnar.</p> <p>Í íslenskri málstefnu er megináhersla lögð á að treysta stöðu íslenskrar tungu í samfélaginu. Aðalmarkmið stefnunnar er að tryggja að íslenska verði áfram notuð á öllum sviðum íslensks samfélags. Íslenska er sameign okkar sem tölum hana og því er framtíð hennar í okkar höndum.</p> <p>Nýir tímar færa okkur ný úrlausnarefni og málstefnuna verðum við þess vegna að endurskoða reglulega. Líklega verðum við ekki alltaf sammála um aðferðir og áherslur en mestu varðar að við séum sammála um að vinna öll að því aðalmarkmiði málstefnunnar að tryggja að íslenska verði áfram notuð um allt sem við hugsum og tökum okkur fyrir hendur alls staðar í íslensku samfélagi.<span>&#160;</span> Þannig tryggjum við best framtíð íslenskrar tungu óháð tækninýjungum<span>&#160;</span> og aðferðum til málnotkunar. Í málstefnunni er sett það meginmarkmið að<span>&#160;&#160;</span> íslensk tunga verði nothæf<span>&#160;</span> og notuð á öllum þeim sviðum innan tölvu og upplýsingatækninnar sem varða daglegt líf alls almennings.</p> <p>Á undanförnum árum hefur tölvu- og upplýsingatæknin og<span>&#160;</span> rafræn samskipti haldið innreið sína á æ fleiri svið og er nú mikilvægur<span>&#160;</span> og sjálfsagður þáttur í daglegu lífi alls almennings í landinu<span>&#160;</span> í öllum aldurshópum.<span>&#160;</span> Einn kafli íslenskrar málstefnu snýr að íslensku í tölvuheiminum. Þar er lauslega rakið margháttað og mikilvægt starf<span>&#160;</span> hér á landi í þágu<span>&#160;</span> máltækni. Þar er dregin upp dökk mynd um horfur á þessu sviði<span>&#160;</span> miðað við öra tækniþróun en takmarkaðar aðgerðir samhliða í íslenskri máltækni. Þar er bent á þá staðreynd að tungumál tækninnar sé enska og verði það einnig á hér á landi nema gripið sé til<span>&#160;</span> viðeigandi aðgerða. Í málstefnunni eru sett fram ýmis markmið á þessu sviði, bæði sem lúta að skólakerfinu og einnig að þróun máltækni almennt.</p> <p>Ráðuneytið hefur fylgt eftir málstefnunni á undanförnum árum með ýmsum hætti. Í því skyni hefur sérstakur samráðshópur ráðuneytisins og Íslenskrar málnefndar unnið að því að fylgja einstökum tillögum eftir, þar með talið tillögum um íslensku í tölvuheiminum. Skipaður var sérstakur vinnuhópur sem hefur það hlutverk að fylgja eftir stefnu um notendaviðmót á íslensku í skólum á öllum skólastigum og hins vegar að gera áætlun um aðrar aðgerðir sem tilgreindar eru í málstefnunni um íslensku í tölvuheiminum, þar með talið á sviði máltækni.</p> <p>Ráðuneytið hefur með beinum hætti hvatt skóla á öllum skólastigum til að taka upp stýrikerfi á íslensku í tölvum sínum, en þrátt fyrir að íslensku þýðingarnar hafi fengist án endurgjalds fyrir eigendur kerfanna þá hafa þær ekki fengið þá útbreiðslu sem vænta mætti. Þar skiptir hugarfar einnig miklu máli og má í því sambandi benda á að Reykjavíkurborg hefur nú tekið upp íslenskt notendaviðmót í öllum tölvum í grunnskólum Reykjavíkur og á síðasta ári veitti Íslensk málnefnd Reykjavíkurborg viðurkenningu fyrir störf í þágu íslenskrar tungu. Tungumálið í notendaviðmótinu hefur ótvíræð áhrif á málnotkun notendanna og því skiptir það miklu að tölvur í íslenskum skólum séu með íslensku notendaviðmóti. Nú síðast hafa spjaldtölvur reynst vinsæl kennslutæki í skólastofum grunnskólabarna og eru kjörin til að auka fjölbreytni í kennslu, en þar skortir&#160; því miður á að stýrikerfi og viðmót sé á íslensku.</p> <p>Að beiðni nefndar um íslensku í tölvuheiminum gerði ráðuneytið könnun meðal allra grunnskóla á landinu um tölvur og íslenskt mál. Markmið könnunarinnar var að afla upplýsinga um tölvuumhverfi og íslenskt mál svo fylgja mætti eftir þeim áherslum sem settar eru fram í íslenskri málstefnu. Spurningarnar í könnuninni eru því samdar með hliðsjón af markmiðum íslenskrar málstefnu og í samvinnu við nefnd um íslensku í tölvuheiminum. Spurningalisti var sendur öllum grunnskólum landsins, sem þá voru 170. Spurt var hvort það væri opinber stefna skólans að viðmót á tölvum sem nemendur nota væri á íslensku. Skólastjórar 100 skóla sögðu það vera stefnu síns skóla en 70 svöruðu neitandi. Þeir sem svöruðu neitandi voru beðnir að gera grein fyrir því hvers vegna það væri ekki opinber stefna skólans og voru settar fram mismunandi ástæður fyrir því svo sem tæknilegar ástæður. Þá var spurt hvort notendahugbúnaður væri valinn með tilliti til þess að hann sé fáanlegur með íslensku viðmóti. Skólastjórar 96 skóla sögðu það vera gert en 74 sögðu það ekki vera gert.</p> <p>Ég tel að það komi nokkuð á óvart hversu hátt hlutfall grunnskóla er með íslenskt viðmót í tölvum miðað við það hvernig umræðan hefur verið um þessi mál. Ýmsar aðrar athyglisverðar niðurstöður má lesa út úr þessari könnun sem verður send öllum grunnskólum og birt á vef ráðuneytisins. Einnig er lagt til að nefnd um íslensku í tölvuheiminum verði falið að koma með tillögur að aðgerðum á grundvelli niðurstaðnanna.</p> <p>Því er ekki að leyna að það er áhyggjuefni hversu illa íslenska stendur hvað varðar hugbúnað og gagnasöfn í evrópskum samanburði sem kynnt verður á þessari ráðstefnu. Í því sambandi er bent á að eigi íslenska að vera lífvænleg þjóðtunga í þróuðum heimi verði hún að geta staðið undir kröfum<br /> upplýsingatækninnar. Efling íslenskrar máltækni verði því að vera<br /> grunnþáttur í framkvæmd íslenskrar málstefnu. Ég er innilega sammála þessum fullyrðingum, en það lítur út fyrir að staða þessara mála fari að miklu leyti eftir stærð tungumálanna, þ.e. þeim fjölda sem tala viðkomandi tungumál. Við megum þó ekki láta deigan síga og gefast upp. Við höfum alla burði til að vinna af krafti að máltækniverkefnum á komandi árum. Ég get ekki lofað miklum opinberum framlögum til máltækniverkefna sérstaklega á næstunni í ljósi þröngrar stöðu ríkissjóðs, en ég vonast til að hægt sé að styðja einstök máltækniverkefni í gegnum núverandi sjóðakerfi ríkisins<span>&#160;</span> og mögulega með sérstökum fjárframlögum af fjárlögum. Í þeim efnum óska ég eftir tillögum frá Íslenskri málnefnd og máltæknisetri.</p> <p><span>Ég vil að lokum nota þetta tækifæri til að hvetja ykkur til dáða og um leið þakka öllum þeim sem lagt hafa máltækni lið á einhvern hátt og nýtingu íslensku í tölvuheiminum.</span></p>

2012-05-03 00:00:0303. maí 2012Fjölmiðill í almannaþágu

<p>Grein eftir Katrínu Jakobsdóttur um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið.<br /> </p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg?proc=singleNewsItem" alt="katrin_jakobsdottir_vef" class="media-object"></a><figcaption>katrin_jakobsdottir_vef</figcaption></figure></div><p>Fyrir Alþingi liggur frumvarp mitt til laga um Ríkisútvarpið. Með því er mörkuð sú stefna að Ríkisútvarpið leggi megináherslu á það hlutverk sitt að veita fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Af því leiðir að samfélagslegt hlutverk þess er í forgrunni en viðskiptasjónarmið verða víkjandi. Er þetta í samræmi við það grundvallarsjónarmið sem ríkt hefur í starfsemi ríkisrekinna fjölmiðla annars staðar á Norðurlöndum og víðar, t.d. í Bretlandi, og hefur skapað þeim sérstöðu og traust umfram aðra fjölmiðla.<br /> </p> <p>Með frumvarpinu er tekin sú afstaða að Ríkisútvarpið sé ein af helstu stoðum lýðræðissamfélagsins. Því hlutverki sinnir það með því að veita landsmönnum upplýsingar sem þeir geta treyst að þjóni almannahagsmunum en ekki sérstökum sjónarmiðum eða hagsmunahópum, stjórnmálasamtökum eða einstaklingum. Með því móti gerir Ríkisútvarpið fólki kleift að móta skoðanir sínar og draga ályktanir út frá réttum upplýsingum, að því marki sem það er mögulegt.<br /> <br /> Til að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins gagnvart viðskiptalegum sjónarmiðum gerir frumvarpið ráð fyrir að stofnað verði sérstakt dótturfélag um þá starfsemi Ríkisútvarpsins sem fellur utan fjölmiðlaþjónustu þess í almannaþágu, m.a. sölu auglýsingarýmis. Er einnig kveðið á um að það birti verðskrá vegna sölu á auglýsingarými í dagskrá. Þá verða settar takmarkanir á lengd auglýsingatíma og auglýsingar í miðjum dagskrárliðum gerðar óheimilar. Með þessu er einnig komið til móts við þau sjónarmið að draga eigi úr vægi Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði.<br /> <br /> Með frumvarpinu er menningarhlutverk Ríkisútvarpsins skilgreint nánar en verið hefur og út frá því að Ríkisútvarpið sé ein helsta menningarstofnun landsins. Í því felst að Ríkisútvarpið býður fjölbreytt og vandað menningar- og afþreyingarefni og fjallar um ólík svið íþrótta, lista og menningarlífs á Íslandi og erlendis, auk þess að vera vettvangur umræðna og skoðanaskipta um íslenska menningu og samfélag. Í því samhengi er mikilvægt að hugað sé sérstaklega að þörfum barna og ungmenna. Það er einnig hlutverk Ríkisútvarpsins að leggja rækt við íslenska tungu og kynna sögu þjóðarinnar, menningararfleifð og náttúru. Þá er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði virkur þátttakandi í íslenskri kvikmyndagerð, meðal annars með kaupum frá sjálfstæðum framleiðendum.<br /> <br /> Fleira mætti nefna en það er von mín að ný lög um Ríkisútvarpið styrki enn frekar grunn þess og hlutverk sem fjölmiðill í almannaþágu.</p> <p>Fyrir Alþingi liggur frumvarp mitt til laga um Ríkisútvarpið. Með því er mörkuð sú stefna að Ríkisútvarpið leggi megináherslu á það hlutverk sitt að veita fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Af því leiðir að samfélagslegt hlutverk þess er í forgrunni en viðskiptasjónarmið verða víkjandi. Er þetta í samræmi við það grundvallarsjónarmið sem ríkt hefur í starfsemi ríkisrekinna fjölmiðla annars staðar á Norðurlöndum og víðar, t.d. í Bretlandi, og hefur skapað þeim sérstöðu og traust umfram aðra fjölmiðla.<br /> </p> <p>Katrín Jakobsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra.</p> <p>Greinin birtist í Fréttablaðinu 28. apríl 2012.</p>

2012-04-26 00:00:2626. apríl 2012Opnun hátíðarinnar Laxness í lifandi myndum

<span>Katrín Jakobsdóttir opnaði kvikmyndahátíð í</span> <span>Bíó Paradís með myndum sem gerðar voru eftir verkum Halldórs Laxness</span><span><br /> Kvikmyndahátíðin „Laxness í lifandi myndum“ var opnuð í Bíó Paradís</span> <span>23. apríl 2012 og Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra flutti ávarp við það tilefni.</span> <p><br /> </p> <p>Góðir gestir</p> <p><em>„Ég er með geysileg prójékt í höfðinu, sem ég get ekki trúað neinum fyrir sem stendur, en ég lofa þér því að eftir nokkur ár skaltu heyra mig öskra ofan af húsaþökunum í stórri borg, - líklega ofan af skyscraper.“</em></p> <p>Þetta ritaði Halldór Laxness í bréfi til góðvinar síns Kristjáns Albertssonar árið 1927 þegar hann var nýkominn til Vesturheims. Ekki er hægt að segja annað en að Halldór hafi tekið ameríska drauminn með trompi – væntingar hans voru alla vega slíkar að ekkert dugði annað en að setja stefnuna á Hollywood og „semja 10 kvikmyndir“ eins og hann sagðist ætla að gera í bréfi til annars vinar síns, Erlends Guðmundsonar í Unuhúsi.</p> <p>Halldór Laxness áttaði sig fullvel á áhrifamætti kvikmyndarinnar sem svo oft hefur verið nefnd merkasta listform tuttugustu aldarinnar og hann taldi sjálfur þá „lýðræðislegustu skemmtun sem upp hafi verið fundin.“</p> <p>Í hugvísindum á borð við sagnfræði eru orð eins og <em>ef</em> og <em>hefði</em> ekki sérlega vinsæl til brúks eða líkleg til fræðilegs árangurs, en það má á mjög svo óvísindalegan máta velta fyrir sér hvernig ferill kvikmyndagerðarmannsins Halldórs Laxness hefði mögulega geta þróast ef Halldór og Hollywood hefðu smollið betur saman. Þetta er ekki síst áhugvert að hugleiða nú, 85 árum síðar, þegar Íslenskir listamenn eru svo sannarlega farnir að fá stór tækifæri í draumaverksmiðjunni miklu á strönd Kyrrahafsins og leika þar í myndum, vinna við klippingar, semja tónlist – meira að segja leikstýra stórmyndum.<span>&#160;&#160;&#160;</span></p> <p>Það var e.t.v. okkar lán að Halldór Laxness eða <em>Hall d‘Or</em> eins og sumir í kvikmyndabransanum (<em>in movie circles</em>) vildu kalla hann þar vestra, náði ekki lengra sem <em>filmurithöfundur</em> í Vesturheimi. Um leið má þó auðvitað velta fyrir sér hvort kvikmyndasagan hafi þarna orðið af miklum meistaraverkum. Um þetta er erfitt að dæma, því eins og menn vita mæta vel eru þær margar kvikmyndirnar sem ekki ná fram að ganga, bæði þar vestra og víða annars staðar.<span>&#160;</span> Allavega fór það svo að drög Halldórs að kvikmyndahandritum urðu aðeins drög.</p> <p>Ísland var á þessum tíma, og líklega oft síðan, ekki nægilega stórt svið fyrir listamann á borð við Halldór Laxness. Svo fór að honum leist ekki nægilega vel á kvikmyndaiðnaðinn og hann var gagnrýninn á listrænt gildi draumaverksmiðjunar sem var á þessum árum að ræsa sínar miklu vélar. Talkvikmyndir voru að koma til sögunnar einmitt um þetta leyti og kvikmyndaiðnaðurinn í mikilli deiglu.</p> <p>Sagan af væntingum Halldórs til kvikmyndabransans er í dag forvitnileg ungum íslenskum listamönnum sem í síauknum mæli leggja land undir fót með fjölbreytta listsköpun sína frá Íslandi til að syngja, leika, stýra eða skrifa fyrir heiminn. Um þessa þrá og þessar væntingar má lesa í bréfum Halldórs og bókunum, sem hafa verið ritaðar um lífshlaup hans.</p> <p>Hér á þessari hátíð sem nú er að hefjast eru það hinar lifandi myndir af verkum Laxness og af honum sjálfum sem eru í forgrunni. Kvikmyndaðlögun á miklum bókmenntaverkum getur reynst vandasamt verkefni og margar af persónum og atvikum í bókum Laxness er vart hægt að sjá fyrir sér á hvítu tjaldi. En í sumum tilvikum hefur tekist vel til og kvikmyndaaðlögunin hefur haft jákvæð áhrif á upplifun lesandans af sígildum verkum skáldsins. Þannig er Sigurður Sigurjónsson í huga margra hinn eini sanni Umbi í Kristinhaldinu, hafi maður séð myndina. Það er erfitt að þurrka leikarann út og smíða annan Umba í kollinum við lesturinn.&#160;</p> <p>Margar kvikmyndanna sem gerðar hafa verið eftir verkum Halldórs eru merkur vitnisburður um íslenska kvikmyndagerð á ákveðnum tímaskeiðum, en einnig merkar þegar við hugsum um viðtökur og tilfinningu fyrir verkum Halldórs sem þjóðin hefur ræktað með sér í gegnum árin.</p> <p>Eitt hundrað og tíu ár eru liðin frá fæðingu Halldórs Laxness og vitanlega má víða greina spor hans í íslenskri menningu, ekki aðeins í bókmenntalífinu. Verk hans koma inn á fjölmörg svið íslenskra lista og menningar. Mikið verk er óunnið í greiningu verka hans, ævisögur hafa treyst grundvöllinn, leikgerðir eru unnar og loks eru það kvikmyndirnar sem hafa bæði gert höfundinum og verkum hans skil á ýmsan hátt.</p> <p>Það er gaman að sjá að ólíkir aðilar í íslensku menningarlífi komi saman til að standa að slíkri hátíð: Gljúfrasteinn vitanlega, Bíóparadís, Ríkisútvarpið, Kvikmyndasafn Íslands, framleiðendur og leikstjórar myndanna.</p> <p><span>Aðstandendum óska ég til hamingju með hátíðina og gestum góðrar skemmtunar.</span></p>

2012-04-19 00:00:1919. apríl 2012Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra flutti predikum á skátamessu í Hallgrímskirkju á sumardaginn fyrsta

<p>Á sumardaginn fyrsta, 19. apríl 2012, flutti Katrín Jakobsdóttir predikun á skátamessu í Hallgrímskirkju.</p> <p>Forseti Íslands, kæru skátar, kæru gestir.</p> <p>Sumarið er gengið í garð samkvæmt dagatalinu. Sem betur fer halda Íslendingar enn hátíðlegan þennan gleðidag, sumardaginn fyrsta, sem raunar er stundum lítt sumarlegur. Þórarinn Eldjárn orti gott kvæði um þennan ágæta dag sem kallast Sumardagurinn frysti. Þar segir meðal annars:</p> <p>&#160;</p> <p>Menn elta sífellt ólar</p> <p>við öfl sem landið hrista:</p> <p>Enginn sá til sólar</p> <p>á sumardaginn frysta.</p> <p>---</p> <p>Mjóir menn og feitir</p> <p>marga hlutu gusu.</p> <p>Léku lúðrasveitir</p> <p>lög sem úti frusu.</p> <p>&#160;</p> <p>Sem betur fer frystir ekki í dag þó að enn sé ekki orðið verulega hlýtt. En eins og sonur minn orðaði það í gær: Á sumrin er ekki alltaf heitt en þá er bjart og þá eru allir úti að leika. Það er öruggt merki þess að sumarið gengur í garð að skyndilega tínast börn út úr öllum húsum og fara að leika sér á öllum mögulegum og ómögulegum leiksvæðum. Þau snúa rjóð og sæl heim og húsin fyllast af „útilykt“ – við loftum út og þetta er ekki ólíkt því að koma úr kafi, oft eftir langan og dimman vetur.</p> <p>Það gleður mig fátt meira en að heyra óminn af útileikjum barna sem færir mér heim sanninn um að ennþá fara íslensk börn út að leika og finna þar alls kyns ævintýri í hversdagslífinu. Ímyndunaraflið lifir enn góðu lífi, sem betur fer.</p> <p>Sjálf ólst ég upp við hliðina á Laugardalnum þegar hann var einn mói og ekki enn deiliskipulagður samkvæmt kröfum nútímans. Þar voru þá enn skurðir og búskapur á einum bæ og engir fullorðnir nærri og vissu ekkert af öllum ævintýrunum sem ég og mínir vinir úr nærliggjandi blokkum lentum. Við lögðum planka yfir skurði og földum okkur í háum stráum, lékum indjána og kúreka, löggur og bófa. Ekki þarf að taka það fram að ég var strax orðin stjórnmálamaður af lífi og sál, ég reyndi alltaf að vera annars vegar indjáni (og standa með minnihlutanum) og hins vegar lögga (í liði með réttvísinni). En núna er Laugardalurinn&#160; löngu orðinn þrælskipulagður og er reyndar frábært útivistarsvæði þó að það sé með öðrum hætti en hina gömlu góðu daga.</p> <p>Ég er líka orðin háöldruð allavega miðað við ungskátanna í þessari messu og margt hefur breyst frá mínum bernskuárum. Líf barna og unglinga er orðið talsvert skipulagðara og meira framboð er af alls kyns starfi, hvort sem er skólastarfi eða frístundastarfi. Sumir sakna gamalla tíma, frelsis og tímaleysis sem margir tengja fortíðinni, en ég hygg þó að fleiri fagni faglegu frístundastarfi þar sem börn kynnast krefjandi verkefnum og fá tækifæri til að rækta ýmsa og ólíka hæfileika.</p> <p>Þar hafa skátarnir svo sannarlega skipt máli. Skátarnir fagna hundrað ára afmæli sínu í ár og margt hefur auðvitað breyst í samfélaginu frá árinu 1912 en Skátafélag Reykjavíkur var stofnað þá upp úr skátaflokki sem Ingvar Ólafsson stofnaði 1911 en sá flutti hugmyndir skátahreyfingarinnar heim frá Danmörku. Friðrik Friðriksson var svo aðalhvatamaðurinn að stofnun skátafélagsins Væringja innan vébanda KFUM en séra Friðrik var mikill brautryðjandi í íslensku æskulýðsstarfi, og stóð ekki aðeins að starfsemi KFUM heldur einnig skátanna, stofnaði líka reykvíska íþróttafélagið Val og raunar fleiri íþróttafélög, þeirra á meðal eitt sem bar nafnið Hvatur – og hefur ekki átt sama árangri að fagna og Valur.</p> <p>Saga skátanna er áhugaverð og ekki síst er gaman að skoða gamlar skátabækur, barnabækur, sem sumar hverjar eru hugsaðar í uppeldisskyni og segja frá ævintýrum ungra skáta. Ungskátarnir lenda gjarnan í miklum hremmingum en komast í gegnum þær með hugprýðina að vopni eða eins og segir aftan á skátasögunni Ylfingahópur Simma sem kom út íslenskri þýðingu 1950 hjá Úlfljóti: „Þó fer svo að lokum að ylfingunum [sem eru ungir og hraustir skátar] tekst að sigra „Rauðu Loppuna“ [sem er óaldarflokkur ungra drengja] — ekki með hrekkjum og brellum — heldur með góðmennsku sinni og yfirburðum. Flestar eru sögurnar sagðar „hollar aflestrar“ og á einni þeirri sem heitir einfaldlega Ljósálfarnir og kom út á íslensku 1951 stendur að sagan kenni „börnunum hvernig þau eigi að koma fram til gagns og ánægju fyrir mömmu og pabba“. Ég bendi öllum foreldrum á þetta lesefni!</p> <p>Já, það hefur margt breyst á sextíu árum frá því að þessar bækur komu út og víst er að íslenskt samfélag hefur tekið stakkaskiptum á þeirri öld sem Skátarnir hafa verið til og gengið í gegnum heila iðnbyltingu með tilheyrandi þróun borgarsamfélags. Sífellt fleiri búa í þéttbýli og eru þar af leiðandi ekki í daglegri snertingu við náttúruna. Nú er það svo að á Íslandi er náttúran líklega sýnilegri en víðast hvar annars staðar enda landið strjálbýlt og ósnortin víðerni einn mesti fjársjóður sem við eigum. Margar einstakar náttúruperlur má líka finna innan þéttbýlis. Eigi að síður er það svo að mörg börn eru keyrð á milli staða og komast því miður sjaldan í snertingu við náttúruna sjálfa. Þetta er ekki séríslenskt fyrirbæri heldur er heimurinn í auknum mæli að verða manngerðari.</p> <p>Þegar ég tók þátt í stofnun Náttúruskóla Reykjavíkur var ein af ástæðum þess að í grunnskólum Reykjavíkur fundu menn fyrir því að þeim börnum fór fjölgandi sem ekki höfðu kynnst mold nema af afspurn, aldrei gróðursett, vaðið í læk eða fylgst með briminu í fjörunni.&#160; Því var farið í sérstakt átak í svokallaðri útikennslu og æ fleiri skólar tóku upp vettvangsnám þar sem börnin fengu að þreifa á náttúrunni í bókstaflegum skilningi. Á þessum vettvangi hefur einmitt verið virkt samstarf við skátana sem hafa einmitt staðið fremst í flokki í að kenna börnum að spjara sig í náttúrunni, bera virðingu fyrir henni og bera skynbragð á að maður og náttúra hljóta alltaf að þurfa að lifa saman í friði.</p> <p>Þó að ýmsir telji að skátarnir eyði sínum tíma fyrst og fremst i að hnýta hnúta (sem er í sjálfu sér gagnlegt og nytsamlegt) þá eru hnútahnýtingarnar einkum&#160; táknrænar fyrir að kunna að bjarga sér úti í náttúrunni en fyrsta markmið íslensku skátahreyfingarinnar er að skátar sýni sjálfum sér, öðrum og umhverfinu virðingu. Þetta skiptir miklu máli í heimi sem í og með glímir við vandamál sem spretta af því að menn hafi gengið of langt fram án þess að sýna umhverfinu virðingu.</p> <p>Markmið skátahreyfingarinnar – sem margir þekkja fyrst og fremst út frá kjörorðinu ÁVALLT VIÐBÚINN – eru áhugaverð fyrir alla þá sem hafa áhuga á samfélagsþróun því að þau sýna að skátahreyfingin hefur fylgst með samfélagsbreytingum og þróast í takt við tímann. Í markmiðunum er meðal annars lögð áhersla á að taka tillit til skoðana og tilfinninga annarra, efla baráttu gegn ranglæti og fyrir betra samfélagi og áhersla lögð á að vera skapandi og sjálfstæð í hugsun, orði og verki – sem er einmitt það sem eru stærstu áhersluatriðin í nýrri námskrá – þar sem lögð er áhersla á lýðræðislega virkni, skapandi og sjálfstæða hugsun og gagnrýna og ábyrga umræðu.</p> <p>Skátahreyfingin hefur sýnt mikið frumkvæði í ýmsum samfélagslegum verkefnum, meðal annars við að fræða ungmenni um umferðaröryggi og dreifa endurskinsmerkjum, og þá hefur hreyfingin staðið fyrir öflugri kynningu á íslenska fánanum og kynnt fánareglurnar og fánann fyrir æsku landsins og almenningi. Það er full ástæða til að vekja athygli á þessari þróun skátanna sem sýnir að samtökin hafa breyst og þróast og taka hlutverk sitt alvarlega og skipta okkur miklu sem störfum að æskulýðsmálum hér á landi. Ég vil nota þetta tækifæri til að minna okkur á að það skiptir miklu hvernig við búum að börnunum okkur, hvort sem er í skólunum, frístundastarfinu eða þá heima við. Framtíð þessa samfélags snýst um hvernig við hugsum um börnin – og markmiðið er að öll börn fái tækifæri til að leyfa hæfileikum sínum að njóta sín.</p> <p>Í mínum huga er þessi tími, vorkoman, tími barnanna. Rétt eins og græðlingarnir gægjast fram, eru börnin að hefja vegferð sína, reyna að fóta sig í lífinu. Það er okkar hinna að búa þeim heilbrigt umhverfi, hlúa að þeim – efla þau og styrkja. Ef það tekst getum við verið ánægð með að skila af okkur nýrri og betri kynslóð.</p> <p>Ég hvet okkur öll til að hugsa vel um æsku þessa lands og fagna um leið sumarkomunni – þetta er dagurinn þar sem við ákveðum að vera bjartsýn, ákveðum að sumarið sé komið hvernig sem viðrar, og hleypum sjálfum okkur út í vorið eins og kálfunum í sveitinni. Njótum þess tíma sem framundan er, og munum hvað við eigum mikinn fjársjóð í okkur sjálfum, þjóðinni, og náttúru þessa lands.</p> <p><span>Gleðilegt sumar.</span></p>

2012-04-16 00:00:1616. apríl 2012Samstarf á sviði minjavörslu

<p><span>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á</span> <span>vorfundi Þjóðminjasafns Íslands, 13. apríl 2012, með fulltrúum byggða- og minjasafna af öllu landinu.</span></p><strong>Vorfundur höfuðsafna 2012</strong> <p>Góðir áheyrendur</p> <p>Nú er að hefjast þriðji vorfundur Þjóðminjasafns Íslands með fulltrúum byggða- og minjasafna af öllu landinu.</p> <p>Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast úr hæfilegri fjarlægð með sífellt auknu samstarfi safna á sviði minjavörslu á undanförnum árum. Það samstarf hefur birst almenningi í ýmsum samstarfsverkefnum á sviði fræðslumála, skráningarmála, í samstarfi um sýningar, millisafnalánum og í faglegu starfi af ýmsu tagi. Það er ljóst að slíkt samstarf á eftir að aukast á komandi árum og bæta varðveislu menningarminja, þjóðinni og gestum hennar til fræðslu og skemmtunar.</p> <p>Vorfundir Þjóðminjasafnsins eru kjörinn vettvangur fyrir söfn á þessu sviði til að bera saman bækur sínar. Af dagskrá fundarins að þessu sinni má sjá að áhersla verður lögð á að greina stöðu mála og með hvaða hætti aukin samvinna getur orðið til að efla starfsemi þeirra aðila er vinna á þessu sviði. Ég vænti þess að hér verði fluttar margar fróðlegar kynningar á fjölbreyttum verkefnum, sem vísað er til í dagskrá fundarins.</p> <p>Á fundum síðustu ára hefur óhjákvæmilega verið rætt um breytingar á lagaumhverfi á þessu sviði og annað er lýtur að starfsumhverfi safna.&#160; Þær lagabreytingar hafa tekið lengri tíma en ætlað var, en nú eru í höfn þrír áfangar af fjórum, ef svo má segja. Á liðnu ári voru samþykkt á Alþingi ný safnalög, ný lög um Þjóðminjasafn Íslands og ný lög um skil menningarverðmæta til annarra landa; þá hefur Alþingi til afgreiðslu frumvarp til laga um menningarminjar, og verði þau samþykkt fyrir þinglok má segja að heildarpakkinn, sem beðið hefur verið eftir, sé kominn. Fjallað verður nánar um þessi lög hér á eftir, en ég vil minna á að með þeim sjáum við loks fyrir endann á margra ára ferli við endurskoðun gildandi laga, þar sem leitað hefur verið álits fjölda aðila auk þess sem almenn kynning og samráð við hagsmunaaðila hefur haft veruleg áhrif á gerð þeirra, vonandi til hins betra. Stefnt er að því að öll þessi lög taki gildi um næstu áramót, og verður fróðlegt að meta að nokkrum árum liðnum reynsluna af þeim breytingum sem í þeim felast.</p> <p>Orðið hefur önnur mikilvæg breyting á starfsumhverfi safna á þessu ári vegna breytinga sem urðu í fjárlögum ársins á veitingum styrkja til ýmissa verkefna, m.a. á sviði menningarmála. Fjárlaganefnd Alþingis hafði um árabil gert tillögur um bein framlög til verkefna á fjárlögum, og námu slík framlög orðið oft hundruðum milljóna króna. Nú varð að samkomulagi að leggja þetta fyrirkomulag af, en að beina umræddu fé til viðeigandi sjóða, menningarsamninga eða til ráðuneyta til að tryggja eftir því sem kostur er að faglega væri staðið að úthlutun framlaga. Þessi breyting þýddi m.a. að framlag til safnasjóðs jókst um 30% milli ára, og er það fagnaðarefni á tímum almenns samdráttar í fjárveitingum ríkisins á öllum sviðum. Það er mín skoðun að slíku fé til verkefna á sviði menningarmála eigi að beina í auknum mæli inni í faglegt úthlutunarferli sjóðanna.</p> <p>Að lokum vil ég nefna að innan ráðuneytisins er nú unnið að mótun sérstakrar menningarstefnu. Oft hefur verið bent á að í reynd hafi menningarstefna stjórnvalda legið fyrir alla tíð, og hafi komið fram í lögum, reglugerðum og fjárveitingum á þessu sviði. Engu að síður tel ég rétt að slík stefna verði skilgreind sérstaklega, þar sem staðan verði metin, en einnig verði litið til framtíðar og gerðar nokkrar áætlanir um hvert skuli stefna, án þess þó að þar verði um að ræða langa óska- eða loforða lista um fé og framkvæmdir gagnvart þeim fjölmörgu aðilum sem starfa á menningarlista í landinu.</p> <p>Ég vænti þess að þegar fyrstu drög að þessu skjali liggi&#160; fyrir á næstu mánuðum og að einnig geti skapast frjó og jákvæð umræða um þessi mál, sem geti orðið grundvöllur góðar samstöðu um hvert skuli haldið á þessum sviðum á komandi árum.</p> <p>Það eru því næg viðfangsefni framundan á sviði menningarmála, og spennandi tímar framundan fyrir söfn landsins. Söfnin gegna veigamiklu hlutverki í sjálfsmynd þjóðarinnar og ennfremur í þeirri mynd sem við sínum heiminum.</p> <p>Ég vil því óska ykkur góðs gengis við þau verkefni sem verða tekin fyrir á þessum vorfundi Þjóðminjasafns Íslands 2012 sem og í framtíðinni.&#160;</p> <p>&#160;</p>

2012-03-07 00:00:0707. mars 2012Framlag listamanns til samfélagsumræðu

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur við opnun sýningar á verkum Rúríar i Listasafni Íslands.</p><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur við opnun sýningar á verkum Rúríar i Listasafni Íslands, 2. mars 2012.</p> <p>Árið 1974, fyrir bráðum fjörutíu árum, stendur ung kona með sleggju á miðju á Lækjartorgi. Þetta er kona sem greinilega er tilbúin í hvað sem er. Þennan dag ætlar hún sér ekki að ráðast á vegfarendur við torgið og ekki heldur á húsnæði helstu fyrirtækja eða stofnanna samfélagsins, sem þá raða sér niður í húsin allt um kringum hana. Þarna er á ferðinni listakonan Rúrí sem ætlar sér sem snöggvast að ráðast gegn því sem e.t.v. er stærsta birtingarmynd valdsins hér á Vesturlöndum, nefnilega gegn valdi peninganna. Birtingarmynd fjármagnsins, sem í þessum gjörningi er skúlptúr og hún beitir sleggjunni síðan á með góðum árangri, er gyllt bifreið. Tegundin er Mercedes Benz. Bæði skúlptúrinn og gjörningurinn lífga í stutta stund við þetta torg, sem yfirleitt lifnar aðeins við með sérstöku átaki veðurguðanna eða borgaryfirvalda.&#160;&#160;&#160;</p> <p>Fólk safnast saman í kringum listakonuna og bílinn þegar barningurinn byrjar. Það heyrist bæði hneykslun og aðdáun hjá viðstöddum og þá er tilganginum líklegast náð. Fórnarlambið þennan dag er ekki bara gyllti bíllinn, heldur iðnvæddur kapítalismi eins og hann leggur sig og allt sem hann inniber: mengunin, sóunin, efnishyggjan, feðraveldið. Bardaginn er kannski skýrt afmarkaður en það er engu að síður listakonan sem fer með sigur að hólmi þennan dag. Eftir stendur áhrifaríkt augnablik í íslenskri myndlistarsögu.</p> <p>Listamaður eins og Rúrí stefnir alltaf að hinu ómögulega, einfaldlega af því að það er eftirsóknarvert og þroskandi að eiga sér stórt takmark. Þess vegna var ekkert mál að ráðast gegn fjármagninu, þarna um árið, sem vissulega er oft hreyfiafl til góðra verka en getur einnig verið heftandi og íþyngjandi, sérstaklega þegar kemur að frjálsri sköpun og tjáningu. Rúrí hefur engu að síður látið fátt stoppa sig. Hvað hefur hún til dæmis oft verið að eltast við regnbogann í verkum sínum, í margbreytilegum myndum? Undir regnboganum er fjársjóður eins og við vitum, en sá leiðarendi fjarlægist hvað sem tautar og raular. Listakonan gefst samt ekki upp. Rúrí reynir að breyta sýn okkar hinna á heiminn, spyrja spurninga, vekja hrifningu, vekja þrá.&#160; Þrá eftir hinu ómögulega.</p> <p>Það þykir ekki alltaf sjálfsagt í myndlistarlífinu að leggja mat á framlag einstakra listamanna til samfélagsumræðu. Þá heyrist oft að listin sé á einhvern óljósan hátt yfir það hafin að taka þátt í málefnum líðandi stundar. Þessu má hins vegar líka snúa á haus og segja að vegna þess að myndlistin er álitin leggja lítið til samfélags umræðunnar, þá séum við einfaldlega ekki að taka nægilega vel eftir því hvað myndlistarmenn hafa fram að færa, hvað þeir eru að reyna að segja okkur í það og það skiptið. Listin er nefnilega aldrei framin í samfélagslegu tómarúmi. Hún á alltaf í einhverju samtali við umhverfi sitt og þá breytir engu hve oft tuggan um „listina listarinnar vegna“ er tuggin.</p> <p>Rúrí býr til nýja sýn á reynsluheim okkar: landið, söguna, náttúruöflin og það hvernig við Íslendingar mátum okkur inn í heiminn. Hver ætlar t.d. að halda því fram að verk Rúríar <em>Archive - Endagered Waters</em>, sem var framlag Íslendinga til Tvíæringsins í Feneyjum árið 2003, hafi ekki verið hárnákvæmt tímasett með hliðsjón af þjóðmálunum í landinu? Spurningin er bara, tókum við nægilega vel eftir? Hefur merking og inntak verksins ekki líka breyst á þeim tæplega tíu árum sem liðin eru?</p> <p>Verk Rúríar eru oft pólitísk í eðli sínu og það er vel. Landsmenn – og stjórnmálamenn þeirra á meðal – þurfa nefnilega á annars konar sýn á hagsmuni og hreyfiöfl samfélagsins að halda. Fjölmiðlar miðla til okkar sinni útgáfu af veruleikanum en sá veruleiki er séður í gegnum ákveðna linsu, eða fer í gegnum prisma-gler og út kemur ákveðinn regnbogi eða ljósbrot (svo að ég noti „rúrísk“ hugtök). Listamenn sýna okkur annars konar regnboga með sínum glerjum og linsum. Þeirra frelsi til gagnrýni er annað en það sem leyfist í hinu opinbera sviðsljósi fjölmiðlanna. Þess vegna þarf að standa vörð um frjálsa sköpun í íslenskum listum. Þess vegna þarf að hvetja til lifandi samspils milli einstakra listamanna og stofnanna samfélagsins á sviði menningar. Slíkt samspil verður til dæmis að veruleika með sýningum á borð við þá sem nú er rétt að opna hér í Listasafni Íslands.</p> <p>Og um leið og ég opna þessa yfirlitssýningu á verkum Rúríar vil ég óska henni og sýningarstjóranum Christian Schoen til hamingju, bæði með sýninguna og hina nýútkomnu glæsilegu bók um listakonuna og verk hennar.</p> <p><span>Til hamingju og takk fyrir</span></p>

2012-03-07 00:00:0707. mars 2012Háskóladagur 2012

<b>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Háskóladeginum 2012 í Háskólanum í Reykjavík</b><p><br /> </p> <p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á Háskóladeginum 2012 í Háskólanum í Reykjavík</p> <p>Kæru gestir.</p> <p>Á undanförnum árum hefur háskólastigið vaxið til muna hér á landi. Nýir háskólar hafa náð fótfestu og námsframboð hefur verið aukið, sérstaklega í rannsóknatengdu námi til meistaragráðu og doktorsgráðu. Ungu fólki standa því fleiri og fjölbreyttari kostir til boða en fyrr og það er til bóta, bæði fyrir þá sem standa frammi fyrir valinu – nema kannski fyrir þá sem þjást af alvarlegum valkvíða – og fyrir samfélagið í heild sinni, sem þarf á fólki að halda með fjölbreytta menntun og þjálfun.</p> <p>Við megum ekki gleyma að það eru forréttindi að hafa val um háskóla og að hafa yfir höfuð möguleika á að sækja háskólanám. Á því hefur orðið mikil breyting á Íslandi á mjög skömmum tíma. Víða um heim er það enn forréttindi fárra að geta sótt háskólamenntun. Skemmst er að minnast atburðar í Suður-Afríku í síðasta mánuði þegar öngþveiti braust út er tugþúsundir ungmenna reyndu að skrá sig til náms við háskólann í Jóhannesarborg, með skelfilegum afleiðingum.</p> <p>Stjórnvöld hafa stutt þennan vöxt háskólastigsins, þrátt fyrir niðurskurð að undanförnu, sem við lítum á sem tímabundið ástand. Háskólarnir hafa unnið með yfirvöldum í því að mæta þessum niðurskurði eftir fremsta megni, ásamt því að opna háskólana og taka á móti fleiri nemendum. Þrátt fyrir augljósa mótsögn í þessum aðgerðum þá er staðreyndin sú að aldrei hafa fleiri nemendur stundað nám við íslenska háskóla og nú.<span>&#160;</span> Það er full ástæða til að hafa áhyggjur ef<span>&#160;</span> niðurskurður verður langvarandi og fer að hafa áhrif á rannsóknir og menntun á Íslandi til framtíðar. Það tekur vissulega mörg ár að byggja upp öflugt starf í háskóla og áhrif þess að loka námsbrautum og draga úr rannsóknarstarfi geta verið mikil til lengri tíma og hugsanlega einnig<span>&#160;</span> á samkeppnishæfni Íslands. Það verður því að stíga varlega til jarðar, því ekki má slaka á gæðum háskólastarfs á Íslandi. En ég vil ítreka að það er stefna stjórnvalda að auka framlög til háskóla og rannsókna um leið og rekstur ríkisins nær betra jafnvægi.</p> <p>Ég minntist á gæði háskólastarfs. Gæðaráð háskólanna er nýtekið til starfaog nú er verið að<span>&#160;</span> undirbúa fyrstu<span>&#160;</span> háskólaúttektina eftir stofnun þess og er það einmitt Háskólinn í Reykjavík sem verður fyrstur í röðinni. Ég ber miklar væntingar til starfs gæðaráðsins og að það muni leiða til betra<span>&#160;</span> og gagnasærra eftirlits með gæðum háskólastarfs hér á landi.</p> <p>Eins og ykkur er sjálfsagt<span>&#160;</span> vel kunnugt um þá starfa sjö háskólar á Íslandi, nokkuð sem kemur á óvart hjá svo fámennri þjóð. Ítrekað hefur verið bent á að fækka ætti háskólum og fá þar með stærri einingar með meiri samstarfi og jafnvel mögulegri sérhæfingu.<span>&#160;</span> Á árinu 2010 gaf ég út stefnu um opinbera háskóla, sem fól m.a.<span>&#160;</span> í sér samstarf<span>&#160;</span> um stofnun samstarfsnets þeirra með hugsanlega sameiningu í huga. Markmiðið er þríþætt: Í fyrsta lagi að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun, sem styrkir framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags. Í öðru lagi að hagræða í rekstri háskólanna til<span>&#160;</span> að fjármunir nýtist sem allra best. Í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar á landinu.</p> <p>Samstarf opinberu háskólanna hefur gengið nokkuð vel og meðal annars má nefna að þeir gerðu á síðasta ári með sér samning um gagnkvæman aðgang nemenda að námskeiðum við skólana. Samningurinn hefur þegar tekið gildi og munu nemendur geta skráð sig í námskeið í öðrum skóla en þeir skráðu sig í upphaflega, án þess að greiða nein viðbótargjöld og án þess að móttökuskólinn setji almenn takmörk á fjölda eininga, sem gestanemandinn tekur með þessum hætti. Þetta er mikilvægt skref í samstarfi háskóla og til mikilla hagsbóta fyrir nemendur. Við væntum þess að einkareknu háskólarnir muni einnig sjá sér hag í að taka þátt í samstarfsnetinu með einhverjum hætti.</p> <p>Í dag er Háskóladagurinn haldinn hátíðlegur og allir háskólar á Íslandi kynna alla þá fjölmörgu möguleika sem þeir bjóða upp á. Háskólinn í Reykjavík kynnir námsframboð sitt hér í sínu húsnæði. Í Háskólabíói verða&#160; Háskólinn á Akureyri, Hólaskóli-Háskólinn á Hólum, Landbúnaðarháskóli Íslands, Listaháskóli Íslands, Keilir og norrænir háskólar með kynningu á sínu námi. Háskóli Íslands kynnir starfsemi sína á ýmsum stöðum á háskólasvæðinu. Háskólinn í Bifröst mun verða í Norræna húsinu.</p> <p>Það verða því kynningar og ýmsir viðburðir á vegum allra<span>&#160;</span> háskólanna hér í Vatnsmýrinni í dag og án efa fjölmargt áhugavert bæði fyrir verðandi háskólanema<span>&#160;</span> og aðra sem leggja leið sína í Vatnsmýrina í dag.</p> <p>Mig langar í lokin til að vekja athygli á kynningu háskóla frá nágrannaríkjum okkar, sem verður í Háskólabíói. Þó að námsframboð hafi aukist mikið hér á landi undanfarin ár þá er enn mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að mennta okkur einnig í útlöndum. Það eykur fjölbreytni og víðsýni í samfélaginu og kemur í veg fyrir stöðnun, ekki síst í háskólasamfélaginu. Ég álit það vera mikinn styrk fyrir íslenska háskóla að hafa kennara og vísindamenn sem búa að reynslu og menntun, sem sótt er bæði innanlands og erlendis.</p> <p>Ég hvet ykkur til að skoða vel háskólana og námsframboðið og nálgast það með opnum huga. Það er stór ákvörðun sem þið standið frammi fyrir, en hún er líka afar spennandi.</p> <p><span>Ég lýsi Háskóladaginn 2012 settan og vona að þið njótið dagsins.</span></p>

2012-03-07 00:00:0707. mars 2012Afhending Eyrarrósarinnar á Bessastöðum

<b>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við afhendingu verðlauna fyrir framúrskarandi menningarverkefni utan höfuðborgarsvæðisins</b><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við afhendingu verðlauna fyrir framúrskarandi menningarverkefni utan höfuðborgarsvæðisins.</p> <p>Forseti Íslands,</p> <p>forsetafrú Dorrit Moussaieff, verndari Eyrarrósarinnar</p> <p>Góðir gestir</p> <p>Við erum hér samankomin að því gleðilega tilefni að Eyrarrósin verður veitt í áttunda sinn í dag. Sem fyrr eru verðlaunin veitt fyrir framúrskarandi menningarverkefni á landsbyggðinni. Eyrarrósin er samstarfsverkefni Listahátíðar í Reykjavík, Byggðastofnunar og Flugfélags Íslands og er ætlað að vekja athygli á því vandaða menningarstarfi sem fram fer utan höfuðborgarsvæðisins. Bakhjarlar Eyrarrósarinnar eiga hrós skilið fyrir þessi fallegu verðlaun og þá hvatningu sem þeim fylgir. Sjálfri eyrarrósinni tekst að vaxa og dafna í harðgerum aðstæðum í náttúrunni. Það er vel við hæfi að verðlaunin séu kennd við þetta fagra, þrautseiga blóm.&#160;&#160;</p> <p>Menningarlíf landsmanna hefur verið í sókn undanfarin ár og á Eyrarrósin vafalaust þátt í þeirri grósku. Í hverju byggðu bóli landsins má njóta afraksturs sköpunargleði og hugvits Íslendinga. Þau verkefni sem tilnefnd eru til Eyrarrósarinnar í ár endurspegla vel fjölbreytnina sem finna má í menningarlandslaginu<em>. Safnasafnið – Alþýðulistasafn Íslands</em> á Akureyri býður gestum í ferðalag um sögu alþýðulistar á Íslandi og kynnir þá jafnframt fyrir ferskum straumum nútímamyndlistar. <em>Sjóræningjahúsið</em> á Vatneyri við Patreksfjörð örvar ímyndunarafl gesta um leið og þeir fræðast um sjórán við strendur landsins. Tónlistarhátíðin <em>Við Djúpið</em> á Ísafirði<span>&#160;</span> hlúir að tónlistarfólki framtíðarinnar og býður gestum upp á framsækna tónleikadagskrá í einstöku umhverfi.</p> <p>Undanfarin ár hafa á þriðja tug verkefna verið tilnefnd til Eyrarrósarinnar, sem undirstrikar að blómlegt menningarlíf einskorðast síður en svo við höfuðborgarsvæðið. Verkefnin hafa skapað störf, styrkt samfélög og veitt innblástur. Ríkidæmi þjóðar er ekki síst mælt í menningarverðmætum hennar.</p> <p><span>Þau verkefni sem tilnefnd eru til Eyrarrósarinnar í ár væru öll vel að verðlaununum komin. Öll bera þau öflugri menningarstarfsemi á landsbyggðinni fagurt vitni. Ég samgleðst þeim innilega með tilnefninguna, sem og væntanlegum handhafa Eyrarrósarinnar 2012. Hjartanlega til hamingju.</span></p>

2012-02-23 00:00:2323. febrúar 2012Katrín Sigurðardóttir fulltrúi Íslands í Feneyjum

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við athöfn í Listasafni Reykjavíkur, 16. febrúar 2012.<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við athöfn í Listasafni Reykjavíkur 16. febrúar 2012 þegar tilkynnt var um fulltrúa Íslands á Feneyjatvíæringnum 2013.<br /> <br /> </p> <h3>Feneyjatvíæringur 2013</h3> <p>Góðir tilheyrendur<br /> Feneyja tvíæringurinn hefur um árabil átt fastan sess í íslensku listalífi, og annað hvert ár fylgjast íslenskir listunnendur, líkt og þeir sem unna fögrum listum um allan heim, vel með því sem kemur fram í borginni við síkin í þessari miklu alþjóðlegu myndlistarveislu. Á sýningunni „Í afbyggingu“ sem nú er í Listasafni Íslands höfum við fengið að njóta þess sem þau Libia Castro og Ólafur Ólafsson sýndu sem fulltrúar Íslands í Feneyjum árið 2011. Þátttaka Íslands á tvíæringnum&#160; krefst mikils undirbúnings, bæði af hálfu listamanna og annarra sem að málinu koma, og ekki er langt til næsta tvíærings, sem hefst í júní 2013. Hér er því rökrétt tækifæri til að kynna hver verður fulltrúi Íslands í Feneyjum á næsta ári.<br /> Um árabil hefur Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, sem annast framkvæmdina, skipað fagráð á sínum vegum til að velja fulltrúa landsins í þessu verkefni. Niðurstaða fagráðsins að þessu sinni er nú komin fram, og það er mér sönn ánægja að tilkynna hér, að fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum árið 2013 verður listakonan Katrín Sigurðardóttir. &#160;<br /> Katrín Sigurðardóttir hefur um árabil verið meðal okkar fremstu listamanna, og hefur skapað sér vaxandi orðstír hér á landi jafnt sem erlendis, einkum í Bandaríkjunum, þar sem hún hefur verið búsett að mestu leyti um árabil. Fjölmargar einkasýningar hennar, bæði hér á landi og erlendis, hafa vakið mikla athygli, og um þær hefur verið fjallað í þekktum listtímaritum, öðrum tímaritum og dagblöðum, svo ekki sé minnst á íslenska fjölmiðla, sem einnig hafa gert list Katrínar góð skil í gegnum árin.<br /> Frami Katrínar ætti ekki að koma neinum þeim á óvart, sem hefur fylgst með ferli hennar. Með sýningu sinni í Listasafni ASÍ 1998 má segja að hún hafi birst okkar sem fullmótaður listamaður, og verk hennar The Green Grass of Home, endurmótun hennar af Miklatúni í formi ferðatösku, gaf tóninn fyrir það meginþema, sem hefur einkennt verk hennar alla tíð síðan; þau vekja samhljóm meðal einstaklinga allra þjóða, þar sem þau fjalla um kortlagningu ferðalaga mannsins í tíma og rúmi, í raunveruleikanum eða í huganum, frá Ísaksskóla í Reykjavík til Metropolitan Museum of Art í New York. Þessi ferðalög vísa ekki til flótta frá einum stað í annan, heldur rannsóknar listakonunnar á því sem hefur verið yfirgefið, og hvernig það verður óaðskiljanlegur hluti af okkur; fjöllin, eyjarnar, húsin, garðarnir – í verkum Katrínar birtist uppsöfnuð lífsreynsla listakonunnar frá barnæsku til fullorðinsára. Í gegnum verk hennar öðlumst við nýja sýn á veruleikann. Stundum er augað gabbað; eyjar sem eru í raun litlar og nettar verða ógnarstórar, jafnvel svo að áhorfandinn upplifir sig sem Gúlliver í Putalandi. Micro og macro eru hugtök sem eiga einkar vel við í list Katrínar.&#160;&#160; &#160;<br /> Viðhorf listakonunnar koma einkar vel fram í lýsingu hennar á hugljúfu verki sem hún skapaði 2010 fyrir Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, Kærleikskúlu ársins, sem Katrín lýsti þannig: „Þegar ég horfði inn í kúluna í fyrstu, þá sá ég fyrir mér þekkt minni; lítinn heim innan í kúlunni og endamörk hans, glerið sjálft eins og sjóndeildarhring þess sem horfir innan úr miðju hans. Kúlan er alheimur í sjálfum sér, en í hönd manns er þessi litla veröld bara ögn í stærri alheimi – sem kannski er líka ögn í enn stærri alheimi, lítill viðkvæmur hlutur í höndum einhvers sem starir innan í hann.“<br /> Í Feneyjum mun Katrín takast á við nýja áskorun, nýtt umhverfi, og um leið nýja möguleika í listsköpun sinni. Í framhaldinu mun sýningin síðan koma til Íslands og verða sett upp hér í Hafnarhúsi Listasafns Reykjavíkur.&#160; Ég er þess fullviss að með dyggri aðstoð sýningarstjórans Mary Ceruti, verkefnisstjórans Ilaria Bonacossa og annarra sem ljá henni lið við þetta verkefni mun Katrín ná að skapa eftirminnilega sýningu, sem verður henni til sóma og okkur Íslendingum og öllum listunnendum til gleði. &#160;<br /> Um leið og ég óska Katrínu til hamingju með að hafa verið valin fulltrúi Íslands á Feneyja tvíæringnum árið 2013 óska ég henni einnig alls velfarnaðar við það mikla viðfangsefni, sem framundan er.<br /> <br /> Takk fyrir.</p>

2012-02-21 00:00:2121. febrúar 2012Dagur menntunar í ferðaþjónustu

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur um starfsmenntun á degi starfsmenntunar í ferðaþjónustu, 16. febrúar 2012.<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur á degi menntunar í ferðaþjónustu, 16. febrúar 2012, sem haldinn var á Hilton hóteli í Reykjavík.<br /> <br /> </p> <h3>Dagur menntunar í ferðaþjónustu</h3> <p>Ágætu fundarmenn!<br /> Mér er það heiður að fá að ávarpa þennan fund um mikilvægi fræðslu og endurmenntunar í ferðaþjónustu.&#160; Ferðaþjónustan er e.t.v. sá geiri atvinnulífsins sem gefur flest tilefni til að bjóða hagnýtt nám, til styttri eða lengri tíma, sem miðar að því að auka færni fólks til starfa. Nú þegar stendur fólki ýmislegt til boða, hvort heldur er á framhaldsskóla- eða viðbótarstigi eða í framhaldsfræðslu. Hér mætti nefna nám eins og Færni í ferðaþjónustu I og II sem veitt er í Menntaskólanum í Kópavogi. Einnig mætti velta fyrir sér snertiflötum náms í ólíkum kerfum og hvort leiðir einstaklinga í gegnum námið séu nógu greiðar.<br /> Starfsmenntamál eru almennt í mikilli deiglu þessi missirin og ýmislegt að gerast, sem ástæða er til að nefna. Vil ég þar einkum nefna þrennt:<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið efndi til fundaraðar í vetur, sem ber yfirskriftina Starfsmenntun – hvert skal stefna? Tilgangurinn með fundunum var að fá fram sjónarmið ýmissa þeirra, sem koma að mótun starfsmenntunar,&#160; heyra um stöðu mála og fá fram upplýsingar um það sem brennur á fólki í hinum ýmsu geirum starfsnáms. Haldnir hafa verið 11 fundir fyrir mismunandi svið starfsmenntunar þar sem fulltrúar skóla, fyrirtækja, starfsgreinaráða, nemenda og náms- og starfsráðgjafa hafa komið saman til þess að ræða málefni starfsmenntunar á sínu sviði. Tæplega 500 manns hafa tekið þátt í fundunum hingað til. Þrátt fyrir að menntun á sviði ferðaþjónustu hafi fengið umfjöllun á einum fundinum, er dýrmætt að aðilar vinnumarkaðarins boði til fundar sem þessa í dag, þar sem kastljósið er eingöngu á ferðaþjónustunni. Ekki veitir af.<br /> En svo ég víki aftur að fundunum þá hefur verið á það bent að nemendur líta ekki síst til fyrirtækja þegar þeir velja sér starfsvettvang og er fullyrt að á sumum sviðum hætti allt að 60% nemenda í námi eftir að hafa reynt fyrir sér á vinnustað. Því hljóta fyrirtækin að gegna lykilhlutverki við að&#160; halda nemendum í starfsnámi, ekki síður en skólarnir.&#160; Brotthvarfið er ekki eingöngu fólgið í því að nemendur flosna upp úr námi í skóla, heldur hætta þeir störfum í fyrirtækjum vegna þess að þeim líst ekki á vinnustaðinn eða á þau störf sem eru í boði. Hér er greinilega verk að vinna og við verðum að fá fyrirtækin í lið með okkur við að gera nám og störf meira aðlaðandi, taka betur á móti nemendum og sinna þeim vel. &#160;<br /> Ráðuneytið hefur upp á síðkastið tekið þátt í tveimur verkefnum í samstarfi við Efnahags- og framfarastofnunina, OECD, annars vegar um brotthvarf og hins vegar um mótun starfsmenntunar á svokölluðu 4. þrepi viðmiðaramma, eða fagháskólastigi. Haldin var ráðstefna hér á landi í nóvember sl. þar sem ræddar voru ýmsar ábendingar frá OECD um íslenska menntakerfið og brotthvarf nemenda. Meðal þess sem þar kom fram var að íslenska starfsmenntakerfið vantaði aðdráttarafl og það væri álitaefni hvort gæði náms væru nægilega mikil. Þarna er átt við gæði í þeim skilningi að atvinnulífið metur ekki starfsmenntun og gerir ekki kröfur um að fá menntað fólk til ýmissa starfa, sem í öðrum löndum krefjast starfsmenntunar. Spurt var hvort námið væri nógu áhugavert og viðeigandi þegar brotthvarfið úr því er svona mikið. Þetta eru spurningar sem við verðum að leita svara við í áframhaldandi samstarfi viðOECD og aðra,sem málið varðar.<br /> Í þriðja lagi vildi ég nefna átaksverkefni ríkisstjórnarinnar Nám er vinnandi vegur, sem er átak í mennta- og atvinnumálum.&#160; Á þessu ári verður varið 300 milljónum króna til ýmissa verkefna, sem ætlað er að efla starfstengt nám á framhaldsskóla- og háskólastigi og auka þátttöku fólks í starfsnámi. Verður fljótlega tilkynnt um ráðstöfun þessa fjármagns og erí því sambandi meðal annars horft til þess að þróa nýtt námsframboð, sem getur vakið áhuga ungs fólks.&#160; Lögð er sérstök áhersla á styttri starfsnámsbrautir og nám á 4. þrepi viðmiðarammans, sem ég vék að áðan. Í þessu átaki felst einnig að veitt verður 150 milljónum króna í vinnustaðanám í ár og næstu tvö árin, samtals 450 milljónum króna. Með þessu framlagi verður unnt að þróa vinnustaðanám samhliða nýjum starfsnámsbrautum.<br /> Loks er þess að geta að nýlega gerði nefnd á mínum vegum tillögu að frumvarpi um vinnustaðanámssjóð, sem ég hyggst leggja fram á yfirstandandi þingi.<br /> Góðir tilheyrendur<br /> Ég nefni þessi atriði hér vegna þess að ég held að þau varpi ljósi á þau margvíslegu verkefni, sem blasa við okkur í starfsmenntun og jafnframt til hvaða ráða stjórnvöld hafa gripið&#160; til að efla og bæta starfsnám. Ég tel að margt af því eigi erindi við þá, sem vilja efla starfsmenntun í ferðaþjónustu, ekki síður en aðra og því vil ég að þið vitið af þeim og kannið með hvaða hætti þeir geta gagnast ykkur.</p>

2012-02-17 00:00:1717. febrúar 2012„Að skrifa konur inn í söguna“

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur á málþingi um hlutdeild og birtingarmyndir kynjanna í sögubókum, sem haldið var í Háskóla Íslands.</p><p>Rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum við Háskóla Íslands efndi til málþings í samvinnu við Jafnréttisstofu, Sagnfræðistofnun og mennta- og menningarmálaráðuneytið um hlutdeild og birtingarmyndir kynjanna í sögubókum. Málþingið, sem bar heitið „Að skrifa konur inn í söguna“, fór fram 10. febrúar 2012 í Háskóla Íslands. Málþingið var haldið til að fylgja eftir þeirri umræðu sem skapaðist í kjölfar rannsóknar Jafnréttisstofu á hlutdeild kvenna í námsbókum í sögu haustið 2011. Hér á eftir fer ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra.</p> <p><em>&#160;„Að skrifa konur inn í söguna“, hlutdeild og birtingarmyndir kynjanna í sögubókum.</em></p> <p>Ef við kjósum að líta á Landnámabók sem heimild um upphaf Íslandsbyggðar gæti sagan hljómað svona: Hallveig Fróðadóttir stýrði stóru búi í Noregi á ófriðartímum á 9. öld. Hún frétti af eyju í vestri og sendi mann sinn til að kanna málið ásamt föruneyti.&#160; Karlarnir höfðu þar vetursetu og komu síðan til baka. Eftir vandlega íhugun ákvað Hallveig að flytja yfir hafið með fjölskyldu, þræla, vinnufólk og búfénað, matarforða, fatnað og áhöld. Siglt var til Íslands þar sem hún nam land árið 874 á milli Ölfusár og Hvalfjarðar og öll nes út með og hafði aðsetur í Reykjavík. Maki Hallveigar var Ingólfur Arnarson.</p> <p>Svona er hins vegar ekki sagt frá í Landnámu og eins og kunnugt er stytta af Ingólfi á Arnarhóli en ekki af Hallveigu. Kyn er þó ekki eina breytan hér því hvorki Ingólfur né Hallveig eru persónur sem byggja á traustum heimildum og bæði teljast tilheyra yfirstétt. Kannski væri nærtækara að tala um þrælinn og ambáttina sem komu til Íslands með Náttfara, sem strauk frá Garðari Svavarssyni, sem fyrstu landnemana og fyrsta konan hafi þannig verið nafnlaus ambátt.</p> <p>Landnáma lýsir atburðum sem gerðust um 250 árum áður en frásögnin var fyrst fest á blað. Ef miðað er við varðveitt afrit bókarinnar getur munurinn numið allt að 400 árum. Þar eru margar konur nafngreindar auk karlanna en Auður djúpúðga er nánast eina kvenmannsnafnið sem ratar á síður námsbóka.</p> <p>Ýmis önnur dæmi má hins vegar finna í Landnámu. Hérna er til dæmis sagt frá snjöllum verslunarmanni meðal landnámsmanna: „Geirríður hét systir Geirröðar [á Eyri], er átt hafði Björn, son Bölverks blindingatrjónu; Þórólfur hét son þeirra. Þau Geirríður fóru til Íslands eftir andlát Bjarnar og voru hinn fyrsta vetur á Eyri. Um vorið gaf Geirröður systur sinni bústað í Borgardal, en Þórólfur fór utan og lagðist í víking. Geirríður sparði ekki mat við menn og lét gera skála sinn um þjóðbraut þvera; hún sat á stóli og laðaði úti gesti, en borð stóð inni jafnan og matur á.“</p> <p>Konur gátu þannig verið frumkvöðlar á ýmsum sviðum, en ekki öllum. Þeim var t.d. bægt frá pólitískum völdum og um það á sagan að snúast, valdakerfi og formgerðir fortíðar, til dæmis þær sem leiddu til undirokunar eins kyns á öðru.</p> <p>Námsbækurnar segja þannig mun meira um valdabaráttu og störf karla en kvenna sem fyrr á öldum unnu meðal annars við vefnað sem var dýrmæt útflutningsvara. Þar höfum við hins vegar dæmi um rannsóknir sem vert væri að greina frá eins og rannsóknir Helga Þorlákssonar á „voðaverkum“ kvenna sem sýna að mikilvægi fátækra kvenna fyrir utanríkisverslun var mikið á fyrstu öldum Íslandssögunnar.</p> <p>Svo mæti líka nefna það að konur koma ekkert síður til greina en karlar sem skúrkar Íslandssögunnar. Til dæmis Guðrún Eggertsdóttir sem bjó í Saurbæ á Rauðasandi í lok 17. aldar. Sagt er að hún hafi þrautpínt leiguliða sína með svo hárri leigu að þeir lifðu í sárustu fátækt. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns kemur fram að margir leiguliðar hennar hafi ekki einu sinni átt grautarpott til að elda í. Þetta er gott að geta sagt þegar synir mínar spyrja mig til dæmis hvort það séu ekki til neinir kvenbófar eins og einn þeirra gerði um daginn!</p> <p>Menningarsagan eins og hún birtist í námsbókum fjallar lítið um menningarminjar sem eignaðar eru konum eins og altarisklæði úr Hólakirkju frá miðri 16.öld eftir Helgu Sigurðardóttur og handaverk Sigurlaugar Gunnarsdóttur í Ási sem eru ein helstu listaverk 19. aldar. Hún saumaði skautbúninginn eftir teikningum karlmanns sem getið er fyrir vikið í sögubókum vegna hönnunar á meðan handaverkinu er slepp. Er ekki kominn tími til að við skrifum þessar konur inn í söguna og segjum frá því sem þær lögðu áherslu á? Handaverk á að meta jafnt sem hugverk því það sem skráð hefur verið í bækur um afrek karla eru ekki okkar helstu menningarminjar. Við erum svo heppin að eiga margar minjar um mikla sögu og um þessar mundir má til dæmis sjá kjólasýningu í Þjóðminjasafninu og eru listaverkin merkt þeim sem hönnuðu þau og saumuðu. En þar með er ekki sagt að framlag þeirra til menningar rati á spjöld sögunnar.</p> <p>Í nýjum aðalnámskrám fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla er ný menntastefna skilgreind á grundvelli sex grunnþátta menntunar. Þessir grunnþættir eru: Læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi, &#160;jafnrétti og sköpun.</p> <p>Grunnþættirnir eiga sér stoð, hver með sínum hætti, í löggjöf skólastiganna þriggja. Einnig er sótt til annarrar löggjafar þar sem finna má ákvæði um menntun og fræðslu í skólakerfinu, svo sem í lögum um jafnan rétt og jafna stöðu kvenna og karla. Grunnþættirnir snúast um læsi á samfélag, menningu, umhverfi og náttúru þannig að börn og ungmenni læri að byggja sig upp andlega og líkamlega, að bjarga sér í samfélaginu og vinna með öðrum. Grunnþættirnir snúast einnig um framtíðarsýn og getu og vilja til að hafa áhrif og taka virkan þátt í að viðhalda samfélagi sínu, breyta því og þróa það. Þeir byggjast á þeirri hugmynd að ekki geti orðið virkt lýðræði án læsis á hvers konar táknkerfi og samskiptakerfi samfélagsins. Þeir eru einnig byggðir á því að virkt lýðræði þrífist aðeins ef jafnframt er stuðlað að hvers konar jafnrétti milli einstaklinga og hópa í samfélaginu. Mannréttindi allra verða ekki tryggð nema stuðlað sé að heilbrigði og velferð hvers og eins og baráttu gegn mismunun og hvers konar ofbeldi.</p> <p>Niðurstöður rannsóknar á hlutdeild kynjanna í námsefni í sögu á miðstigi grunnskóla, sem Jafnréttisstofa birti í haust, sýna að aðgerða er þörf til þess að tryggja megi að námsefni standist kröfur laga og námskráa um að kynjum sé ekki mismunað. Í skýrslunni er bent á dæmi úr námsefni í sögu, sem nú er notað í grunnskólum, þar sem umfjöllun vantar um störf kvenna og framlag þeirra til samfélagsþróunar. Þess er getið að fyrir 40 árum voru gerðar úttektir á lestrarbókum sem leiddu í ljós mjög mismunandi skilaboð til kynjanna. Og að í rannsóknum sem síðar hafa verið gerðar á kennslubókum, meðal annars í sögu, hafi verið bent á að mjög halli á konur, störf þeirra og framlag til samfélagsþróunar. Þessar rannsóknir og úttektir hefðu auðvitað átt að leiða til útgáfu sögubóka sem spegla sögu beggja kynja, allrar þjóðarinnar. Ráðuneytið telur þessar niðurstöður sýna að úrbóta er þörf og hefur farið fram á að Námsgagnastofnun endurskoðaði verkferla um námsefnisgerð og að skoðað verði hvað geti farið úrskeiðis þegar námsbók verður til.</p> <p>Í 25. gr. grunnskólalaga kemur fram að setja skuli ákvæði um inntak og skipulag náms í jafnréttismálum sem og í öðrum námsgreinum sem taldar eru upp, þar á meðal íslensku og stærðfræði. Í aðalnámskrám kemur fram að leikskólastarf byggist á jafnrétti og að í þeim beri að stuðla að jafnrétti og virkri þátttöku barna í samfélaginu. Grunnskólum er ætlað að búa bæði kynin jafnt undir virka þátttöku í samfélaginu og ætlast er til þess að nemendur framhaldsskóla skilji hlutverk kyns og kyngervis í samfélaginu. Til þess að ná markmiðum námskránna verða konur, viðhorf þeirra og störf, að sjást í sögubókum til jafns við störf og viðhorf karla.</p> <p>Um þessar mundir er mennta- og menningarmálaráðuneytið, ásamt menntastofnunum og kennurum, að innleiða nýjar námskrár. Fjallað um námssvið og námsgreinar og leiðir til að ná grunnþáttum menntunar. Jafnréttismál, siðfræði og heimspeki falla undir samfélagssvið og stýrir Páll Skúlason vinnu við greinanámskrá fyrir það. Þar verður meðal annars fjallað um leiðir til þess að ná hæfniviðmiðum um jafnrétti.<span>&#160;</span> Námsgagnastofnun stýrir vinnu við þemahefti um grunnþættina sex í menntun og mun gefa þau út. Ritstjóri þemaheftis um jafnrétti í víðum skilningi er Þórður Kristinsson kennari í Kvennaskólanum.<span>&#160;&#160;</span></p> <p>Kvenna- og kynjasaga er tiltölulega ung fræðigrein innan sagnfræðinnar sem hefur þróast mikið á síðustu áratugum. Hér má nefna mörg dæmi, svo sem rannsóknir Agnesar Arnórsdóttur, Auðar Magnúsdóttir, Sigríðar Matthíasdóttur, Erlu Huldu Halldórsdóttur og fleiri. Inga Huld Hákonardóttir skrifaði svokallaða „öðruvísi“ Íslandssögu en þessara rannsókna sér vart stað í námsefni á grunnskólastigi sem hefur endurspeglað mjög hefðbundna sögusýn. Kannski er það kjarni málsins – sagnfræðingar, ekki síst konur, hafa með rannsóknum sínum svo sannarlega varpað nýju ljósi á sögunni en mikilvægt er að þessar rannsóknir skili sér inn í námsbækurnar þannig að unga fólkið komist í kynni við ólíkar nálganir á Íslandssöguna og mannkynssöguna og öðlist þannig nýjan skilning á sögu og samfélagi. Þessar rannsóknir sem ég nefni hafa meðal annars snúist um menningarlega mótun kynhlutverka og valdastöðu kynjanna. Greining á samhengi sjálfsmyndar og samfélagsstöðu ásamt áleitnum spurningum<span>&#160;</span> um samspilið milli almennrar sögulegrar þróunar, þjóðfélagslegrar stöðu kynjanna og samfélagslegra hugmynda um karlmennsku og kvenleika ættu að hafa áhrif á hvernig sagan er sögð.<span>&#160;</span></p> <p>,,Öll saga er saga samtímans” – er fullyrðing franska fræðimannsins Michel Foucault. Þannig minnir hann á eðli og gildi sagnfræðinnar og sagnfræðilegra rannsókna. Við getum í raun aldrei vitað hvað gerðist á fyrri tíð í reynsluheimi þeirra sem lifðu og hrærðust á fyrri söguskeiðum, en við getum reynt að greina samhengi atburða, hugmynda, aðstæðna og persóna sem okkur finnst mikilvægt að skilja. Máli skiptir að geta lagt mælistiku sögunnar á atburði og hugmyndir líðandi stundar. Nauðsynlegt er að leita að hliðstæðum í sögunni og greina samhengi fortíðar, samtíðar og framtíðar. Þannig skiljum við betur okkar tíma og okkar samfélag.</p> <p>Að lokum vil ég segja að mínu mati skiptir mestu að rannsóknir skili sér inn í námsbækurnar og þar með held ég að við fáum breytta sögusýn þar sem ekki aðeins er sagt frá konum heldur líka þeim þorra karla sem útilokaður er frá hinni hefðbundnu sögusýn. Þannig fá nemendur þá undirstöðu sem þeim er nauðsynleg til að skilja samfélag samtímans og geta tekið þátt í því á virkan lýðræðislegan hátt þar sem réttur og viðhorf allra eru virt, karla og kvenna.</p>

2012-02-09 00:00:0909. febrúar 2012Heimabyggðin mín

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, við verðlaunaafhendingu á vegum samtakanna Landsbyggðarvinir í Reykjavík og nágrenni.</p> <p>&#160;<br /> </p><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra, við verðlaunaafhendingu á vegum samtakanna Landsbyggðarvinir í Reykjavík og nágrenni:</p> <p>Ágætu verðlaunaþegar, aðrir gestir.</p> <p>Ég óska verðlaunaþegum í þessari ritgerðasamkeppni innilega til hamingju svo og aðstandendum verkefnisins sem Landsbyggðavinir í Reykjavík og nágrenni standa fyrir.</p> <p>Samtökin Landsbyggðavinir eru ekki gömul,<span>&#160;</span> stofnuð árið 2003,<span>&#160;</span> og fagna því 10 ára afmæli á næsta ári.</p> <p>Þetta er merkilegt samstarfsverkefni borgar og byggðar, Heimabyggðin mín, og höfðar til ungmenna um land allt. Markmið verkefnisins er að örva áhuga og framtak unga fólksins til að láta sig eigin málefni skipta, koma þeim á framfæri á hófsamlegan hátt og fylgja málum eftir.<span>&#160;</span> Verkefnið varðar unglinga, heimabyggð þeirra og lýðræði í starfi og miðar að því að unglingarnir gaumgæfi málefni byggðar sinnar, velti fyrir sér framtíðarmöguleikum hennar og geri sér grein fyrir hvað þeir geti lagt af mörkum í því efni. Tilgangurinn er að það efli bjartsýni og styrki sjálfsmynd fólksins og þar með framgang atvinnu- og menningarlífs á hverjum stað og samfélagsins í heild.</p> <p>Verkefnið er því vel til þess fallið að hvetja ungt fólk til þess að huga að sjálfum sér og umhverfi sínu á jákvæðan hátt og velta því fyrir sér hvað það er sem skiptir máli og hvað ekki.</p> <p>Hvernig gerum við börn að virkum lýðræðisþegnum? Hvernig kennum við þeim að bera virðingu fyrir umhverfi sínu? Hvernig gerum við þau að góðum manneskjum?</p> <p>Síðastliðið vor og sumar undirritaði ég nýjar aðalnámskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Þær höfðu verið í vinnslu í nokkuð langan tíma og voru búnar að fara í gegnum langt umræðu- og umsagnaferli.</p> <p>Námskrárnar byggja á lögum um leikskóla, lögum um grunnskóla og lögum um framhaldsskóla sem öll voru sett á árinu frá 2008.</p> <p>Í þeirri nýju menntastefnu sem birtist í aðalnámskrá er byggt á <em>sex grunnþáttum</em> menntunar sem gerðir hafa verið að leiðarljósi við námskrárgerðina. Þessir grunnþættir <strong><em>eru læsi, sjálfbærni, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti, sköpun og heilsu og velferð.</em></strong></p> <p>Almenn menntun stuðlar að hæfni einstaklingsins til að takast á við daglegt líf á hverjum tíma. Hún er bæði bundin einstaklingnum sjálfum og samfélaginu.&#160; Hvorki einstaklingur né samfélag getur án hins verið.</p> <p>Grunnþættirnir, sem ég minntist á áðan, eru tilraun til að kortleggja þau svið almennrar menntunar, sem stefna ber að.</p> <p>Ég sé ekki betur en þessir þættir tengist vel Heimabyggðinni minni.</p> <p>Við búum í einu landi og allir hlutar þess eru mikilvægir. Við þurfum á öllu okkar unga fólki að halda ef við ætlum að halda áfram að búa í þessu landi með reisn.</p> <p>Rætt hefur verið um og komið að máli við mig að tími sé kominn til þess að meta verkefnið <em>Heimabyggðin mín</em> og það er vel við hæfi. Ég tek þeirri málaleitan með jákvæðum hug.</p> <p><span>Ég óska okkur öllum til hamingju með verkefnið Landsbyggðavini og megi það halda áfram að vaxa og dafna.</span></p>

2012-02-03 00:00:0303. febrúar 2012Mennta- og menningarmálaráðherra ávarpar ráðstefnu Iðnmenntar

<p>Katrín Jakobsdóttir ávarpaði fulltrúa á ráðstefnu Iðnmenntar, sem haldið var 3. febrúar sl. undir fyrirsögninni „Starfsmenntun, skóli – atvinnulíf. Gildi starfsmenntunar í íslensku samfélagi“.</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Mennta--og-menningarmalaradherra-avarpar-radstefnu-Idnmenntar.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Mennta--og-menningarmalaradherra-avarpar-radstefnu-Idnmenntar.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Mennta- og menningarmálaráðherra ávarpar ráðstefnu Iðnmenntar" class="media-object"></a><figcaption>Mennta- og menningarmálaráðherra ávarpar ráðstefnu Iðnmenntar</figcaption></figure></div><p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur á ráðstefnu Iðnmenntar, sem haldið var 3. febrúar sl. undir fyrirsögninni „Starfsmenntun, skóli – atvinnulíf. Gildi starfsmenntunar í íslensku samfélagi“.<br /> Ágætu fundarmenn!<br /> Ég vil þakka forsvarsmönnum Iðnmenntar fyrir tækifærið til að ávarpa þessa ráðstefnu. Starfsmenntamál eru nú í mikilli deiglu og þarft að þeir aðilar sem hér eru saman komnir: atvinnulíf, skólar, ráðuneyti og rannsakendur, leiði saman hesta sína í samræðu um þennan mikilvæga málaflokk. &#160;<br /> Spurt er hver sé stefna mennta- og menningarmálaráðuneytis í iðn- og starfsmenntun í grunn- og framhaldsskólum?&#160; Segja má að almenn stefna ráðuneytisins sé mörkuð í lögum um þessi skólastig, reglugerðum sem settar hafa verið í samræmi við þau og í nýjum aðalnámskrám sem gefnar voru út síðastliðið vor. Einnig tekur starfsmenntastefna mið af sérstökum áherslum stjórnvalda og samkomulagi þeirra við atvinnulífið og má þar nefna 2020 áætlunina og Nám er vinnandi vegur, átak í mennta- og atvinnumálum.<br /> Ráðuneytið vinnur nú að frekari mótun þessarar stefnu með sérstökum verkefnum í samstarfi við starfsgreinaráð, greiningarvinnu í samvinnu við OECD og umræðufundum um starfsmenntamál.&#160; Ráðuneytið mun síðan hnýta saman enda í þessari stefnumótun&#160; í samstarfi við starfsgreinanefnd, sem skipuð er formönnum starfsgreinaráða.<br /> Að baki þessari vinnu býr það sjónarmið að ná sem víðtækastri samstöðu um nýskipan í starfsmenntun á Íslandi bæði til skemmri og lengri tíma<br /> Ég lít svo á að starfsmenntakerfið á Íslandi hvíli á þremur stoðum: ráðuneyti, starfsmenntaskólum og atvinnulífi. Ráðuneytið sér um stefnumótun og fjármögnun, fer með framkvæmdavaldið og á að sjá um að lögum og reglugerðum sé framfylgt. Starfsmenntaskólar sjá um fagbóklega og verklega kennslu nemenda, en fyrirtækin annast síðan vinnustaðanámið. Allir þessir aðilar verða að vinna vel saman ef vel á að takast til um menntun nemenda. Enginn kemur í annars stað.<br /> Ég mun nú víkja að helstu þáttum starfsmenntastefnunnar í ljósi þeirra forsendna sem ég nefndi hér að ofan.<br /> Segja má að í nýrri aðalnámskrá framhaldsskóla birtist almenn menntastefna sem liggja á til grundvallar frekari mótun starfsmenntunar. Í námskránni eru skilgreindir sex grunnþættir sem hafa verið vel kynntir og þið þekkið. Grunnþættirnir geta vísað veginn&#160; bæði hvað varðar innihald almennrar menntunar og starfsmenntunar.&#160; Sem dæmi má nefna að grunnþátturinn sjálfbærni tengist uppbyggingu menntunar fyrir ný störf í grænu hagkerfi framtíðarinnar.<br /> Ráðuneytið vinnur&#160; að því að skilgreina hæfniviðmið fyrir starfsmenntabrautir í samstarfi við starfsgreinaráð.&#160; Útfærsla viðmiðarammans og hvernig hann er nýttur við mótun starfsnáms skiptir&#160; miklu mál um þróun þess innan nýrrar námskrár.<br /> Samkvæmt lögum um framhaldsskóla er það hlutverk skólanna að útfæra námsbrautir sem ráðuneytið vottar. Þeir munu hafa það hlutverk að útfæra grunnþætti í tengslum við starfsmenntun og skilgreina brautir á hæfniþrep. Þar skiptir máli að hlustað sé á þarfir atvinnulífsins fyrir menntun og að þróun starfsmenntunar taki mið af framtíðarþörfum íslensks atvinnulífs. Í þessu samhengi vil ég nefna að Ísland mun taka þátt í verkefni á vegum Starfsmenntastofnunar Evrópusambandsins, Cedefop,&#160; um greiningu á þörfum atvinnulífsins fyrir menntun í framtíðinni, Skills Forecasting.<br /> Mikilvægur þáttur sem lýtur að skipulagi starfsmenntunar er vinnustaðanám. Ég mun víkja frekar að þessum þætti síðar, en almennt er viðurkennt að efla eigi hlut vinnustaðanáms í starfsmenntun og þar með ábyrgð fyrirtækja og stofnana í menntun sinna framtíðarstarfsmanna. &#160;<br /> Það má vera ljóst af þessari lýsingu að í&#160; þeirri almennu starfsmenntastefnu sem birtist í lögum, reglum og námskrám er lagður víður rammi fyrir mótun starfsnáms í landinu.&#160; Mennta- og menningarmálaráðuneyti vinnur nú að frekari útfærslu þessarar almennu stefnu og mun ég nú drepa á helstu atriði í þeirri vinnu.<br /> Til þess að fá fram ólík sjónarmið um starfsmenntun efndi&#160; mennta- og menningarmálaráðuneytið til fundarraðar, sem ber yfirskriftina Starfsmenntun – hvert skal stefna? Haldnir hafa verið 11 fundir fyrir hin ýmsu svið starfsmenntunar þar sem fulltrúar skóla, fyrirtækja, starfsgreinaráða, nemenda og náms- og starfsráðgjafa hafa komið saman til þess að ræða málefni starfsmenntunar á sínu sviði. Tæplega 500 manns hafa tekið þátt í fundunum hingað til.<br /> Fundirnir hafa verið afar vel heppnaðir og mikil ánægja ríkt með þá. Einkum hefur verið lærdómsríkt að heyra raddir nemenda, því að það er einmitt þeirra vegna sem við viljum bæta starf okkar.<br /> Meðal þess sem fólk hefur nefnt á þessum fundum er að það þurfi að bæta ímynd starfsmenntunar og þeirra starfa sem hún leiðir til og jafnframt að kynna starfsnám betur gagnvart nemendum, ekki síst nemendum grunnskóla. Nefnt hefur verið að nemendur grunnskóla þurfi að fá kynningu á starfsnámi mun fyrr en nú er og njóta leiðsagnar náms- og starfsráðgjafa sem eru vel upplýstir um möguleika starfsnáms og líta á það sem raunhæfan kost. Hér væri einnig hægt að efla og auglýsa betur keppnir eins og Íslandsmót iðn- og verkgreina þannig að þær næðu eyrum og augum grunnskólabarna og foreldra þeirra.<br /> Þá hefur verið á það bent að nemendur líta ekki síst til fyrirtækja þegar þeir velja sér starfsvettvang og að á sumum sviðum hætta 60% nemenda í námi eftir að hafa reynt fyrir sér á vinnustað. Því hljóta fyrirtækin að leika lykilhlutverk þegar kemur til þess að halda nemendum í starfsnámi, ekki síður en skólarnir.&#160; Brotthvarfið er ekki eingöngu fólgið í því að nemendur flosna upp úr námi í skóla, heldur hætta þeir störfum í fyrirtækjum vegna þess að þeim líst ekki á vinnustaðinn eða á þau störf sem eru í boði. Hér er greinilega verk að vinna og við verðum að fá fyrirtækin í lið með okkur við að gera nám og störf meira aðlaðandi og taka betur á móti nemendum og sinna þeim vel.&#160; Allt fellur þetta vel að áherslum í nýjum námskrám.<br /> Ráðuneytið hefur upp á síðkastið tekið þátt í tveimur verkefnum í samstarfi við OECD annars vegar um brotthvarf og hins vegar um mótun starfsmenntunar á svokölluðu 4. þrepi viðmiðaramma, eða fagháskólastigi, eins og það hefur einnig verið kallað. Varðandi síðara verkefnið þá er nú unnið að greiningarskýrslu þar sem nám er tekur við að loknum framhaldsskóla er kortlagt. Í ágúst munu síðan sérfræðingar á vegum OECD koma í heimsókn, rýna stöðu mála hér, bera hana saman við önnur lönd og veita ráðgjöf um framtíðaruppbyggingu.<br /> Sem hluta af verkefninu um brotthvarf&#160; var haldin ráðstefna hér á landi í nóvember sl. þar sem ræddar voru ýmsar ábendingar frá OECD um íslenska menntakerfið og brotthvarf nemenda. Meðal þess sem þar kom fram var að íslenska starfsmenntakerfið vantaði aðdráttarafl og að spyrja mætti hvort gæði náms væru nægilega mikil. Þarna er átt við gæði í þeim skilningi að atvinnulífið metur ekki starfsmenntun og gerir ekki kröfur um að fá menntað fólk til ýmissa starfa sem í öðrum löndum krefjast starfsmenntunar. Spurt var hvort námið væri nógu áhugavert og viðeigandi þegar brotthvarfið úr því væri svona mikið. Þetta eru spurningar sem við verðum að leita svara við í áframhaldandi samstarfi, bæði OECD, og annarra sem málið varðar.<br /> Í sambandi við framangreindar vangaveltur má spyrja hversu markvisst atvinnulífið er í að koma óskum sínum og ábendingum um þörf fyrir menntun og útfærslur á þeim til skóla og stjórnvalda.<br /> En víkjum nú að vinnustaðanámi.<br /> Ein af ábendingum OECD um það sem betur má fara í starfsnámi á Íslandi lýtur einmitt að vinnustaðanámi. Sérfræðingar stofnunarinnar benda á það að starfsnám á Íslandi sé of skólamiðað og að það þurfi að huga að því að auka vinnustaðaþáttinn í starfsnámi. Við í ráðuneytinu höfum velt þessu sama fyrir okkur, þ.e. hvort ekki sé líklegt að með tilkomu vinnustaðanámsstyrkja megi færa ákveðna þætti námsins aftur út til fyrirtækjanna. Þar með myndi væntanlega losna um tiltekið fjármagn sem mætti nýta til þess að efla vinnustaðaþáttinn enn frekar. Þetta viljum við að menn íhugi með okkur.<br /> Spurt hefur verið hver aðkoma skóla ætti að vera að vinnustaðanámi? Við í ráðuneytinu viljum ekki taka ábyrgðina á þessum þætti starfsmenntunarinnar frá fyrirtækjunum, heldur viljum við að þau komi með virkum hætti inn í kennsluna og sinni henni af fagmennsku og metnaði. Við viljum styðja þau til góðra verka, við teljum að framlag þeirra til starfsmenntunar sé ómetanlegt, að ekkert geti komið í stað vinnustaðanámsins.<br /> Samskipti fyrirtækja og skóla hefur verið veikur hlekkur í starfsmenntun og það verður verðugt viðfangsefni okkar sem störfum að menntamálum að takast á við úrbætur í þessum efnum á næstu árum. Klárlega þarf að koma á fyrirkomulagi þar sem fyrirtæki og skólar eiga samskipti um þá nemendur sem þessir aðilar annast, samskipti sem einkennast af gagnkvæmri virðingu, trausti og vilja til þess að veita nemandanum sem besta þjónustu. Nemandinn og nám hans á alltaf að vera í forgrunni. Hvert form eða fyrirkomulag þessa samstarfs á að vera get ég ekki sagt. En ég beini því til fyrirtækja og skóla að ganga í lið með okkur, sameinast í því verkefni að byggja upp samskiptakerfi til framtíðar sem virkar. &#160;<br /> Að lokum er rétt að víkja að framkvæmd stefnunnar<br /> Við stöndum nú á tímamótum í frekari mótun og innleiðingu starfsmenntastefnu. Sá rammi sem settur er fyrir þróun menntunar á þessu sviði í lögum og námskrá er víður og mikið veltur því hvernig unnið er að framkvæmd hennar á næstu misserum.<br /> Með samkomulagi ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins hefur fjármagni verið veitt til þróunarverkefna í starfsmenntun sem hluta af átakinu Nám er vinnandi vegur.&#160; Á þessu ári og því næsta verður varið samtals 600 m.kr. til ýmissa verkefna sem hafa það að markmiði að efla starfstengt nám á framhaldsskóla- og háskólastigi og auka þátttöku fólks í starfsnámi. Verður fljótlega tilkynnt um ráðstöfun þessa fjármagns en þar er horft til þess að þróa nýtt námsframboð sem getur vakið áhuga ungs fólks.&#160; Er þar lögð sérstök áhersla á styttri starfsnámsbrautir og nám á 4. þrepi viðmiðarammans.<br /> Í þessu átaki felst einnig að veitt verður 150 m.kr. í vinnustaðanám í ár og næstu tvö árin, samtals 450 m.kr. Með þessu framlagi verður unnt að þróa vinnustaðanám samhliða nýjum starfsnámsbrautum. Nýlega skilaði nefnd á mínum vegum tillögu að frumvarpi um vinnustaðanámssjóð sem ég hyggst leggja fram á þessu þingi. Ég hef nýlega fengið athugasemdir frá starfsmenntaskólum við frumvarpið sem teknar verða til skoðunar í ráðuneytinu. Hvað varðar þær athugasemdir vil ég vísa í orð mín hér að ofan um nauðsyn þess að fyrirtæki eigi hlutdeild í þróun vinnustaðanáms og að virkt samtal sé milli þeirra og skóla um skipulag og framkvæmd þess.<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið mun áfram vinna að því að ná sem víðtækastri samstöðu um þá stefnumótun sem nú er í gangi og miðar að nýskipan í starfsmenntun á Íslandi. Unnið hefur verið markvisst að greiningu og gagnaöflun og sem flestir aðilar hafðir með í opnum umræðum um málaflokkinn.&#160;&#160; Niðurstöður þessarar vinnu og helstu línur í frekari stefnumótun um starfsmenntun verða kynntar á ráðstefnu sem ráðuneyti stendur fyrir þann 23. apríl næstkomandi. Næsta vetur á að afmarka viðfangsefnið frekar og stefna að samstöðu um þær breytingar sem gera þarf til að efla starfsmenntun á Íslandi.<br /> Ýmislegt fleira mætti tína til og nefna sem dæmi um þau viðfangsefni á sviði starfsmenntunar sem framundan eru en ég læt staðar numið að sinni. Þó&#160; að ytri skilyrði hafi ekki verið mjög hliðholl síðari árin tel ég vera töluverða grósku í starfsnámi. Vonandi heldur þessi gróska áfram og vil ég þakka ykkur sem hér eruð stödd fyrir ykkar framlag til eflingar starfsmenntunar á Íslandi.<br /> Óska ég ykkur ánægjulegrar ráðstefnu.<br /> <br /> <br /> <br /> </p>

2012-02-03 00:00:0303. febrúar 2012Rétturinn til að njóta ávaxtanna af vinnu sinni

Ávarp Katrínar Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra á málþingi BÍL um höfundarétt, 28. janúar 2012 í Iðnó.<br /> <br /> <p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, sem flutt var á málþingi Bandalags íslenskra listamanna um höfundarétt, 28. janúar 2012 í Iðnó.<br /> Góðir áheyrendur<br /> Þetta málþing gefur tilefni til að rifja stuttlega upp tilurð og sögu höfundaréttarins, sem rekur upphaf sitt til prentiðnaðarins. Þegar aðferð Guthenbergs við prentun breiddist út á 15. og 16. öld þótti stjórnvöldum víða í Evrópu nóg um og reyndu að koma böndum á fyrirbærið. Þau komu á fót eftirliti með prentverki og afla þurfti leyfis til að prenta og selja bækur. Höfundarétturinn var þannig til kominn að prentarar fengu í tiltekinn tíma einkarétt á að prenta tiltekið verk. Í krafti einkaréttarins gátu prentarar einnig hindrað að aðrir prentuðu sama verk á því tímabili. Af þessum rétti er dregið enska hugtakið „copyright“, þ.e. rétturinn til að framleiða eintök.&#160; Höfundarétturinn var á þessum tíma bundinn við yfirráðasvæði ríkisins en þegar árið1886 var með Bernarsáttmálanum, um vernd bókmennta og lista, lagður grunnur að alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði. Ég get ímyndað mér að fyrir svona 30 árum hafi fólk í þessum geira verið farið að sjá fyrir sér að höfundaréttarmál í alþjóðlegu samhengi, væri að færast í tiltölulega viðunandi horf. En þá varð stóra tækniviðundrið, tölvur og net, að veruleika og allar forsendur gjörbreyttust.&#160; Í ljósi þess hve þessi tæknibylting hefur orðið á skömmum tíma er eðlilegt að langt sé í land í höfundaréttarmálum á netinu jafnvel þótt grundvallaratriðin séu þau sömu og áður um rétt höfunda, flytjenda og annarra rétthafa á sínum verkum.<br /> Með netvæðingunni breiddist sú skoðun út að allt sem finna mætti á netinu væri öllum heimilt til frjálsra afnota og að eignarréttarhugmyndin, sem höfundarrétturinn byggist á, hefði runnið sitt skeið. Nú væri tími til að endurmeta þá siðferðilegu viðmiðun um eignarhald, sem víðast í heiminum er litið á sem eitt af grundvallaratriðum samfélagsins. Ég get tekið undir með þeim sem telja að hverju samfélagi sé nauðsynlegt að ræða og meta grundvallargildin á hverjum tíma og í þessu tilviki eignarréttinn. Við erum öll meðvituð um að hann er stundum misnotaður og tekur á sig sérkennilegar myndir eins og við þekkjum, til dæmis í einkaeign fólks á gríðarlegum landssvæðum í óbyggðum, sem margir telja að ættu að vera sameign landsmanna. Og margir spyrja hvers vegna fólk þarf að hanga á því að eiga eitthvað sem ekkert snertir afkomu þess.<br /> Hér er kannski komið lykilorðið í þessum vangaveltum;&#160; afkoman. Ef spurningin um höfundarréttinn er tengd afkomu þeirra, sem eiga allt undir honum, þá hættir hún að vera heimspekileg og snýst um að eiga fyrir salti í grautinn. Í raun virðist oft sem hinn almenni notandi komi ekki auga á þetta samhengi, nema þegar hann stendur frammi fyrir því að fá efnið milliliðalaust frá rétthafa. Þá eru meiri líkur á því að honum þyki sjálfsagt að greiða fyrir það. Þegar notandinn á hinn bóginn eygir hvergi höfund eða flytjanda fyrir frumskógi risavaxinna milliliða, sem því miður hirða stundum nánast alla kökuna, þá eru minni líkur á að hann sjái ástæðu til að greiða fyrir efnið.<br /> Það hefur því miður borið við í málflutningi þeirra, sem aðhyllast frjálsa notkun á efni annarra, að þeir hafa ekki bent á leiðir til að tryggja rétthöfum tekjur af atvinnu sinni en þess í stað bent á ýmsar leiðir, utan hins hefðbundna kerfis, sem hafi þrátt fyrir allt fært listamönnum og rétthöfum tekjur. Hér er ekki tækifæri til að fara nánar í saumana á þessum rökræðum nema að slá því föstu að enn hefur þeirri spurningu ekki verið svarað hvernig listamenn og flytjendur eigi að hafa tekjur – og geta skapað fleiri verk – ef réttur þeirra til að njóta ávaxtanna af verkum sínum verður frá þeim tekinn.<br /> Um þessar mundir er mikið að gerast í hinum vestræna heimi á sviði höfundarréttarmála, einkum hvað snertir kröfu rétthafa um að stjórnvöld aðstoði við að sporna gegn ólögmætri dreifingu efnis á netinu. Við höfum heyrt af&#160; mjög umdeildum frumvörpum í Bandaríkjunum, sem kölluð eru SOPA og PIPA og í Evrópu er verið að ræða ýmsar aðferðir og lagasetningar í þessa veru. Krafan beinist ekki síst að fjarskiptafyrirtækjunum, að þau stöðvi ólögmæta dreifingu efnis eftir ábendingar frá rétthöfum, eftir dómsúrskurði eða samkvæmt stjórnvaldsfyrirmælum. Evrópuríkin virðast ætla að fara mismundandi leiðir í þessu efni. Frakkar riðu á vaðið með hinum svokölluðu Hadopi – lögum, Bretar og Spánverjar hafa lög sem beinast að sama marki en framkvæmd þeirra er umdeild og óvíst um árangurinn, sama gildir um frönsku aðferðina. Þær fréttir berast svo af vettvangi Evrópusambandsins að aðildarríkin ræði um tilslakanir frá reglunni um að fjarskiptafyrirtæki beri enga ábyrgð á því efni, sem þau dreifa. Við getum ekki annað sagt en að það sé í hæsta máta eðlilegt að þessar leiðir séu kannaðar en á hinn bóginn er það umhugsunarefni af hverju boð og bönn eru talin ákjósanlegust í þessu efni. Stafar það ef til vill af því að menn hafa gefist upp við að finna viðskiptaaðferðir eða greiðslufyrirkomulag, sem er auðvelt, notendavænt og tryggilegt? Hefur tregða stóru framleiðendanna í Ameríku og víðar, ásamt flóknu höfundarréttarkerfi í Evrópu orðið til þess að menn hafi einfaldlega misst af lestinni og ætli að vinna upp forskot lögbrjóta með valdboði?&#160; Ég hef ekki svör við þessu en ítreka það sem ég áður sagt um þetta efni, að það er mikilvægt að áhersla sé lögð á að finna leiðir til eðlilegrar notkunar á menningarefni á netinu, sem taki mið af hagsmunum beggja aðila, höfundarréttarhafa og neytenda.<br /> Eins og mörg ykkar þekkja þá stóð mennta- og menningarmálaráðuneyti fyrir tveimur samráðsfundum þeirra, sem þessi mál varða. Það er okkar mat að þessir fundir hafi verið mjög gagnlegir, þeir juku þekkingu okkar og leiddu saman mismunandi aðila í þessum geira. Samtök höfundarréttarhafa og fjarskiptafyrirtækin héldu samráðinu áfram og þeir fyrrnefndu lögðu til að sett yrði gjald á netnotkun, sem rynni til höfunda, flytjenda og annarra höfundarréttarhafa. Ekki hefur verið tekin afstaða til þess enda málið flókið og varðar marga.<br /> Að mínu mati er rétt að við hefjum samræður aftur um þessi mál og leggjum mat á þær fyrirætlanir annarra Evrópuríkja um aðgerðir til að sporna gegn ólögmætri dreifingu efnis á netinu, sem nú liggja fyrir. Við þurfum einnig að ræða hvort núverandi fyrirkomulag um innheimtu gjalda af afritunartækjum sé besta aðferðin við að mæta tekjutapi höfundarréttarhafa. Ég tel nauðsynlegt að gefa hagsmunaðilum gott svigrúm til að leysa sín mál án afskipta ríkisvaldsins og er því ekki reiðubúin á þessari stundu að lýsa því yfir að nú skuli sett lög á við þau, sem áður hafa verið nefnd, í Frakklandi og víðar. Það þarf skapandi hugsun - og lausnamiðaða - til að finna lausnir og ég hvet ykkur til að hugsa í þeim farvegi.<br /> Að því sögðu óska ég ykkur velfarnaðar.<br /> <br /> </p>

2012-02-03 00:00:0303. febrúar 2012Íþróttastarf í þágu þjóðarinnar

Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra á 100 ára afmæli Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, 28. janúar 2012.<div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Ithrottastarf-i-thagu-thjodarinnar.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Ithrottastarf-i-thagu-thjodarinnar.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Íþróttastarf í þágu þjóðarinnar" class="media-object"></a><figcaption>Íþróttastarf í þágu þjóðarinnar</figcaption></figure></div><p>Ávarp, sem Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, flutti á 100 ára afmæli Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands,&#160; í Ráðhúsi Reykjavíkur 28. janúar 2012.<br /> Forseti Íslands, ráðherrar, forseti Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, forystufólk íþróttahreyfingarinnar og aðrir góðir gestir<br /> Ég vil hefja mál mitt á því að óska Íþrótta- og Ólympíusambandinu innilega til hamingju á þessum tímamótum. Það eru mjög merkileg tímamót þegar stærsta fjöldahreyfing landsins fagnar aldarafmæli sínu. Á þessum 100 árum hefur ÍSÍ verið samnefnari allrar íþróttahreyfingarinnar í landinu.&#160; Þá er vert að minnast þeirra, sem sýndu þá framsýni að stofna ÍSÍ um það íþróttastarf, sem þá var til staðar í landinu. Ekki síður er mikilvægt að minnast þeirra fjölmörgu einstaklinga, sem á síðustu 100 árum hafa lagt sitt af mörkum til þess að íþróttastarfið í landinu hafi fengið að þróast og dafna til þess, sem það er í dag.<br /> Frá upphafi hefur starf íþróttahreyfingarinnar byggst upp á sjálfboðaliðastarfi og er svo enn þrátt fyrir gjörbreytt umhverfi.&#160; Ég ætla ekki að nafngreina einn umfram annan, sem sérstaklega er vert að nefna í sögu sambandsins,&#160; enda veit ég þeirra er getið í því riti, sem hér á eftir verður afhent um hluta af sögu ÍSÍ í 100 ár. Rit Gísla Halldórssonar, heiðursforseta ÍSÍ,&#160; um sögu Íslendinga á Ólympíuleikum, er einnig mjög gott innlegg í sögu íþrótta á Íslandi.&#160; 100 ára saga Ungmennafélags Íslands er einnig mikilvæg heimild og svo hafa héraðssamböndin og sérsamböndin gefið út sögurit hvert um sig, sem veitir okkur nánari þekkingu á þessari 100 ára sögu íþróttahreyfingarinnar á Íslandi. &#160;<br /> Íslendingar hafa ávallt haft mikinn áhuga fyrir íþróttum og hann hefur aukist í áranna rás. Við erum afar stolt af íþróttafólki okkar, sem nær árangri í alþjóðlegri samkeppni og oft sameinast þjóðin í áhuga sínum þegar íþróttafólk okkar keppir á stórmótum. Í mínum huga eru íþróttir ákveðin menning, sem hefur haft ótrúlega mikil áhrif í samfélaginu og er fyrir alla þá sem taka þátt í þessu starfi, ómetanleg lífsfylling.&#160; Afreksfólkið okkar er toppurinn á ísjakanum, þar undir er stór fjöldahreyfing, ungir sem aldnir og ég efast um að almenn þátttaka í íþróttum sé nokkurs staðar jafn mikil hér á landi. Þetta má fyrst og fremst þakka ötulu starfi ÍSÍ og allra þeirra sambanda, íþróttafélaga og deilda um land allt, sem að sambandinu standa. Þetta eru að mínu mati helstu verðmætin sem íþróttahreyfingin og í raun öll þjóðin getur státað af. &#160;<br /> Kröfur samfélagsins&#160; til ÍSÍ og íþróttahreyfingarinnar eru mjög miklar nú á tímum. Það þykir sjálfsagt að staðið sé mjög vel að öllu íþróttastarfi barna og ungmenna og að þar sé sýnd fagmennska í hvívetna. Mér sýnist íþróttahreyfingin hafi mætt þessum kröfum af einurð og náð góðum árangri í uppbyggingu starfsins í heild þrátt fyrir oft á tíðum þröngan kost. Fyrir þetta ber að þakka og má ekki líta á sem sjálfsagðan hlut. Komið hefur í ljós í rannsóknum hin síðari ár hversu mikið forvarnargildi þátttaka barna og ungmenna í íþróttum hefur. Þetta hefur m.a. gert það að verkum að umgjörð starfsins hefur breyst til hins betra að mínu mati og það er mikilvægt að við höldu áfram á þeirri vegferð að bæta enn frekar umgjörð íþróttastarfsins. Mér þykir athyglisvert hvernig ÍSÍ hefur tekist að fá landsmenn til að taka þátt í&#160; almenningsíþróttum með ýmsum verkefnum, til dæmis Lífshlaupinu, Hjólað í vinnuna og Kvennahlaupinu.&#160; Ekki síst verð ég þessa áhuga vör á mínum vinnustað, þar sem flestir starfsmenn taka þátt í einhverjum af þessum verkefnum, ráðuneytið er allt á iði þegar þau standa yfir!<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf út sl. haust nýja íþróttastefnu. Í henni er tekið á mörgum helstu atriðum sem snerta íþróttastarfið í landinu. Ég er mjög ánægð með viðbrögð íþróttahreyfingarinnar við þessari stefnu en geri mér jafnframt grein fyrir því að mikilvægt er að unnið verði að því að ná þeim markmiðum, sem stefnt er að og það munum við gera í sameiningu.<br /> Í tilefni af afmælinu ákvað ríkisstjórn Íslands að veita Íþrótta- og Ólympíusambandinu 30 milljónir.&#160; Mig langar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að óska hreyfingunni hjartanlega til hamingju og þakka allri íþróttahreyfingunni sem að baki stendur fyrir hið mikla íþróttastarf í þágu þjóðarinnar. &#160;<br /> <br /> <br /> </p>

2012-01-24 00:00:2424. janúar 2012"Góð myndlist opnar augu okkar"

<p>Ávarp Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra við opnun sýningarinnar „Í afbyggingu“ 13. janúar 2012 í Listasafni Íslands.&#160;&#160;&#160;<br /> </p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/listasafn.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/listasafn.jpg?proc=singleNewsItem" alt="Listasafn Íslands" class="media-object"></a><figcaption>Listasafn Íslands</figcaption></figure></div><p>Sem endranær var það mikill viðburður þegar íslenski sýningarskálinn á tvíæringnum í Feneyjum var opnaður í byrjun júní á síðasta sumri, í borginni þar sem listaheimurinn kemur saman annað hvert ár til að fagna því sem þykir áhugaverðast í myndlistinni á hverjum tíma.<br /> Ísland hefur tekið þátt í Feneyjatvíæringnum um langt árabil eða allt frá árinu 1960, þó að ekki hafi verið um alveg samfellda þátttöku að ræða. Þátttaka í listsýningum og öðrum menningarviðburðum er jákvæð leið til samstarfs með öðrum þjóðum á alþjóðavettvangi og þátttaka Íslands í Feneyjatvíæringnum hefur á síðustu árum vakið verðskuldaða athygli og sannar að okkar listalíf stendur listalífi annarra þjóða fyllilega að sporði.<br /> Feneyjatvíæringurinn hefur þannig öðlast fastan sess í íslensku listalífi og annað hvert ár fylgjast landsmenn náið með upphafi þessarar miklu alþjóðlegu myndlistarveislu. Hin síðari ár hefur hópur íslenskra listunnenda farið til Feneyja til að vera við opnun hátíðarinnar og fagna íslenska fulltrúanum á þessum alþjóðlegasta vettvangi myndlistarinnar. Það var ljóst að menn voru spenntir að sjá hvað þau Libia Castro og Ólafur Ólafsson, fulltrúar Íslands að þessu sinni, hefðu fram að færa – og nú fá þeir sem heima sátu á liðnu sumri að sjá það með eigin augum.<br /> Sýning þeirra Libiu og Ólafs hefur hlotið yfirskriftina „ Í afbyggingu“, sem vísar til þeirra efnistaka, sem þau hafa tamið sér í verkefnum sínum hér heima og víða erlendis. Þau nýta sér fjölbreytta miðla innsetninga, myndbanda, gjörninga og samþættingar tónlistar, hljóðs og myndar í öllum hugsanlegum tegundum rýmis til að koma erindi sínu til skila. Oft renna verk þeirra út fyrir hið hefðbundna sýningarrými og hafa þannig á hrif á borgarlandslagið og stofna til umræðu við samfélagið í heild sinni. Það hefur lengi verið eitt helsta einkenni á listsköpun þeirra að í henni felast áleitnar spurningar um samfélagið og þau draga fram, sundurgreina og undirstrika ýmsa þætti þess, sem hafa verið taldir til hins almenna og viðurkennda, en vekja nýjar spurningar við nýjar aðstæður. Í ljós atburða síðustu ára er eðlilegt að í þessari sýningu hafa þau Libia og Ólafur beint sjónum sínum að þeim efnahagslegu og pólitísku áherslum, sem ríktu hér á landi og víðar til skamms tíma og varpa sínu eigin, listræna ljósi á þær aðstæður sem hafa komið upp í kjölfarið.<br /> Þegar vel tekst til eru listamenn oftar en ekki í hlutverki litla barnsins í sögu H.C. Andersen um Nýju fötin keisarans – þeir spyrja óþægilegra spurninga eða setja fram fullyrðingar, sem enginn hefur haft orð á, en margir eiga innra með sér, þegar nánar er að gáð. Libia Castro og Ólafur Ólafsson hafa með fjölmörgum verkefnum sínum í gegnum árin tekið að sér þetta hlutverk. Fullyrðingar eins og „Landið þitt er ekki til“ og hvatningin „Ekki trúa sannleikanum“ veita hverjum þeim sem er opinn og leitandi í hugsun nýja og áður óþekkta möguleika til að meta umhverfi sitt og samfélag, og það er gjarna tekið sem eitt helsta merki góðrar listar að hún veiti þeim sem hennar nýtur slíka möguleika. Góð myndlist opnar augu okkar og þegar vel er gert, þá er eftir tekið.<br /> <br /> Góðir gestir,<br /> Nú fáum við að sjá með hvaða hætti þau Libia Castro og Ólafur Ólafsson takast á við samtímann, í framhaldi þess að myndlistarheimurinn kynntist þessari sýn þeirra í Feneyjum á síðasta ári. Með þessum orðum opna ég sýninguna&#160;&#160;&#160;&#160; „Í afbyggingu“&#160; hér í Listasafni Íslands.<br /> Njótið vel.<br /> </p>

2012-01-19 00:00:1919. janúar 2012Stefnumótun um starfsþróun og símenntun kennara

<p>Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra á fundi 13. janúar 2012,&#160; um símenntun og starfsþróun kennara með stjórn KÍ,<br /> stjórnum og skólamálanefndum aðildarfélaga og fulltrúum KÍ í stjórnum endurmenntunarsjóða.<br /> <br /> </p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Katrin-Jakobsdottir.jpg?proc=singleNewsItem" alt="Katrín Jakobsdóttir" class="media-object"></a><figcaption>Katrín Jakobsdóttir</figcaption></figure></div><p>Það er mér ánægja að hitta forystufólk KÍ á fundi þar sem mótuð er stefna sambandsins um símenntun kennarastéttarinnar og starfsþróun. Málefni kennarastéttarinnar eru miðlæg í allri umræðu um menntamál. Ég vil, eins og við öll, betra skólakerfi og öflugri menntun í þessu landi. Starfsþróun kennara er lykilatriði í þeirri þróun menntamála sem við viljum sjá á komandi árum.<br /> Eins og þið vitið manna best hefur undanfarin ár staðið lífleg umræða á alþjóðavettvangi um mikilvægi kennarastéttarinnar. Þegar menn leita leiða til að efla kennarastéttina faglega hafa augu manna helst beinst að símenntun og starfsþróun.<br /> Þegar rætt er um símenntun kennara eiga menn oft við viðbótar- og framhaldsmenntun, formlega og óformlega,&#160; sem kennurum stendur til boða að loknu formlegu&#160; kennaranámi til starfsréttinda. Í umræðum undanfarin ár hefur þó einkum verið fjallað um símenntun kennara sem ævimenntun; stöðuga starfsþróun, sem er fjölbreytt og einstaklingsbundin, en skipta má í nokkur stig.<br /> Sumir ganga svo langt að segja að fyrsta stig kennaramenntunar hefjist áður en eiginleg formleg grunnmenntun hefst. Allir ganga í skóla og kynnast kennurum og starfsháttum þeirra sem nemendur. Sú reynsla er misjöfn, en hún hefur alltaf áhrif á hugmyndir manna um starf kennara og viðhorf til starfsins og stéttarinnar. Hver man ekki eftir uppáhalds kennaranum sínum? - Þessi reynsla mótar ótvírætt áhuga og hugmyndir þeirra sem síðan ákveða að mennta sig til kennarastarfa.<br /> Næsta stig í símenntun eða starfsþróun kennara er grunnmenntunin sjálf. Þar öðlast kennaraefni innsýn í þau fræðasvið sem kennarastarfið hvílir á og fá hagnýta reynslu af starfsvettvangi kennarans frá sjónarhóli fagstéttarinnar. Með lögum um menntun og ráðningu kennara sem Alþingi samþykkti árið 2008 og tóku gildi sl. haust er einmitt leitast við að lengja og efla grunnmenntun kennara.<br /> En kennaramenntun lýkur ekki með grunnmenntun stéttarinnar. Réttara væri að segja að raunveruleg fagmenntun stéttarinnar hefjist að loknu grunnnámi og standi síðan alla starfsævi kennarans. Í því ferli geta verið fjölbreyttar leiðir og mörg og ólík stig, allt eftir sérhæfingu kennarans, áhugasviðum og starfsvettvangi. Margar þjóðir hafa t.d. skilgreint sérstakt leiðsagnartímabil fyrir nýja kennara í upphafi starfsferils. Ekki er óalgengt að leiðsagnartímabilið standi 1-2 ár og ljúki jafnvel með formlegu kennsluréttindaprófi.&#160; Hugmyndir hafa verið hérlendis um slíkt leiðsagnartímabil nýrra kennara og jafnvel gerðar tilraunir í þá átt. Formlega hefur þó ekki verið skipulagt slíkt stig kennaramenntunar hérlendis enn sem komið er, en hugmyndin er vitanlega að brúa betur bilið milli kennaramenntunar og nýs veruleika kennarans á framtíðar starfsvettvangi.<br /> Símenntun kennara getur hvort heldur sem er verið formleg; t.d. nám sem veitir prófgráður eða aukin starfsréttindi; eða óformleg; þ.e. fjölbreytt nám kennara, t.d. á styttri námskeiðum, ráðstefnum, í leshringjum, könnunum – nám sem miðað er við einstaklinga eða kennarahópa, og sem ætlað er að styrkja að mæta áhuga og þörf kennara til að þróa starfshæfni sína.<br /> Þegar ég kom til starfa í mennta- og menningarráðuneytinu voru málefni kennarastéttarinnar mér hugleikin og það eru þau enn. Ný löggjöf um alla meginþætti menntakerfisins hefur verið samþykkt á undanförnum árum, m.a. um skólastigin öll og um menntun og ráðningu kennara. Ég geri mér grein fyrir því eins og fleiri að frómar óskir í lögum um öflugt skólakerfi og betri menntun þjóðarinnar eru lítið annað en orðin tóm ef fagfólkið og sérfræðingarnir í menntakerfinu leggjast ekki á árarnar&#160; til að breyta því sem breyta þarf og varðveita það sem vernda þarf í skólakerfinu. Ég vil því enn vinna þétt með kennurum og stjórnendum í menntakerfinu að því að móta þá menntastefnu sem mörkuð hefur verið í löggjöf síðustu ára og birtist skýrast í nýjum aðalnámskrám fyrir framhaldsskóla, grunnskóla og leikskóla.<br /> Sú einstaklingsbundna starfsþróun hvers kennara, sem þeir öðlast í símenntun sinni og með faglegu sjálfstæði, þarf að fléttast saman við þróun skólakerfisins og mótun menntastefnu þjóðarinnar. Eitt meginviðfangsefni dagsins í dag er að skýra þessi tengsl starfsþróunar kennara og menntastefnu þjóðarinnar. Þegar ég skoða dagskrá þessa fundar og lít yfir salinn og það mannval sem hér situr kviknar von um að við séum komin nokkuð áleiðis í að þróa þessi tengsl. Um leið geri ég mér grein fyrir að ýmislegt þarf að skýra og margt þarf að lagfæra í símenntun kennara.<br /> Í mars 2009 setti ég nefnd til að&#160; „að fjalla um mögulega endurskipulagningu endurmenntunar kennara í ljósi nýrra laga um leik-, grunn- og framhaldsskóla, laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda og væntanlegra breytinga á skipulagi kennaramenntunar.“<br /> Í öðru lagi var nefndinni falið „að huga að samfellu í skólastarfi þar sem eitt skólastig tekur við af öðru, nánari tengingu endurmenntunartilboða við almenna kennaramenntun og möguleikum kennara á að sækja endurmenntun á fagsviði.“<br /> Í þriðja lagi var óskað tillagna um heildstæða „útfærslu á endurmenntun sem nýtist kennurum á öllum skólastigum.“<br /> <br /> Í nefndinni sátu fulltrúar kennarasamtakanna, háskólanna, Sambands sveitarfélaga og ráðuneytisins.&#160; Í skýrslu nefndarinnar, frá desember 2010, eru niðurstöður og tillögur um næstu skref.&#160; Nefndin setur meginniðurstöður sínar fram á fjórum aðgreindum sviðum, sem þó skarast víða. Þau eru:<br /> </p> <ul> <li>Þarfagreining og stefnumótun</li> <li>Viðhorf og verklag</li> <li>Skipulag og framkvæmd</li> <li>Símenntun þvert á skólastig.</li> </ul> <br /> <p>Ýmsar gagnlegar upplýsingar koma fram í skýrslunni um símenntun kennara og framkvæmd hennar.&#160; Fram kemur að skilgreining símenntunar er óljós og framkvæmd hennar hefur breyst nokkuð á síðustu árum. Breytingarnar urðu e.t.v. mestar á grunnskólastiginu í kjölfar flutnings grunnskólanna til sveitarfélanna.&#160; Umgjörð símenntunar er mismunandi á skólastigunum þremur. Leikskólakennarar hafa fábreyttust tækifæri og þar virðist símenntunarkerfið veikast. Grunnskólakennarar búa við mjög dreifstýrða og brotakennda símenntun. Framhaldsskólakennarar hafa viðhaldið og þróað miðlægt kerfi símenntunar í góðu samstarfi Félags framhaldsskólakennara, ráðuneytisins og háskóla, sem mynda Samstarfsnefnd um endurmenntun framhaldsskólakennara (SEF) og nota Endurmenntun HÍ sem umsýslustofnum. Þeir hafa úr hlutfallslega mestu fjármagni að spila.&#160; Í skýrslu nefndarinnar kemur skýrt fram að símenntunar- og starfsþróunarkerfi kennara er ógagnsætt. Ekki er hægt að finna á einum stað upplýsingar um tilboð og framkvæmd símenntunar og erfitt er að glöggva sig á fjármögnun og streymi fjármagns í kerfinu. Sjóðir sem kosta og styrkja símenntun og starfsmenntun kennara eru dreifðir og ósamstæðir.<br /> <br /> Niðurstöður nefndarinnar eru settar fram sem markmið, leiðir og tillögur um næstu skref. Lagt er til að mennta- og menningarmálaráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga, háskólarnir og kennarasamtökin gefi annars vegar út viljayfirlýsingu um samvinnu og þróun samstarfsvettvangs sem kortleggi þá símenntun kennara sem nú á sér stað og leggi línur um stefnumótun hennar til framtíðar. Hins vegar verði gerð viljayfirlýsing um samvinnu um símenntun kennara og þróun sameiginlegrar upplýsingagjafar á vefsvæði.<br /> <br /> Á grundvelli þessarar skýrslu var stofnuð í júní sl. Samstarfsnefnd um símenntun/starfsþróun kennara. Hún fæst við símenntun og starfsþróun á öllum skólastigum neðan háskólastigs. Mennta- og menningarmálaráðuneytið, Kennarasamband Íslands, Menntavísindasvið Háskóla Íslands, Háskólinn á Akureyri, Listaháskóli Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa gert með sér samkomulag sem birtist í sérstakri viljayfirlýsingu um samstarf á sviði símenntunar sem þið þekkið sjálfsagt öll.<br /> Helstu verkefni samstarfsnefndarinnar verða þessi:<br /> </p> <ul> <li>Að samræma og flokka upplýsingar um símenntunartilboð fyrir kennara og koma á laggirnar upplýsingaveitu um framboð símenntunar fyrir kennara.</li> <li>Að setja fram sameiginlegan skilning aðila á því hvað felst í símenntun/starfsþróun kennara og vinna að því að auðvelda kennurum á mismunandi skólastigum að sækja sömu&#160; símenntun/starfsþróun, að sækja sameiginleg námskeið, ráðstefnur og þróunarverkefni</li> <li>Vinna við að greiða leið kennara til að nýta sér námsframboð háskólanna samhliða vinnu.</li> <li>Að ræða&#160; þróun samræmdra aðferða við skráningu starfsþróunar</li> </ul> <br /> <p>Samkomulagið er um vinnu að fyrrgreindum málefnum í eitt ár, frá 1. október 2011 til 30. september 2012 og ráðinn hefur verið starfsmaður í 50% starf til að vinna með stýrihópi og samstarfsnefnd. Allir aðilar samkomulagsins leggja fé af mörkum til starfsins.<br /> Að frumkvæði samstarfsnefndarinnar hyggst ég funda með stýrihópi hennar nú í ársbyrjun um stefnu í símenntun og starfsþróun kennara, helstu verkefni framundan og fjármagn til þeirra. Vænti ég góðs af þessu samstarfi.<br /> <br /> Ég óska ykkur góðs gengis á þessum fundi Kennarasambands Íslands hér í dag, sem ég veit að verður gagnlegur áfangi á þeirri vegferð sem við förum saman á næstu misserum.<br /> <br /> </p>

2012-01-10 00:00:1010. janúar 2012Útgáfa aldarsögu Háskóla Íslands

<div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/hi.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/hi.jpg?proc=singleNewsItem" alt="hi" class="media-object"></a><figcaption>hi</figcaption></figure></div><p>Ágæta samkoma<br /> Háskóli Íslands er í dag allt í senn, skóli þjóðarinnar og okkar helsta rannsóknarstofnun. Það er því skylda hans að færa þjóðinni sögu sína en um leið að tryggja að hún sé skráð af fagmönnum, - af sérfræðingum sem þekkja til efnisins og eru í framvarðasveit þeirra sem hafa sem sérsvið að nálgast leifar fortíðarinnar og búa hana í búning nútímans. Höfundar ritsins eru Guðmundur Hálfdánarson, Sigríður Matthíasdóttir og Magnús Guðmundsson en ritstjórn þess var í höndum Gunnars Karlssonar. Öll eru þau sagnfræðingar að mennt og samanlagt spannar starfs- og námsaldur þeirra við Háskóla Íslands gott betur en þá einu öld sem hér er sögð af&#160; sögu skólans.<br /> Hér hefur því verið vandað til verks og valdir til þess úrvals fræðimenn. Markmið ritsins er hvorki að skapa glansmynd af skólanum né draga fram gagnrýniverða þætti úr sögu hans heldur að gefa eins trúverðuga og heildstæða mynd af starfsemi hans og unnt er. Það er eðlilegt að menn geri þá kröfu til Háskóla Íslands að ritun aldarsögu hans gefi fordæmi um verk af þessu tagi, enda stendur sagnfræðikennsla við skólan á gömlum merg og hlutverk hennar er ríkulegt í þróun þjóðríkis hér á landi<br /> Verkefnið er vandasamt. Hér er um að ræða stofnun sem hefur á einni öld vaxið frá því að telja tæplega sextíu manns en er nú rúmlega fjórtán þúsund manna samfélag. Saga Háskóla Íslands verður því að vera allt í senn, saga stofnunar, félagssaga menntunar og rannsókna og mótunarsaga íslensks stúdentamannlífs í heila öld. Og ekki má gleyma að saga háskólans endurspeglar sögu íslensku þjóðarinnar á einhverju mesta mótunarskeiði hennar og bregður birtu á þá gríðarlegu umbreytingar sem orðið hafa á íslensku fræðasamfélagi á tímabilinu.<br /> Ég held að margir geri sér ekki grein fyrir því hversu mikilvægt það var fyrir íslensku þjóðina&#160; að fá eigin háskóla hér á landi fyrir öld síðan.&#160; Þegar íslenskir stúdentar sóttu um aldir Kaupmannahafnarháskóla fólst einnig í því ákveðinn tilgangur, að tryggja að íslenskir menntamenn tækju út sinn þroska í dönsku umhverfi og skóluðust í dönskum hefðum. Að fá eigin háskóla hér í Reykjavík, um leið og þjóðin fetaði sig varlega á hálli braut sjálfstæðisins var gríðarlega mikilvægt við mótun íslensks samfélags og þjóðarvitundar í heild sinni.<br /> Góðir gestir, þegar ég horfi á þessa miklu og þungu bók, velti ég því fyrir mér hvort umfang hennar og mikilleiki endurspegli ekki einmitt hlutverk Háskólans í bókahillu hins íslenska samfélags. – Hún er stór í sniðum, vönduð og mikið til hennar kostað. Ég óska Háskóla Íslands innilega til hamingju með þetta góða rit.<br /> <br /> </p>

2012-01-04 00:00:0404. janúar 2012Gróska í menningarlífi

Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, gerir kraftmikið og fjölbreytt menningarlíf landsmanna að umfjöllunarefni í þessari grein, sem birtist í Fréttablaðinu 3. janúar 2012.<div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg?proc=singleNewsItem" alt="katrin_jakobsdottir_vef" class="media-object"></a><figcaption>katrin_jakobsdottir_vef</figcaption></figure></div><p>Árið 2011 var viðburðaríkt ár í menningarlífi landsmanna. Um allt land voru menningarviðburðir, svo margir að erlendir gestir sem hingað koma undrast atorkusemi Íslendinga í menningar- og listsköpun sem og menningarneyslu. Engin leið er að nefna alla þá starfsemi en nokkra viðburði er þó óhætt að&#160; kalla stórviðburði.<br /> Í vor var tónlistar- og ráðstefnuhúsið Harpa opnað. Sinfóníuhljómsveit Íslands hélt þar fyrstu tónleika sína og viku síðar var húsið formlega opnað. Meira en hálf milljón gesta hefur heimsótt húsið frá opnun og þar hafa verið fjölmargir ógleymanlegir viðburðir á árinu, nú síðast tónleikar Mugisons fyrir jól sem þjóðin öll fékk að njóta í beinni útsendingu Ríkisútvarpsins. Í haust var komið að fyrstu uppfærslu Íslensku óperunnar í húsinu þegar Töfraflauta Mozarts var frumsýnd og kom þá á daginn að það er hægt að setja upp óperur í húsinu með miklum sóma þó að það hafi raunar ekki verið byggt til þess.<br /> Í haust var svo Ísland heiðursgestur á bókasýningunni í Frankfurt. Til þess verkefnis var stofnað árið 2007. Þátttaka Íslands þótti takast með eindæmum vel. Íslenski skálinn hlaut mikið lof fyrir hönnun og uppsetningu. Fyrir utan alla þá dagskrá sem var í Frankfurt og gekk mjög vel að öllu leyti liggja eftir þýðingar á rúmlega 200 íslenskum bókum, ný þýðing á Íslendingasögunum í fimm bindum og bækur um Ísland á þýska málsvæðinu unnar í samstarfi við hátt í 100 bókaforlög. Hér er um umtalsvert fleiri bækur að ræða en fyrri heiðurslönd á bókamessunni hafa gefið út.<br /> Auk bókakynningar á sjálfri bókamessunni í ár voru fjölmargar kynningar með þátttöku íslenskra rithöfunda á þýska málsvæðinu í kringum messuna sjálfa. Það voru ýmsir íslenskir listviðburðir í Frankfurt og víðar í Þýskalandi. Okkur telst til að alls hafi á þriðja hundrað viðburðir verið á vegum verkefnisins sem var kallað Sögueyjan Ísland. Fjárveitingar á fjárlögum til verkefnisins voru 300 milljónir króna á árunum 2007 til 2011 og mun þetta vera umfangsmesta og dýrasta kynning á íslenskri menningu á erlendri grundu sem ráðist hefur verið í. Til að tryggja lágmarkseftirfylgni í ár og á næsta ári – ljúka uppgjöri og frágangi ýmissa verkefna, halda við heimasíðu verkefnisins, tryggja að erlendir samstarfsaðilar geti haldið áfram að gefa út íslenskar bókmenntir í Þýskalandi og víðar – ákvað ríkisstjórnin að leita eftir 20 milljóna króna fjárveitingu á aukafjárlögum 2011 og 25 milljónum króna á fjárlögum 2012 og gekk það eftir.<br /> <br /> Fleira mætti nefna. Breytingar voru gerðar á úthlutun á fjárlögum til menningarverkefna þannig að menningarsamningar við landshluta verða stórefldir. Framlög til kynningarmiðstöðva listgreina voru stóraukin á fjárlögum ársins 2012 og er það fyrsti áfanginn í nýrri menningarsókn. Samkomulag var gert við fagfélög kvikmyndagerðarmanna og verða fjárveitingar auknar í kvikmyndasjóð næstu árin eftir erfiðan niðurskurð á fjárlögum 2010. Hér verður látið staðar numið en hvarvetna sjáum við gróskuna, hvort sem litið er til leiklistar, myndlistar, danslistar, hönnunar, kvikmyndagerðar, bókmennta, tónlistar eða víðar. Eftir erfið ár í efnahagslífinu getum við Íslendingar verið stolt af íslenskri list og menningu og þegar öllu er á botninn hvolft er það einmitt það sem skiptir máli – samfélög eru ekki síst dæmd út frá menningu sinni og þekkingu og framlagi sínu á því sviði. Þar getum við borið höfuðið hátt.<br /> <br /> Katrín Jakobsdóttir<br /> Höfundur er mennta- og menningarmálaráðherra<br /> </p>

2011-12-07 00:00:0707. desember 2011Aukin gæði í kennslu og rannsóknum háskóla

<p><br /> </p> <p>Grein Katrínar Jakobsdóttur, mennta- og menningarmálaráðherra um eflingu kennslu og rannsókna um land allt með auknu samstarfi og öflugu gæðaeftirlit<strong>i.</strong></p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_prent.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_prent.jpg?proc=singleNewsItem" alt="Katrín Jakobsdóttir" class="media-object"></a><figcaption>katrin_jakobsdottir_prent</figcaption></figure></div><p>Þau ánægjulegu tíðindi bárust á sama tíma og haldið var upp á 100 ára afmæli Háskóla Íslands að hann væri á nýjum lista Times yfir 300 bestu háskóla í heimi. Skammt er þess að minnast að HÍ setti sér það markmið að vera meðal 100 bestu háskóla heims og þessi árangur sýnir að takmarkið er raunhæft. Stofnun Aldarafmælissjóðs HÍ er liður í því verkefni enda takmark hans að efla rannsóknir og nýsköpun, sem nýtast muni til uppbyggingar atvinnulífs og verðmætasköpunar í þágu íslensks samfélags og þjóðar. Framlög í afmælissjóðinn verða&#160; árangurstengd og höfð hliðsjón af því hvernig miðar í sókn HÍ að markmiðum í samræmi við árangursmælikvarða.Sumarið 2010 gaf mennta- og menningarmálaráðuneytið út stefnu um opinbera háskóla. Með henni er ætlunin að standa vörð um starfsemi þeirra með því að stofna samstarfsnet, með hugsanlega sameiningu í huga. Markmiðið er þríþætt: Í fyrsta lagi að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags. Í öðru lagi að hagræða í rekstri háskólanna þannig að fjármunir nýtist sem allra best. Í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar á landinu. Miðað er við að aðrar háskóla- og rannsóknastofnanir geti tekið þátt í starfi netsins, óháð rekstrarformi. Rektorar opinberu háskólanna undirrituðu nú í vikunni samstarfssamning um greiðan aðgang nemenda að námskeiðum á milli skólanna og byggir hann á vönduðum undirbúningi sem staðið hefur yfir undanfarið ár.</p> <p>Til að auka gæði allra skóla á háskólastigi hér á landi þarf að setja gæðaviðmið og fylgjast með hvort þeim sé náð. Sérstakir vinnu- og rýnihópar á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins voru settir á stofn árið 2009, til að móta leiðir fyrir íslenska háskólakerfið. Ein af tillögum þessara vinnuhópa var að efla eftirlit með gæðum þeirrar starfsemi sem fram fer innan veggja íslenskra háskóla. Niðurstaðan varð að stofna hér á landi gæðaráð skipað erlendum sérfræðingum. Við þessa ákvörðun var tekið mið af stefnu Vísinda og tækniráðs, <em>Byggt á styrkum stoðum</em>, en þar er kveðið á um að efla beri formlegt eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna við háskóla.. Gæðaráð háskólanna var svo formlega stofnað árið 2010 eftir undirbúning á vegum ráðuneytisins í samstarfi við Rannís, háskólana og Norman Sharp, fyrrverandi yfirmann þeirrar stofnunar sem fer með gæðaeftirlit við skoska háskóla.</p> <p>Formaður gæðaráðsins hér á landi &#160;er fyrrgreindur Norman Sharp. Honum til halds og trausts eru Barbara Brittingham, framkvæmdastjóri hjá New England Association of Schools and Colleges, sem meðal annars annast ytra gæðaeftirlit með háskólum eins og MIT, Brandeis og Harvard, Tove Bull, fyrrum rektor háskólans í Tromsö, Rita McAllister; skoskur sérfræðingur í listmenntun og fyrrum prófessor, Jean-Marie Hombert, prófessor við Háskólann í Lyon í Frakklandi og hinn enski Frank Quinault, prófessor við Háskólann í St. Andrews. Eftir sem áður munu færustu fagsérfræðingar sem völ er á annast einstakar úttektir og munu meðlimir gæðaráðsins einvörðungu taka þátt í úttektum þar sem sérfræðiþekking þeirra nýtist.</p> <p>Til að tryggja aðkomu hagsmunaaðila háskóla og efla gagnsæi og upplýsingaflæði á milli ráðsins og háskólasamfélagins hefur ennfremur verið sett á stofn ráðgjafanefnd gæðaráðs. Í henni eiga sæti fulltrúar&#160; mennta- og menningarmálaráðuneytis, háskóla, Vísinda- og tækniráðs og stúdenta.</p> <p>Markmið gæðaráðsins er meðal annars að tryggja gæði háskólastarfsemi hér á landi, bæði á sviði rannsókna og kennslu, að tryggja samkeppnishæfni háskólanna og færa gæðaeftirlit til samræmis við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur tekið á sig.</p> <p>Gæðaráðið mótar aðferðafræði fyrir mat á gæðum í kennslu og rannsóknum og mun gera tillögu til ráðherra um þriggja ára áætlun um eftirlit með kennslu og rannsóknum við íslenska háskóla. Það hefur mótað skýra stefnu um gæðaeftirlit á háskólastigi, sem m.a. gerir kröfur um að skólarnir viðhaldi ábyrgu innra gæðaeftirliti og felur í sér áætlun um ytra eftirlit. Stefnan er sett fram í gæðahandbók, sem var kynnt á ráðstefnu um gæðamál háskólanna 18. október sl.&#160; Í henni eru sett fram mælanleg markmið sem háskólar verða að uppfylla og munu úrskurðir gæðaráðsins verða birtir opinberlega. Sett hafa verið skýr markmið og tímarammi um hvenær og hversu oft viðkomandi háskólar skulu gangast undir opinbert ytra gæðaeftirlit.</p> <p><span>Ljóst má vera að það eru miklar hræringar í íslensku háskólaumhverfi. Leiðarljósin eru skýr: Efla kennslu og rannsóknir um land allt með auknu samstarfi og öflugu gæðaeftirliti.</span></p>

2011-11-28 00:00:2828. nóvember 2011Gildi fornleifaverndar fyrir íslenskt samfélag

<p>Ávarp menntamálaráðherra 18. nóvember sl. um stöðu fornleifaverndar á Íslandi á málþingi um fornleifavernd, sem Fornleifavernd ríkisins stóð fyrir í tilefni af 10 ára afmæli stofnunarinnar.<br /> <br /> </p><p>Ágætu ráðstefnugestir.<br /> Viðfangsefni þessa málþings er staða fornleifaverndar á Íslandi og hvort hún teljist kvöð eða kostur.&#160; Hér verður fjallað um gildi fornleifaverndar fyrir íslenskt samfélag, skyldur og ávinninga framkvæmdaaðila af fornleifavernd, umgegni þeirra við land og sögu auk þess sem við heyrum um þýðingu menningarsögunnar fyrir ferðaþjónustuna.<br /> Það verður fróðlegt að heyra af því hvernig frændur okkar Norðmenn standa að sínum verndunarmálum og fjármögnun til þeirra. Þeir hafa áratuga reynslu í að lifa í sátt við sínar menningarminjar og auðvitað fjármagnið til að koma málum í framkvæmd í samræmi við áætlanir. Það er einnig full ástæða til að spyrja sig hvort vernd og varðveisla fornleifa sé óþarfa kvöð á samfélaginu eða hvort í minjum felist ónýtt tækifæri og ómæld verðmæti og fróðlegt verður að frétta af niðurstöðum vinnuhópa. &#160;<br /> Tilefnið til að staldra við og líta um öxl er að nú eru liðin 10 ár frá því að gildandi þjóðminjalög voru sett og tvær stjórnsýslustofnanir á sviði minjaverndar settar á laggirnar, þ.e. Fornleifavernd ríkisins og Húsafriðunarnefnd. Hver er árangurinn af starfi þeirra í áratug?<br /> Það kann að virðast hálf undarleg afmælisgjöf frá mér sem ráðherra menningarmála til viðkomandi stofnana að ég hef lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um menningarminjar, þar sem lagt er til að Fornleifavernd og Húsafriðunarnefnd verði báðar lagðar niður og sameinaðar í einni öflugri stjórnsýslustofnun um minjavernd, Minjastofnun Íslands. Ég tel brýnt að málefni húsaverndunar og fornleifaverndunar komist undir einn hatt, og að með því ætti að fást heildstæð yfirsýn yfir málaflokkinn og öll stefnumótun innan hans markvissari. Er það von mín að frumvarpið verði að lögum á yfirstandandi þingi og að hin nýja stofnun taki til starfa í byrjun árs 2013.<br /> Eins og forstöðumaður Fornleifaverndar hefur bent á í ágætri blaðagrein þá hefur því miður ekki tekist að veita því fjármagni í verndun fornleifa og rannsóknir á þeim, sem æskilegt væri. Það er þó ekki vegna þess að ráðuneyti menningarmála hafi ekki barist fyrir málstaðinn í hinum árlegu átökum um fjármagnið við gerð fjárlaga. En það hefur ekki tekist að vekja skilning annarra ráðuneyta eða löggjafans á því hversu mikilvægt það sé að efla lögbundna minjavernd, og því búum við þá stöðu sem ríkir í dag.<br /> Alþingi hefur hins vegar verið duglegt við að veita fé til ýmissa verkefna á sviði minjavörslu, en þá oftast í tengslum við menningartengda ferðaþjónustu.&#160; Það virðist nefnilega vera svolítil árátta okkar Íslendinga að búa til minjar í þeirri von að þær dragi að ferðamenn, en láta okkur litlu skipta að hinar eiginlegu minjar drabbist niður og skemmist.<br /> Það er margt að varast á þessu sviði og margt getur gerst þegar ekki er farið fram af varkárni eða með heildarsýn yfir minjagildi sögustaðar að leiðarljósi. Ég ætla ekki að hleypa mér af stað í þessari umræðu – ég gæti þá haldið áfram í allan dag, af nógu er að taka; ég vil hins vegar óska ykkur góðs málþings og treysti á stuðning ykkar til allra góðra verka á sviði fornleifaverndar á Íslandi í framtíðinni. Verkefnin eru næg, en það verður áfram barátta að tryggja þeim fjármagn og faglegan framgang.<br /> Takk fyrir.<br /> <br /> </p>

2011-11-25 00:00:2525. nóvember 2011Inntak háskólastarfsemi og fjöldi stofnana

<p>Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra á ráðstefnu Fræðagarðs um gildi háskólamenntunar, kosti og galla við sameiningu háskóla, sem haldin var í Reykjavík 15. nóvember 2.</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/MRN-Myndir_radherra/katrin_jakobsdottir_vef.jpg?proc=singleNewsItem" alt="katrin_jakobsdottir_vef" class="media-object"></a><figcaption>katrin_jakobsdottir_vef</figcaption></figure></div><p>15. nóvember 2011, Grand hótel, Gullteigur<br /> </p> <div align="center"> <h2><strong>Ráðstefna Fræðagarðs</strong></h2> <h4><strong>Gildi háskólamenntunar</strong></h4> <h4><strong>Sameingin háskólanna - kostir og gallar</strong></h4> </div> <br /> <p>Ágæta samkoma<br /> Á Indlandi er starfræktur skóli sem ber hið sérstaka heiti „Barefoot college“. Forstöðumaður hans og stofnandi, Sanjib „Bunker“ Roy sagði nýlega að markmið skólans væri meðal annars að mennta fleiri sólarorkuverkfræðinga en nokkur annar skóli í heiminum. Hann er langt kominn á þessari braut – skólinn og nemendur hans hafa nú þegar lýst upp meira en þúsund þorp í Afríku. Sólarorkuverkfræðingarnir sem hér um ræðir eiga allir tvennt sameiginlegt – þeir eru allir ömmur og eru ólæsir og óskrifandi. Hann velur ömmur – því þær flytja ekki um leið og þær hafa öðlast menntun. Og þar sem að það tekur svo langan tíma að læra að lesa og skrifa þá sleppir hann bara þeim hluta lærdómsins. Enda hefur Sanjib, sem tímaritið Time hefur sett á lista yfir 100 áhrifamestu menn samtímans, lýst því yfir að hann vilji ekki með nokkru móti sjá háskólamenntað fólk í sínum skóla – því hver skóli hafi sinn tilgang og þessi hafi ekki þann tilgang að veita mönnum akademískar gráður.<br /> Góðir gestir – þó að ólæsar ömmur séu varla markhópur íslenska háskóla – og hlutverk þeirra ekki að sólarorkuvæða samfélagið - vil ég hefja umfjöllun mína á þessu indverska innskoti til að undirstrika að hver háskólastofnun hefur sinn tilgang – sem vert er að hafa í huga þegar skeggrætt er um gildi háskólamenntunar og sameiningu háskóla – sem er yfirskrift þessarar ráðstefnu. &#160;<br /> Frá því að yfir þessa þjóð reið efnahagskreppa, og reyndar nokkru fyrr, höfðu erlendir sérfræðingar léð máls á því að hér á landi væru of margar háskólastofnanir og æskilegt væri að sameina nokkrar þeirra til að tryggja samlegðaráhrif fjöldans sem talinn er nauðsynleg undirstaða fyrir öfluga háskóla- og rannsóknarstarfsemi. Nærtækast er við þetta tækifæri að vísa til svokallaðar Taxell-skýrslu sem unnin var fyrir íslensk stjórnvöld árið 2009. Þar er kveðið á um að þörf sé á ákveðinni hagræðingu innan háskólageirans.<br /> Á þeim tæplega þremur árum sem eru liðin síðan skýrslan lá fyrir hafa stjórnvöld leitað allra leiða sem í boði eru til þess að greina hvaða möguleikar séu í boði til hagræðingar á háskólastiginu. Ég get fullvissað ykkur um að það er ekki til sá steinn eða vala í beitarhúsi íslenska menntakerfisins sem ekki hefur verið velt, handfjötluð og fægð í leit að hagkvæmustu lausnunum.<br /> Því rétt eins og hjá ömmu-fræðaranum Sanjib er málið flóknara en svo að þetta snúist um að ráðherra mæti á staðinn, sameini tvær stofnanir, allir takist í hendur og ráðherra ríði svo glaðbeittur inn í sólarlagið.Þetta er flóknara verkefni en svo.<br /> Sameiningar háskólastofnana eru svo sem ekkert nýtt fyrirbæri hér á landi. Háskóli Íslands varð til fyrir öld síðan við sameiningu nokkurra embættismannaskóla konungsveldisins, Kennaraháskóli Íslands átti sér langa sameiningarsögu að baki áður en hann varð hluti af Háskóla Íslands og Háskólinn í Reykjavík og Tækniháskólinn gengu í eina sæng fyrir ekki svo löngu síðan.<br /> En ég vil halda því fram að þeir hagsmunir, sem við stöndum frammi fyrir í dag, eru annars eðlis. Samfélag nútímans verður æ flóknara og háskólar, sem samfélagsstofnanir, eru ekki lengur griðastaður hinna fáu heldur viðkomustaður fjöldans.<br /> Til að undirstrika mikilvægi háskólanna í mótun nútímasamfélagsins hef ég á undanförnum árum beitt mér mjög fyrir því að efla sjálfstæði þeirra og ábyrgð á innri starfsemi. Horfið hefur verið frá því sem kalla mætti „dönsku leiðina“ með fjölda utanaðkomandi hagsmunaaðila í stjórn háskólanna, til sænsk-norsku leiðarinnar, sem felur í sér að sérhver háskóli hafi sjálfræði í innri málefnum sínum. Megintilgangur þessarar lagabreytingar hefur verið að tryggja akademískt sjálfstæði skólanna með því augnamiði að gera þá að þeim samfélagsspegli, sem þeir eiga að vera.<br /> En um leið hefur samfélagsleg ábyrgð háskóla verið aukin. Við gerum meiri kröfur um að háskólar þjóni hagsmunum samfélagsins í heild, ekki aðeins atvinnulífsins. Þessari kröfu fylgir líka ábyrgð. Við slítum ekki háskóla úr þeim samfélagslegu tengslum sem við höfum áskapað þeim. Það er nefnilega verulegur prófsteinn á sameiningu stofnana að meta hvaða gildi hún hefur fyrir nærsamfélag sitt. Þetta á ekki síst við um þær háskólastofnanir sem staðsettar eru á landsbyggðinni, þar sem þær eru gjarna þungamiðja samfélagsins í smærri byggðarkjörnum. Hér gilda sömu rök og oft voru notuð fyrir því að reyna að halda úti fiskvinnslu í smærri byggðarlögum; - ef háskólinn er sameinaður öðrum eða honum lokað er stórhætta á því að byggðarlagið líði undir lok ellegar hljóti þvílíkt holundarsár að þess bíði aðeins langdregin banalega. Ruðningsáhrif háskólastofnana eru nefnilega oft vanmetin, ekki síst sá mannauður sem fylgir starfsemi háskólanna og samlegðaráhrif hans á nærsamfélagið.<br /> Eftir þennan málflutning gæti einhver spurt sig af hverju við fjölgum þá ekki bara háskólum og setjum einn í hvert byggðarlag? En hér komum við að annarri hlið starfseminnar sem eru hagsmunir nemenda og gæði þeirrar starfsemi sem verið er að bjóða upp á. Háskólar eru ekki aðeins æðstu menntastofnanir landsins og eins og áður sagði, viðkomustaður fjöldans á leið sinni um æviskeiðið. Háskólar eru líka í eðli sínu alþjóðlegar stofnanir sem keppa um fjármagn og nemendur á alþjóðavettvangi og til að hver og einn sé samkeppnisfær á þeim vettvangi verður hann að uppfylla það skilyrði – sem jafnframt eru grundvallarréttindi nemendanna-&#160; að bjóða upp á menntun og rannsóknir, sem uppfylla alþjóðlegar kröfur um gæði.<br /> Ari Kristinn Jónsson fjallaði hér að framan um mikilvægi óháðs gæðamats í háskólastarfi. Ég ætla því ekki að hafa mörg orð um mikilvægi gæðastarfs í háskólum en langar að minnast aðeins á stofnun gæðaráðs háskólanna, sem komið var á fót fyrir rúmu ári síðan. Eitt af meginhlutverkum ráðsins er einmitt að ábyrgjast að haft sé formlegt og samhæft gæðaeftirlit með háskólum hér á landi, - framkvæmt að færustu sérfræðingum og á þann máta að leitast við að tryggja að íslensk háskólastarfsemi standi jafnfætis því sem gerist í örðum löndum. Nýlega var gæðahandbók fyrir íslenska háskólakerfið gefin út en henni er ætlað að vera leiðbeinandi fyrir háskóla hér á landi og þá um leið að virka í þá átt að samræma almennar kröfur um gæði og eftirlit með þeim við allar háskólastofnanir hér á landi.<br /> Í mennta- og menningarmálaráðuneytinu hefur undanfarin ár stór hluti af þeirri starfsemi er varðar háskólakerfið, snúið að möguleikum samvinnu og sameiningar eininga innan háskólakerfisins hér á landi.<br /> Stór áfangi á þeirri leið að koma á öflugara samstarfi á milli háskóla og efla tenginu við samfélagið í heild sinni, var að kortleggja þá þekkingarstarfsemi, sem á sér stað á landinu. Niðurstaða þeirra vinnu hefur sýnt okkur að fjöldi stofnana sem sinnir þannig starfsemi er gríðarlegur og er nú unnið að því að auka samstarf þekkingarsetra við hefðbundna háskóla svo að nýta megi þennan mannauð og þessa þekkingu sem þessar stofnanir búa yfir, á gagnkvæman máta.<br /> Meginþunginn í vinnu við að efla inntak háskólamenntunar og samstarf háskóla hefur samt fallið á svokallað net opinberra háskóla.<br /> Í ágúst árið 2010 var mörkuð stefna um opinbera háskóla. Markmiðið hennar er að standa vörð um starfsemi opinberu háskólanna með því að stofna samstarfsnet þeirra með hugsanlega sameiningu í huga. Markmiðið er þríþætt: Í fyrsta lagi að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags. Í öðru lagi að hagræða í rekstri háskólanna þannig að fjármunir nýtist sem allra best. Í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar á landinu.<br /> Stefnt er að því að öflugt samstarfsnet opinberra háskóla verði starfandi hér á landi á næsta ári. Að netinu standa allir opinberu háskólarnir, Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – háskólinn á Hólum. Eins og ég minntist á í sambandi við skýrsluna um þekkingarsetrin áðan, þá er ekkert því til fyrirstöðu að aðrar háskóla- og rannsóknarstofnanir geti tekið þátt í starfi netsins, óháð rekstrarformi.<br /> Að mati mennta- og menningarmálaráðuneytisins er stofnun nets opinberu háskólanna nauðsynlegt til að standa vörð um fjölbreytt námsframboð og öflugar rannsóknir á sviðum sem eru veigamikil fyrir íslenskt samfélag. Slíkt netsamstarf er jafnframt nauðsynlegur undanfari sameiningar á háskólastiginu, standi vilji til þess á síðari stigum.<br /> Frá því að samþykkt var að koma áðurnefndu neti háskólanna á fót hefur mikið vatn runnið til sjávar. Tugir starfsmanna skólanna hafa verið virkjaðir í hugmyndavinnu. Verkefnisstjórn samstarfsins, þar sem meðal annar sitja allir rektorarnir fjórir, hefur hist reglulega og hrundið af stað ýmsum verkefnum.<br /> Mig langar hér að stilka á stóru yfir það helsta sem þetta samstarfsnet hefur áorkað á þessu rúmu ári sem liðið hefur frá því að stefnan var sett.<br /> Rammasamningur um samstarf á sviði stoðþjónustu var undirritaður í maí 2011. Samningurinn hefur leitt af sér tvö verkefni sem nú er unnið að. Annað verkefnið miðar að því að taka upp samræmdan hugbúnað fyrir upplýsingar um nemendur og fyrir rafrænt kennsluumhverfi. Byggt er á kerfi sem hefur verið í þróun í um 10 ár á vegum Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands.&#160; Stefnt er að því að þessi hugbúnaður verði innleiddur við alla opinberu háskólana í júní 2012.<br /> Í hinu verkefninu er unnið að samræmingu á því gæðakerfi sem snýr að akademískum starfsmönnum. Nú þegar er árlegt mat framkvæmt á sama hátt fyrir HÍ og HA, og ætlunin er að víkka þetta út þannig að nýráðningar og framgangur verði unnin á sama hátt.<br /> Áformað er að semja um samstarf á fleiri sviðum stoðþjónustu, t.d. kennslufræðilega þjónustu og þróun, skjalavistunarmál, stoðþjónusta og gæðaeftirlit framhaldsnáms, lögfræðiþjónustu og sitthvað fleira.<br /> Í haust var leitað til kennara skólanna eftir hugmyndu,m að nýjum eða endurnýjuðum samstarfsverkefnum á sviði kennslu, og voru boðnir svokallaðir hvata- og þróunarstyrkir til að standa straum af kostnaði við slík verkefni. Sautján umsóknir bárust um þessa styrki, og var alls sótt um meira en 70 milljónir króna. Umsóknirnar eru allar sprottnar úr grasrótinni, þar sem akademískir starfsmenn hafa tekið sig saman þvert á skólana. Stefnt er að því að úthluta allt að 35 milljónum fyrir lok þessa mánaðar.&#160; Aftur verður auglýst eftir umsóknum á komandi ári og umsóknarfrestur settur til 1. mars. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að aðrir háskólar en þeir fjórir, sem heyra undir hið opinbera, geta verið aðilar að þessum styrkjum, svo fremi sem það sé í samstarfi við opinberu skólana.<br /> Á næstu vikum er áformað að undirrita samning um gagnkvæman aðgang nemenda að námskeiðum við alla fjóra skólana. Drög að samningi liggja fyrir og er stefnt að undirritun í byrjun desember. Þegar þetta gerist munu nemendur geta farið án kostnaðar og sérstakra hindrana á milli þessara skóla, svo fremi að námskeið, sem þeir taka við móttökuskólann, séu samþykkt af þeirra heimaskóla og geti orðið hluti af þeirra prófgráðu þar.<br /> Opinberu háskólarnir hafa ennfremur ákveðið að vera með sínar kynningar í Háskólabíói á stóra háskóladaginn, og verður þar jafnframt kynning á samstarfi opinberu háskólanna, ekki síst á þessum samningi um aðgang nemenda.&#160; &#160;<br /> Þá hefur verið fjárfest í tæknilegum innviðum - fjarfundabúnaði og þráðlausum netum-&#160; til stuðnings samstarfi á milli skólanna og hefur sú fjárfesting nýst afar vel.<br /> Hugbúnaður til varnar ritstuldi verður á næstunni keyptur í samstarfi allra sjö háskóla landsins. Stofnaður hefur verið tengiliðahópur til að annast þá innleiðingu.<br /> Loks má nefna að merkjanleg hugarfarsbreyting hefur orðið hjá starfsfólki opinberu háskólanna, sem er farið að horfa meira til hvers annars þegar leitað er lausna á hinum ýmsu vandamálum, sem skólarnir þurfa að leysa úr.<br /> Góðir gestir<br /> Af ofansögðu má ráða, að margs ber að gæta þegar rætt er um inntak háskólastarfsemi og sameiningu háskóla. En í ljósi þess sem hefur verið áorkað undanfarin misseri sé ég enga ástæðu til annars en bjartsýni.<br /> <br /> Takk fyrir</p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Dagur íslenskrar tungu 2011

<p>16. nóvember 2011, Menningarmiðstöðin Gerðuberg<br /> <br /> Góðir hátíðargestir.<br /> <br /> Nú fögnum við degi íslenskrar tungu í sextánda sinn. Í allan dag og fram á kvöld er efnt til fjölbreyttra viðburða um allt land. Þannig heiðrum við tungumál okkar, íslenskuna,&#160; sem tengir okkur saman sem búum hér á landi og hugleiðum gildi hennar fyrir menningu Íslendinga fyrr og síðar. Við minnumst jafnframt á þessum degi þjóðskáldsins Jónasar Hallgrímssonar, sem á sérstakan sess í vitund og menningu landsmanna. Það var vel til fundið að velja fæðingardag Jónasar þegar ákveðið var að velja ákveðinn dag til þess að minnast og heiðra íslenskra tungu sérstaklega, umfram aðra daga. En auðvitað eru allir dagar í einhverjum skilningi dagar íslenskrar tungu. Hvern einasta dag erum við minnt á mikilvægi tungumálsins og það hve margt býr í því.<br /> <br /> Efnt er til fjölbreyttra viðburða þennan dag um land allt enda hafa hátíðarhöld dagsins fest sig vel í sessi. Á vefsíðu dags íslenskrar tungu á vef mennta- og menningarmálaráðuneytis má sjá upplýsingar um ráðstefnur, fundi, fyrirlestra af ýmsu tagi, sýningar, tónlistarflutning, samkeppnir og viðurkenningar sem tengjast deginum.<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur lagt sig sérstaklega fram við að hvetja til þess að grunnskólar og sem flestar aðrar stofnanir noti eingöngu þýdd stýrikerfi og annan almennan notendahugbúnað í tölvum sínum. Mikilvægt er að börn og unglingar vaxi upp við að nota íslensk hugtök í tölvuheiminum, sem er stór hluti af daglegu lífi þeirra. Reykjavíkurborg hafði mikilvægt frumkvæði á þessu sviði og var íslenskt tölvuviðmót sett upp í öllum grunnskólum borgarinnar nú í vor. Íslensk málnefnd veitti borginni viðurkenningu fyrir þetta framtak á málræktarþingi síðasta laugardag. Vonandi fylgja fleiri sveitarfélög fljótlega fordæmi Reykjavíkurborgar á þessu sviði.<br /> <br /> 27. maí í vor var langþráðum áfanga náð þegar samþykkt voru lög um stöðu íslenskrar tungu og íslenska táknmálsins. Mikilvægt er að kveðið sé skýrt á um rétt íslenskunnar og rétt okkar til að nota hana á öllum sviðum samfélagsins. Í lögunum segir: „Þjóðtungan er sameiginlegt mál landsmanna. Stjórnvöld skulu tryggja að unnt verði að nota hana á öllum sviðum íslensks þjóðlífs“ (tilvitnun lýkur). Þar segir einnig að íslenska sé þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi.<br /> Í lögunum eru einnig í fyrsta sinn fjallað um stöðu íslenska táknmálsins. Þar segir m.a. í 3. grein: (tilvitnun hefst) „Íslenskt táknmál er fyrsta mál þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta og barna þeirra. Skulu stjórnvöld hlúa að því og styðja. Hver sem hefur þörf fyrir táknmál skal eiga þess kost að læra og nota íslenskt táknmál, jafnskjótt sem máltaka hefst eða frá þeim tíma sem heyrnarleysi, heyrnarskerðing eða daufblinda hefur greinst. Sama rétt eiga nánustu aðstandendur.“ (tilvitnun lýkur). Þetta er mikilvæg breyting frá því sem var. Sérstök málnefnd um íslenskt táknmál hefur nú einnig verið skipuð eins og kveðið er á um í lögunum.<br /> <br /> Íslensk málstefna, Íslenska til alls, var samþykkt á Alþingi árið 2009. Með lögum um stöðu íslenskrar tungu og íslenska táknmálsins er staða þessara mála tryggð í lögum. Mikilvægt er nú að fylgja lögum og málstefnu vel eftir og mun mennta- og menningarmálaráðuneytið leggja sitt af mörkum í því efni.<br /> Í málstefnunni er megináhersla lögð á að íslenskt mál verði nothæft og notað á öllum sviðum íslensks samfélags. Þá er átt við vandaða íslensku sem nýtist sem tjáningarmiðill við allar aðstæðu /hvers kyns kringumstæður.<br /> Í 10. grein nýju laganna er fjallað um málfarsstefnu ríkis og sveitarfélaga. Þar segir: „Mál það sem er notað í starfsemi ríkis og sveitarfélaga eða á vegum þeirra skal vera vandað, einfalt og skýrt.“ (tilvitnun lýkur). Í nýjum lögum um Stjórnarráð Íslands, sem tóku gildi nú í september, er einnig lögð áhersla á að það mál, sem&#160; notað er í starfsemi Stjórnarráðsins eða á vegum þess, skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Annars staðar á Norðurlöndum hefur lengi verið lögð áhersla á skýrt mál í stjórnsýslu eða klarsprog eins og það nefnist á dönsku. Almenningur á rétt á því að geta skilið efni sem kemur frá opinberum stofnunum og ríkinu og að það sé á ljósu og skýru máli. Það er því mikilvægt að huga að þessu við gerð opinberra texta.<br /> <br /> Sú hefð hefur skapast að mennta- og menningarmálaráðherra heimsækir skóla og menningarstofnanir í einu ákveðnu sveitarfélagi á degi íslenskrar tungu. Þar er einnig haldin hátíðardagskrá ráðuneytisins. Í ár varð Reykjavík fyrir valinu og Breiðholtið sérstaklega og ég heimsótti nokkra skóla hér í hverfinu og þakka frábærar og vingjarnlegar móttökur, sem ég fékk. Dagurinn hófst með heimsókn í&#160; Fellaskóla og þar fékk ég að njóta samkomu barna og eldri borgara í tilefni af degi íslenskrar tungu,&#160; einnig heimsótti ég&#160; leikskólann Holt og í báðum skólunum kynnti mér starf með börnum af erlendum uppruna .Því næst heimsótti ég Fjölbrautarskólann í Breiðholti og kynnti mér m.a. innflytjendabraut skólans. Að lokum heimsótti ég&#160; leikskólann Sólborg, þar sem sérstök áhersla er lögð á menntun fatlaðra og ófatlaðra barna. Í&#160; leikskólanum dvelja heyrnarlaus og heyrnarskert börn ásamt heyrandi börnum í þremur stofum og í þeim eru tvö mál; íslenska og íslenskt táknmál. Auk þess fá öll börn í Sólborg tækifæri til að kynnst máli og menningu heyrnarlausra. &#160;<br /> Það var virkilega gaman að sjá blómlegt starfið í skólunum hér. Vala og Starri Snær, sem lesa upp hér í dagskránni, ganga einmitt í skóla hér í hverfinu og eru sigurvegarar í Breiðholti í Stóru upplestrarkeppninni.<br /> <br /> Góðir hátíðargestir!<br /> Í reglum mennta- og menningarmálaráðuneytis um verðlaun og viðurkenningar á degi íslenskrar tungu segir að auk Verðlauna Jónasar Hallgrímssonar sé heimilt að veita sérstakar viðurkenningar fyrir stuðning við íslenska tungu.<br /> <br /> <strong>Viðurkenning</strong><br /> Ég hef eftir tillögu ráðgjafarnefndar ákveðið að veita eina viðurkenningu á degi íslenskrar tungu árið 2011. Viðurkenningarhafi fær&#160; listaverk eftir Brynhildi Þorgeirsdóttur. Í tillögu nefndarinnar segir:<br /> „Stuðmenn rekja uppruna sinn til ársins 1970 og Menntaskólans við Hamrahlíð en segja má að þeir hafi í einni svipan orðið alþjóðareign þegar plata þeirra Sumar á Sýrlandi kom út 1975. Allar götur síðan hafa Stuðmenn kætt, frætt og fætt þjóð sína með söngvum sem komnir eru hátt á annað hundraðið og birst hafa á ótal hljómdiskum og myndböndum, í kvikmyndum, sviðsverkum og bókum. Alla þessa fjóra áratugi hefur „unglingahljómsveit allra landsmanna“ að auki verið órög við að sinna aðdáendum sínum með tónleikum og dansleikjum og hvers kyns uppákomum út um allt land. Margir texta Stuðmanna eru löngu orðnir klassískir og ómissandi þar sem fólk kemur saman. Það varðar því miklu að þeir eru allir ortir og fluttir á íslensku eins og ekkert sé sjálfsagðara. Á tímum þegar slíkt virðist frekar orðið undantekning en regla í poppheimum verður fordæmi Stuðmanna þeim mun mikilvægara.<br /> Ráðgjafarnefndin telur að Stuðmenn séu vel að því komnir að hljóta sérstaka viðurkenningu á degi íslenskrar tungu, 16. nóvember 2011“<br /> Bið ég nú fulltrúa Stuðmanna að koma fram og veita viðtöku viðurkenningu á degi íslenskrar tungu. Til hamingju.<br /> <br /> <strong>Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar</strong><br /> <br /> Góðir hátíðargestir!<br /> Á degi íslenskrar tungu, 16. nóvember ár hvert, eru veitt Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar. Í reglum mennta- og menningarmálaráðuneytisins um verðlaunin segir að þau beri að veita einstaklingum er hafa með sérstökum hætti unnið íslenskri tungu gagn í ræðu eða riti, með skáldskap, fræðistörfum eða kennslu og stuðlað að eflingu hennar, framgangi eða miðlun til nýrrar kynslóðar. Ráðgjafarnefnd dags íslenskrar tungu gerir tillögu til mennta- og menningarmálaráðherra um verðlaunahafa og rökstyður val sitt. Ráðgjafarnefndin var að þessu skipuð Þórarni Eldjárn, Kristínu Helgu Gunnarsdóttur og Kristjáni Árnasyni. Verðlaunahafi fær í verðlaun 700 þúsund krónur, ritið Íslenskir fuglar eftir Benedikt Gröndal og skrautritað verðlaunaskjal. Íslandsbanki veitir verðlaunaféð eins og oft áður og þakka ég bankanum fyrir stuðninginn.<br /> Ég hef með mikilli gleði fallist á tillögu ráðgjafarnefndarinnar um hver hljóta skyldi Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar árið 2011. Í rökstuðningi nefndarinnar segir:<br /> „Veruleiki íslenskra kvenna er yrkisefni Kristínar Marju Baldursdóttur og varpar hún í verkum sínum ljósi á líf og störf kvenna, hlutverk, drauma og þrár.<br /> Jafnrétti kynjanna var markmið og leiðarljós er hún hóf skáldaferil sinn og má merkja það ljóst og leynt í gegnum verk hennar. Kristín Marja er alþýðuskáld í þeim skilningi að bækur hennar eru lesnar í öllum kimum íslensks samfélags og þjóðin sameinast í sagnaheimi hennar. Þá hafa verk Kristínar Marju hlotið miklar vinsældir erlendis og þá sérstaklega í þýskumælandi löndum. Jafnrétti er mannréttindi og persóna Kristínar Marju, listakonan Karítas, segir:<br /> „Í feðraveldinu hampa karlar hver öðrum og það versta er að konurnar hampa þeim líka, því ef þær færu nú að hampa hver annarri hver ætti þá að sjá um þvotta þjóðarinnar?“ Fyrsta skáldsaga Kristínar Marju, Mávahlátur, kom út 1995 og var hún sett á svið hjá Leikfélagi Reykavíkur og kvikmynduð skömmu síðar. Kristín Marja hefur síðan sent frá sér fleiri skáldsögur, smásögur og ævisögu, ásamt því að eiga að baki farsælan feril sem blaðamaður á Morgunblaðinu.<br /> Karítas án titils og Óreiða á striga sýna hlutskipti kvenna í upphafi 20. aldar og byggja þannig brú á milli fortíðar og nútíðar. Verk hennar einkennast af kraftmiklum manneskjum. Stíllinn er sterkur og sambandið náið á milli lesenda og persóna. Hún glímir í sögum sínum við margslungnar hliðar mannlífsins og undirtónninn er konan og hin kvenlæga veröld.<br /> <br /> Í bókmenntunum lifir tungumálið, en eingöngu ef þær eru lesnar og Kristín Marja hefur fyrir margt löngu kvatt sér hljóðs hjá íslenskri þjóð og fangað fjöldann með myndrænum lýsingum og fjölskrúðugu máli sagnameistarans, enda blómstrar tungan í snjáðustu bókunum.<br /> <br /> Því er það að ráðgjafarnefndin telur Kristínu Marju Baldursdóttur verðskulda Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar á degi íslenskrar tungu 2011.“<br /> Nú bið ég Kristínu Marju Baldursdóttur að koma hingað og veita Verðlaunum Jónasar Hallgrímssonar viðtöku. Innilega til hamingju.</p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Ráðstefna um opið menntaefni

<p>Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra á ráðstefnu um opið menntaefni sem haldin var í Hörpu þann 21. nóvember sl.</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Opid-menntaefni-21.11.2011-002.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Opid-menntaefni-21.11.2011-002.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Opid-menntaefni-21.11.2011-002" class="media-object"></a><figcaption>Opid-menntaefni-21.11.2011-002</figcaption></figure></div><p>21. nóvember 2011, Harpa<br /> <br /> Kæru gestir / dear guests<br /> <br /> Það er mér mikil ánægja að vera með ykkur hér í dag og fá tækifæri til að opna þessa ráðstefnu um opið menntaefni.<br /> Um er að ræða fyrsta opinbera atburðinn sem tengist þessu efni og ég hlakka til að fylgjast með okkur Íslendingum stíga fyrstu skrefin í að leggja aukna áherslu á að hafa menntaefni opið.<br /> <br /> Ég vil fyrst þakka þeim sem hjálpuðu okkur í mennta- og menningarmálaráðuneytinu við að gera þessa ráðstefnu að veruleika með virkilega mikilli og óeigingjarnri undirbúningsvinnu, það er 3f félagi um upplýsingatækni og menntun, Menntavísindasviði Háskóla Íslands og RANNUM, Rannsóknarstofu um upplýsingatækni og miðlun. Án þessara aðila væri þessi ráðstefna ekki orðin að veruleika hér í dag.<br /> Þá vil ég einnig þakka fyrirlesurum, sem eiga þátt í að gera þessa ráðstefnu eins áhugaverða og raunin er, með góðum erindum og ykkur þátttakendum fyrir að koma hingað, hlusta og taka þátt í ráðstefnunni með okkur.<br /> I also want to thank Dr. Frank Rennie and Hellen Lentell which came all the way from Scotland and England to be here with us today and to inform us about the idealogy of Open Educational resources and how it is used in United Kingdom.<br /> Eitt helsta markmið menntakerfisins er að sem flestir hljóti þá þekkingu, leikni og hæfni, sem er nauðsynleg til að takast á við daglegt líf og stuðla að frekari þróun í samfélaginu með áherslu m.a. á sjálfbærni og lýðræði.<br /> Þarna skiptir miklu máli hvaða menntaefni&#160; er aðgengilegt fyrir nemendur okkar,hversu gott það er og vandað.<br /> <br /> Í nýútgefnum aðalnámskrám endurspeglast áherslur mínar á lýðræðisleg vinnubrögð og afstöðu. Opið menntaefni er því hugmyndafræði sem mér hugnast vegna þess að það felur í sér lýðræðislega þróun þar sem allir, sem það vilja, geta aðlagað efnið, notað það og dreift því áfram.<br /> Auk þess þá ýtir þessi hugmyndafræði undir sjálfstæði kennara og námsefnishöfunda og gerir þá óháða í efnisöflun og vali.<br /> Þegar kennarar finna námsefni á netinu standa þeir oft frammi fyrir því vandamáli að oft hentar efnið bara að hluta en ekki alfarið. Oftast eru engar höfundaréttarmerkingar á efninu og því veit sá sem hefur í hyggju að nýta sér það, ekki hvort og hvernig hann má í raun nota það.<br /> <br /> Það er mikilvægt að fræða kennara, námsefnishöfunda og útgefendur um opin höfundaleyfi og fá þá til að tileinka sér hugmyndafræðina sem fylgir slíkum leyfum, því það auðveldar notendum mjög að nota efnið. Kosturinn við opin leyfi er ekki síst að notendur geta breytt efninu, bæta við það og aðlagað það að því námi eða kennslu, sem á að nota það í.<br /> Þetta þýðir að efnið þróast áfram, það tekur breytingum og verður frekar í takt við tímann hverju sinni ásamt því að það verður til í nokkrum útgáfum, þar sem upphaflega höfundar er alltaf getið. Efnið fer því víðar, verður notað meira og höfundurinn fær alltaf þann heiður, sem hann á skilið að fá. Þetta þýðir að gæði efnisins gæti hugsanlega aukist og það væri uppfært og í takt við þjóðfélagið á hverjum tíma.<br /> Ég sé líka fyrir mér að notendur efnisins gætu metið gæði efnisins, sem væri aðgengilegt á netið, gefið því einkunn eða stjörnur, eins og vinsælt er nú á tímum. Þeir gætu jafnvel sagt frá því hvernig efnið hafi nýst þeim og hvernig þeir sjá fyrir sér að það geti þróast áfram.<br /> <br /> Um þessar mundir er ráðuneytið með gagnagrunn í smíðum fyrir opið menntaefni. Honum er ætlað að auðvelda menntaefnishöfundum að merkja efnið sitt með opnum höfundaleyfum, aðstoða þá við að koma efninu á framfæri og auðvelda notendum leit að menntaefni ásamt því að bjóða upp á notendamiðaða gæðamatið, sem ég minntist á áðan.<br /> Ráðuneytið hefur einnig kynnt sér stefnu og stuðning stjórnvalda í öðrum ríkjum við opið menntaefni og raunin er því miður sú að við höfum dregist nokkuð aftur úr í því efni. Mörg ríki, víða um heim hafa birt stefnu sína í þessum málum og það er okkur hvatning til að gera líkt hið sama.<br /> <br /> Ég hef því ákveðið að skipa nefnd til að gera tillögur um stefnu stjórnvalda um opið menntaefni enda er það samræmi við stefnu okkar um frjálsan og opinn hugbúnað.<br /> Þeirri hugmynd hefur verið varpað fram að allt efni, sem styrkt er af opinberum aðilum, hefði opin höfundarleyfi og við skulum vera opin fyrir öllum góðum hugmyndum, hlusta á þær raddir sem heyrast hér á ráðstefnunni í dag og læra hvert af öðru.<br /> <br /> Ég lýsi hér með yfir að ráðstefna um opið menntaefni er hafin.</p> <p><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/medium/Opid-menntaefni-21.11.2011-009.JPG" alt="Opid-menntaefni-21.11.2011-009" title="Opid-menntaefni-21.11.2011-009" /><br /> </p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Málþing um aðalnámskrá leikskóla

<p>14. nóvember 2011, Hótel KEA<br /> <br /> Ágætu málþingsgestir<br /> <br /> Ég býð ykkur velkomin á þetta þing sem ráðuneytið ásamt Félagi leikskólakennara, Félagi stjórnenda leikskóla og Sambandi íslenskra sveitarfélaga hefur skipulagt. &#160;<br /> Það er ánægjulegt að sjá hversu margir eru hér mættir til leiks en rétt er að vekja athygli á því að málþingið verður tekið upp og niðurstöður settar á vefinn þannig að sem flestir geti nýtt sér afrakstur þingsins. Við höfum líka fengið ábendingar um að hugsanlega megi halda fleiri þing og munum meta það ef áhugi reynist mikill.<br /> Ný aðalnámskrá leikskóla hefur nú litið dagsins ljós. Hún er afrakstur samstarfs mennta- og menningarmálaráðuneytis, sveitarfélaga, kennarasamtaka, sérfræðinga á sviði leikskólamála og annarra hagsmunaaðila sem hófst í kjölfar setningar laga um leikskóla um mitt ár 2008. Vinnuna leiddi Hildur Skarphéðinsdóttir, skrifstofustjóri hjá skóla- og frístundasviði Reykjavíkurborgar. Mjög víðtækt samráð var haft við gerð námskrárinnar, kynningar víða um land og drög að námskrá sett á vefinn til að sem flestum gæfist tækifæri til að hafa áhrif á mótun hennar. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka öllum þeim sem með einum eða öðrum hætti komu að gerð aðalnámskrárinnar.<br /> <br /> Aðalnámskrá leikskóla er gerð á grundvelli 13. gr. laga um leikskóla. Efnislega byggist hún á markmiðsgrein laganna og er ætlað að vera leiðarvísir fyrir leikskólastarf. Námskráin er margt. Hún er safn markmiða og krafna sem eiga við um öll börn, stjórnendur og starfsfólk leikskóla, fræðsluyfirvöld í sveitarfélögum og rekstraraðila.&#160; Hún er jafnframt viðmið fyrir mat á leikskólum og leikskólastarfi, leiðarljós fyrir þá sem fást við námsgagnagerð og kennaramenntun á sviði leikskólans, grundvöllur skólanámskrárgerðar og innra mats skóla og stefnumörkunar sveitarfélaga. Aðalnámskráin veitir einnig foreldrum upplýsingar svo að þeir geti fylgst með velferð og líðan barna sinna, starfsháttum skóla og árangri leikskólastarfs og leiðarvísir um samstarf heimila og skóla og þátttöku foreldra í leikskólastarfi. Og námskráin er tæki fyrir okkur til að eiga samtal um framþróun skólastarfs, hún er umræðugrundvöllur faglegrar umræðu og skiptir sem slík máli, því annars væri hún einungis orð á blaði.<br /> Birtingarform aðalnámskrárinnar er með nýjum hætti nú þar sem mótaður hefur verið í fyrsta sinn sameiginlegur inngangur fyrir þrjú fyrstu skólastigin. Í sameiginlega hlutanum er fjallað um stefnumið menntakerfisins, hlutverk skóla, almenna menntun, grunnþætti menntunar — sem eru læsi, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti, sköpun, sjálfbærni og heilbrigði og velferð — hæfni, námshæfni, fagmennsku kennara og mat og eftirlit. Hér á eftir mun Sigurjón Mýrdal deildarstjóri í ráðuneytinu kynna betur kjarnann í þeirri útfærslu. Á eftir honum verður síðan fjallað um sérkenni aðalnámskrár leikskóla, grunnþætti almennrar menntunar í leikskólum og helstu nýjungar. Ég ætla því ekki í mínu máli hér að tala meira um inntak námskrárinnar.<br /> Allt frá gildistöku menntalaganna svokölluðu árið 2008 hefur ráðuneytið unnið að innleiðingu þeirra menntastefnu sem þar var mörkuð. Undirstaða þeirrar vinnu er ritun og útgáfa reglugerða og útgáfa nýrra aðalnámskráa fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Á sama tíma hefur samfélagið þurft að kljást við afleiðingar bankahrunsins og mikil orka farið í það að standa vörð um lögbundna grunnþjónustu ríkis og sveitarfélaga. Lögð hefur verið áhersla á að standa vörð um mennta- og velferðarmál en á sama tíma hafa sveitarfélög og ríki þurft að hagræða verulega í skólamálum. Um leið má segja að samfélagið hafi lagt traust sitt á skólana til að hlúa að börnunum okkar á umbrotatímum. Kröfurnar hafa kannski aldrei verið meiri en það er óhætt að segja að almennt hafi skólarnir og starfsfólk þeirra staðið undir þessu mikla trausti.<br /> Nýrri aðalnámskrá leikskóla verður fylgt eftir á ýmsan hátt. Tvö sérstök málþing — að minnsta kosti — það fyrra er hér í dag fyrir starfsfólk leikskóla, sveitarstjórnarfólk, skólanefndir, foreldra og aðra hagsmunaaðila leikskólamála, og það síðara verður að viku liðinni á Akureyri. Einnig er unnið að útgáfu þemahefta um grunnþætti í menntun og fleiri þáttum, t.d. útfærslu á mati og eftirliti, þróunarstarfi og endurmenntun auk nýsköpunar í námsgagnagerð.<br /> Mig langar í þessu samhengi að vekja athygli á að ráðuneytið auglýsti í síðustu viku eftir umsóknum um styrki úr þróunarsjóði námsgagna.&#160; Hlutverk þess sjóðs er að stuðla að nýsköpun, þróun, gerð og útgáfu námsgagna fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Markmiðið er að tryggja framboð og fjölbreytileika námsgagna í samræmi við þarfir barna, ungmenna og skóla. Til að styðja við innleiðingu aðalnámskráarinnar ákvað ráðuneytið að láta forgangs njóta námsefni sem stuðlar að því að efla starf í anda grunnþátta menntunar fyrir öll skólastigin í samræmi við aðalnámskrá. Það námsefni sem hlýtur styrk verður gefið út með rafrænum hætti og gert aðgengilegt á netinu eftir því sem við á.<br /> <br /> Ég vil nota þetta tækifæri til að geta þess að gert hefur verið samkomulag milli mennta- og menningarmálaráðuneytis, Kennarasambands Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga og þeirra háskóla sem sinna endurmenntun um samstarfsvettvang um endurmenntun kennara. Einnig hefur ráðuneytið gert samstarfssamning við menntavísindasvið Háskóla Íslands um símenntun kennara vegna innleiðingar nýrra laga og aðalnámskrár. Miklar væntingar eru til þess að hægt verði að samhæfa framboð á nauðsynlegri sí- og endurmenntun kennara í samræmi við nýjar aðalnámskrár.<br /> <br /> <strong>Efling leikskólans</strong><br /> Undanfarna mánuði hefur starfað hópur á vegum samráðsnefndar leik- og grunnskóla við að móta tillögur til að efla leikskólastigið enn frekar. Margt hefur áunnist í málefnum leikskólans undanfarin ár og má m.a. nefna hina nýju löggjöf um leikskóla og nýjar reglugerðir sem settar hafa verið við lögin, aðalnámskrá leikskóla, lögverndun til handa leikskólakennurum, Dagur leikskólans er haldinn hátíðlegur ár hvert, aðgengi leikskólans að þróunarsjóði námsgagna og stofnun Sprotasjóðs og áherslu á samstarf leik- og grunnskóla og samfellu í námi.<br /> Að mörgu öðru þarf þó að huga. Hagsmunir, velferð og öryggi barna og ungmenna er kjarninn í löggjöf um leikskóla og grunnskóla. Það er sameiginlegt verkefni okkar að gæta þess að börn fái notið bernsku sinnar meðan á skólagöngu þeirra stendur.&#160; Í mennta- og menningarmálaráðuneytinu hefur verið unnið að því með fjölbreyttum hætti að fylgja eftir áherslum í&#160; lögum um réttindi, öryggi og velferð barna og ungmenna. Ráðuneytið hefur tekið virkan þátt í starfsemi velferðarvaktarinnar, allt frá efnahagshruni, og sérstakur hópur er starfandi innan ráðuneytisins sem hefur það hlutverk að fylgjast með þróun mála er varða börn. Sérstaklega hefur verið unnið að áætlunum um heilsueflandi grunn- og framhaldsskóla, aðgerðum gegn einelti á landsvísu í samstarfi nokkurra ráðuneyta og útgáfu rafrænna handbóka vegna slysavarna og öryggismála á leik- og grunnskólastigi. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því að verkefnisstjórn um aðgerðir gegn einelti hefur ákveðið að&#160; 8. nóvember nk. verði&#160; Dagur gegn einelti. Í tilefni dagsins verður undirritaður þjóðarsáttmáli um jákvæð samskipti og vil ég nota tækifærið til að hvetja ykkur öll til að leggja baráttunni gegn einelti lið, en einelti á aldrei að líðast, hvorki meðal barna né starfsfólks á vinnustöðum. Fjölmargar rannsóknir hafa verið unnar undanfarin ár til að freista þess að greina þætti sem tengjast líðan barna. Slík greining er nauðsynleg þar sem góð líðan barna og ungmenna er af flestum talin vera grundvöllur farsællar skólagöngu og ákjósanlegt veganesti inn í framtíðina, fyrir utan að teljast sjálfsögð mannréttindi eins og fram kemur í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og Mannréttindasáttmála Evrópu. Mig langar að lokum að nefna að senn líður að útgáfu rafrænnar handbókar um öryggis- og slysavarnarmál í leik- og grunnskólum sem ráðuneytið í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga hefur að undanförnu unnið að.&#160; Mikilvægt er að hún verði vel kynnt og innleidd á árangursríkan hátt.<br /> <br /> Þegar við ræðum um eflingu leikskólastigsins má ekki gleyma því að um langt árabil höfum við búið við viðvarandi skort á leikskólakennurum í leikskólum þó að vissulega sé staðan misjöfn eftir sveitarfélögum. Lög um menntun og ráðningu kennara við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla kveða á um að a.m.k. 2/3 stöðugilda þeirra sem starfa við menntun og uppeldi skulu hafa leikskólakennaramenntun.&#160; Á landsvísu er hlutfallið um 32% og er því langt í land að uppfylla lögin hvað það varðar. Þá höfum við upplýsingar um að umsóknum um leikskólakennaranám hafi fækkað mikið að undanförnu og er það mikið áhyggjuefni. Við þessu verðum við að bregðast og bind ég vonir við að helstu hagsmunaaðilar taki þar höndum saman þegar fyrir liggja niðurstöður þess hóps sem ég nefndi áðan.<br /> Innan tíðar mun ég á grundvelli laga um leikskóla leggja fram fyrir Alþingi skýrslu um skólahald í leikskólum. Þetta verður í fyrsta skiptið sem slíkt er gert. Skýrslan tekur mið af þremur síðustu skólaárum og hefur að geyma margvíslegar&#160; upplýsingar um leikskólastarf, s.s. um fjölda barna í leikskólum og lengd dvalartíma, um fjölda, stærð og dreifingu skóla, um starfsfólk og menntun þeirra. Skýrslan fjallar ekki um rekstrartengdar upplýsingar enda er rekstur leikskóla á ábyrgð og kostnað sveitarfélaga og þar á bæ eru árlega gefin&#160; út myndarleg upplýsingarrit um leik- og grunnskóla.<br /> Ég hef áhuga á því að beita mér fyrir því að skýrslan um skólahald í leikskólum hljóti markvissa umræðu á þingi og í nefndum og tel að slíkt sé í anda breyttra áherslna í vinnubrögðum af hálfu ríkisins enda mikilvægt að málefni leikskólanna séu rædd á þeim vettvangi líka.<br /> <br /> <strong>Læsi</strong><br /> Mig langar aðeins að koma inn á læsi og lestrarnám en læsi er skilgreint sem eitt af námssviðum leikskólans í nýrri aðalnámskrá. Síðastliðið vor lét ráðuneytið framkvæmda úttekt á tíu leikskólum til að afla upplýsinga um áhugavert starf tengt málumhverfi leikskólabarna. Leikskólarnir tíu voru valdir með hliðsjón af ábendingum frá sveitarfélögum. Fram kom að mikið og öflugt þróunarstarf fer fram í öllum leikskólunum tíu á sviði málörvunar og lestrarnáms og er mikill áhugi hjá stjórnendum og starfsfólki á viðfangsefninu. Í flestum skólanna er markviss málörvun mjög tengd lestrarnámi og felst það í þjálfun hljóðkerfisvitundar og eflingu orðaforða enda benda rannsóknir til að þessi atriði hafa forspárgildi um gengi í lestrarnámi. Samkvæmt úttektinni mætti hins vegar almenn málörvun í dagsins önn vera markvissari í sumum tilfellum. Umhverfi skóla styður misjafnlega vel við mál og læsi. Í flestum leikskólanna er það mjög mál- og læsisörvandi en í sumum er örvunin í umhverfinu fremur lítil. Þá kom einnig fram að í þessum leikskólunum er í flestum tilfellum mjög gott samstarf við grunnskólana sem taka við börnunum að leikskólanámi loknu. Skýrslan um verkefnið inniheldur ýmsar áhugaverðar hugmyndir tengdar málumhverfi og lestrarnámi&#160; sem vonandi nýtast sem flestum. Það eru mikil sóknarfæri fólgin í nýjum námskrám og þeirri vinnu sem þar hefur verið lögð í að skilgreina læsi. Þar skiptir máli að vera læs, ekki aðeins á texta heldur líka myndmál og umhverfi sitt og að geta á grunni læsis skilið og skapað sjálfur.<br /> Ágætu málþingsgestir<br /> <br /> Úttektir ráðuneytisins á starfsemi leikskóla undanfarin ár sýna almennt að í leikskólum fer fram faglegt og fjölbreytt starf. Markmið okkar allra hlýtur að vera að halda því starfi áfram og bæta í þegar þess er kostur.<br /> Gert er ráð fyrir nokkru svigrúmi við innleiðingu aðalnámskrár leikskólans. Miðað er við að skólastarf allra leikskóla taki mið af nýju námskránni að þremur árum liðnum.&#160; Mikilvægt er að ríki, sveitarfélög og skólar og hagsmunaaðilar stilli saman strengi við innleiðinguna með áherslu á að nýta bæði tiltæka starfskrafta og fjármagn í því skyni.<br /> Ég vil að lokum vitna til þeirra orða sem fram koma í sameiginlegum inngangskafla aðalnámskránna þar sem segir: „Það eru gömul sannindi og ný að engin raunveruleg þróun verður í skólastarfi nema fyrir tilstuðlan kennara og skólastjórnenda. Lengi má lagfæra menntastefnu, skipulag, námsgögn og skólabyggingar en ef breytingum er ekki fylgt eftir í skólunum skila þær ekki árangri. Innleiðing nýrrar hugsunar í skólastarfi byggist á góðri samvinnu menntayfirvalda við þá sem bera hitann og þungann af skólastarfinu.“<br /> Með þessi orð að leiðarljósi segi ég málþing þetta sett. Ég vona að aðalnámskráin hafi farsæl áhrif í þágu hagsmuna og velferðar barna, foreldra þeirra og samfélags og hvet ykkur sem hér eru að ígrunda vel efni nýju námskrárinnar og þá möguleika og þau tækifæri sem í henni felast.<br /> <br /> Gangi ykkur vel.</p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Norræni loftlagsdagurinn

<p>Ræða ráðherra á norræna loftslagsdeginum 11. nóvember.</p><p>11. nóvember 2011, Norræna húsið<br /> <br /> Sæl öll og velkomin á þessa hátíðardagskrá sem haldin er í tilefni af norræna loftslagsdeginum sem haldinn er í þriðja sinn. Dagurinn er sameiginlegt verkefni norrænu menntamálaráðherranna og er markmið hans meðal annars að stuðla að þátttöku nemenda í umræðu um loftslagsmál og efla norrænt skólasamstarf á sviði loftslagsmála. Þema loftslagsdagsins í ár er matur og loftslag.<br /> <br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf í vor út nýjar aðalnámskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Í þeim er kveðið á um sex grunnþætti sem lita skuli skólastarf skólastiganna þriggja. Þeir eru læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og sköpun. Grunnþættirnir eiga að hafa áhrif á efnisval og inntak náms, starfshætti, aðferðir og vinnubrögð. Hugtakið sjálfbærni felur í sér áherslu á skilning og vilja til að skila umhverfinu til afkomendanna í ekki lakara ástandi en við tókum við því og að við leitumst við að mæta þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að mæta þörfum sínum. Í sjálfbærnimenntun felst að skapa samábyrgt samfélag, þar sem sérhver einstaklingur er þroskaður sem virkur borgari, meðvitaður um gildi, viðhorf og tilfinningar sínar gagnvart hnattrænum áhrifum og jafnræði allra jarðarbúa; náttúru og umhverfi; lýðræði, mannréttindum og réttlæti; jafnrétti og fjölmenningu; velferð og heilbrigði; og efnahagsþróun og framtíðarsýn.<br /> Umræða um lofslagsmál er einn þáttur sjálfbærnimenntunar. Að tengja umræðu um loftslag við mat er liður í að draga fram þá staðreynd að fræðsla um sjálfbærni er ekki á ábyrgð einnar námsgreinar, þ.e. náttúrufræði eða raungreina. Sjálfbærnin, jafnt sem aðrir grunnþættir, eiga að lita inntak og umræðu í skólastarfi þvert á námsgreinar.<br /> Loftslagsvænn matur hefur marga snertifleti. Hver er uppruni matarins? Hvernig er hann unninn? Hvernig er hann pakkaður, fluttur og eldaður?&#160; Og hvað verður um afgangana í lokin? Allt eru þetta gildar spurningar, sem hægt er að tengja mörgum námsgreinum og vert er að hafa í huga þegar við veljum okkur matvöru.<br /> Í tilefni norræna loftslagsdagsins hefur ýmislegt verið gert í ár. Í síðustu viku hélt Menntaskólinn í Kópavogi keppni um hollasta skyndibitann. Ráðuneytið hvatti grunn- og framhaldsskólakennara til að fá nemendur til að ræða spurninguna: „Hvaða matur er loftslagsvænn og af hverju?“. Náttúruskóli Reykjavíkur hélt námskeið fyrir kennara um loftslagsmál, mat og fæðuöflun og loks birti Námsgagnastofnun á vef sínum ítarefni um loftslagsmál bæði ætlað kennurum og nemendum.<br /> Norræn samkeppni er haldin í þriðja sinn í tengslum við loftslagsdaginn. Keppnin er á vegum norrænu menntamálaráðherranna og er í ár um nýjan norrænan skyndibita. Bæði kennarar og nemendur í grunnskólum og framhaldsskólum geta tekið þátt en tímafrestur til að skila inn verkefnum er á miðnætti í kvöld.<br /> <br /> En nú ætlum við að halda daginn hátíðlegan. Við fáum að heyra í fyrirlesurum sem ræða um loftslag og mat, nemendaverkefni kynnt og veitt verða verðlaun. Ég vona að við eigum góða stund saman og göngum út fróðari og meðvitaðri um okkar getu til að taka virkan þátt í sjálfbærara samfélagi.<br /> <br /> </p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Ávarp ráðherra við formlega opnun vefs fyrir Samþætta leitargátt fyrir Ísland

<p>11. nóvember 2011, Þjóðmenningarhús<br /> <br /> Ágætu tilheyrendur<br /> <br /> Þegar að fram líða stundir er líklegt að 21. öldin verði skilgreind sem „öld stafrænna upplýsinga“. Við erum nú stödd við upphaf þess tíma þegar algjör aðgangur allra, að allri þeirri þekkingu og öllum upplýsingum sem samfélagið getur boðið upp á, verður mögulegur.<br /> <br /> Það er mikið verk og kostnaðarsamt fyrir allar þjóðir að koma þeim menningararfi, sem þær byggja tilveru sína á, yfir í þær tæknilegu formgerðir, sem gera slíkan aðgang mögulegan. Það hefur verið mikil umræða í flestum löndum um þessi málefni, og staðan er vissulega sú, að sumar þjóðir eru komnar lengra á veg en aðrar – hafa getað veitt meiri fjármunum til verkefnisins en þær, sem skemmra eru komnar.<br /> Við Íslendingar eigum enn langt í land með að færa þann arf sem íslensk vitund byggir á og er að finna í menningarstofnunum, söfnum af öllu tagi, háskólum og hirslum ríkis og sveitarfélaga um allt land, í það stafræna form, sem er undirstaða þess aðgangs sem hér um ræðir. Við erum komin nokkuð á leið og sífellt miðar í rétta átt; þar nægir að nefna stafræna endurgerð blaða, tímarita og handrita, stöðuga skráningu bókasafna, skjalasafna, minjasafna og listasafna í stafrænt form, og stöðugt vaxandi vinsældir slíks efnis,&#160; meðal skólafólks, fræðimanna og alls almennings.<br /> En, eins og allir þekkja, þá eru upplýsingar lítils virði ef enginn getur nálgast þær. Stafræn endurgerð og skráning efnis er aðeins önnur hliðin á þessu máli; hin er að gera aðgang að öllu slíku efni eins auðveldan og hægt er fyrir sem flesta, og það hefur reynst ekki síður erfitt viðfangsefni.<br /> <br /> Það hefur lengi verið draumur margra að hér á landi, líkt og víða annars staðar, verði til ein leitargátt fyrir allt það efni, sem er að finna í íslenskum menningarstofnunum, hvort sem er bókasöfnum, skjalasöfnum, minjasöfnum, listasöfnum, ljósmyndasöfnum, kvikmyndarsöfnum og þannig mætti lengi telja. Við slíka upptalningu koma líka fjársjóðir í geymslum RÚV upp í hugann og einnig mætti nefna kvikmyndaarfinn okkar. Til þess að þetta verði hægt þarf að komast yfir ýmsar hindranir – tæknilegar, lögfræðilegar og ekki síst fjárhagslegar.<br /> <br /> En þessi vegferð er hafin, og við erum hér stödd í dag til að fagna stórum áfanga á þeirri leið til framtíðar sem í henni felst; opnun á hinum nýja leitarvef, leitir.is.&#160; Nafnið Leitir er sótt il þess viðburðar sem á sér stað að hausti er bændur halda til fjalla og smala saman búpeningi sínum. Þeir fara í leitir. Á vefnum <a href="http://leitir.is">leitir.is</a> fara menn einnig í leitir og smala saman niðurstöðum. Það er margt sem þar kemur í leitirnar. Á vefnum eru menn sínir eigin leitarstjórar. Förum í leitir!<br /> <br /> Ég vil óska Landskerfi bókasafna til hamingju með þennan merka áfanga, en þetta merka fyrirtæki, í eigu ríkis og sveitarfélaga, hefur tekist á við þetta verkefni af fagmennsku, framsýni og dugnaði, sem einnig hefur einkennt alla grunnstarfsemi þess frá upphafi.<br /> Hér verður hægt, í gegnum eina leitargátt, að finna efni sem nú er í alls átta gagnasöfnum – og það er ljóst að eftir að þessum áfanga er náð er hægt að fjölga til muna þeim gagnasöfnum sem tengjast þessum leitarvef. Ég er þess fullviss að margir bíða óþreyjufullir eftir því að geta hafist handa við að leita að því efni sem þeir hafa mestan áhuga á, hvort sem þeir eru staddir í Kópavogi eða á Kópaskeri, eða þess vegna í Kaupmannahöfn eða Kuala Lumpur; stafrænt aðgengi að menningararfi þjóða er einhver mesta aðgerð til jöfnunar á aðgangi manna að menningarverðmætum sem hægt er að bjóða á 21. öld, sem fer þá að standa undir nafninu „öld stafrænna upplýsinga“ hér á landi sem annars staðar.<br /> <br /> Ég bíð þess full tilhlökkunar að hefja eigin vegferð í boði hins nýja leitarvefs, og býð öllum sem áhuga á að koma í þá vegferð með mér.<br /> <br /> Takk fyrir.</p>

2011-11-22 00:00:2222. nóvember 2011Mikilvægur áfangi hjá Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur

<p>Ávarp mennta- og menningarmálaráðherra í tilefni af því að aðalráðstefna UNESCO samþykkti að veita Vigdísarstofnun – alþjóðamiðstöð í fjöltyngi og menningarlæsi hjá Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur, viðurkenningu sem Catergory 2 stofnun.</p><div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Vigdisarstofnun-21.11.2011-010.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Vigdisarstofnun-21.11.2011-010.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Vigdisarstofnun-21.11.2011-010" class="media-object"></a><figcaption>Vigdisarstofnun-21.11.2011-010</figcaption></figure></div><p>21. nóvember 2011, Háskólatorg<br /> <br /> </p> <div> <div> <strong>Blaðamannafundur í tilefni af því að aðalráðstefna&#160; UNESCO samþykkti &#160;</strong><br /> <strong>að veita Vigdísarstofnun – alþjóðamiðstöð í fjöltyngi</strong><br /> <strong>og menningarlæsi hjá Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur,</strong><br /> <strong>viðurkenningu sem Catergory 2 stofnun</strong><br /> </div> </div> <br /> <p>Ágæta samkoma<br /> <br /> Aðalráðstefna Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna – UNESCO, samþykkti nú í upphafi þessa mánaðar einróma að veita Vigdísarstofnun viðurkenningu sem „Catergory 2 institute“ undir formerkjum stofnunarinnar. Við erum saman komin hér í dag til að fagna þessum áfanga og kynna hvað náin framtíð Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur ber í skauti sér.<br /> Ísland hefur löngum unnið að því að standa vörð um stöðu tungumálsins á vettvangi UNESCO. Síðast þegar Sveinn Einarsson sat sem fulltrúi Íslands í stjórnarnefnd UNESCO tókst með nokkru harðfylgi að fá sérstaka tungumálaáætlun inn í verkefna- og fjárhagsáætlun stofnunarinnar.<br /> Við getum öll verið stolt yfir því að UNESCO – þessi heimssamtök menningar, mennta og vísinda - veiti Vigdísarstofnun þessa viðurkenningu. Því í henni fellst mikill heiður, virðing og viðurkenning á að UNESCO treysti Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur til að annast það vandasama hlutverk að standa vörð um tungumálið sem órjúfanlegan hluta menningar og tjáningar.<br /> <br /> Viðurkenningin er fyrst og fremst táknræn. Stofnanir sem hljóta viðurkenningu UNESCO falla hvorki lagalega ellegar fjárhagslega undir UNESCO. En til að öðlast þessa viðurkenningu þarf Vigdísarstofnun að uppfylla ákveðnar reglur sem gilda um þessa viðurkenningu, að ganga í gegnum flókið umsóknarferli og umfram allt – að tryggja að mannauður, þekking og skipulag uppfylli ströng skilyrði.<br /> Það er á engan hátt tilviljum sem ræður þessu vali UNESCO. Vigdísarstofnun og vitaskuld Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur hafa ásamt UNESCO tengst nafni Vigdísar órjúfanlegum böndum, enda hefur Vigdís um allnokkur ár verið velgjörðarsendiherra tungumála hjá UNESCO og verið stofnuninni til halds og trausts á því sviði. Skemmst er að minnast framlags hennar sem opnunarfyrirlesara á málstofu um menntun stúlkna og kvenna á nýliðinni aðalráðstefnu UNESCO í París. Þar minnti Vigdís okkur og alheiminn á að tungumálamenntun er lykillinn að friði og jafnrétti í heiminum í dag.<br /> Það er því vel við hæfi að Vigdísarstofnun hlotnist sá heiður að verða fyrst allra stofnana til að fá Category 2 institute viðurkenningu UNESCO fyrir störf á sviði tungumála. Category 2 stofnanir UNESCO eru ekki margar – og þessi hér er einstök í sinni röð.<br /> Að baki viðurkenningar UNESCO á starfsemi Vigdísarstofnunar liggur mikil vinna. Hér hafa allir lagst á eitt: Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur, Háskóli Íslands, ráðuneytið, landsnefnd UNESCO á Íslandi og sendiráð okkar í París hafa lagt sín lóð á vogaskálarnar til að gera þennan draum að veruleika. Ég við því nota tækifærið og þakka öllum sem unnið hafa að þessu verkefni.<br /> <br /> Góðir gestir<br /> Um leið og við fögnum þessum merka áfanga vil ég ljúka máli mínu með því að óska Vigdísarstofnun, Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur, Háskóla Íslands og öðrum hlutaðeigandi innilega til hamingju með þann heiður sem fylgir þessari nafnbót.<br /> <br /> </p>

2011-11-11 00:00:1111. nóvember 2011Málþing í tilefni af 75 ára afmæli Arkitektafélags Íslands

<p>5. nóvember 2011, Hótel Borg<br /> <br /> Ágæta samkoma<br /> Þegar byggingu aðalstöðva Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO, í París var lokið, árið 1958, voru ummæli heimsins á einn veg: „Sigur mannsandans í steinsteypu“. Þessi orð voru notuð um hönnun byggingarinnar. Byggingin er sérstök og hönnun hennar einnig – enda er hún árangur teymis þriggja arkitekta Marcel Breuer, Pier Luigi Nervi og Bernard Zehrfuss auk þess sem bæði&#160; Walter Gropius&#160; og Charles Le Corbusier komu að verkinu. Allir þessir arkitektar höfðu hlotið heimfrægð á sínu sviði.<br /> En byggingin er ekki aðeins einstök á sínu sviði heldur er henni ætlað það einstaka hlutverk að vera heimili friðar og framsækni alþjóðasamfélagins og endurspegla það í hönnun og viðmóti. Að letra málefni alþjóðasamfélagsins í veggi er nefnilega alls ekki létt verk en það sýnir hversu vandasamt hlutverk arkitektsins getur verið, að móta umgjörð og umhverfi sem fellur að smekk og viðmóti hins stóra fjölda, í þessu tilfelli án vísanna til þjóðlegra gilda.<br /> Það er mér því sérstakt ánægjuefni að sjá að hér muni taka til máls fulltrúi norska fyrirtækisins Snöhetta – en þetta fyrirtæki vann hönnunarsamkeppnina um nýtt bókasafn í Alexandríu, sem einmitt tengist UNESCO og sigri mannsandans í steypu – órjúfanlegum böndum. Það sýnir enn fremur þá virðingu sem borin er fyrir Norrænni hönnun á alþjóðavettvangi.<br /> <br /> Góðir gestir, arkitektúr er alvarlegur þáttur sem snertir samfélag og umhverfi sérhverrar manneskju og mótar líf okkar, beint og óbeint, dag hvern. Segja má að arkitektar séu hagyrðingar menningar og umhverfis. Það er ekki þeirra að móta eða leggja óskoraðar línur um hvernig manngert umhverfi okkar skuli líta út. Arkitektinn er viðhlæjandi náttúrunnar og hirðskáld samtímans en honum er ekki ætlað að yrkja bálkinn í heild. – Náttúran leggur til fyrsta versið en hagyrðingar hönnunar botna. Menntun og fagmennska arkitekta er því afar mikilvæg – svo að hönnunin rími við fyrri part náttúrunnar, að stuðlar og höfuðstafir séu á réttum stöðum og hið viðkvæma samband manns og náttúru sé í jafnvægi. Að yrkja hús í anda hinnar rímlausu skálmaldar fellur sjaldnast í góðan jarðveg,&#160; á meðan vel hönnuð bygging er kallast á við umhverfið er ætíð til prýði.<br /> Þetta á ekki síst við í samfélagi nútímans þegar við höfum gert okkur grein fyrir því hversu viðkvæmt samband manns og náttúru er orðið. Kröfur um sjálfbærni verða æ háværari og það með réttu og sambúð okkar við náttúruna þarf sífellt meiri ráðgjafar við. Ég vil sérstaklega lyfta þessu fram hér sem mennta- og menningarmálaráðherra því að undirstaða þess að við nálgumst umhverfi okkar af virðingu er að sú sérfræðiþekking sem við teystum verður að byggja á réttum og fræðilegum grunni. Menntun og fagmennska er lykilatriði í þessu samhengi.<br /> Arkitektafélag Íslands fagnar nú 75 ára afmæli. Grunnurinn að þessu félagi liggur vitaskuld í hugmyndinni um fagmennsku og að nám í arkitektúr leiði til tiltekinnar hæfni. Þessa menntun ber að virða og að þessari sérhæfingu verður að hlúa með alúð, til að tryggja gæði hönnunar og fagmennsku í daglegu starfi. Endurskoðun gilda, rannsóknir og endurmenntun eru einnig þættir sem ekki má vanmeta. Ég er þess fullviss að hér á Íslandi höfum við margt til málanna að leggja í þessum málum. Nýlega var sýnt fram á gildi skapandi greina fyrir þjóðarbúið&#160; - að hönnun hér á landi er metnaðarfullur atvinnuvegur með bjarta framtíð. Á sviði vistmenntar og vistvænnar hönnunar má sjá mörg sóknarfæri, bæði innanlands og erlendis.<br /> <br /> Góðir gestir, ég óska ykkur kærlega til hamingju með afmæli Arkitektafélagsins. Ég vona að þið munið eiga hér ánægjulega samverustund í dag á þessu spennandi afmælismálþingi.<br /> Takk fyrir</p>

2011-11-11 00:00:1111. nóvember 2011Skólaþing Sambands íslenskra sveitarfélaga - Staða skólamála

<p>4. nóvember 2011, Hilton Hótel Nordica<br /> <br /> Ágætu skólaþingsgestir<br /> <br /> Ég vil byrja á því að þakka Sambandi íslenskra sveitarfélaga fyrir að standa í fjórða sinn að metnaðarfullu skólaþingi. Ég fagna því sérstaklega hversu mikið rúm er hér gefið til umfjöllunar um innleiðingu nýrra aðalnámskráa sem gefnar voru út í vor.<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur undanfarið átt gott og fjölþætt samstarf við Samband íslenskra sveitarfélaga á sviði menntamála. Ég vil sérstaklega vekja athygli á samstarfi mennta- og menningarmálaráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga um ytra mat á gæðum skólastarfs í grunnskólum.&#160; Ég tel að reynslan af þessu formlega samstarfi ráðuneytisins og Sambandsins með tilstyrk Jöfnunarsjóðs sýni að með samstarfi er hægt að hrinda ýmsum málum í framkvæmd á hagkvæman og skilvirkan hátt og að rétt sé að skoða samstarfsmöguleika á fleiri sviðum.<br /> Í framhaldi af setningu laga árið 2008 um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla hefur mennta- og menningarmálaráðuneyti unnið að innleiðingu nýrrar menntastefnu Undirstaða þeirrar vinnu er ritun og útgáfa reglugerða og útgáfa nýrra aðalnámskrá fyrir skólastigin þrjú. Á sama tíma hefur samfélagið þurft að kljást við afleiðingar bankahrunsins sem varð skömmu eftir gildistöku menntalaganna og mikil orka hefur farið í það að verja lögbundna grunnþjónustu ríkis og sveitarfélaga, mennta- og velferðarmál. Sveitarfélög og ríki hafa þurft að hagræða verulega í skólamálum og hafa útgjöld til leik-, grunn- og framhaldsskóla og íþrótta- og æskulýðsmála lækkað að raungildi um allt að 15% frá 2008 sem vissulega er ekki sársaukalaust. Á þessum erfiðu tímum hefur hins vegar komið í ljós að samfélagið gerir í senn kröfur og treystir á skólana okkar, leik- grunn- og framhaldsskóla sem undirstöðustofnanir, þar sem hlúð er að æskunni. Ég kann öllu okkar skólafólki þakkir fyrir að hafa staðið undir trausti almennings á þessum erfiðu tímum og um leið höfum við haldið ótrauð áfram þróunarstarfi og&#160; unnið að innleiðingu laga og námskrár.<br /> <br /> Ég mun í þessu yfirliti um stöðu skólamála fyrst fjalla um innleiðingu nýrra laga og námskráa en síðan ræða skipulag skólamála og skil milli skólastiga.<br /> <br /> <strong>Innleiðing laga og námskrár</strong><br /> Nú er lokið útgáfu yfir 30 reglugerða við menntalögin frá 2008 en ekki verða allar reglugerðarheimildir nýttar að svo stöddu.&#160; Ég vil nota tækifærið til að þakka Sambandi íslenskra sveitarfélaga og starfsfólki þess fyrir afar farsælt samstarf við setningu reglugerða við leik- og grunnskólalögin.<br /> Síðasta reglugerðin sem gefin var út fjallar um ábyrgð og skyldur skólasamfélagsins í grunnskólum.&#160; Markmið þessarar reglugerðar er m.a. að allir í skólasamfélaginu kappkosti í sameiningu að efla og viðhalda góðum starfsanda og jákvæðum skólabrag þar sem öryggi, vellíðan og heilbrigði eru höfð að leiðarljósi.<br /> Þá vil vekja athygli á því að með breytingum á grunnskólalögum vorið 2011 var bætt við heimild í grunnskólalög til að setja reglugerð um skólahald fósturbarna en nokkur misbrestur hefur verið á skólagöngu þeirra og deilur um ábyrgð og kostnaðarþátttöku. Ráðuneytið hefur nú skipað starfshóp til að útbúa tillögu að reglugerð fyrir lok febrúar 2012.&#160; Þess er vænst að með þeirri reglugerð verði hægt að leggja skýrar línur um verklag, ábyrgð og skyldur aðila, en vilji löggjafans er skýr að öll fósturbörn eigi skilyrðislaust rétt á skólavist í lögheimilissveitarfélagi fósturforeldra.<br /> Ráðuneytinu berast í auknum mæli kærur eða ábendingar vegna starfsemi grunnskóla sem varða m.a. fósturbörn, einelti og brot á ákvæðum um skólaskyldu.&#160; Áður voru slík erindi oft afgreidd í símtali eða í óformlegri athugun og eftir atvikum fyrir milligöngu gagnvart hlutaðeigandi stjórnvöldum. Í kjölfar umfjöllunar í skýrslu rannsóknanefndar Alþingis þar sem formleysi við afgreiðslu mála í stjórnsýslunni er sérstaklega gagnrýnt, hefur í ríkara mæli verið tekin upp formlegri afgreiðsla slíkra mála í ráðuneytinu. Ráðuneytið hefur ritað sveitarfélögum bréf og óskað upplýsinga með formlegum hætti þegar því berast ábendingar og kvartanir. Oft hefur þurft ítrekuð bréf ráðuneytisins vegna ófullkominna svara sveitarfélaga eða að ráðuneytið hefur beitt sér fyrir sérstökum frumkvæðisathugunum á afmörkuðum þáttum skólastarfs. Hafi úttektir leitt í ljós brotalamir er úttektinni fylgt eftir með tillögum um úrbætur, krafist umbótaáætlana og þeim síðan fylgt eftir. Með þessu nýja verklagi er leitast við að standa betur vörð um réttindi barna.<br /> <strong><br /> Nýjar aðalnámskrár</strong><br /> Nýjar aðalnámskrár fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla voru gefnar út í maí sl. og er nú unnið að kynningu þeirra og innleiðingu. Í aðalnámskrám eru skilgreindir sex grunnþættir í menntun sem eiga sér stoð, hver með sínum hætti í löggjöf fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Grunnþættir í menntun eru skilgreindir í sameiginlegum inngangskafla í aðalnámskrá leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla en þeir eru: Læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, heilbrigðis og velferð, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og sköpun.<br /> Nýjum aðalnámskrám er og verður áfram fylgt eftir með ýmsum hætti. Ritun greinanámskráa fyrir grunnskóla er hafin og verða þær væntanlega gefnar út vorið 2012. Mikilvægt er að ríki, sveitarfélög og skólar stilli saman strengi við innleiðinguna með áherslu á að nýta bæði tiltæka starfskrafta og fjármagn í því skyni.<br /> Ég vil nota tækifærið til að geta þess að gert hefur verið samkomulag milli mennta- og menningarmálaráðuneytis, Kennarasambands Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga og þeirra háskóla sem sinna sí- og endurmenntun um samstarfsvettvang um endurmenntun kennara. Einnig hefur ráðuneytið gert samning við menntavísindasvið Háskóla Íslands um samstarf um endurmenntun kennara vegna innleiðingar nýrra laga og aðalnámskrár. Miklar væntingar eru til þess að hægt verði að samhæfa framboð á nauðsynlegri endurmenntun kennara í samræmi við nýjar aðalnámskrár.&#160; Í framhaldi af samkomulagi í tengslum við nýlega kjarasamninga leikskóla-, grunnskóla- og framhaldsskólakennara verða settir af stað starfshópar samningsaðila til að endurskoða vinnutímaþátt kjarasamninga, starfsþróun kennara og þróun skólastarfs í áttina að sameiginlegri framtíðarsýn.<br /> Einnig þarf að huga að menntun leikskólakennara en viðvarandi skortur er á leikskólakennurum þó að vissulega sé staðan misjöfn eftir sveitarfélögum. Lög um leikskóla kveða á um að a.m.k. 2/3 stöðugilda þeirra sem starfa við menntun og uppeldis skulu hafa leikskólakennaramenntun. Á landsvísu er hlutfallið um 31% og er því langt í land að uppfylla lögin hvað það varðar. Þá höfum við upplýsingar um að umsóknum um leikskólakennaranám hafi fækkað mikið. Við þessu verðum við að bregðast og bind ég vonir við að helstu hagsmunaaðilar taki þar höndum saman til að sammælast um aðgerðir.<br /> Ég tel ekki vænlegt að draga úr menntunarkröfum til leikskólakennara heldur beri að leita annarra leiða til að efla þessa fagstétt. Nú er á vegum samstarfsnefndar ráðuneytisins um leik- og grunnskóla væntanleg skýrsla um stöðu leikskólastigsins sem mun vera innlegg í mótun aðgerða á þessu sviði.<br /> <strong><br /> </strong><em>Læsi</em><br /> Mikilvægur þáttur í innleiðingu nýrra námskráa verður áhersla á læsi. Ríkisstjórnin hefur sett það markmið að árið 2020 verði færni íslenskra grunnskólanemenda sambærileg við 10 efstu þjóðir samkvæmt OECD PISA rannsókninni á lesskilningi og læsi á stærðfræði og raungreinar.<br /> Ljóst er að til þess að ná þessu markmiði þarf að vinna að breytingum á mörgum sviðum og efla starf&#160; bæði í leik- og grunnskólum sem og samstarf milli þessara skólastiga. Við fögnum að sjálfsögðu síðustu PISA-könnun sem sýnir að við stefnum upp á við á þessu sviði og er það til marks um að skólar og sveitarfélög taka þetta verkefni alvarlega og vinna að úrbótum.<br /> Nýlega úttekt ráðuneytisins á tíu leikskólum varpar ljósi á mikið og öflugt þróunarstarf&#160; þar sem leikskólar hafa beitt sér sérstaklega á sviði málörvunar og lestrarnáms og er mikill áhugi hjá stjórnendum og starfsfólki á viðfangsefninu. Mikilvægt er að nýta sér slíkt þróunarstarf víðar í leikskólum.<br /> Í nýlegri skýrslu sem unnin var fyrir Reykjavíkurborg kemur fram að mikill munur er á lestrarárangri milli kynjanna. Um 16% fimmtán ára reykvískra nemenda er undir hæfnisþrepi 2 samkvæmt mælingum PISA en þessi hópur getur ekki lesið sér til gagns. Um 23% drengja í Reykjavík eru í þessum flokki en 9,0% stúlkna&#160; og er munurinn því nærri þrefaldur.&#160; Einnig kemur fram töluverður munur á milli skóla hvað varðar lestrarárangur og kynjamun.<br /> Ráðuneytið vinnur nú að samskonar greiningu fyrir alla grunnskóla&#160; í landinu og mun nýta niðurstöður hennar ásamt öðrum gögnum til að móta aðgerðir m.a. í tengslum við innleiðingu nýrrar námskrár. Ljóst er hins vegar að á þessu eru engar einhlítar skýringar, bent hefur verið á að þetta sé alþjóðleg tilhneiging og fjöldinn allar af ástæðum verið nefndur. Þetta þarf fyrst og fremst að greina betur og rannsaka sem og kynjamun á öðrum sviðum, eins og t.d. líðan barna, atlæti heima fyrir og svo framvegis.<br /> <br /> <strong>Skipulag skólamála og skil milli skólastiga</strong><br /> Í kjölfar efnahagshrunsins og krafna um niðurskurð og hagræðingu í skólakerfinu hefur umræða um breytingar á skipulagi skólakerfisins og verkskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga verðið áberandi.<br /> Ráðuneytið átti á sínum tíma samstarf við Sambandið um greiningu á tillögu sveitarfélaga um hagræðingu í grunnskólum. Ekki náðist þá samstaða um samræmdar aðgerðir en ég lagði áherslu á að ekki mætti skerða kennslutímafjölda grunnskólabarna nema um það næðist sátt meðal helstu hagsmunaaðila. Þá lagði ég áhersla á að sveitarfélög myndu leita allra leiða til hagræðingar sem ekki hefðu áhrif á lögbundna skyldu áður en fækkun kennslustunda kæmi til greina, þ.m.t. að sveitarfélög fullnýttu útsvarsheimildir sínar.<br /> Í nýlegri ályktun stjórnar Sambands sveitarfélaga er varpað fram hugmyndum um róttækari breytingar á skipulagi grunnskóla og ég hvött samstarfs um skoðun á því að stytta grunnskólanám og að breyta skilum milli grunnskóla og framhaldsskóla. Er þar vísað í hugmyndir um setningu nýrra laga um skólakerfi sem taki á skilum milli skólastiga lengd námstíma og uppbyggingu menntakerfisins, skólaskyldu og fræðsluskyldu.<br /> Eins og ég lýsti hér að framan er innleiðing nýrra námskráa nú hafin og mikið þróunarstarf framundan. Samhliða innleiðingunni vinnur ráðuneytið nú að mótun aðgerða til að draga úr brotthvarfi í framhaldsskólum&#160; og efla starfsmenntun og læsi en bæði þau verkefni munu snerta grunnskólann og skil hans við framhaldsskólastigið. Ég held að það sé fyrsta skrefið því rannsóknir benda til að árangur á unglingastigi hafi mikið forspárgildi um árangur í framhaldsskólum. Brottfallið þarf því að skoða þvert á skólastig í samstarfi ríkis og sveitarfélaga og mun ráðuneytið standa fyrir málþingi í samstarfi við OECD nú í nóvember þar sem þessi mál verða tekin til heildstæðrar skoðunar.<br /> Annað atriði sem kemur til skoðunar þegar rætt er um skil skólastiga og skólakerfið er&#160; fyrirkomulag valgreina á unglingastigi. Í nýlegri könnun sem ráðuneytið gerði meðal skólastjóra í grunnskólum svaraði nærri helmingur þeirra til að framboð valgreina væri óbreytt frá 2008 og 10% sögðu að það hefði minnkað nokkuð eða umtalsvert.<br /> Einnig var grennslast fyrir um afstöðu skólastjóra til þess að auka val nemenda á unglingastigi í allt að þriðjung námstímans sem lögin frá 2008 gerðu ráð fyrir. Skólastjórar virðast skiptast nokkuð í tvo hópa, með og á móti aukningunni. Áberandi er hversu margir benda á að erfitt eða illmögulegt sé fyrir fámenna skóla að uppfylla lagaákvæðið. Þá nefna margir að ekki sé til fjármagn til að auka framboðið og að skortur sé á kennurum.<br /> Alþingi ákvað á vorþingi að breyta ákvæðum um val nemenda á unglingastigi þannig að það verði fimmtungur námsins. Hefur þetta ákvæði þegar verið útfært í aðalnámskrá grunnskóla, en ljóst er að fjöldi grunnskóla nær ekki 20% vali á unglingastigi. Ráðuneytið áætlar að skoða aftur umfang valgreinakennslu haustið 2012 í tengslum við athugun á innleiðingu laga og námskrár en þegar við berum okkur saman við aðrar OECD-þjóðir kemur á daginn að fæstar þeirra voru með jafnhátt hlutfall og við í frjálsu vali á unglingastigi.<br /> Annað atriði sem snertir skil skólastiga er sú staðreynd að vegna hagræðingar í framhaldsskólum hefur framlag til þeirra vegna nemenda í 10. bekk grunnskóla til að stunda nám í fyrstu áföngum framhaldsskóla verið fellt niður. Með heimild fyrir slíku fyrirkomulagi í lögum um grunnskóla var hugmyndin&#160; sú að þannig gætu nemendur betur stjórnað skólagöngu sinni og jafnvel lokið fyrr lokaprófi á því skólastigi. Á árunum 2005-2010 stækkaði hópur þeirra sem nýttu sér boð framhaldsskóla en þeim hefur nú fækkað verulega.<br /> Á síðasta vorþingi voru gerðar breytingar á grunnskólalögum þess efnis að ráðuneytið skuli setja reglur um framkvæmd og fyrirkomulag á rétti grunnskólanemenda til að stunda nám í einstökum námsgreinum á framhaldsskólastigi. Undanfarin ár hefur verið virkur samstarfshópur í tengslum við innritun í framhaldsskóla, m.a. með fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og hefur sá hópur tekið að sér að fara yfir þessi mál í samræmi við vilja Alþingis og vinna drög að reglum.<br /> Ég nefni fyrirkomulag valgreina á unglingastigi og nám grunnskólanemenda í framhaldsskólaáföngum sem dæmi um sveigjanleika milli skólastiga sem vinna má að án&#160; þess að ráðast í umfangsmiklar breytingar á skólakerfinu í heild. Hins vegar er líka mikilvægt að við skoðum&#160; setningu laga um skólakerfið í heild á grundvelli faglegra sjónarmiða og metum þá þörf í kjölfar þeirrar vinnu sem fer fram á næstunni í tengslum við brottfall.<br /> Á þessum stutta tíma hef ég farið yfir ýmsa þætti er varða stöðu skólamála og þurft að sleppa mörgu. Eitt vil ég þó nefna að lokum og það er samkomulag ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms til þriggja ára sem var undirritað þann 13. maí sl. en á grunni þess veitir ríkissjóður 480 milljónir til kennslukostnaðar í tónlistarskólum fyrir nám í hljóðfæraleik á framhaldsstigi og söngnám á mið- og framhaldsstigi. Á móti flytjast ákveðin verkefni yfir til sveitarfélaga, m.a. endurmenntunarsjóður grunnskóla, Námsgagnasjóður og fleiri sem nema230 milljónum og aukning á fjárframlögum til málaflokksins nemur því 250 milljónum. Þetta er fagnaðarefni og í kjölfarið verður lagt fram frumvarp til laga um tónlistarskóla nú í vetur.<br /> <br /> Kæru gestir.<br /> Skólamál varða okkur öll með einum eða öðrum hætti. Við þurfum sérstaklega á tímum sem þessum að vera vakandi til þess að tryggja að skólastarf bíði ekki skaða. Miklu skiptir að vinna áfram að framþróun skólastarfs og það er ánægjuefni að finna að nýjar námskrár hafa fengið jákvæð viðbrögð. Ég veit að sveitarstjórnir vítt og breitt um land hafa staðið frammi fyrir erfiðum ákvörðunum undanfarin misseri til að tryggja þá lögbundnu grunnþjónustu sem þeim ber að sinna. Krafa um hagræðingu og sparnað í þessum gjaldastærsta málaflokki sveitarfélaga er enn uppi og hana þurfa ríki og sveitarfélög áfram að ræða. Miklu skiptir að við höfum þá umræðu opna en gleymum ekki að þessir málaflokkar eru fjöregg okkar allra, því innan leik- og grunnskóla er lagður grunnur að framtíðinni. Þar þarf að halda vel á spöðunum.<br /> <br /> </p>

2011-10-31 00:00:3131. október 2011Stórt skref til eflingar starfsnámi

<p>Í dag úthlutar mennta- og menningarmálaráðuneytið styrkjum til fyrirtækja og stofnana sem taka nemendur í starfsþjálfun sem er hluti af starfsnámi á framhaldsskólastigi.</p><span>Í dag úthlutar mennta- og menningarmálaráðuneytið styrkjum til fyrirtækja og stofnana sem taka nemendur í starfsþjálfun sem er hluti af starfsnámi á framhaldsskólastigi. Þetta er merkur áfangi í eflingu starfsnáms því að þetta er í fyrsta sinn sem slíkir styrkir eru veittir af almannafé. Markmiðið er að greiða fyrir því að starfsnámsnemendur geti lokið tilskilinni starfsþjálfun á vinnustað.</span><br /> <span><br /> Samtök á vinnumarkaði hafa lengi kallað eftir því að fyrirtæki fái þóknun fyrir að annast þá kennslu eða þjálfun á vinnustað sem er skilyrði fyrir því að nemendur fái lokið starfsnámi að fullu. Styrkir til vinnustaðanáms tíðkast meðal ýmissa grannþjóða okkar. Þá var það niðurstaða tilraunar sem gerð var árið 2004 að æskilegt væri að jafna kostnað fyrirtækja við vinnustaðanám. Að lokum hefur nokkuð borið á því í efnahagsþrengingum undangenginna ára að nemendur hafi átt erfitt með að komast á námssamning og ljúka námi sínu. Með styrkjum til vinnustaðanáms eru fyrirtæki og stofnanir hvött til þess að taka við nemendum í starfsþjálfun og gera þeim kleift að ljúka námi sínu.&#160;</span><br /> <span><br /> 65 umsóknir bárust um framangreinda styrki frá fyrirtækjum og stofnunum og verður unnt að úthluta 57 milljónum króna í styrki til umsækjenda. Um 170 nemendur njóta góðs af. Í ár eru styrkirnir veittir af mennta- og menningarmálaráðuneytinu en á næsta ári verður stofnaður sérstakur vinnustaðanámssjóður til að efla vinnustaðanám og koma til móts við kostnað fyrirtækja og stofnana sem annast kennslu eða þjálfun starfsnámsnemenda. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja 450 milljónum króna til vinnustaðanáms árin 2012-2014.&#160;</span><br /> <span><br /> Með úthlutun styrkjanna í dag er stigið stórt skref til að efla starfsnám í landinu. Ég vona að ekki einasta muni fyrirtæki í auknum mæli taka að sér nemendur í starfsþjálfun heldur sinna kennslu og þjálfun með sífellt markvissari hætti og leggja þannig sitt lóð á vogarskálarnar við að mennta þann starfskraft sem þörf er á hverju sinni.</span>

2011-10-19 00:00:1919. október 2011Ráðstefna um gæðamál háskóla

<p>Ræða ráðherra flutt 18. október 2011.</p><p>18. október 2011, Grand hótel Reykjavík<br /> <br /> Ágæta samkoma<br /> <br /> Það er mér sönn ánægja að ávarpa þessa ráðstefnu um gæðamál háskóla, sem hófst hér í morgun. Tilefnið er mikilvægt og varðar með beinum hætti fjöregg þjóðarinnar; gæði þeirra menntunar sem viljum bjóða erfingjum landsins upp á. Af tillitssemi við erlenda gesti okkar mun ég nú halda áfram á ensku.<br /> <br /> Dear guests – I will now continue in English<br /> According to the famous Hellenian philosopher Aristotle, Quality is not an act, it is a habit. I would however like to add that for an act to become a habit, one needs to enhance it, hone it and respect the means and methods necessary to transform the act to become a habit. This is exactly why we are gathered here today, to discuss; the Quality Enhancement Framework for Icelandic Higher Education – the means and methods we are going to use to make quality a habit within the higher education in Iceland.<br /> <br /> Managing quality in the world of higher education today is not an easy task. Providing an excellent learning experience to our students and awarding high standards of degrees does not happen by accident. It takes very skilful shaping and management.<br /> A new step in management of Quality assurance in higher education in Iceland was taken in 2006 with the new higher education act that stated that all higher education institutions should undergo an accreditation-process. During the next three years, all the higher education institutions in Iceland participated in a process of enhancing quality through external evaluations, - conducted by teams of foreign experts, - resulting in more than a dozen reports on the quality of higher education in the country.<br /> <br /> This process was a lesson for everybody involved. But it also invoked questions on the process and the system as a whole, and how the government could best ensure the future of the quality assurance in higher education. One could argue that this was the first phase of our journey towards modern quality assurance in higher education.<br /> In 2010, the Science and Technology Policy Council issued its policy for 2010-2012: Building on solid foundations. The policy has a chapter called Quality and achievements. There it is stated:<br /> Although quality assurance in Iceland has been reinforced in recent years, it is important to enhance the achievements assessment at universities, industry, institutions and competitive funds. This should preferably be carried out by independent foreign specialists and the international standing of Iceland examined. Research and development achievement assessments should play a larger role in public policy making.<br /> The gathering of comparative statistics on research and innovation for the assessment of quality and achievements need to improve, in order to strengthen the assessment of Iceland's international scientific ranking. For this to work as a targeted tool to improve quality and achievements the objectives of public allocation to research, research institutions and universities and publicly financed projects need to be clearly defined. Included will be the definition of the boundaries of actual research projects and monitoring and data collection projects.<br /> <br /> This text is followed by six specific recommendations, the final one being:<br /> The Science and Technology Policy Council recommends establishing a Quality Board of foreign experts responsible for quality control of teaching and research in universities.<br /> The Policy of the Science and Technology Policy Council went unsurprisingly, like a hand in a glove with the work already started within the Ministry of Education, Science and Culture on setting up a Quality Council for higher education in Iceland.<br /> Hence, 18 months later and in line with the STPC policy, we are here launching a new comprehensive quality assurance framework for Icelandic higher education. This has however not been a light task.<br /> <br /> The idea to establish a Quality Board, consisting of six foreign experts, is not typical. In most countries that we usually compare us with, the quality assurance of higher education is the task of governmental institutions, under the auspices of native experts and the external evaluations are conducted in the native language of each country. We decided however, to put our trust in the hands of the best available international experts and conduct all external evaluations in English. Why, some people have asked us? The reason is simple: The world of higher education is international and with increased globalization of higher education one should always strive for the best available. Another aspect that played a vital role in the creation of the quality system of higher education in Iceland was independency and to ensure that the evaluation of quality within the higher education was to be done by autonomous experts.<br /> <br /> Ladies and Gentlemen<br /> The Icelandic Quality Enhancement Framework that is being introduced here today addresses the very real challenges involved in managing quality and standards in higher education in Iceland in the 21st Century. The real world of higher education, internationally, has its ups and downs as you are all very well aware of. The problems that arise in higher education institutions are therefore problems that need to be solved in harmony and with the aid of all stakeholders.<br /> <br /> This is why the Quality Enhancement system for higher education is designed to create a partnership environment that is positive and supportive. Along with the Quality Board, the Icelandic Quality Council, which involves senior representatives of all institutions, will play a key role in this partnership. Not only will the Council have a key role in shaping the nature of the QEF, it will sponsor a wide range of conferences and workshops designed to share good and interesting national and international practice.<br /> <br /> Dear guests<br /> In the light of our experience we can conclude, that with the introduction of the new Quality Enhancement Framework for Icelandic Higher Education, phase two in our development of quality from act to habit has begun. I am convinced that the framework will guide us well on towards this goal.<br /> Finally, as I congratulate the higher education sector in Iceland with its new Quality Enhancement Framework, I'd like to open the Framework's new website (click).<br /> <br /> </p>

2011-10-07 00:00:0707. október 201150 ára afmæli Alþjóðlegra ungmennaskipta

<p>1. október 2011, Ráðhús Reykjavíkur<br /> <br /> Kæru gestir.<br /> <br /> Ég vil þakka Alþjóðlegum Ungmennaskiptum (AUS) og öllu því góða fólki sem hefur starfað fyrir samtökin um áratuga skeið fyrir þeirra mikla og óeigingjarna starf, sem lagt hefur verið af mörkum til samfélagsins og hefur gefið ungmennum möguleika til að öðlast ný tækifæri og til að þroska sig, bæði sem einstaklinga og sem samfélagsþegna. Einnig fyrir að gefa ungu fólki víðsvegar úr heiminum tækifæri á að koma til Íslands og kynnast menningu okkar og landi. Saga samtakanna nær nú yfir fimmtíu ára tímabil, sem þið fagnið nú um þessar mundir.<br /> Upphafið má rekja alveg aftur til loka síðari heimstyrjaldar þegar komið var á nemendaskiptum&#160; milli Bandaríkjanna og Þýskalands. Markmiðið í upphafi var meðal annars&#160; að auka skilning milli ólíkra menningarheima og skapa traust milli fólks. Þetta markmið er jafn mikilvægt nú um stundir&#160; og jafnvel enn mikilvægara en nokkru sinni fyrr að við gerum allt, sem í okkar valdi stendur, til að auka umburðarlyndi, gagnkvæman skilning og virðingu fólks af mismunandi þjóðerni og menningarsvæðum.<br /> Óhætt er að segja að við lifum nú á tímum nokkurrar óvissu, tímum sem við höfum ekki upplifað áður, tímum þar sem mikilvægi þeirra gilda sem liggja til grundvallar starfi í æskulýðs- og tómstunda hefur sjaldan verið meira. Á slíkum tímum þarf að gæta sérstaklega að unga fólkinu&#160; og að velferð þess sé tryggð, hvort heldur er í skólum, íþrótta-, æskulýðs- eða tómstundastarfi.<br /> Samkeppni um frítíma unga fólksins er mikil eins og marka má af stórauknu framboði á hvers konar afþreyingarefni, sem er afar misjafnt að gæðum. Það hefur komið fram í rannsóknum að þau börn og ungmenni, sem taka þátt í æskulýðs- og tómstundastarfi, eru síður líkleg til að lenda í erfiðleikum á þessum viðkvæma aldri. Það er því sífellt mikilvægari þáttur í uppeldi og þroskaferli barna og ungmenna að gefa þeim tækifæri til að taka þátt í skipulögðu félags- og tómstundastarfi, þar sem þjálfaðir og menntaðir leiðbeinendur vinna með þeim.<br /> Æskulýðsrannsóknirnar Ungt fólk,&#160; sem mennta- og menningar-rmálaráðuneytið hefur stutt við, sýna okkur ennfremur að það er ótvírætt að virk þátttaka barna og unglinga í æskulýðs- og tómstundastarfi hefur mikið forvarna- og uppeldislegt gildi, það skapar aukna festu í lífi þeirra og gerir þau hæfari til að takast á við hvers konar aðstæður sem þau kunna að hafna í. Ég tel að stjórnvöldum sé ljóst að það er mikilvægt að hlúa vel að starfsemi þeirra aðila, sem bjóða börnum og ungmennum upp á þroskandi og krefjandi starf.<br /> Þá má ekki gleyma því þýðingarmikla hlutverki sem félags- og tómstundastarf skólanna gegna í þessu sambandi.<br /> Mennta- og menningarmálaráðuneytið mun áfram sem hingað til leitast við að styðja og efla stuðning við starf ykkar sem kostur er. Ráðuneytið veitti AUS 300 þús. kr. styrk fyrr á þessu ári til gefa út sögu samtakanna og nú hefur ráðuneytið ákveðið að styrkja AUS um 700 þús. kr. vegna afmælisins.<br /> Starf ykkar sem vinnið með grasrótinni gegnir mikilvægu hlutverki við að hvetja og styðja börn og ungmenni til að takast á við lífið bæði í leik og starfi.<br /> Mikilvægt er að þeir aðilar sem vinna að æskulýðsmálum stilli saman strengi, þannig má efla starfið enn meira. Það er von mín að starf ykkar verði árangursríkt og megi aukast í náinni framtíð, ungmennum þessa lands til gæfu.<br /> Gangi ykkur vel í ykkar mikilvæga starfi.</p>

2011-10-05 00:00:0505. október 2011Opnun sýningarinnar ÞÁ OG NÚ /THEN AND NOW

<p>Ræða ráðherra 22. september 2011.<br /> </p><p>22. september 2011 Listasafn Íslands<br /> <br /> <strong>Opnun sýningarinnar ÞÁ OG NÚ /THEN AND NOW sem tengist útgáfu 5 binda yfirlitsriti um íslenska listasögu frá síðari hluta 19. aldar til okkar tíma</strong><br /> <br /> Góðir gestir.<br /> Við erum samankomin hér í Listasafni Íslands í dag af tvöföldu tilefni, eins og kunnugt er: til að fagna glæsilegri útgáfu Íslenskrar listasögu frá lokum 19. aldar til upphafs 21. aldar, sem nú er að koma út í 5 veglegum bindum, og til að opna sýninguna „ÞÁ OG NÚ“ sem efnt er til hér í sölum safnsins á þessum tímamótum.<br /> Það á vel við að tala um tímamót í þessu samhengi því listunnendur hefur lengi dreymt um nýtt yfirlitsrit um íslenska myndlist. Eina heimildin af því tagi sem við höfum notið er rit Björns Th. Björnssonar, Íslensk myndlist á 19. og 20. öld, sem kom út í tveimur bindum 1964 og 1972, og hafa lengi verið nær ófáanleg.&#160; Sú útgáfa var mikið þrekvirki á sínum tíma. En síðan er liðin nær hálf öld, og því hefur skort á að öll sú listsköpun sem átt hefur sér stað á myndlistarsviðinu frá þeim tíma hafi verið sett í nauðsynlegt samhengi, og eldri list endurmetin í ljósi nýrra heimilda, fræðilegra athugana og viðhorfa seinni tíma. Slíkt rit er nú loks komið fram, og verður vonandi til þess að auka skilning og áhuga á þessari flóknu listgrein, sem umbunar hverjum þeim svo ríkulega, sem leggur sig eftir að tengjast efni hennar og anda. &#160;<br /> Tveir málshættir koma upp í hugann af þessu tilefni: „Vel skal vanda það sem lengi á að standa“, og „Góðir hlutir gerast hægt“. Það er engum vafa undirorpið að það hefur verið afar vel staðið að því verkefni sem hér um ræðir, en það hefur tekið sinn tíma. Árið 2006 var fyrst veitt fé á fjárlögum til að vinna að undirbúningi ritunar listasögunnar undir handleiðslu Listasafns Íslands, og síðla sama ár var undirritaður útgáfusamningur um gerð Íslenskrar listasögu í fimm bindum. Ólafur Kvaran tók að sér ritstjórn verksins frá 2007, og á sama ári voru gerðir samningar við fjórtán höfunda, og nú, síðla árs 2011, er hin endanlega útgáfa að koma fyrir augu landsmanna.<br /> Það er vert að minna á að Íslensk listasaga frá lokum 19. aldar til upphafs þeirrar 21. er yfirlitsrit fyrir íslenskan almenning, og sú skilgreining ræður öllu um efnistök og framsetningu efnisins. Hér er ekki aðeins fjallað um listafólk og listaverk, heldur einnig tengsl þeirra við íslenskt samfélag á hverjum tíma, sem og alþjóðleg tengsl, sem reynast hafa verið meiri en flestir gera sér grein fyrir. Hver höfundur nálgast viðfangsefni sín á eigin forsendum, og með fjölda þeirra má ætla að tryggð séu fjölbreytileg sjónarhorn á það efni, sem er til umfjöllunar.<br /> Þakka ber öllum þeim fjölmörgu sem hafa komið að þessu viðamikla verkefni – ritstjórn, höfundum, ljósmyndurum, hönnuðum, þeim sem hafa séð um heimildaleit og skráningu, yfirlesurum, starfsfólki útgáfu og prentsmiðju; allir þessir aðilar hafa unnið sín verkefni af trúmennsku og stakri vandvirkni. Þeirra er heiðurinn, en nú er það íslenskrar þjóðar að njóta afrakstursins.<br /> Það þarf kjark, víðsýni og bjartsýni til að ráðast í annað eins stórvirki. Þetta stórvirki á engan sinn líka á Íslandi og sennilega ekki í nálægum löndum heldur.<br /> Sýningin „ÞÁ OG NÚ“, er byggð á þessu mikla verki. Í sýningunni er reynt að draga fram vendipunktana í framvindu íslenskrar listar á því tímabili sem Íslenska listasagan nær til. Ég er ekki viss um að það hefði endilega verið „grútleiðinleg nálgun“ að fylgja bindunum fimm eftir í þaula á sýningunni, eins og okkar ágæti safnstjóri orðar það í viðtali í gær, en það hefði sannarlega verið erfitt verk að fylgja jafn viðamikilli útgáfu eftir í einni sýningu. En það verður spennandi að sjá hvernig gamlar átakalínur listasögunnar horfa við okkur í dag, og því býð ég gestum að njóta þess sem fyrir augu ber um leið og ég óska öllum viðstöddum til hamingju með það upphaf nýrrar vitundar um íslenska myndlistar, sem vonandi er framundan.<br /> <br /> Góðir gestir.<br /> Frá því í vor hef ég gegnt starfi mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfisráðherra samtímis. Það er gaman að velta því fyrir sér hvað þessir málaflokkar eiga sameiginlegt og það er margt við nánari athugun. Fátt er jafn sjálfbært og mennta og menningarstarf. Menningin gengur ekki á náttúruauðlindir heldur byggir fyrst og fremst á hugarorku og skapar gleðistundir ekki kílóvattstundir, þroskar andann og skapar æðaslátt mannlegs samfélags. Aldrei hefur verið kannað skipulega og í heild hverju menningin skilar til þjóðarbúsins í efnislegum verðmætum. Hitt vitum við að listsköpun og menningarstarf er oft einskis metið á hinum venjulegu kvörðum hagvaxtarins. Stundum þeim einu sem ná máli í pólitískri umræðu. Við vitum líka að markmiðið með menningarstarfi er ekki hagvöxtur heldur er markmiðið menningin sjálf.<br /> Um leið og ég lýsi því yfir að þessi sýning er opnuð flyt ég aðstandendum nýrrar listasögu þakkir mínar og ríkisstjórnarinnar allrar fyrir afrekið.<br /> <br /> </p>

2011-10-01 00:00:0101. október 2011Bíódagar – í hita og þunga dagsins

<p>Íslensk kvikmyndagerð gegnir stóru hlutverki í menningarlífi okkar Íslendinga – en hún er um leið mikilvæg atvinnugrein sem skapar ótal störf og mikil verðmæti. En rétt eins og aðrar atvinnugreinar varð kvikmyndaiðnaðurinn fyrir þungu höggi í kjölfar efnahagshrunsins og eftirskjálfta þess.</p> <p>&#160;<strong>Í skugga hrunsins</strong></p> <p>Í efnahagshruninu brugðust allar tekjspár ríkissjóðs og það var ljóst frá fyrsta degi að grípa þyrfti til harkalegra aðhaldsaðgerða. Kvikmyndasjóður fór&#160; ekki varhluta af þeim og hafa framlög til hans lækkað um 23% frá því sem mest var árið 2009. En öll él birtir upp um síðir og nú þremur árum síðar erum við loks farin að sjá til sólar í ríkisfjármálum – og þá eru komnar forsendur fyrir uppbyggingu.</p> <p><strong>Stóra planið</strong></p> <p>Framlög ríkissjóðs til kvikmyndagerðar koma ekki aðeins í gegnum Kvikmyndasjóð heldur koma þau einnig fram sem endurgreiðslur á 20% af framleiðslukostnaði. Í ár stefnir í að iðnaðarráðuneytið endurgreiði kvikmyndagerðarmönnum tæpar 687 milljónir króna, þar af 471 milljón vegna íslenskra mynda og 216 milljónir vegna erlendra mynda. Það þýðir að ríksframlög til kvikmyndaframleiðslu hafa aldrei verið hærri. Samtals verða því ríkisframlög til kvikmyndagerðar um 1.139 m.kr. á þessu ári, þar af 923 m.kr. til innlendrar framleiðslu.&#160;</p> <p><img class="borderc" src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/large/kvik2011.jpg" alt="Bíódagar – í hita og þunga dagsins" title="Bíódagar – í hita og þunga dagsins" />Þessar tölur sýna að mikil umsvif eru í kvikmyndageiranum á Íslandi og að árið 2011 er það stærsta hvað varðar framlög úr ríkissjóði til kvikmyndagerðar. Og sannarlega viljum við ýta undir og efla kvikmyndaiðnaðinn. Í fyrra voru ellefu kvikmyndir í fullri lengd frumsýndar og þær eru orðnar átta á þessu ári auk þess sem mikið er framleitt af efni fyrir sjónvarp. Það er ástæða til þess að fagna því að þrátt fyrir allt skuli vera mikil gróska í kvikmyndageiranum á Íslandi. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að auka þarf fjárframlög til kvikmyndasjóðs til þess að tryggja grunnfjármögnun á kvikmyndum og að því er stefnt.<br /> </p> <p>Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur kynnt fyrir kvikmyndagerðarfólk i drög að samkomulagi um stefnumörkun til fimm ára um aðgerðir til að efla íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu. Gangi þetta samkomulag eftir munu framlög til Kvikmyndasjóðs hækka í skrefum úr 452 m.kr. í ár í 700 m.kr. árið 2016. Auk fjárveitinga til Kvikmyndasjóðs fjallar samkomulagið einnig um ýmis þörf úrbótamál á sviði kvikmyndamenningar.</p> <p><strong>Nýtt líf</strong></p> <p>Kvikmyndaiðnaðurinn er viðkvæm atvinnugrein og fjármögnun í þeim geira lýtur um margt sérstökum lögmálum. Styrkir úr Kvikmyndasjóði eru gjarnan forsenda fyrir frekari fjármögnun erlendis frá og þannig margfaldast hver króna sem Kvikmyndasjóður leggur í verkefnið.</p> <p>Iðnaðarráðherra hefur lagt fyrir Alþingi lagafrumvarp sem kveður á um að 20% endurgreiðslukerfið af framleiðslukostnaði&#160; verði fest í sessi næstu fimm árin og leggjum við allt kapp á að þingið afgreiði það fyrir jól. Reynslan sannar að það skilar miklum umsvifum og þar með tekjum.</p> <p>Það er dýrt að vera fátækur og það er forsenda fyrir frekari vexti íslenskrar kvikmyndagerðar að stjórnvöld búi til hagfelld skilyrði fyrir kvikmyndagerð og standi vörð um öflugan Kvikmyndasjóð. Og höfum það hugfast að rökin eru bæði mjúk og grjóthörð – menningarleg og fjárhagsleg.</p> <p>Katrín Jakobsdóttir</p> <p>Katrín Júlíusdóttir</p> <p><em>Höfundar eru mennta- og menningarmálaráðherra og iðnaðarráðherra</em></p>

2011-09-16 00:00:1616. september 2011Ráðstefna Heilsueflandi skóla

<strong>2. september 2011, Grand Hótel</strong> <p dir="ltr">Ágætu ráðstefnugestir</p> <p dir="ltr">Mér er það mikil ánægja að ávarpa þetta fjölmenna þing um heilsueflandi skóla sem nú er haldið í fyrsta skipti á vegum Landlæknisembættisins. Lagður var mikilvægur grunnur að samstarfi um heilsueflingu og forvarnir í framhaldsskólum þegar HoFF -samningurinn var undirritaður fyrir tæpum fjórum árum síðan. Í honum tóku höndum saman mennta- og menningarmálaráðuneyti, þáverandi heilbrigðisráðuneyti og núverandi velferðarráðuneyti, Lýðheilsustöð og félög framhaldsskólanema. Markmiðið var meðal annars að stuðla að bættri almennri líðan og heilsu meðal nemenda, efla forvarnir og hvetja nemendur til að bera ábyrgð á eigin heilsu og stuðla að heilbrigðum og sjálfbærum lífsháttum. HoFF-samningurinn var svo endurnýjaður sl. haust og komu þá einnig að honum Félag íslenskra framhaldsskóla og stofnun um æskulýðsrannsóknir. Eins og áður verður unnið ötullega að fíkniefna- og áfengisforvörnum, aukinni hreyfingu og betri næringu auk þess sem að í nýjum samningi er aukin áhersla á að efla kynheilbrigði og geðrækt meðal ungs fólks.</p> <p dir="ltr">Í nýrri aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla, sem var gefin út af mennta- og menningarmálaráðuneytinu í maí síðastliðnum, birtist ný menntastefna. Byggir hún á sex grunnþáttum menntunar: læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindum, jafnrétti og sköpun. Grunnþættirnir verða fléttaðir inn í allt skólastarf þannig að hugmyndirnar að baki þeim eiga að endurspeglast í starfsháttum skóla, samskiptum og skólabrag. Þeir verða því sýnilegir í skólastarfinu öllu og koma fram í inntaki námsgreina og námssviða.</p> <p dir="ltr">Með grunnþáttunum er markmiðið meðal annars að börn og ungmenni verði læs á samfélag, menningu, umhverfi og náttúru sem hjálpar þeim að byggja sig upp andlega og líkamlega, að bjarga sér í samfélaginu og vinna með öðrum. Þannig er þeim ætlað að stuðla að auknu jafnrétti, lýðræði og að því að byggja upp vel menntað og heilbrigt fólk til þátttöku í samfélaginu.</p> <p dir="ltr">Grunnþættirnir sex tengjast innbyrðis í menntun og skólastarfi og eru háðir hver öðrum. Mig langar sérstaklega að nefna hér einn af grunnþáttunum, það er heilbrigði og velferð.</p> <p dir="ltr">Í nýrri aðalnámskrá segir meðal annars að heilbrigði byggist á andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis. Mikilvægt er að allt skólastarf miði að því að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan nemenda enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla.</p> <p dir="ltr">Í skólum þarf að skapa jákvæðan skólabrag og heilsueflandi umhverfi þar sem markvisst er hlúð að þroska og heilbrigði frá ýmsum hliðum. Helstu þættir heilbrigðis sem leggja þarf áherslu á eru: jákvæð sjálfsmynd, hreyfing, næring, hvíld, andleg vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilningur á eigin tilfinningum og annarra.</p> <p dir="ltr"><br /> Mikilvægt er að skólastjórnendur, kennarar og annað starfsfólk skóla sé meðvitað um hvað felst í heilsutengdum forvörnum og geti nýtt sér áreiðanlegar upplýsingar um þætti sem hafa áhrif á heilbrigði. Í skólum þarf að skapa börnum og ungmennum aðstæður til heilbrigðra lífshátta. Efla þarf færni þeirra í samskiptum, uppbyggingu sjálfsmyndar, ákvarðanatöku, markmiðasetningu og streitustjórnun. Nauðsynlegt er að þau öðlist skilning á þeim áhrifum sem menning, fjölmiðlar og tækni geta haft á heilsu og líðan. Markmið þess er meðal annars að börn og ungmenni geti tekið upplýstar og ábyrgar ákvarðanir í tengslum við eigið heilbrigði.<br /> <br /> Í skóla, sem leggur áherslu á daglega hreyfingu og markvisst hreyfiuppeldi, er lagður grunnur að líkamlegri, andlegri og félagslegri velferð til lífstíðar. Veita þarf fræðslu um hreyfingu, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til hreyfingar. Taka þarf mið af þessu í íþróttakennslu og öllu öðru skólastarfi. Í skólaumhverfinu þarf á sama hátt að stuðla að heilsusamlegu fæðuvali með fræðslu og góðu framboði á fjölbreyttum mat. Leggja þarf áherslu á uppeldis- og félagslegt gildi máltíða meðal annars með því að gefa nægan tíma til að nærast.<br /> <br /> Mikilvægt er að skólinn taki mið af þörfum allra barna og ungmenna á einstaklingsbundinn hátt. Allir þurfa tækifæri til að njóta styrkleika sinna sem er lykilþáttur í að byggja upp jákvæða sjálfsmynd. Mörg áhugamál barna og ungmenna stuðla að heilbrigði og geta nýst í þessu samhengi. Með því að gefa áhugasviðum þeirra rými í skólastarfinu gefst tækifæri til að vinna út frá styrkleikum og áhuga, byggja upp jákvæða sjálfsmynd og efla þannig heilbrigði. Til að mæta áherslum um heilbrigði þurfa allir sem í skólum starfa að skoða störf sín með hliðsjón af heilbrigði og vinna í sameiningu að skýrum markmiðum sem styðja jákvæðan skólabrag, bættan námsárangur og vellíðan. Þar gegnir starfsfólk skóla miklu hlutverki sem fyrirmyndir. Einnig þarf að vinna náið með foreldrum, heilsugæslu og aðilum úr nærumhverfinu því að slík samvinna er forsenda þess að góður árangur náist.</p> <p>Það er óhætt að segja að markmiðin séu háleit í nýrri aðalnámskrá. Til þess að þeim verði náð er það lykilatriði að gott samstarf sé á meðal skóla, nemenda og foreldra. Við skulum taka höndum saman í því verkefni að gera börnin okkar að heilbrigðari og sterkari einstaklingum og efla vitund þeirra fyrir mikilvægi heilbrigðs lífernis.</p>

2011-09-16 00:00:1616. september 2011Setning Bókmenntahátíðar í Reykjavík

<p>Bókmenntahátíð í Reykjavík spratt upp úr ljóðlistahátíð sem Norræna húsið efndi til á árinu 1985. Þáverandi forstjóri hússins, Knut Ödegaard, fékk skáldin Einar Braga og Thor Vilhjálmsson í lið með sér. Tveimur árum síðar var prósa bætt við og stoðum var skotið undir alhliða bókmenntahátíð með liðveislu yngri eldhuga.</p><p><strong>7. september 2011, Norræna húsið</strong></p> <p>Góðir gestir</p> <p dir="ltr">Bókmenntahátíð í Reykjavík spratt upp úr ljóðlistahátíð sem Norræna húsið efndi til á árinu 1985. Þáverandi forstjóri hússins, Knut Ödegaard, fékk skáldin Einar Braga og Thor Vilhjálmsson í lið með sér. Tveimur árum síðar var prósa bætt við og stoðum var skotið undir alhliða bókmenntahátíð með liðveislu yngri eldhuga.</p> <p dir="ltr">Bókmenntahátíð í Reykjavík er nú haldin í tíunda sinn og tileinkuð minningu Thors Vilhjálmssonar.</p> <p dir="ltr">Þessi mikli skáldjöfur og andans maður, sem setti svo sterkan svip á menningarlífið á Íslandi, var skyndilega hrifinn á brott úr þessum heimi í mars á þessu ári. Þrátt fyrir háan aldur kom andlát hans okkur í opna skjöldu því hann var svo fullur af orku og lífi og sívirkur þátttakandi í menningarlífinu. Með honum er genginn einn af okkar mestu og ástsælustu rithöfundum og vökull sendiboði menningar og lista.</p> <p dir="ltr">Thor var ótrúlega afkastamikill. Eftir hann liggja á þriðja tug frumsaminna bóka sem sumar færðu honum virt bókmenntaverðlaun. Hann var einnig mikilvirkur þýðandi enda hafði hann í ríkum mæli til brunns að bera alla þá eiginleika sem einkenna góðan þýðanda: staðgóða þekkingu á erlendum tungumálum, innsýn og næmi fyrir menningu viðkomandi lands og frábært vald á íslensku máli. Hann opnaði Íslendingum glugga inn í menningarheima annarra landa, ekki síst þeirra rómönsku.</p> <p dir="ltr">Hann var „hjartað og sálin í bókmenntahátíðinni íslensku“ sagði Halldór Guðmundsson í minningargrein um Thor. Það eru orð að sönnu. Við minnumst Thors með djúpri virðingu þegar Bókmenntahátíðinni í Reykjavík er ýtt úr vör í ár.</p> <p dir="ltr">Árið 2011 er merkisár í íslenskum bókmenntum. Fyrst Norðurlanda er Ísland heiðursgestur á Bókasýningunni í Frankfurt, stærstu og virtustu bókasýningu heims, Reykjavík hefur verið útnefnd bókmenntaborg UNESCO og Gyrðir Elíasson hlýtur bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs.</p> <p dir="ltr">Við setningu Bókmenntahátíðarinnar fyrir fjórum árum tilkynnti þáverandi mennta- og menningarmálaráðherra ákvörðun ríkisstjórnarinnar að óska formlega eftir að Ísland hlyti þennan sess. Það var djörf ákvörðun þar sem hún kallaði á miklar fjárhagslegar skuldbindingar, en á því ári virtist allt vera á blússandi uppleið á Íslandi og hefur það eflaust haft sitt að segja. Ísland hreppti hnossið.</p> <p dir="ltr">Þrátt fyrir mikla efnahagslega niðursveiflu haustið 2008 og verðrýrnun íslensku krónunnar var haldið fast við ákvörðunina. Af miklum dugnaði og útsjónarsemi hefur Halldóri Guðmundssyni, verkefnisstjóra, Rakel Björnsdóttur, aðstoðarverkefnisstjóra og samstarfsfólki þeirra tekist að afla viðbótarfjár og undirbúa verkefnið og er ég sannfærð um að Ísland mun ekki verða eftirbátur fyrirrennara sinna: Argentínu, Kína og Tyrklands. Talsvert fleiri íslenskir titlar hafa verið þýddir og gefnir út á þýska málsvæðinu í tilefni af bókasýningunni en þessum stórþjóðum tókst að koma í kring. Fámenn þjóð með mikla andagift og þor þarf ekki að gefa þeim fjölmennari neitt eftir nema síður sé.</p> <p dir="ltr">Ný þýsk þýðing á Íslendingasögunum verður flaggskip okkar á bókasýningunni, kannski má segja rauði dregillinn sem mun hjálpa til að varpa kastljósinu á þá miklu grósku sem einkennir íslenskar samtímabókmenntir.</p> <p dir="ltr">Fyrir nokkrum árum kom út vegleg ensk heildarþýðing á Íslendingasögunum og brátt munu liggja fyrir nýjar heildarþýðingar sagnanna á skandinavísku tungunum þremur. Þessar íslensku bókmenntir frá 12.-14. öld vekja enn alþjóðlegan áhuga og hvetja marga til að læra íslensku. Mikil ásókn útlendinga hefur löngum verið í íslenskunám. Margir af okkar bestu þýðendum á erlendar tungur hafa einmitt sprottið úr þeim jarðvegi og orðið mikilvirkir sem slíkir og öflugir sendiherrar íslenskrar bókmenningar. Eiga þeir miklar þakkir skildar.</p> <p dir="ltr">Í tilefni af þessum þýðingum er blásið til alþjóðlegs Íslendingasagnaþings á bókmenntahátíðinni, en einnig er efnt til málþings með útgefendum, íslenskum og erlendum, til að fjalla um framtíð bókarinnar og þýðingu bókasýninga. En kjarni bókmenntahátíðarinnar nú sem endranær er stefnumót rithöfunda og lesenda. Sem fyrr eru mjög athyglisverðir höfundar á ferð sem hafa átt velgengni að fagna í heimalandi sínu sem víðar. Þátttaka Nóbelsverðlaunaskáldkonunnar Hertu Müller er okkur sérstakur heiður. Býð ég okkar erlendu gesti sem og íslenska starfsfélaga þeirra hjartanlega velkomna til leiks á bókmenntahátíðinni.</p> <p dir="ltr">Öll bindum við miklar vonir við Bókasýninguna í Frankfurt í haust. Þýski bókamarkaðurinn er stór og öflugur, en hann opnar líka dyr að fleiri löndum. Heiðurssess Íslands í Frankfurt beindi þannig sjónum Amazon fyrirtækisins að íslenskum samtímabókmenntum og hyggst það gefa út a.m.k. tíu íslenskar bækur í Bandaríkjunum, bæði prentaðar og sem rafbækur. Ég er þess fullviss að þátttaka okkar mun skila íslenskum bókmenntum í enn ríkara mæli inn á heimsbókamarkaðinn. En hún er einnig mikil lyftistöng fyrir íslenska rithöfunda og hvatning til frekari dáða. Bókmenntahátíð í Reykjavík og útnefning Reykjavíkur sem ein af bókmenntaborgum UNESCO hafa líka áhrif í þessu efni.</p> <p dir="ltr">Útflutningur á íslenskum bókmenntum og þýðingar sem af því leiða eru mikilvægar til að breiða út hróður íslenskrar menningar en brýnast er þó að auknar tekjur styrki enn útgáfu á íslenskum bókmenntum og þar með stöðu íslenskrar tungu.</p> <p dir="ltr">Á Bókasýningunni í Frankfurt erum við Íslendingar að hefja öflugri sókn á bókavettvangi heimsins. Ég er þess fullviss að með samstilltu átaki allra munum við hafa erindi sem erfiði, en öflug eftirfylgni er ekki síður mikilvæg. Við erum að hefja langhlaup sem krefst atorku og þolinmæði. Ríkisstjórnin vill leggja sitt lóð á vogarskálarnar og hefur ákveðið stuðla að því að alls verði veitt 45 millj. kr. á þessu ári og næsta til að styrkja það starf.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir</p> <p dir="ltr">Fram undan er nokkurra daga bókmenntaveisla með glæsilegri og metnaðarfullri dagskrá. Njótið öll vel af andlegum veisluföngum komandi daga.</p> <p>Bókmenntahátíð í Reykjavík 2011 er sett.</p>

2011-09-16 00:00:1616. september 2011Formal Opening of the Reykjavík International Literary Festival

<p>The origins of the Reykjavik International Literary Festival go back to a poetry festival organised by the Nordic House in 1985. The director of the House at the time, Knut Ödegaard, got two Icelandic authors, Thor Vilhjálmsson and Einar Bragi, to work with him.</p><p dir="ltr"><strong>7 September 2011, at the Nordic House, Reykjavík</strong></p> <p dir="ltr">Dear festival guests,</p> <p dir="ltr">The origins of the Reykjavik International Literary Festival go back to a poetry festival organised by the Nordic House in 1985. The director of the House at the time, Knut Ödegaard, got two Icelandic authors, Thor Vilhjálmsson and Einar Bragi, to work with him. Two years later, prose was also incorporated into the festival. New, younger writers fervently joined in to help, and a comprehensive literary festival began to unfold.</p> <p dir="ltr">Today, the Reykjavik International Literary Festival is being held for the tenth time, this time in commemoration of the very Thor Vilhjálmsson whom I just mentioned.</p> <p dir="ltr">To us Icelanders, Thor was a great writer and a giant of the mind. In March of this year, having long left an indelible stamp on our culture, he suddenly and unfortunately departed this world. Despite his age, his death came quite unexpectedly, because he had remained full of vitality right to the end and was a constant participant in the nation's cultural life. Losing Thor meant losing one of Iceland's greatest, most beloved writers, a living beacon of culture and the arts.</p> <p dir="ltr">He was incredibly productive, leaving behind over twenty books which he authored, some of which won respected literature prizes. He was also a productive translator. Thor had an ample supply of all the capabilities required of a good translator: a reliable knowledge of the relevant foreign language, profound insight, and a close feeling for the particular country's culture - not to mention Thor's superb command of Icelandic. Thus he opened windows into other cultural worlds to his fellow Icelanders, especially into countries speaking the Romance languages.</p> <p dir="ltr">Halldór Guðmundsson, who is taking part in this Festival, wrote upon Thor's death that he had been the heart and soul of the Icelandic celebration of literature. That was no exaggeration. It is therefore with deep reverence that we remember Thor Vilhjálmsson as we embark on this year's International Literary Festival.</p> <p dir="ltr">In fact, the year of 2011 is a significant one for Icelandic literature. Later this year, Iceland will be Guest of Honour at the Frankfurt Book Fair, the world's biggest and most respected book fair. Iceland is the first Nordic nation to be honoured in this way. Earlier in 2011, Reykjavík was designated a UNESCO City of Literature, and the Icelandic author Gyrðir Elíasson received the Nordic Council Literature Prize.</p> <p dir="ltr">It was while opening the International Literary Festival four years ago that a former Icelandic Minister of Education, Science and Culture announced the government's decision to request formally that Iceland become Guest of Honour at the Frankfurt Book Fair. While this was certainly a daring decision, demanding substantial financial obligations, Iceland's capacity seemed to be heading for the skies in those days. This undoubtedly contributed to the decision, and Iceland received this coveted honour.</p> <p dir="ltr">Despite the drastic economic downturn which occurred in the autumn of 2008, with a rapid devaluation of the country's currency, Iceland stuck to its prior decision. During project preparations, supplementary funds were obtained through the sheer diligence and resourcefulness of Halldór Guðmundsson, Director of the "Fabulous Iceland" project, and Rakel Björnsdóttir, its Assistant Manager, who were assisted by their colleagues. Now I feel convinced that Iceland will prove just as worthy of the Guest of Honour role as its predecessors, which were Argentina, China and Turkey. One indication of this is that considerably more Icelandic publications have been translated and published in the German-speaking market on the occasion of the book fair than any of these three much more populous nations succeeded in publishing on the same occasion. Clearly, a country whose population is small, yet brave and inspired, need take no back seat to more populous countries, and may even strive for a front seat.</p> <p dir="ltr">Our flagship at the book fair will be a new German translation of the renowned Icelandic sagas. This translation can be thought of as a red carpet, serving to lead into the spotlight that will be focused on Iceland's flourishing contemporary literature.</p> <p dir="ltr">As for the sagas, it was only a few years ago that an admirable, comprehensive English translation appeared. And it will not be long until a fresh, comprehensive translation appears of the sagas in all three of the Scandinavian languages. Saga literature, which the Icelanders wrote down from the 12th to the 14th centuries, continues to awaken interest overseas, encouraging numerous people to learn Icelandic. For decades, a great many foreigners have been pursuing studies of the Icelandic language and literature, with such students becoming some of our best and most productive translators into their mother tongues. They serve as influential ambassadors of this country's literature and deserve our sincere gratitude.</p> <p dir="ltr">These translation collections are grounds for the Saga Seminar which will be held at the present Literary Festival, while a Publishing Seminar will also take place, at which Icelandic and foreign publishers will discuss the future of books and the purpose of book fairs. Nonetheless, the central focus of this International Literary Festival, as always, is to bring together writers and readers. And as always, extremely interesting authors are attending, who have been making a name for themselves both in their native lands and abroad. We are especially honoured by the participation of Herta Müller, a recipient of the Nobel Prize. I extend a cordial welcome to our foreign visitors as well as their Icelandic colleagues; may you all enjoy this year's Reykjavík International Literary Festival.</p> <p dir="ltr">All of us here hope for the success of this autumn's Frankfurt Book Fair. Besides the size and strength of the German-language book market, it provides a gateway to markets in other countries. For instance, Iceland's position of honour at this year's Book Fair drew the attention of Amazon to contemporary Icelandic literature, so that now Amazon is planning on publishing at least ten of this country's books in the USA, offering both paper and e-versions. For my part, I feel sure that our presence in Frankfurt will lead to even greater advances of Icelandic literature in the global market, and will give a boost to Icelandic writers in general, encouraging them to even greater feats. Reykjavík's International Literary Festival and the capital's designation as a UNESCO City of Literature will also be influential in this respect.</p> <p dir="ltr">While the export of Icelandic literature, along with the translations in which it results, is important in spreading the reputation of this country's culture, what is paramount is generating additional income to support the publication of Icelandic literature and thereby support the Icelandic language itself.</p> <p dir="ltr">The Frankfurt Book Fair will serve as the first step in a powerful Icelandic advance onto the world literary scene. I am positive that if we cooperate with each other, we will reap rewards, though we must not forget the equal importance of following up on our advances. We are beginning a long-distance race which will call for energy and patience. The Icelandic Government wishes to play a part in this race and has agreed to provide a total appropriation of 45 million kronur this year and next.</p> <p dir="ltr">Dear guests,</p> <p dir="ltr">The ambitious agenda of the coming days offers a magnificent banquet for the literary connoisseur. May you enjoy this range of stimulating dishes for the mind and soul.</p> <p>I hereby open the 2011 Reykjavík International Literary Festival.</p>

2011-09-14 00:00:1414. september 201130 ára afmæli Félags talkennara og talmeinafræðinga

<strong>&#160;</strong> <p dir="ltr"><strong>10. september 2011, Grand Hótel</strong></p> <p dir="ltr">Ágætu gestir</p> <p dir="ltr">Gleðilega hátíð og til hamingju með afmælið. Það er mér ánægja að fá að heiðra samkomu ykkar á þessum tímamótum. Þrjátíu ár eru drjúgur tími í sögu félags sem þó á sér lengri sögu í þeirri mikilvægu starfsemi sem talkennsla og talmeinafræði eru. Á árunum 1953 og 1954 komu fyrstu talkennararnir til starfa í Reykjavíkurskólahéraði eins og skólaumdæmið hét þá. Höfðu þeir sótt menntun sína til Danmerkur, Noregs og Englands. Talkennarar tóku þátt í starfsemi Félags íslenskra sérkennara (FÍS) upp úr árinu 1969 en um miðjan áttunda áratuginn fóru þeir að huga að stofnun eigin félags. Hinn 11. september 1981 var Félag talkennara og talmeinafræðinga formlega stofnað og þremur árum seinna kom út fyrsta tölublað málgagns félagsins, Talfræðingurinn. Um svipað leyti hófu talkennarar baráttu fyrir réttindum sínum og löggildingu starfsheitisins og tók löggilding starfsheitisins talmeinafræðingur gildi árið 1987. Það er svo einnig mikið gleðiefni að næsta vor muni útskrifast í fyrsta sinn á Íslandi, talmeinafræðingar úr þverfaglegu meistaranámi frá Háskóla Íslands. Ættu því að vera forsendur fyrir bjartari tímum með aukinni þjónustu og styttri biðlistum.</p> <p dir="ltr">Verksvið talkennara og talmeinafræðinga er vítt og sérhæfingin mikil og því er afar dýrmætt fyrir þá einstaklinga sem þjónustunnar njóta hve víða í kerfinu þeir starfa. Má þar nefna talþjálfun ungra barna, þjálfun vegna þroskafrávika og sértækra lesraskana, raddþjálfun og meðferð við stami. Í upptalningu á markmiðum meðferðar þessara starfstétta má sjá marga snertifleti við markmið sem sett eru fram í menntakerfi okkar. Þar má nefna að auka málskilning, máltjáningu, málfærni og málvitund, styrkja hljóðkerfisvitund og ritmál og að vinna með óhefðbundnar tjáskiptaleiðir.</p> <p dir="ltr">Mikilvægt er að hafa í huga að forsenda góðrar menntunar og velferðar barna og ungmenna í skólum er sameiginlegt verkefni margra aðila og þarf samstarfið að byggjast á virðingu, trausti, samábyrgð og gagnkvæmri upplýsingamiðlun.</p> <p dir="ltr">Ráðuneytinu bárust, fyrir gildistöku gildandi laga um leikskóla og grunnskóla, ábendingar frá foreldrum og öðrum hagsmunaaðilum skólamála um stoðþjónustu nemenda með sérþarfir. Ábendingarnar lutu m.a. að því að vegna sjúkraþjálfunar, iðjuþjálfunar og talþjálfunar og -kennslu í þágu barna og ungmenna, þyrfti að sækja á marga staði. Það hefði mikið óhagræði og kostnað í för með sér fyrir börn, nemendur og fjölskyldur þeirra, auk þess að slíta í sundur skóladaginn að þurfa að fara með börnin milli þjónustuaðila utan skóla. Þær ábendingar urðu m.a. til þess að með lögum um leikskóla og grunnskóla árið 2008 og síðar við gerð reglugerða við lögin, var lögð aukin áhersla á að marka menntastefnu sem felur í sér að öll börn eigi að njóta uppeldis og menntunar við hæfi. Þetta er ekki síst mikilvægt þegar um er að ræða börn með ýmiss konar sérþarfir. Þessi réttindi er skýr í gildandi lögum um leikskóla og grunnskóla í dag. Leik- og grunnskólar eru skólar án aðgreiningar og er sérfræðiþjónusta skólastiganna skilgreind betur en áður með það að markmiði að öll börn og ungmenni eigi rétt á viðeigandi þjónustu þeim að kostnaðarlausu og að sveitarfélög og skólar leitist við að samræma hana við sérfræðiþjónustu á vegum annarra aðila, t.d. félagsþjónustu sveitarfélaga og heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt lögunum á að stuðla að því að sérfræðiþjónustan geti farið fram innan skólanna eftir því sem aðstæður leyfa. Gert er ráð fyrir að greining og ráðgjöf séu á hendi sérfræðiþjónustu sveitarfélaga og skólanna en að þjálfun og meðferð við skilgreindum sjúkdómum sé á hendi heilbrigðiskerfisins.</p> <p dir="ltr">Í nýútgefnum aðalnámskrám fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla eru sex grunnþættir lagðir til grundvallar menntastefnu. Einn þeirra er læsi í víðum skilningi og fjallar um persónulega sköpun og viðbrögð nemenda við því sem þeir skynja og lesa með hjálp þeirra miðla og tækni sem völ er á. Í svokölluðum leiðarljósum leikskólastigsins er lögð áhersla á að virða rétt allra sem sækja leikskóla óháð kynferði, bakgrunni, aðstæðum eða getu og leitast við að koma til móts við þarfir allra. Einnig að stuðla að því að börn þrói með sér jákvæða sjálfsmynd með því að virða sérstöðu og sjónarmið hvers einstaklings. Námssvið leikskólans eiga að taka mið af félags- og tilfinningalegum þáttum náms, efla áhuga barna á námi og hvetja þau til að læra og auka þekkingu sína, leikni og hæfni og stuðla að sterkri sjálfsmynd og sjálfsþekkingu. Það gefur augaleið að barn sem býr við málgalla eða slakan málþroska þarfnast stuðnings og þjálfunar til að ná megi fram slíkum markmiðum. Getur talþjálfun og stuðningur við þau börn því skipt sköpum um möguleika barnanna til að ná þeim markmiðum.</p> <p dir="ltr">Annar mikilvægur þáttur í aðalnámskrá leikskóla fjallar um mat á námi og velferð barna. Er þar um að ræða ferli sem á að vera samþætt daglegu starfi leikskólans og fela í sér skipulagningu, skráningu, mat og ígrundun á námi, þroska og velferð barna. Einnig á það að tryggja að starfsemi leikskóla sé í samræmi við lög og reglugerðir og að réttindi barna séu virt. Matið þarf að vera einstaklingsmiðað og til þess gert að efla hvert barn. Í þessu samhengi er því rétt að geta um rétt barna á sérfræðiþjónustu í leikskóla samkvæmt reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga við leik- og grunnskóla. Þar er kveðið á um að stuðlað skuli að jafnrétti til náms og vellíðan allra barna með tiltækum ráðum innan skólans og í samstarfi við sérfræðiþjónustu sveitarfélagsins.</p> <p dir="ltr">Í aðalnámskrá grunnskóla kemur m.a. fram að við framkvæmd sérfræðiþjónustu skuli sveitarfélög leggja áherslu á forvarnastarf til að stuðla markvisst að almennri velferð nemenda og til að fyrirbyggja vanda. Snemmtækt mat á stöðu nemenda og ráðgjöf í kjölfarið er mikilvæg til að starfsfólk skóla geti brugðist sem fyrst við námslegum, félagslegum og sálrænum vanda og skipuleggja kennslu og stuðning þannig að það hæfi hverjum nemanda í skóla án aðgreiningar. Sérfræðiþjónustan á að mótast af heildarsýn á aðstæður og hagsmuni nemenda óháð starfsstéttum sérfræðinga og hver veitir þjónustuna. Þannig skal velferð nemandans ávallt höfð að leiðarljósi.</p> <p dir="ltr">Það er ekkert launungarmál að þrátt fyrir oft og tíðum metnaðarfull lagamarkmið getur á stundum reynst erfiðleikum bundið að uppfylla þau til fulls. Skýringa þar að baki getur m.a. verið að leita í því að ábyrgðar- eða kostnaðarskipting aðila er ekki nógu skýr. Talþjálfun grunnskólabarna virðist vera dæmi um slíkt en rétt er þó að taka fram að framkvæmd talþjálfunar, þ.m.t. hver ber kostnað af slíkri þjálfun, fer fram með misjöfnum hætti í sveitarfélögum.</p> <p dir="ltr">Að frumkvæði Sambands íslenskra sveitarfélaga hafa málefni talþjálfunar barna á grunnskólaaldri verið rædd á fundum með fulltrúum ráðuneyta mennta- og velferðar og Sjúkratrygginga Íslands. Hvatinn þar að baki kemur til af ákveðinni óvissu við framkvæmd og kostnað við talþjálfun grunnskólabarna þar sem nokkur sveitarfélög hafa óskað eftir íhlutun Sambandsins í einstökum málum. Sú staða virðist benda til þess að enn hafi ekki tekist að eyða ákveðnu gráu svæði í samskiptum ríkis og sveitarfélaga hvað málefni talmeinaþjálfunar grunnskólabarna varðar.</p> <p dir="ltr">Viðfangsefnið er að skoða að hvaða marki talmeinaþjónusta, sem fyrir flutning grunnskólans var á ábyrgð ríkisins, var hluti samninga um grunnskólann við flutning hans til sveitarfélaga en um það ríkir ekki sameiginlegur skilningur aðila. Þá þarf einnig að leggja mat á það að hvaða leyti þjónustuþættir hafa breyst frá 1996 þegar grunnskólinn var fluttur til sveitarfélaga og hvort umfang þjónustu samkvæmt tilfærslunni svari til þeirra viðmiða sem núgildandi reglugerð um greiðsluþátttöku vegna talmeinaþjálfunar kveður á um. Til stendur að taka það mál aftur upp þegar fyrir liggur úttekt á stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun sem mennta- og menningarmálaráðuneyti mun fara af stað með á næstu vikum í samstarfi við Háskóla Íslands. Í þeirri úttekt verður aflað upplýsinga um þá þjónustu og úrræði sem í boði eru fyrir börn með tal- og/eða málþroskafrávik, mat á þjónustunni og samanburð eftir landshlutum, samvinnu velferðar- og menntakerfis í þágu þessara barna og ábyrgð á málaflokknum. Einnig verður skoðað hvernig fjármagni til þjónustunnar er varið og hvernig nýta megi það betur. Er það von mín að niðurstöður úttektarinnar verði notaðar málaflokknum til framdráttar og til að auka og bæta þjónustu við börnin. Niðurstöður ættu að liggja fyrir í lok þessa árs.</p> <p>Góðir gestir. Samkvæmt nýjustu fréttum hafa Sjúkratryggingar Íslands gert nýjan rammasamning um talmeinaþjónustu sem hlýtur að vera mikið gleðiefni fyrir stéttina og ekki síst fyrir þá einstaklinga sem þurfa á þjónustunni að halda. Þar með hefur þokast í þá átt að börn njóti lögbundinnar þjónustu á þeim tíma sem mikilvægast er að grípa inn í vegna tal- og/eða málþroskafrávika. Með úttekt á málaflokknum og aukinni vakningu og umræðum, bind ég vonir við að við sjáum fram á betri tíð og bjartari, börnum og fjölskyldum þeirra til handa.</p>

2011-09-14 00:00:1414. september 2011Nýsköpunarkeppni grunnskólanemenda 2011

<strong>11. september 2011, Marel Austurhrauni 9 </strong> <p dir="ltr">Forseti Íslands, unga hugvitsfólk, foreldrar, kennarar og aðrir gestir.</p> <p dir="ltr">Í dag er góður dagur, við höfum gott tilefni til þess að fagna góðri uppskeru.</p> <p dir="ltr">Velkomin á uppskeruhátíð nýsköpunarkeppni grunnskólanemenda sem nú er haldin í 20. árið í röð. Tuttugu ár er langur tími og á honum hafa 35 þúsund hugmyndir frá íslensku hugvitsfólki á aldrinum 5 – 16 ára verið sendar til keppni. Fyrsta árið voru þær um 70 en árið 2008, þegar þær voru flestar, voru þær rúmlega 3.500.</p> <p dir="ltr">Þó ekki öðlist allar þessar hugmyndir framhaldslíf eru þær samt allar mikilvægar. Það er mikilvægt ungmenni fái tækifæri til þess að setja fram hugmyndir, móta þær og þróa. Sú færni sem af því hlýst mun síðan skila sér út í samfélagið og leiða af sér fleiri hugmyndir.</p> <p dir="ltr">Í ár komu 1.872 hugmyndir frá nemendum í 46 grunnskólum. Þó ég muni hér á eftir eftir afhenda þeim skólum sem höfðu besta þátttöku nemenda viðurkenningar er megintilgangur okkar hér í dag auðvitað að gleðjast yfir árangri allra sem tóku þátt.</p> <p dir="ltr">Að vanda fá þrír viðurkenningu fyrir þátttöku. Í ár eru það Brúarskóli í Reykjavík, Brúarásskóli á Fljótsdalshéraði og Hofstaðaskóli.</p> <p dir="ltr">Brúarskóli í Reykjavík hlýtur brons viðurkenningu. Af 27 nemendum tóku 21 þátt, eða 51%.</p> <p dir="ltr">Hér er einnig um að ræða lítinn skóla sem er að fóta sig í nýsköpunarmálum. Það er mín ósk að þessi viðurkenning verði skólanum og öðrum hvatning.</p> <p dir="ltr">Ég bið Andra Snæ Þorvaldsson smíðakennara að taka við viðurkenningu fyrir hönd skólans.</p> <p dir="ltr">Brúarásskóli á Fljótdalshéraði hlýtur silfur viðurkenningu. Nemendur við skólann eru rúmlega 49 talsins og tók 78% þátt í keppninni í ár.</p> <p dir="ltr">Ég vil biðja Sigríði Tinnu Sveinbjörnsdóttur að koma hérna upp og taka við viðurkenningum fyrir hönd skólans. Ég vek sérstaka athygli á að hér er á ferðinni skóli sem hefur lagt mikið til nýsköpunarmenntar við skólann og er mikilvirkur nýsköpunarskóli og til fyrirmyndar á þessu sviði.</p> <p dir="ltr">Að lokum er komið því að afhenda farandbikarinn. Þriðjar árið í röð fellur hann í skaut Hofstaðaskóla, sem þýðir að hann hefur unnið hann til eignar. Af 420 nemendum skólans tóku 382 þátt í keppninni í ár, eða rúmlega níu af hverjum tíu.</p> <p dir="ltr">Til að taka á móti bikarnum vil ég bjóða þrjá nemendur skólans, þau Birgi Guðlaugsson, Katrínu Elvu Elíasdóttur og Kristínu Heklu Örvarsdóttur að koma hér upp og taka við farandbikar Nýsköpunarkeppni grunnskólanemenda til eignar.</p> <p dir="ltr">Hofstaðaskóli hefur unnið stórvirki í nýsköpunarmálum og eiga allir sem þar vinna hrós skilið fyrir þeirra framlag. Ég vona að þið komið til með að halda áfram á sömu braut og að aðrir skólar fylgi ykkar fordæmi.</p> <p>Um leið og ég óska ykkur öllum til hamingju með þennan frábæra árangur, þá óska ég líka öllum sem tóku skrefið og sendu inn hugmyndir sínar í keppnina til hamingju með árangurinn.</p>

2011-09-14 00:00:1414. september 2011Norðurlandamót öldunga í skák

<p><strong>10. september 2011, Skáksamband Íslands Faxafeni</strong></p> <p dir="ltr">Nordisk senior mesterskab i skak arrangeres nu for syvende gang. Det er første gang turneringen holdes her i Island, og det er glædeligt. At man arrangerer den slags skakturnering i de nordiske lande er et tegn på hvor stærk skakbevægelsen er men det er ikke mindst et teng på hvordan skak appellerer til alle generationer. Det er indlysende, at de skakspillere som turnerer her i dag har bevaret deres interesse for skak hele livet, noget jeg synes er meget rosværdigt.</p> <p dir="ltr">Med Fridrik Olafsson er den generation af skakspillere, som har bragt skakidrætten til ære og respekt i Island, ved at komme ind på den sidste periode i deres liv. Denne generation har optrådt internationalt for Island og opnået stor succes gennem årene, og den er et forbillede for de senere generationer. Det er da også vokset op nye generationer af skakspillere, som holder skaklivet oppe i Island og som også har opnået succes internationalt.</p> <p dir="ltr">Skakhistorien i Island går dog sandsynligvis meget længere tilbage i tiden, for tidligere i sommer blev der fundet en lille skakfigur ved en arkæologisk udgravning i Siglunes ved Siglufjörður på Nord-Island. Eksperter mener at den muligvis er fra det tolvte eller det trettende århundrede og hvis det er tilfældet, kan man trygt hævde at Islands skakhistorie strækker sig mange flere århundreder tilbage end tidligere antaget. Det bliver interessant at følge nærmere med undersøgelsen af dette.</p> <p dir="ltr">Jeg vil her til sidst byde alle deltagerne og andre besøgende velkommen, især vores udenlandske gæster. Jeg håber at rejsen her til Island vil blive mindeværdig. Når det er sagt, erklærer jeg hermed det nordiske senior mesterskab i skak for åbnet.</p>

2011-08-18 00:00:1818. ágúst 2011Ávarp við setningu málþings um Guðrúnu frá Lundi

<p><strong>13. ágúst 2011, Ketilási í Fljótum</strong></p> <p>Kæru gestir, ágætu skipuleggjendur þessa málþings um Guðrúnu frá Lundi.</p> <p>Það er ánægjulegt að fá tækifæri til þess að vera hérna með ykkur í dag og opna málþingið, sem haldið er í annað sinn nálægt heimahögum Guðrúnar hér að Ketilási í Skagafirði. Í fyrra komu hér saman ríflega 350 manns til að ræða verk hennar en málþingið heppnaðist í alla staði einstaklega vel og fyrirlestrunum var síðan útvarpað á Rás 1 fram eftir vetri við mikinn fögnuð landsmanna. Katrínu Jakobsdóttur, sem þá opnaði málþingið, varð að orði að það væri alltaf sama sagan með Guðrúnu, hún slægi öll met. Ég óska skipuleggjendum innilega til hamingju með daginn og ber málþinginu kveðju Katrínar.</p> <p>Málþing um Guðrúnu frá Lundi og hennar verk leiðir hugann að mörgum áhugaverðum spurningum. Spurningum um tækifæri lítillar þjóðar í stóru landi, spurningum um möguleika og framlag kvenna á öllum tímum, spurningum um sambúð manns og náttúru en minnir líka á fjölbreytileika mannlífsins og allar sögurnar í hversdagslífinu, smáar og stórar.</p> <p>Það eru ekki margir rithöfundar sem byrja að gefa út bækur sínar um sextugt og verða um leið metsöluhöfundar eins og Guðrún – og það án þess að heimilisfólkið vissi að hún væri að fást við skriftir. Sjálf segir hún frá því að hún hafi í raun aldrei getað verið án þess að skrifa því hana hafi alla ævi langað til þess. Sumum eru ritstörf í blóð borin og þannig var því svo sannarlega farið með Guðrúnu. Hún skrifaði stórbrotnar sögur og gat gert einfaldleika hversdagslífsins í bændasamfélagi 19. aldarinnar að hinni bestu skemmtun fyrir fólkið sem flutt var á mölina.</p> <p>Í bókum Guðrúnar er náttúran séð frá sjónarhóli bóndans. Og góður bóndi er stoltur af landi sínu, hann þekkir það í hörgul, ræktar það, lifir af því en gengur ekki á gæði þess. Þessi hugsun gleymist alltof oft í nútímasamfélagi hraða og neyslu. Vera okkar hér í dag í fallegri sveit við ysta haf leiðir líka hugann að þessu samhengi. Hér er næði til að hugsa, njóta og hlusta.</p> <p>Ágætu gestir</p> <p>Hér á eftir bíða okkar skemmtilegir og fræðandi fyrirlestrar og erindin eru úr öllum áttum. Við munum heyra um skagfirska sagnamenningu, um konu sem fer undir vatn, hér verður sýndur leikþáttur og ekki má gleyma hjónabandssælunni. Það er því ekki annað hægt en að njóta dagsins með svona fjölbreytta dagskrá framundan. Og ekki spillir rammi málþingsins, Ketilás og umhverfi hans.</p> <p>Þar sem sköpunargleði Guðrúnar frá Lundi er í hávegum höfð er gaman að vera.</p> <p>Góða skemmtun!</p>

2011-07-04 00:00:0404. júlí 2011Landsmót hestamanna 2011

<p dir="ltr"><strong>30. júní 2011, Vindheimamelar Skagafirði</strong></p> <p dir="ltr">Góðir gestir</p> <p dir="ltr"><em>Ungur var eg forðum,<br /> fór eg einn saman,<br /> þá varð eg villur vega,<br /> auðigur þóttumst<br /> er eg annan fann,<br /> maður er manns gaman</em></p> <p dir="ltr">Svo stendur í Hávamálum og þessi orð eiga svo sannarlega vel við á þessu líflega mannamóti þar sem við komum saman til að gleðjast yfir íslenska hestinum. Það er mér sönn ánægja að vera hér á 19. Landsmóti hestamanna á Vindheimamelum í Skagafirði og flytja ykkur kveðjur ríkisstjórnar Íslands.</p> <p dir="ltr">Kære nordiske venner</p> <p dir="ltr">Hjertelig velkommen til Landsmót.</p> <p dir="ltr">I de kommende dage vil vi ha fornøjelsen af at se Islands bedste heste. Vi håber at dette Landsmót blir godt og udbytterigt og at I nyder vores natur og samvær. Jeg ønsker jer et godt ophold her i Island og håber at dette Landsmót vil knytte kontakter mellem islandske og nordiske hestefolk.</p> <p dir="ltr">Liebe Gäste</p> <p dir="ltr">Ich möchte Sie ganz herzlich willkommen heißen in Island. Wir können Ihr Interesse für das isländische Pferd schätzen und gleichzeitig sehr gut verstehen. Es freut mich besonders daß wir könnten Landsmót wieder organisieren trotz all den Problemen die wir in letzter Zeit erlebt haben. Wir freuen uns darauf in den kommenden Tagen viele neue gute und besonders schöne Pferde auf dem Laufbahn sehen zu dürfen. Ich bin sicher daß Sie eine sehr Interesante Turnier erleben werden. Ich hoffe auch daß Sie die Möglichkeit haben werden etwas von den schönen Natur unseres Landes zu erleben. Ich wünsche Ihnen einen schönen Aufenthalt hier in Island und hoffe das sie gute Erinnerungen nach Hause bringen.</p> <p dir="ltr">Dear guests</p> <p dir="ltr">I welcome you all to Iceland to the national Championships of the Icelandic Horse, Landsmót. In the coming days we will enjoy together the finest Icelandic horsemanship and Iceland‘s greatest horses. I hope that you will have a pleasant stay at Landsmót and I hope that you will continue to love the Icelandic horse through personal experience during your stay and in the future.</p> <p dir="ltr">Síðustu tvö ár hafa verið hestamönnum og skepnum erfið. Sjúkdómar og náttúröfl hafa sett sitt mark á samfélag hestamanna og sýnt hversu vanmáttug við erum á stundum gagnvart vanda af þessu tagi. Þrjú ár eru langur tími í hestamennsku og því er mikilvægt og tímabært að halda landsmót nú. Sá fjöldi sem hér er saman kominn sýnir vel hversu stóru hlutverki íslenski hesturinn gegnir í samfélagi okkar.</p> <p dir="ltr">Nýverið var gerð úttekt á starfsemi í kringum íslenska hestinn á vegum ríkisins og stuðningi þess við hestamennsku á Íslandi. Niðurstöður sýna að starfsemi hestamennskunnar er umfangsmikil og teygir anga sína víða, allt frá ráðuneytum, sveitarfélögum, stofnunum, frjálsum félagasamtökum og til einstakra hrossaræktenda. Auk þess eru tengslin við alþjóðasamfélagið orðin afar mikilvæg og órjúfanlegur hluti starfseminnar, eins og við sjáum meðal annars af fjölda erlendra gesta hér í dag.</p> <p dir="ltr">Opinber stuðningur á þessu sviði hefur einkum beinst að því að auka menntun og fræðslu, styðja við íþróttir og tómstundastarf hestamennskunnar og skapa grundvöll fyrir viðskipti og aðstöðu með það meginmarkmið að leiðarljósi að styrkja stoðir hestamennskunnar á öllum sviðum.</p> <p dir="ltr">Landsmót hestamanna er allt í senn hörð keppni meðal færustu og bestu knapa landsins á glæstum hrossum og fjölskylduhátíð þar sem kynslóðir koma saman og njóta alls hins besta sem íslenski hesturinn hefur upp á að bjóða. Ekki síst vekur athygli hversu glæsileg keppni fer nú fram á hér á Landsmótinu í barna-, unglinga- og ungmennaflokki. Forystufólk hestamannahreyfingarinnar og hestafélaga um land allt eiga mikinn heiður skilinn fyrir öflugt starf þeirra með börnum og ungmennum, því þeirra er framtíðin.</p> <p dir="ltr">Ég var svo heppin sem barn að fylgjast með því að hestarnir voru taldir hluti af fjölskyldunni; ég kannast þess vegna við þá tilfinningu sem við höfum öll innan í okkur á svona degi. Hér eru þúsundir einstaklinga sem hafa sinnt hestinum sínum á einhvern hátt um ára eða áratuga skeið. Á bak við hvern hest er marga ára vinna, ræktun frá þeim degi þegar hryssan er fengin og til þess dags að hér birtist fullskapaður glæsilegur reiðhestur. Hrossaræktin er nefnilega þolinmæðisverk sem skilar árangri ef rétt er að öllu staðið.</p> <p dir="ltr">Fjöldi þess fólks sem hér kemur við sögu verður seint metinn og aldrei að verðleikum. En svo eru allir þeir sem sinna hestum á Íslandi og ekki koma eða komast á Landsmót. Þar er enn um að ræða þúsundir og aftur þúsundir einstaklinga. Þegar allt er talið þá er um að ræða sannkallaða lýðhreyfingu mikið öflugri en nokkur stjórnmálaflokkur getur státað af. Oft er reynt að meta verðmætin til hagvaxtar og vafalaust er unnt að telja íslenska hestinn með í hagvaxtarútreikningunum. En sjaldan verður hagvaxtartalið jafn fjarðstæðukennt, því í hestamennsku og hrossarækt eru hundruð þúsunda vinnutíma sem aldrei koma fram í neinum skýrslum af því að það eru engar skýrslur haldnar. Ef hagvaxtarreikningurinn einn væri notaður á hestamennskuna og hrossarækt sæjum við aðeins brotabrot af öllu því striti og elju sem liggur í hestaræktinni, að ógleymdri allri þeirri gleði sem góður árangur eins og sá sem birtist á Landsmóti skilar þjóðinni allri og verður aldrei reiknaður til hagvaxtar. Hér birtist árangur hestamennsku og hrossaræktar í áratugi. Hrossarækt byggist á menntun og menningu í senn. Þess vegna er ég hér, en líka sem ráðherra íþróttamála því landsmótið er stærsta íþróttamót landsmanna. Reyndar kemur hestamennskan víða víð í stjórnkerfinu. Hesturinn er einn mikilvægasti þáttur ferðamannaiðnaðarins – þar er iðnaðarráðuneytið - og íslenski hesturinn er einn mikilvægasti þáttur íslenskrar kynningarstarfsemi erlendis eins og utanríkisþjónustan þekkir vel.</p> <p dir="ltr">Ágætu landsmótsgestir, unnendur íslenska hestsins. Landsmótið er ekki einungis mót meðal móta heldur glæsileg sýning alls þess sem íslenski hesturinn hefur upp á að bjóða. Það er mér mikill heiður að fá að vera hér á Vindheimamelum og njóta gestrisni Skagfirðinga og óska okkur öllum hér ánægjulegs landsmóts.</p> <p>Takk fyrir.</p>

2011-06-29 00:00:2929. júní 2011Opnun Ástustofu og sýningar á verkum Svavars Guðnasonar

<p dir="ltr"><strong>24. júní 2011, Ráðhúsið Höfn í Hornafirði</strong></p> <p dir="ltr">Ættingjar og vinir Svavars Guðnasonar og Ástu, bæjarstjórn Hornafjarðar og bæjarstjóri, Hornfirðingar og aðrir gestir.</p> <p dir="ltr">Í dag erum við hér saman komin til að fagna opnun á nýjum áfanga í menningarlífi Hornafjarðar og um leið landsins í heild: formlegri opnun Listasafns Svavars Guðnasonar í húsnæði, sem hér með hefur fengið nýtt og spennandi hlutverk eftir gagngerar endurbætur.</p> <p dir="ltr">Svavar Guðnason er tengur Hornafirði órjúfanlegum böndum. Sagan segir, að í bernskutíð hans hafi verið fimm hús hér í Hornafirði, og ein fjölskylda í hverju húsi. Hús foreldra hans bar það reisulega nafn Hekla og þar var miðstöð mannlífs á staðnum; þar var gisti- og greiðasala, og haldnar voru samkomur og dansleikir, og gestir og gangandi hafa vissulega flutt með sér andblæ utan að inn í þetta litla samfélag.</p> <p dir="ltr">Þessi ár hafa einnig verið nefnd benskutíð íslenskrar myndlistar; sköpunarkraftur heillar kynslóðar listamanna var leystur úr læðingi með átaki manna og kvenna sem áttu sér þá hugsjón að þjóna sínu landi með því að að verða listamenn og færa þjóðinni nýja sýn á þá fegurð, sem hér var að finna. Hornafjörður varð mikilvægur hluti af þessari þróun, einkum á þriðja áratug síðustu aldar; Ásgrímur Jónsson sótti hingað til að mála, og gerði hér margar af sínum fallegustu vatnslitamyndum, og hér kom fram hlutfallslega stór hópur listamanna, sem Svavar bar mikla virðingu fyrir og minntist með hlýju. Af þeim má nefna þá Jón Þorleifsson, Höskuld Björnsson, og Karl Guðmundsson auk Bjarna Guðmundssonar síðar kaupfélagsstjóra, sem var eins konar lærifaðir hinna yngri þegar þeir fetuðu í fótspor meistara Ásgríms og leituðust við að læra af vinnubrögðum hans meðhöndlun þess stórfenglega myndefnis, sem hér er allt um kring.</p> <p dir="ltr">Stuðningur við listamenn getur skipt sköpum og ráðið miklu um þróun þeirra og framtíð. Svavar minntist þess oft í viðtölum, að annar listmálari frá Austfjörðum, sjálfur Jóhannes Kjarval, keypti fyrstu myndina sem Svavar seldi. Það réði einnig miklu um að hann helgaði sig myndlistinni að Kjarval hvatti hann 1934 til að fara vestur í Búðardal, þar sem Stefán bróðir hans var héraðslæknir. Þar fór Svavar fyrst að sinna málverkinu af fullri alvöru og tók þá ákvörðun að gera málaralist að ævistarfi sínu. Um haustið hélt hann sýningu á verkum sínum í Haraldarbúð í Reykjavík, og þar keypti hinn þekkti járnsmiður og listunnandi, Markús Ívarsson, mörg verkanna. Það fé gerði Svavari kleift að sigla til Kaupmannahafnar í ársbyrjun 1935, með meðmælabréf frá Kjarval og Jóni Þorleifssyni upp á vasann, til að hefja listnám.</p> <p dir="ltr">- Stuðningur góðra manna skipti hér öllu.</p> <p dir="ltr">Það er ljóst, að það mikla næmi fyrir lit- og ljósbrigðum náttúrunnar sem hefur einkennt verk Svavars Guðnasonar alla tíð þróaðist fyrst hér í Hornafirði, og styrktist síðan með aldri og auknum þroska listamannsins. Til er skemmtileg dagbókarfærsla listamannsins frá 11. apríl 1930 þar sem hann lýsir litarfari umhverfisins og himinsins yfir Hafrafelli og Öræfajökli í öllum þess fjölbreyttu blæbrigðum.</p> <p dir="ltr">Menningarmiðstöð Hornafjarðar hefur hlúð dyggilega að minningu Svavars Guðnasonar, og á vegum hennar hefur verið unnið mikið starf við undirbúning þessa dags. Án þeirrar skráningarvinnu sem hér var unnin er t.d. óvíst að glæsileg bók Kristínar Guðnadóttur um listamanninn sem kom út 2009 hefði orðið að veruleika. Það er mér mikið gleðiefni að í dag höfum við forstöðumaður Menningarmiðstöðvarinnar, Björg Erlingsdóttir, undirritað samning um fjárstyrk mennta- og menningarmálaráðuneytis til uppbyggingar Listasafns Svavars Guðnasonar, eins og hér hefur komið fram, og er sá samningur í samræmi við ákvæði safnalaga um slíkan stuðning. Það er ætíð ánægjulegt að geta stutt góð verkefni, og ég veit að Hornfirðingar, landsmenn allir og gestir okkar eiga eftir að njóta þeirrar uppbyggingar, sem við eru hér saman komin til að fagna.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir,</p> <p dir="ltr">Lit- og ljósbrigði verka Svavars Guðnasonar hafa nú eignast nýtt heimili; ég vil þakka öllum þeim sem hér hafa lagt hönd á plóginn fyrir vel unnin verk, óska öllum viðstöddum til hamingju með daginn og lýsi hér með fyrstu sýninguna í Listasafni Svavars Guðnasonar opna.</p> <p dir="ltr">Takk fyrir.</p>

2011-06-21 00:00:2121. júní 2011Hátíðarsamkoma til að minnast þess að 100 ár eru liðin frá stofnun Háskóla Íslands í Alþingishúsinu

<p>&#160;</p> <p><strong>17. júní 2011, Alþingishúsið</strong></p> <p>Ágæta samkoma!</p> <p>Þegar gengið er um skuggsæl undirgöng og sólrík torg í Bologna þar sem háskóli á sér þúsund ára sögu, sólbakaðar hæðir Forn-Grikkja í Aþenu eða jafnvel enn fjarlægari slóðir í tíma og rúmi verður íslenskum ferðalangi ljóst að hundrað ár í sögu háskóla og þjóðar eru ekki endilega langur tími. Íslendingar eru ung þjóð og Háskóli Íslands er þegar allt kemur til alls enn að slíta barnsskónum. Frá öðrum sjónarhóli og á minni skala er saga Háskólans aftur á móti bæði löng og margslungin, kyrfilega samofin ævintýri fátækrar þjóðar sem á rúmri öld hefur risið úr öskustónni eins og kolbítur, tekist á hendur að ráða sér sjálf og lyft hverju grettistakinu á fætur öðru. Á þeirri leið eru margir merkir áfangar og þræðirnir liggja víða, líka langt aftur í aldir þegar grannt er skoðað.</p> <p>Þegar við, á þessum sumardegi og sumpart kalda vori, horfum aftur um hundrað ár og setjum okkur í spor þeirra sem á sínum tíma stóðu að stofnun Háskóla Íslands skynjum við fljótt að þar var slegið á nýja strengi og lagður grunnur, ekki að hverri annarri stofnun heldur þjóðskóla landinu til heilla. Háskólinn varð frá byrjun vagga fræða og vísinda þar sem tekist var á við þekkingu í alþjóðlegu ljósi og henni miðlað á íslenska tungu. Með stofnun skólans var stigið eitt stærsta skrefið á vegi þjóðar til sjálfstæðis. Hafnarháskóli stóð Íslendingum opinn um alda skeið og framlag hans til íslenskrar menningar er óumdeilt en hann var líka hluti útlends valds. Með því halda einn háskóla í Kaupmannahöfn mátti tryggja valdatauma og einingu ríkisins. Við stofnun Háskóla Íslands lauk langri baráttu þjóðarinnar fyrir eigin menntastofnun á alþjóðlegum grunni, háskóla á heimavelli þar sem íslensk tunga og íslensk sjónarmið takast á við innlendan arf og erlenda strauma.</p> <p>Erindi Háskóla Íslands var mikið fyrir hundrað árum og er síst minna í dag. Háskólasamfélagið á Íslandi hefur stækkað stórum skrefum á liðnum árum, rannsóknir gegna æ mikilvægara hlutverki og fjöldi námsbrauta á grunn- og framhaldsstigi háskólamenntunar fer sífellt vaxandi. Háskóli Íslands er langstærstur menntastofnana á háskólastigi og miðstöð vísindastarfs á ótal fræðasviðum. Hann er enn sem fyrr varnarþing íslenskrar tungu, íslenskra bókmennta, sögu og þjóðfræða og þar er glímt við reginöfl íslenskrar náttúru sem aftur og aftur hafa minnt&#160; rækilega á sig.</p> <p>Margt hefur breyst á langri vegferð Háskólans frá stofnun fyrir eitt hundrað árum. Ein ánægjulegasta breytingin snýr að jafnrétti til náms og áhrifa í íslensku samfélagi hvort sem litið er til félaglegrar stöðu eða kynja. Árið 1911 stundaði ein kona nám við skólann, nú eru þær mikill meirihluti nemenda. Fyrir nokkrum árum urðu líka þau tímamót að kona tók við kefli rektors. Háskólinn hefur vaxið hratt fram á síðustu áratugum og enginn þarf að velkjast í vafa um metnað hans og framsýni. Hann er burðarás íslenskrar háskólamenntunar og skipar verðugan sess í alþjóðlegu samfélagi vísinda og fræða. Rannsóknir, nám og kennsla við þessa stærstu menntastofnun landsins hafa vaxið og dafnað og skólinn sinnir hlutverki sínu æ betur með ári hverju. Mikilvægi þeirrar þróunar verður ekki síst ljóst á tímum eins og okkar þegar tekist er á um grundvallargildi og þjóðin öll stendur á krossgötum.</p> <p>Háskólans bíða fjölþætt og mikil viðfangsefni við uppbyggingu og þróun íslensks samfélags á ögrandi tímum. Íslendingar og mannkynið allt standa frammi fyrir krefjandi verkefni og margvíslegri ógn þar sem enn reynir á Háskóla Íslands, afl hans og skapandi þekkingarleit. Ég óska Háskóla Íslands til hamingju með daginn og íslensku þjóðinni til hamingju með Háskóla Íslands.</p>

2011-06-14 00:00:1414. júní 2011Rannsóknaþing 2011 - Áskoranir á Norðurslóðum - Ræða haldin 8. júní 2011

<div class="single-news__big-image"><figure><a href="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Rannsoknathing-2011.JPG"><img src="/media/menntamalaraduneyti-media/media/forsidumyndir/Rannsoknathing-2011.JPG?proc=singleNewsItem" alt="Rannsóknaþing 2011" class="media-object"></a><figcaption>Rannsóknaþing 2011</figcaption></figure></div><br /> <p>Ágætu þinggestir:<br /> Loftlagsbreytingar og áhrif þeirra fá stöðugt meiri athygli. Hvert hitametið af öðru er slegið í heiminum og hiti síðustu vetra á Norðurhveli er með því hæsta frá því mælingar hófust. Samkvæmt fréttum Alþjóða veðurfræðistofnunarinnar hefur fjöldi mannskæðra flóða og þurrka tvöfaldast á síðasta áratug. Alþjóðlegur hópur sérfræðinga um veðurfarsbreytingar hefur margsinnis birt mat sitt á áhrifum mannsins á loftslag heimsins. Allt ber að sama brunni; veruleg hlýnun er í vændum. Helstu sérfræðingar á sviði veðurfars telja nú yfirgnæfandi líkur á því að athafnir mannsins skýri þær loftslagsbreytingar sem þegar hafi átt sér stað og munu verða í náinni framtíð.<br /> Áhrif loftlagsbreytinga á umhverfi og hagræn áhrif þeirra snerta flesta þætti mannlífs svo og náttúruauðlindir á Norðurslóðum. Það er því engin tilviljun að viðfangsefni Rannsóknarþings 2011 sé umfjöllun um þær áskoranir sem íbúar norðurslóða og aðrir jarðarbúar standa frammi fyrir vegna loftlagsbreytinga. Áskoranirnar eru af ýmsum toga, hagrænar, umhverfislegar og mannvistarlegar. Í raun er fátt undanskilið svo víðtæk geta áhrifin orðið á lífríkið og samfélög manna.<br /> Ég vil fyrst geta þess að 28. mars s.l. samþykkti Alþingi þingsályktun um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða.&#160; Þar er lýst meginstefnu Íslands í þessum mikilvæga málaflokki sem miðar að því að tryggja hagsmuni Íslands með tilliti til áhrifa loftlagsbreytinga, umhverfis- og auðlindamála, siglinga og samfélagsþróunar auk þess að efla tengsl og samstarf við önnur ríki og hagsmunaaðila um málefni svæðisins.<br /> Eitt af leiðarljósum í stefnu vísinda- og tækniráðs „Byggt á styrkum stoðum“, er að efla beri alþjóðlegt samstarf á sviði vísinda og nýsköpunar, enda liggi þar ónýtt tækifæri. Íslenskir vísindamenn hafa tekið virkan þátt í alþjóðlegum verkefnum um málefni norðurslóða, bæði hvað varðar náttúru og samfélög á svæðinu. &#160;<br /> Íslendingar hafa tekið virkan þátt í verkefnum innan Norðurslóðaáætlunar,&#160; m.a. í allnokkrum verkefnum er tengjast viðbrögðum við áhrifum loftlagsbreytinga. Þar má sem dæmi nefna verkefnið Coast Adapt sem er fjölþjóðlegt rannsóknarverkefni, sem fjallar um það hvernig lítil samfélög við strendur Norður Atlantshafs aðlagast breytingum sem verða vegna hnattrænnar hlýnunar.<br /> Norræna ráðherranefndin ákvað árið 2009 að setja á laggirnar Öndvegisrannsóknaáætlunina, (Topforskningsinitiativet) sem er samnorrænt átak í rannsóknum er snúa að loftslagi, umhverfi og orku. Undir áætluninni eru sex undiráætlanir og fjalla tvær þeirra um loftslagsbreytingar og áhrif þeirra á umhverfi og samfélag.&#160; Auglýst var eftir umsóknum í rannsóknarverkefni fyrir árin 2011-2015 og hlutu Veðurstofa Íslands, Háskóli Íslands og Jarðvísindastofnun Háskólans ásamt Landsvirkjun og Landsneti veglega styrki til rannsókna á jöklum og hagnýtingu vindorku.<br /> Þá er Rannís þátttakandi í fjölmörgum alþjóðlegum samstarfsverkefnum um rannsóknir á norðurslóðum, bæði norrænum verkefnum og verkefnum innan Evrópusambandsins.<br /> Alþjóðlega norðurskautsvísindanefndin (IASC) sameinar innan sinna vébanda opinberar stofnanir og samtök á sviði norðurslóðavísinda í 19 ríkjum. Hún er því mikilvægur samráðsvettvangur fyrir norðurslóðarannsóknir og vöktun. Þá má nefna alþjóðleg norðurslóðasamtök félagsvísindamanna (IASSA). Stofnun Vilhjálms Stefánssonar á Akureyri hefur gegnt formennsku fyrir samtökin síðustu þrjú ár. Alþjóðlega ráðstefna samtakanna verður haldin á Akureyri dagana 22. – 26. júní n.k. undir heitinu Circumpolar Perspectives in Global Dialogue: Social Sciences beyond the International Polar Year en þar munu um 400 ráðstefnugestir frá um 20 löndum fjalla um rannsóknir á sviði félags-, hug- og mannvísinda á norðurslóðum. Á Akureyri hefur orðið til vísir að alþjóðlegri norðurslóðamiðstöð en þar hafa fjölmargar stofnanir og samtök sem sinna rannsóknum á norðurslóðum aðsetur, þar með talið skrifstofa tveggja starfshópa Norðurskautsráðsins, Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og rannsóknarþing norðurslóða.<br /> Fulltrúar sjö þjóða á norðurslóðum undirrituðu 16. febrúar s.l. yfirlýsingu um samstarf á sviði heilbrigðismála; The Artic Health Declaration, að viðstöddum tveimur alþjóðasamtökum frumbyggja. Þjóðirnar sem standa að yfirlýsingunni eru Bandaríkin, Danmörk, Ísland, Kanada, Noregur, Rússland og Svíþjóð, auk Færeyja og Grænlands. Þjóðirnar lýstu þarna yfir vilja sínum til að bæta velferð íbúa á norðurslóðum með virkum aðgerðum til að sporna við útbreiðslu lífsstílstengdra sjúkdóma og smitsjúkdóma og til að vinna gegn geðrænum vandamálum, misnotkun vímuefna og sjálfsvígum. Sérstaklega er bent á að þjóðirnar sem koma að yfirlýsingunni þurfi að vera viðbúnar því að fást við frekari áhrif á heilsufar og aðrar aðstæður fólks á norðurslóðum vegna loftlagsbreytinga og efnahagslegra breytinga. Áhrif þeirra geti meðal annars varðað fæðuöryggi en einnig menningu og menningarleg gildi fólks á norðurslóðum.<br /> Minnkandi ís á norðurslóðum, vegna hlýnandi veðurfars hefur nú gert áður torsótt svæði aðgengileg fyrir siglingar og auðlindanýtingu. Þessi þróun hefur í för með sér ný tækifæri sem mikilvægt er að Íslendingar nýti sem best. Á sama tíma hafa yfirvofandi breytingar hættur í för með sér sem íslensk stjórnvöld þurfa að fylgjast vel með og vera í stakk búin að bregðast við í samvinnu við aðrar þjóðir. Því er mikilvægt að hafa skýra stefnu í málefnum svæðisins sem tryggir hagsmuni Íslands. Í framtíðarstefnumörkun er mikilvægt að hafa í huga að málefni norðurslóða takmarkast ekki við málefni einstakra byggða eða svæða á Íslandi heldur tengjast þau stöðu Íslands og hagsmunum í alþjóðlegu samhengi.<br /> Margs konar hættur fylgja aukinni skipaumferð samfara vaxandi áhuga og sókn í olíu- og gasauðlindir, fiskstofna og aðrar auðlindir á norðurslóðum. Því er spáð að siglingar skemmtiferðaskipa sem og olíu- og gasflutningaskipa auk kjarnorkuknúinna ísbrjóta og kafbáta muni stóraukast á norðurskautssvæðum og í nágrenni Íslands. Þessar væntingar undirstrika brýna nauðsyn þess að ríkin á Norðursskautsvæðinu hafi á hverjum tíma heildaryfirsýn yfir þær framkvæmdir og athafnir sem fram fara á svæðinu og áhrif þeirra á viðkvæma náttúru Norðurslóða.&#160; Þetta kallar á nánari samvinnu allra norðurslóðaríkja og sameiginlega hagsmunagæslu innan alþjóðastofnana sem sinna umhverfisöryggi og siglingum. Þá er friðsamlegt samstarf á grundvelli þjóðarréttar um sjálfbæra nýtingu auðlinda norðursins brýnt hagsmunamál Íslendinga. Stefnumótun og aðgerðir stjórnvalda í hagsmunamálum Íslands á norðurslóðum byggjast á mannauði og þekkingu á því sviði. Þannig hafa íslensk stjórnvöld nú þegar beitt sér fyrir aukinni áherslu á þverfaglegar rannsóknir sem geta nýst við upplýsta stefnumótun í málefnum norðurslóða á vettvangi norðurskautsráðsins og í norrænu samstarfi. Sívaxandi hlutur Íslands í norðurslóðasamvinnu grundvallast m.a. á öflugu framlagi íslenskra vísindamanna og rannsóknarstofnana í náttúru- og hugvísindum.<br /> Norræna ráðherranefndin hefur unnið að samstarfi Evrópusambandsins og norðurskautssvæðanna um nokkurra ára skeið og stóð fyrir námsstefnu embættismanna í&#160; Brussel í aprílmánuði síðastliðnum. Í kjölfarið hennar óskaði Evrópuþingið eftir því að framkvæmdastjórn ESB hefji undirbúning að því að koma á laggir norðurskautsmiðstöð í Rovaniemi í Finnlandi sem gæti orðið miðstöð tengslanets um rannsóknir með það að markmiði að tryggja fræðilegar undirstöður stefnumótunar um norðurskautið.<br /> Áhrifum loftlagsbreytinga á auðlindir hafsins, fiskistofna og sjávarútveg og áhrif á gróðurfar hér á landi hef ég vísvitandi sleppt í þessu stutta innleggi mínu hér við setningu Rannsóknaþings 2011, enda er þeim viðfangsefnum gerð skil hér síðar í dagskránni.<br /> Af öllu framansögðu má ljóst vera að margvíslegar ógnanir en jafnframt tækifæri liggja í málefnum norðurslóða bæði á vettvangi stjórnmálanna en jafnframt á sviði vísinda- og fræðastarfs.<br /> <br /> Ég segi Rannsóknarþing 2011 sett.<br /> <br /> &#160;<br /> </p>

2011-05-31 00:00:3131. maí 2011Uppbygging samfélagsins byggist á menntun

<p><span>Nú í vor verða kynntar nýjar námskrár sem byggjast á þeim nýju menntalögum sem samþykkt voru árið 2008. Við gerð námskránna er einnig unnið að því að leggja nýjar áherslur varðandi inntak í námi og skólastarfi sem meðal annars er ætlað að koma til móts við þá gagnrýni sem sett er fram í Rannsóknaskýrslu Alþingis þar sem lögð er áhersla á það hlutverk stjórnvalda hverju sinni að mennta hinn almenna borgara nægilega vel svo hann geti veitt valdhöfum eðlilegt aðhald, hvar sem þeir standa í litrófi stjórnmálanna eða á vettvangi atvinnulífs.</span> <span>
</span></p> <p>Mína viðleitni til að bregðast við þessu má finna í þeim sex grunnþáttum sem lagðir eru til grundvallar í námskrám allra skólastiga. Þeir eru læsi, sköpun, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, jafnrétti og lýðræðismenntun með áherslu á siðfræði og mannréttindi. Í læsinu felst m.a. áhersla á gagnrýnið miðlalæsi sem þarf að vera samfaglegur þáttur í öllu námi, bæði í formlega skólakerfinu og innan fullorðinsfræðslunnar og efla þannig læsi á „hvers kyns áróður og innistæðulausa ímyndarsmíð“ (eins og segir í skýrslu þingmannanefndar).</p> <p>Á þjóðfundi um menntamál og á menntaþingi var kallað eftir aukinni áherslu á lýðræðismenntun og siðfræði og að mínu mati höfum við núna einstakt tækifæri til að efla lýðræðismenntun, ekki aðeins með fræðslu um lýðræði heldur einnig að efla lýðræðisleg vinnubrögð í öllu skólastarfi. Hvað varðar jafnréttismenntun þá hefur núna í vetur verið tilraunakennt námsefni um jafnréttismál, Kynungabók, þar sem lögð er áhersla á gagnrýna nálgun á staðalmyndir og valdahlutföll kynjanna. Þetta er spennandi tilraunastarf sem vonandi leggur grunn að enn jafnréttissinnaðra samfélagi en við eigum nú.</p> <p>Menntun til sjálfbærni er að halda innreið sína víða í hinum vestræna heimi og skilningur á mikilvægi hennar fer jafnt og þétt vaxandi enda lykilþáttur í að ná jafnvægi samfélagslegra, efnahagslegra og umhverfislegra þátt við mótun samfélagsins. &#160;Sama má segja um skilning á mikilvægi skapandi starfs fer vaxandi, enda átta æ fleiri sig á því að skapandi hugsun er nauðsynleg til að byggja upp nýja og fjölbreytta atvinnustefnu þar sem byggt er á þekkingu og skapandi hugsun.</p> <p>Mikilvægi velferðar og heilbrigðis, hvort sem er líkamlegs, félagslegs eða andlegs verður seint nægilega ítrekað. Fljótlega eftir hrun var sett á fót svokölluð velferðarvakt sem starfar þvert á ráðuneyti og er ætlað að fylgjast með félagslegum og fjárhagslegum afleiðingum bankahrunsins. Sérstaklega hefur verið tekið á eineltismálum og samþykkti ríkisstjórnin í fyrra sérstaka fjárveitingu til þriggja ára til að berjast gegn einelti. Þá hafa ráðuneyti velferðar og menntamála unnið að heilsueflingu og forvörnum í framhaldsskólum og er ætlunin að halda því starfi áfram og víkka ennfremur út.</p> <p>En lykilatriðið í að innleiða og þróa menntastefnu eru öflugir kennarar. Við Íslendingar eigum sem betur fer frábært fagfólk á öllum skólastigum. Það hefur svo sannarlega sannast nú í efnahagskreppunni þar sem fjölskyldur landsins hafa reitt sig á skólana sem samfélagslegar stoðir þar sem börnin sækja ekki einungis menntun heldur líka traust og umhyggju. Það er mikilvægt að hafa það í huga við uppbygginguna framundan að þau menntakerfi sem búa vel að kennurum standa sterkt. Víða má sjá að skólakerfi hafa verið endurskipulögð með það í huga að efla faglegt sjálfræði og ábyrgð kennara, bæta aðbúnað þeirra og möguleika til endurmenntunar fyrir utan kjörin sem þarna skipta auðvitað miklu. Eins skiptir miklu máli að aðstoða kennara við að takast á við verkefni sem fylgja nýjum námskrám. Í þeim anda er nú unnið að útgáfu þemahefta um hvern grunnþátt þar sem m.a. verða hagnýtar ábendingar fyrir skólastjórnendur og kennara um hvernig grunnþættir geti verið leiðarvísir í skólastarfi, s.s. í stefnu skóla, starfsháttum, við gerð starfs- og rekstraráætlana og í tengslum við samstarf heimila og skóla.</p> <p>Við Íslendingar höfum lært það af kreppunni að menntun skiptir miklu og það má meðal annars sjá á menntaátaki stjórnvalda en á undanförnum misserum hafa stjórnvöld haft víðtækt samráð þar sem menntamálaráðuneytið, velferðarráðuneytið og forsætisráðuneytið hafa verið í samstarfi við fulltrúa á opinberum og almennum vinnumarkaði og stjórnarandstöðu til að bregðast við bráðavanda á vinnumarkaði og í menntakerfinu.</p> <p>Afurð þess samstarfs er átakið Nám er vinnandi vegur. Fjármögnun átaksins er tryggð í samráði ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins í tengslum við gerð kjarasamninga en í heild verða framlög til menntamála með átakinu aukin um sjö milljarða króna næstu þrjú ár. Framhaldsskólinn verður efldur, atvinnuleitendum verða gefin aukin tækifæri til að mennta sig, sérstakur þróunarsjóður stofnaður til að efla starfstengt nám og samstarf skóla og fyrirtækja um starfstengt nám verður aukið. Lög um LÍN og framfærslukerfi námsmanna verða endurskoðuð, skil framhaldsskóla og fullorðinsfræðslu verða gerð sveigjanlegri, námsráðgjöf efld og vinnustaðanámssjóður styrktur.þar sem m.a. á að opna framhaldsskólana fyrir umsækjendum yngri en 25 ára en vegna fjárskorts á síðustu misserum hefur það ekki reynst mögulegt.</p> <p>Þessi markmið stjórnvalda byggjast meðal annars á sóknaráætlun fyrir Ísland sem mótuð hefur verið á undanförnum misserum þar sem sett eru fram háleit markmið um að efla menntunarstigið í landinu og sem flestir ljúki að lágmarki prófi úr framhaldsskóla. Ef við höldum rétt á spöðunum mun menntakerfið gegna lykilhlutverki við uppbyggingu öflugra samfélags á Íslandi.</p>

2011-05-25 00:00:2525. maí 2011Aðalfundur hjá Félagi grunnskólakennara, Félagi leikskólakennara og Félagi stjórnenda leikskóla

<p dir="ltr"><strong>18. maí 2011, Grand hótel</strong></p> <p dir="ltr">Góðir þinggestir</p> <p dir="ltr">Síðastliðinn mánudag 16. maí undirritaði ég nýjar aðalnámskrár fyrir leikskóla og framhaldsskóla við örlitla athöfn í ráðuneytinu að viðstöddum starfsmönnum menntaskrifstofu ráðuneytisins, nokkrum aðalhöfundum námskránna auk annarra hagsmunaaðila skólamála. Undirritun aðalnámskrár fyrir grunnskóla bíður þar til frumvarp til breytinga á gildandi grunnskólalögum hefur verið samþykkt sem ég vona að takist fyrir þinglok.</p> <p dir="ltr">Þetta var stór stund sem eftir hefur verið beðið lengi. Sumir hafa minnst á að ritun námskrár megi kannske líkja við erfiða meðgöngu þar sem gæta þarf að ýmsu til þess að afurðin verði sem lífvænlegust en mesta vinnan sé þó eftir. Og þar er ég hrædd um að komi til kasta ykkar, góðir kennarar. Þá reynir á visku ykkar, innsæi, vilja og þor og reynslu við að takast á við nýjar hugmyndir og útfæra þær svo þær nýtist börnunum okkar. Öllum börnum og ungmennum í skólum víðs vegar um land og framtíðarþegnum í þessu landi.</p> <p dir="ltr">Aðalnámskrá er mikilvæg undirstaða skólastarfsins en námskráin ein og sér hefur lítið gildi. Það er túlkun hennar og framkvæmd sem skiptir máli. Skólastarfið stendur og fellur með faglegu starfi kennara og skólastjórnenda, innan og utan kennslustofunar. Við getum breytt námskrám, við getum breytt námsefninu, við getum breytt skólahúsnæðinu og keypt ný kennslutæki og búnað, en ekkert af þessu bætir skólastarfið NEMA fyrir tilstuðlan kennarans. Kennarinn er hjartað í skólanum. Ég vona að nýjar námskrár fyrir leikskóla og grunnskóla geti orðið ykkur leiðsögn í mikilvægum störfum og skapað samtalsgrundvöll fyrir áframhaldandi þróun í skólastarfi.</p> <p dir="ltr">Við fengum sérfræðinga til liðs við okkur, fyrst og fremst menntaða og reynda kennara til þess að gera aðalnámskárnar sem bestar úr garði. Þær þurftu mikla umræðu og mikilla lagfæringa við en ég vona svo sannarlega að um þær takist sátt.</p> <p dir="ltr"><strong>Menntastefna</strong></p> <p dir="ltr">Frá því ég tók við starfi mennta- og menningarmálaráðherra hefur verið unnið að innleiðingu nýrrar menntastefnu. Ný lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla voru samþykkt árið 2008 en vinna við aðalnámskrá kom í minn hlut.</p> <p dir="ltr">Aðalnámskrá er rammi um skólastarfið á þessum skólastigum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Hún birtir heildarsýn um menntun og útfærir nánar þá menntastefnu sem felst í lögunum.</p> <p dir="ltr"><strong>Grunnþættirnir sex</strong></p> <p dir="ltr">Í kjölfar efnahagshrunsins sem varð hér skömmu eftir samþykkt menntalaganna 2008 tók ég ákvörðun um að hugað yrði sérstaklega að hlutverki skólakerfisins í þeirri uppbyggingu og endurmótun samfélagsins sem nú á sér stað. Sú áhersla kom því inn í vinnu við aðalnámskrár þar sem einstaklings- og samfélagsmiðuð gildi almennrar menntunar á skóla­stigunum þremur eru skilgreind sem grunnþættir menntunar.</p> <p dir="ltr">Grunnþættirnir eru:</p> <ul> <li><strong>Læsi:</strong> Meginmarkmið læsis er að nemendur séu virkir þátttakendur í að umskapa og umskrifa heiminn með því að skapa eigin merkingu og bregðast á persónulegan og skapandi hátt við því sem þeir skynja og lesa með hjálp þeirra miðla og tækni sem völ er á.</li> <li dir="ltr"><strong>Sjálfbærni:</strong> Sjálfbærni snýst um að hugsa um samspil umhverfis, efnahags, samfélags og velferðar. Algengasti skilningur á hugtökunum sjálfbærni og sjálfbær þróun felur í sér að við skilum umhverfinu til afkomendanna í ekki lakara ástandi en við tókum við því og við leitumst við að mæta þörfum samtíðar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að mæta þörfum sínum.</li> <li dir="ltr"><strong>Lýðræði:</strong> Í lýðræði taka einstaklingar afstöðu til siðferðilegra álitamála og virkan þátt í mótun samfélagsins. Í lýðræðisríki þurfa borgararnir að búa við mannréttindi og ráða öllum meiriháttar málum sínum sameiginlega. Gert er ráð fyrir því að börn og ungmenni læri til lýðræðis með því að læra um lýðræði í lýðræði.</li> <li dir="ltr"><strong>Jafnrétti:</strong> Jafnréttismenntun felur í sér gagnrýna skoðun á viðteknum hugmyndum í samfélagsinu og stofnunum þess í því augnamiði að kenna börnum og ungmennum að greina þær aðstæður sem leiða til mismununar sumra og forréttinda annarra. Áherslu ber að leggja á að drengir og stúlkur eigi sem jafnasta og víðtækasta möguleika. Hvergi í skólastarfinu, í inntaki né starfsháttum, ættu að vera hindranir í vegi annars hvors kynsins.</li> <li dir="ltr"><strong>Heilbrigði og velferð:</strong> Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Veita þarf fræðslu um hreyfingu, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til hreyfingar.</li> <li dir="ltr"><strong>Sköpun:</strong> Sköpun er að uppgötva, njóta, örva forvitni og áhuga, virkja ímyndunarafl og leika sér með möguleika. Sköpun byggir á gagnrýninni hugsun og aðferðum sem opna sífellt nýja möguleika og því skiptir sköpunarferlið ekki síður máli en afrakstur verksins.</li> </ul> <p dir="ltr"><strong>Leiðarljós leikskólastarfs</strong>, sem birtast í aðalnámskrá leikskóla, byggja á lögum um leikskóla og á grunnþáttum íslenskrar menntunar. Þar kemur fram skýr sýn á börn og leikskólastarf. Áhersla er lögð á styrkleika barna og hæfni og virðing fyrir margbreytileika mannlífsins. Einnig er lögð áhersla á vernd og leiðsögn fullorðinna og að uppeldi, umönnun og menntun myndi eina heild. Byggt er á virðingu og umhyggju og að börn fái hvatningu og viðfangsefni við hæfi. Leiðarljósin eiga að vísa hverjum leikskóla veginn í mótun leikskólastarfs og á starf leikskóla að taka mið af þeim. Lögð er áhersla á að kennarar og stjórnendur í leikskólum fái svigrúm til að þróa leikskólastarfið á faglegan og skapandi hátt. í skólanámskrá leikskólans.</p> <p dir="ltr"><strong>Í nýjum almennum hluta aðalnámskrár grunnskóla</strong> er að finna nánari útfærslu á ákvæðum laga um grunnskóla og reglugerða um nám og kennslu í grunnskóla.</p> <p dir="ltr">Grunnskólinn er eina skólastigið sem nemendum er skylt að sækja og er því mikilvægur vettvangur til að þroska með nemendum hæfni í anda grunnþáttanna og sem búa þau undir þátttöku í lýðræðissamfélagi. Í aðalnámskrá grunnskóla er kveðið á um uppeldis- og menntunarhlutverk grunnskólans og sett fram meginstefna um kennslu og kennsluskipan.</p> <p dir="ltr">Viðmiðunarstundaskrá, sem sýnir hlutfallslegt vægi milli námsgreina og námssviða, er hluti af aðalnámskrá. Í nýrri aðalnámskrá er vægi móðurmáls og erlendra mála aukið, en dregið úr frjálsu vali nemenda á móti.</p> <p dir="ltr"><strong>Innleiðing<br /> </strong>Gildistöku menntalaganna hefur verið fylgt eftir með fjölbreyttu þróunarstarfi í íslenskum skólum á öllum skólastigum. Með nýjum aðalnámskrá munu allir leikskólar, grunnskólar og framhaldsskólar þurfa að endurskoða skólanámskrár sínar með hliðsjón af nýjum áherslum.</p> <p dir="ltr">Til að styðja við innleiðingu nýrrar aðalnámskrár er fyrirhugað að gefa út sérstök þemahefti fyrir kennara þar sem skýrðar eru nánar forsendur hinnar nýju menntastefnu og kynntar hugmyndir um útfærslu hennar. Hafinn er undirbúningur að þemaheftum um grunnþættina sex, en einnig verðua gerð hefti um námsmat og mat á skólastarfi og síðar um aðr mikilvæga þætti skólastarfs.</p> <p dir="ltr">Nýjar námskrár munu væntanlega hvetja til námsefnisgerðar á hefðbundnum námssviðum, en einnig í nýjum námsþáttum. Ráðuneytið hefur þegar reynt að beina styrkveitingum úr Þróunarsjóði námsgagna og Sprotasjóði í verkefni sem styrkja þróunarstarfa í anda hinna nýju námskráa.</p> <p dir="ltr">Kennaramenntun þarf einnig að efla og kynna þarf nýjungar í nýjum námskrám. Einkum mun þurfa að auka og styrkja símenntun starfandi kennara og styðja þá í innleiðingu nýrra hugmynda í skólastarfi. Ráðuneytið vinnur nú með Kennarasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og kennamennt­unar­stofnunum í Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri og Listaháskóla Íslands að nýskipan símenntunar kennara, sem m.a. tekur tillit til menntastefnu hinnar nýju aðalnámskrár.</p> <p dir="ltr"><strong>Það er bjargföst skoðun mín að kennarar og skólastjórnendur gegni hér lykilhlutverki.</strong></p> <p dir="ltr">Það eru gömul sannindi að engin raunveruleg þróun verður í skólastarfi nema fyrir tilstuðlan kennara og skólastjórnenda. En fagmennska kennarans ræðst ekki einungis af menntun hans og sérþekkingu. Hún snýst ekki síður um viðhorf hans til barnsins, umhyggju fyrir því og áhuga á menntun þess og velferð. Og því að veita börnum og ungmennum í skólum landsins tækifæri til þess að afla sér þekkingar og leikni, örva starfsgleði þeirra og efla frjóa hugsun.</p> <p dir="ltr">Það hafa orðið miklar breytingar á íslensku samfélagi undanfarin ár. Breytingar þessar hljóta að hafa áhrif á skólakerfið eins og annað í þjóðfélaginu og þá um leið á nám nemenda og starf kennara. Starf kennarans er afar krefjandi þó gefandi sé. Ég skil það vel ef þeir taka ekki öllum breytingum á námskrám fagnandi. En okkur er nauðsyn að taka mið af því hvernig þjóðfélagið hefur breyst þegar litið er til nýrra námskráa.</p> <p dir="ltr">Og margt af því sem talað er um í nýjum aðalnámskrám er ég sannfærð um að er til bóta. Ég vona svo sannarlega að vel hafi tekist til en eins og ég sagði áður þá er mesta vinnan eftir. Nú tekur alvaran við, nú er komið að því að ala upp krógann! En ég treysti ykkur til þess!</p> <p>Gangi ykkur vel.</p>

2011-05-25 00:00:2525. maí 2011Setning Listahátíðar í Reykjavík

<p dir="ltr"><strong>20. maí 2011, Harpa</strong></p> <p dir="ltr">Góðir hátíðargestir</p> <p dir="ltr">„Lífið er stutt en listin er löng“ sagði Hippókrates fyrir margt löngu, gömul sannindi og ný.</p> <p dir="ltr">Sannleika listarinnar þarf ekki að rökstyðja. Hún er. Listin gagnrýnir og hvetur, hneykslar og hrífur og með virkri þátttöku er listin ótæmandi uppspretta og aflvaki í lífi hverrar þjóðar. Þegar litið er yfir sögu þjóða er það helst menning þeirra og listsköpun sem skipar þeim í fylkingarbrjóst.</p> <p dir="ltr">Það skiptir fámenna þjóð miklu máli að taka opnum örmum á móti menningarstraumum frá öllum heimshornum og leggja um leið rækt við menningarleg sérkenni sín.</p> <p dir="ltr">Listahátíð í Reykjavík hefur frá upphafi haft metnaðarfulla listsköpun að leiðarljósi og kappkostað að tefla fram framúrskarandi listafólki alls staðar að úr heiminum. Af metnaði hefur Listahátíð miðlað hingað margbrotnum menningarstraumum og opnað okkur sýn til allra átta, ásamt því að endurspegla fjölskrúðugt listalíf á Íslandi. Hátíðin hefur sannarlega átt sinn þátt í að við erum ekki menningarlegt eyland heldur virkur gerandi í heimi listanna.</p> <p dir="ltr">Um þessar mundir eru tímamót í íslenskri menningarsögu. Langþráður draumur um tónlistarhús á Íslandi er loks orðinn að veruleika og njóta flytjendur og gestir Listahátíðar í ár sannarlega góðs af því. Við stöndum í mikilli þakkarskuld við þann hóp íslenskra tónlistarmanna, innlendra og aðfluttra, sem á síðustu öld sköpuðu hér auðugt tónlistarlíf upp á eigin spýtur og byggðu upp öfluga tónlistarkennslu frá grunni. Við bættist sá eldhugur fjölmargra sem lagt hafa sitt að mörkum svo upp rísi tilhlýðilegt hús yfir þá miklu gersemi sem tónlistin er.</p> <p dir="ltr">Íslendingar áttu sannarlega hauk í horni í Vladimir Ashkenazy sem var einn af upphafsmönnum Listahátíðar í Reykjavík og tók þátt í að móta yfirbragð hátíðarinnar fyrstu árin og hefur alla tíð verið hollvinur hennar. Ashkenazy var einnig ötull baráttumaður fyrir byggingu tónlistarhúss á Íslandi og stjórnaði fyrstu tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands hér í Hörpu fyrr í mánuðinum.</p> <p dir="ltr">Og nú er sannarlega hátíð í bæ. Jafn árviss og vorboðinn ljúfi gengur Listahátíð í Reykjavík í garð með fangið fullt af skrautlegum farfuglum og gróskan í íslenskri list hefur sjaldan verið meiri.</p> <p dir="ltr">Góðir hátíðargestir, megi Listahátíð í Reykjavík árið 2011 styrkja íslenska listsköpun enn í sessi og verða mörgum til gleði og ánægju. Að lokum langar mig að vitna í orð prófessors Sigurðar Nordal:</p> <p dir="ltr">„Listin að lifa, hin erfiðasta, nauðsynlegasta og æðsta list allra lista, er framar öllu listin að hugsa, að hugsa frjálslega, af einlægni, djörfung og alvöru.“</p> <p>Gleðilega listahátíð!</p>

2011-05-25 00:00:2525. maí 2011Opnunarhátíð Hörpu

<p dir="ltr"><strong>13. maí 2011, Harpa</strong></p> <p dir="ltr">Í Reykjavík eru mörg hús. Borgin hefur að geyma íbúðarhús, skólahús, sjúkrahús, verksmiðjuhús, verslunarhús, íþróttahús, veitingahús, kvikmyndahús, leikhús, safnahús, hesthús, skrifstofuhús, fiskvinnsluhús, bílahús, iðnaðarhús og dómshús – og þannig mætti lengi telja áfram allar þær fjölbreyttu tegundir húsa, sem saman skapa umhverfi höfuðborgarinnar.</p> <p dir="ltr">En, líkt og góður maður benti á fyrir margt löngu, hefur þó vantað hér eitt hús. Hér hefur vantað tónlistarhús. Nú erum við saman komin til að fagna því að það hús, Harpa, er loks risið hér í hjarta höfuðborgarinnar, þar sem það mun gleðja bæði borgarbúa, þjóðina alla og þá sem sækja okkur heim um langa framtíð.</p> <p dir="ltr">Að baki Hörpu liggur áratugalöng saga, þar sem skipst hafa á vonir og vonbrigði, skammsýni og framsýni, gleðistundir og mótlæti. Það voru mikilvægir áfangar á þessari leið þegar ríkið og Reykjavíkurborg ákváðu 1999 að beita sér fyrir byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar og undirrituðu samnings þess efnis árið 2002. Frá þeim tíma hafa allar hindranir verið yfirstignar um síðir af miklum metnaði, þrátt fyrir efnahagsleg áföll og efasemdir um gildi hússins á okkar tímum.</p> <p dir="ltr">Þeir sem komið hafa að þessu verki öllu eiga miklar þakkir skildar, bæði stjórnmálamenn, starfsfólk og stuðningsaðilar, hugmyndasmiðir og hönnuðir, verktakar og verkamenn. Við erum stödd hér í dag vegna framtaks og dugnaðar fjölda fólks, sem við getum öll verið stolt af.</p> <p dir="ltr">En hús er lítils virði í sjálfu sér; gildi þess felst í þeirri starfsemi, sem þar fer fram. Upphaf starfsemi í Hörpu lofar vissulega góðu. Við bjóðum Sinfóníuhljómsveit Íslands, Íslensku óperuna og alla aðra tónlistarflytjendur velkoma í húsið. Sem tónlistarunnendur og ráðstefnugestir eiga landsmenn allir og erlendir gestir okkar eftir að njóta þeirrar starfsemi sem hér fer fram í glæsilegri umgjörð, sem þegar hefur vakið athygli á alþjóðavettvangi.</p> <p dir="ltr">Mér finnst við hæfi að rifja upp orð Schopenhauers sem sagði að tónlistin væri bein eftirmynd viljans – í tónlistinni fengjum við tímabundið samband við veruleikann eins og hann er og værum undanskilin þeirri þjáningu sem líf í stöðugri blekkingu leiddi af sér. Ég er viss um að við komumst í slíkt samband hér í Hörpu.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir, <em><u>Íslenskt vögguljóð</u></em> eftir Halldór Laxness á vel við á þessari stundu, og má taka sem heillaóskum til þjóðarinnar og Hörpu í senn:</p> <p dir="ltr"><em>Ég skal vaka og vera góð – vininum mínum smáa, – meðan óttan rennur rjóð – roðar kambinn bláa, – og Harpa sýngur hörpuljóð – á hörpulaufið gráa.</em></p> <p dir="ltr">Til hamingju með daginn.</p>

2011-05-25 00:00:2525. maí 2011School development in Europe

<p dir="ltr"><strong>29. apríl 2011, Mentor</strong></p> <p dir="ltr">Dear conference delegates</p> <p dir="ltr">As I welcome all of you to this international conference on School development here in Iceland I would like to reflect a little on the history of Icelandic schooling. In 1907 the first laws on compulsory education of children were passed. This means that my great grandparents were educated according to those laws by teachers that kept track of all their work by paper and ink. As for my grand parents and my parents, this was also the norm. Education was done by paper and ink. The legal framework changed quite dramatically over the years, the structure and content of education was altered but the means still stayed the same, paper and ink and of course the invaluable input of the teachers.</p> <p dir="ltr">During my school days there were some changes; different media was starting to emerge and became a part of the „stable diet” of students in schools. Today Icelandic school system is very well equipped of computer facilities and softwares. Technology have changed the way of how we teach and learn to communicate.</p> <p dir="ltr">School development is in my view not just about changing the legal frameworks and curriculum, but also that educational structures have the flexibility to adopt and adapt the changing realities that all people participate in.</p> <p dir="ltr">The pioneers of Mentor did exactly that, seized the opportunities that were offered by the computer age and developed applications that allowed teachers to adopt and adapt the fresh emphasis on the students' passage through the education system. Mentor has been a part of the Icelandic School system for more than 20 years, which is really a long time. Putting this into the historical perspective, this means that Mentor has been an option for schools in Iceland for around 20% of the history of compulsory education.</p> <p dir="ltr">This afternoon you will be hearing from speakers from four countries, Switzerland, Sweden, the UK and Iceland. The topics will vary from teaching children and looking at key components in design of schools, to looking at formative assessments and quality control of education.</p> <p dir="ltr">The topics are all very relevant to what is happening in Iceland at the moment, as we are now implementing laws on education from 2008. New national curriculum is being issued next month. The main emphasis in the new curriculum is on building responsive and equal school community and educating critical individuals to be active participants in a democratic and sustainable society. Six pillars are presented in the curriculum that will lay the foundations of the entire Icelandic education system for years to come. These six core pillars are democracy with the emphasis on human rights and ethics, sustainability, equality, literacy, creativity, and well-being.</p> <p dir="ltr">Undoubtedly, teachers and schools will develop many different strategies to implement these fundamental pillars into their everyday work Keeping in mind that they do not only demand change in content, but development of the educational approaches and understanding of learning and teaching. It is therefore of great importance that schools have access to the means, the toolbox, that allows for the flexible communication that Mentor offers.</p> <p dir="ltr">I rest assure that Mentor will keep on developing the toolbox that large part of schools in Iceland use. Dear foreign guests, I hope you enjoy your stay here in Iceland and have a nice flight back home. I wish you all the best in your discussions today.</p>

2011-05-24 00:00:2424. maí 2011„Þeir fiska sem róa “ málþing um verndun, smíði og nýtingu trébáta

<p dir="ltr">6. maí 2011, Víkin – Sjóminjasafn</p> <p dir="ltr">Kæru gestir</p> <p dir="ltr">Nú eru söfn landsins að undirbúa starf sumarsins, og fyrr í þessari viku voru haldnir vorfundir safna á öllum sviðum undir forystu höfuðsafnanna þriggja, þ.e. Listasafns Íslands, Náttúruminjasafns Íslands og Þjóðminjasafns Íslands. Þetta málþing, sem helgað er trébátum, er þannig vel tímasett. Hér verður fjallað um málefni sem er mörgum kært, þ.e. verndun, smíði og nýtingu trébáta, sem eru vissulega mikilvægur þáttur í okkar menningararfleifð, en hafa ef til vill ekki notið þeirrar athygli og umhyggju sem vert væri.</p> <p dir="ltr">Það þarf ekki að hafa mörg orð við þá sem hér eru staddir um mikilvægi trébáta fyrir íslenska þjóðarsögu. Fiskiróðrar héldu lífi í þjóðinni í gegnum aldirnar ásamt landbúnaði, og sköpuðu þau verðmæti sem landsmenn höfðu helst í skiptimynt við erlendar þjóðir til að fá þær vörur sem þá vanhagaði um. Byltingin sem síðan varð í útgerð á 20. öld og sú aukna verðmætasköpun sem henni fylgdi varð undirstaða þess þjóðfélags sem við byggjum í dag.</p> <p dir="ltr">Í framfarasókn 20. aldar sást landsmönnun hins vegar lítt fyrir, og því fóru forgörðum mikil verðmæti í minjum og samhengi sögunnar rofnaði að talsverðum hluta á þessu sviði. Það var ýmist fyrir sinnuleysi, eins og margar áramótabrennur liðinna áratuga eru til vitnis um, eða fyrir áföll eins og þegar bátasafn Þjóðminjasafns Íslands varð eldsvoða að bráð.</p> <p dir="ltr">Sem betur fer hefur orðið vitundarvakning á þessu sviði undanfarinn áratug, og nú er vaxandi áhugi meðal þjóðarinnar á verndun báta. Helsta spurningin er hvernig má best virkja þennan áhuga og efla til framtíðar, þannig að verndun þessa merka þáttar í íslenskri menningarsögu verði sem best fyrir komið.</p> <p dir="ltr">Söfn og áhugafólk hafa verið í fararbroddi á þessu sviði, og það væri heppilegast ef að slíkir aðilar gætu sameinast um stefnumörkun og framkvæmdaáætlun í þessum málum sem næði til alls landsins í senn, frekar en að hver og einn einblíndi á þrengri hagsmuni, hvernig sem þeir verða skilgreindir. Þetta málþing er kjörinn vettvangur til að hefja slíka umræðu, og síðan er Samband íslenskra sjóminjasafna eðlilegur farvegur til að fylgja málinu fram.</p> <p dir="ltr">Peningar eru vissulega aflvaki ýmissa framkvæmda. Það er athyglisvert að sjá að í fjárlögum síðustu sjö ára, frá 2005 til 2011, hafa framlög til endurgerðar og verndunar skipa og báta verið nær tvöfalt hærri en framlög í fornleifasjóð á sama tímabili, svo dæmi sé tekið, eða nær 200 m.kr. Þessi framlög hafa hins vegar flest verið á svonefndum safnliðum Alþingis, og ef til vill byggst meira á áhuga einstakra þingmanna á verkefnum en faglegu mati á gildi þeirra, en leggja eigi að síður grunninn að því að hægt sé að beina slíkum fjárframlögum í faglegri farveg í framtíðinni.</p> <p dir="ltr">Undanfarin ár hafa áhugasamir þingmenn ítrekað lagt fram tillögur til þingsályktunar um stofnun skipa- eða bátafriðunarsjóðs í þeim tilgangi að auka fjárveitingar á þessu sviði. Nú eru til á vegum ríkisins eða annarra aðila alls nítján sjóðir á sviði menningar-, æskulýðs- og íþróttamála, sem njóta framlaga úr ríkissjóði. Ég tel að það sé ekki endilega leiðin fram á við í málaflokknum að stofna einn sjóðinn enn – það ætti fremur að huga að því að nýta betur þá sjóði sem til eru og beina fjármagni sem nú er veitt með öðrum hætti í þann faglega farveg, sem felst í þessum sjóðum. Nú hefur Alþingi til umfjöllunar frumvarp til nýrra laga um menningarminjar, þar sem meðal annars er gert ráð fyrir að núverandi fornleifasjóði verði breytt, og hann nefndur fornminjasjóður, sem hafi einnig heimild til að veita styrki til verndunar báta og skipa, en slík heimild hefur ekki verið fyrir hendi áður. Ég bind vonir við að með þessari breytingu verði hægt að efla þennan sjóð til muna á næstu árum, þannig að framlög úr honum, sem byggjast á faglegu mati umsókna, geti orðið mikilvæg lyftistöng frekari þróunar á sviði verndunar trébáta í framtíðinni.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir,</p> <p dir="ltr">Það er vissulega rétt að þeir fiska sem róa. Mér þykir athyglisvert að þetta málþing er ekki aðeins helgað verndun trébáta, heldur einnig smíði þeirra og nýtingu, og tel að þar sé snert á lykilþáttum í málinu. Það þarf að viðhalda verkþekkingu og breiða út fagnaðarerindið, og þar er nýting slíkra báta í framtíðinni grundvöllur þess að hægt sé að auka áhuga manna á þeim. Ég tel að mikill áhugi landsmanna á húsafriðun helgist öðru fremur af því að menn hafa séð ýmis tækifæri til nýtingar eldri húsa, sem er vel við haldið eða þau endurgerð með glæsilegum hætti. Hið sama gæti átt við um trébáta; í stað þess að þeysa um vötn og sjó í plasthólkum sem knúnir eru háværum hundruðum hestafla væri óskandi að áhugi landsmanna beindist í vaxandi mæli að því að líða um vatnsflötinn fyrir afli vinds eða eigin vöðva í marrandi trébátum sem gerðir eru með sama lagi og forfeður okkar notuðu. Við sjáum slíkan áhuga leggja grunn að blómstrandi atvinnu við bátasmíði í Noregi og víðar, og það er engin ástæða til að ætla annað en slíkt verði einnig mögulegt hér á landi.</p> <p>Takk fyrir.</p>

2011-05-20 00:00:2020. maí 2011Frelsi fylgir ábyrgð

<p>Í lok apríl samþykkti Alþingi lög um fjölmiðla og setti þar með í fyrsta sinn heildarlöggjöf um fjölmiðla og starfsemi þeirra hér á landi. Markmið laganna er að stuðla að tjáningarfrelsi, rétti til upplýsinga, fjölmiðlalæsi, fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlun sem og að efla vernd neytenda á þeim vettvangi.<br /> <br /> <strong>Aðdragandi og kynning</strong><br /> Líklega hafa fá lög sem sett hafa verið á undanförnum árum átt jafn langan aðdraganda og hlotið eins góðan undirbúning,. Í raun má segja undirbúningur hafi hafist haustið 2004 þegar þáverandi menntamálaráðherra skipaði þverpólitíska nefnd stjórnmálamanna til að athuga ýmis atriði er lúta að íslensku fjölmiðlaumhverfi. Nefndin skilaði skýrslu til ráðherra vorið 2005 og í framhaldinu var síðan lagt fram frumvarp sem byggðist á tillögum&#160; hennar. Í lok árs 2007 samþykkti Evrópuþingið og -ráðið nýja hljóð- og myndmiðlunartilskipun sem verður að leiða í lög hér á landi á grundvelli EES-samningsins og eru í henni breytingar á þeirri tilskipun sem útvarpslögin frá árinu 2000 byggðust á.<br /> <br /> Vinna við gerð þess frumvarps, sem nú er orðið að lögum, hófst í byrjun árs 2008 og var þá ákveðið að byggja lögin á þessu tvennu. Síðar var ákveðið að láta frumvarpið taka til allra fjölmiðla vegna þess að gildandi prentlög og útvarpslög hafa ekki fylgt þeim tæknibreytingum sem orðið hafa, m.a. með tilkomu netsins. Þá þótti rétt að skýra og bæta réttarstöðu blaða- og fréttamanna, t.d. með því að samræma ábyrgðarreglur milli ólíkra miðla. Við gerð frumvarpsins var löggjöf nágrannaríkja okkar, tilmæli og leiðbeinandi reglur Evrópuráðsins og Evrópusambandsins athugaðar og hafðar til hliðsjónar. Haustið 2009 þegar frumvarpið var fullbúið var það sett í almenna kynningu á vef mennta- og menningarmálaráðuneytisins þar sem allir gátu gert athugasemdir við það. Tekið var tillit til margra þeirra athugasemda sem bárust áður en frumvarpið var lagt fram.<br /> <br /> Upphaflega var mælt fyrir frumvarpinu á vorþingi 2010 og var það tekið til umfjöllunar í menntamálanefnd og leitað umsagna frá ýmsum aðilum. Gerði nefndin ýmsar breytingar á frumvarpinu, sem ekki gafst tími til að ljúka áður en þingi var slitið. Af því leiddi að frumvarpið var lagt fram að nýju á haustþingi 2010 með þeim breytingum sem menntamálanefnd Alþingis hafði gert. Að lokinni ítarlegri og vandaðri meðferð nefndarinnar samþykkti Alþingi frumvarpið sem lög þann 15. apríl síðastliðinn.<strong><br /> <br /> Hvers vegna lög um fjölmiðla?</strong><br /> Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er hlutverk fjölmiðla skilgreint með skýrum hætti en þar segir að fjölmiðlar leiki „lykilhlutverk í lýðræðissamfélagi með því að upplýsa almenning, vera vettvangur þjóðfélagsumræðu og veita aðhald þeim öflum sem vinna gegn almannahag." Í fjölmiðlalögunum er gengið út frá þessari skilgreiningu. Auk tjáningarfrelsis, sem allir þegnar í lýðræðisríkjum njóta, eru fjölmiðlum veitt tiltekin réttindi umfram aðra, t.d. er varðar vernd heimildarmanna. Í ljósi þeirrar sérstöðu og áhrifavalds, sem fjölmiðlar í lýðræðisríkjum hafa,&#160; er litið svo á að þeir hafi ríkum skyldum að gegna gagnvart almenningi. Í evrópskum lýðræðisríkjum er því almennt talið að fjölmiðlar séu af þessum sökum ólíkir öðrum fyrirtækjum og því sé eðlilegt að um þá gildi annað regluverk en um hefðbundinn rekstur.<br /> <br /> Menn líta þó fjölmiðla ólíkum augum og eru sumir þeirrar skoðunar að þeir séu ekki á nokkurn hátt frábrugðnir öðrum fyrirtækjum. Oft er í því samhengi vitnað til ummæla Marks Fowler, fyrrverandi formanns Fjölmiðlanefndar Bandaríkjanna, sem taldi að sjónvarp væri eins og hvert annað rafmagnstæki - væri brauðrist með myndum! Afstaða af þessu tagi til fjölmiðla er mun almennari í Bandaríkjunum en í Evrópu. Í nýjum í fjölmiðlalögum okkar er hið evrópska sjónarmið ríkjandi.<strong><br /> <br /> Réttindi fjölmiðlafólks tryggð</strong><br /> Eitt megin markmið nýrra fjölmiðlalaga er að skýra og bæta réttarumhverfi blaða- og fréttamanna. Sett voru ákvæði um vernd heimildarmanna, ábyrgðarreglur voru samræmdar fyrir hljóð- og myndmiðla, nýmiðla og prentmiðla. Jafnframt var sett ákvæði um sjálfstæði ritstjórna, þar sem tekið er til starfsskilyrða og starfshátta til að tryggja sjálfstæði blaða- og fréttamanna gagnvart eigendum auk skilyrða fyrir áminningum og brottrekstri blaða- og fréttamanna.<br /> <br /> Við undirbúning lagafrumvarpsins var leitað upplýsinga um ábyrgðarreglur á hinum Norðurlöndunum og hvernig stjórnvaldssektum, fésektum og skaðabótakröfum er beitt gagnvart fjölmiðlum. Fulltrúar blaðamannasamtaka á Norðurlöndunum veittu fúslega upplýsingar um ýmis mál auk þess sem lög nágrannaríkja okkar voru höfð til hliðsjónar við frumvarpssmíðina.<br /> <br /> Markmiðið með fyrrgreindum ákvæðum eru að draga úr svokölluðum kælingaráhrifum, sem birtast í því að blaða- og fréttamenn hika við að taka á viðkvæmum málum vegna þess að það getur komið sér illa fyrir eigendur þeirra eða aðra hagsmunaaðila, t.d auglýsendur. Lögin eiga að&#160; gera fjölmiðlafólki auðveldara með að vernda heimildarmenn sína, það verði ekki gert ábyrgt fyrir beinum tilvitnunum nafngreindra heimildarmanna í greinum sínum og dregið verði úr líkum á tilefnislausum brottrekstri.<strong><br /> <br /> Eignarhald á fjölmiðlum og gagnsæi</strong><br /> Í lögunum er kveðið á um að ávallt sé upplýst með gegnsæjum og aðgengilegum hætti fyrir almenning hvernig eignarhaldi fjölmiðla sé háttað.&#160; Þá var kveðið á um skipan þverpólitískrar nefndar með fulltrúum allra þingflokka, sem hefur það hlutverk að kanna samþjöppun á eignarhaldi á fjölmiðlamarkaði hér á landi og gera eftir atvikum tillögur um&#160; einhverjar skorður í þeim efnum. Er hún nú að störfum og á að skila tillögum í sumar.<br /> <br /> <strong>Skráningarskylda fjölmiðla</strong><br /> Sá misskilningur hefur komið upp að nýju fjölmiðlalögin geri bloggsíður og almennar vefsíður skráningarskyldar. Hið rétta er að aðeins þær vefsíður teljast til fjölmiðla sem hafa sérstaka ritstjórn skv. skilgreiningu laganna og afar umfangsmiklum skýringum í greinargerð. Þær byggjast að nokkru leyti á skilgreiningum og túlkunum á tilskipun ESB sem innleidd er í fjölmiðlalögunum.<br /> <br /> Skilgreiningar á ritstjórn ná einnig til prentmiðla og fjölmiðla á netinu. Gert er ráð fyrir að hugtakið ritstjórn sé túlkað þröngt því starfsemi einstaklings sem rekur vefsíðu getur aðeins í undantekningartilvikum talist fjölmiðill miðað við þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi, t.d. hvort viðkomandi hafi það að atvinnu að miðla og bera ábyrgð á ritstjórnarlegri skipan efnis og hvort megin tilgangur viðkomandi fyrirtækis eða einstaklings sé að miðla fjölmiðlaefni. Af þessu leiðir mikill meirihluti alls þess efnis sem miðlað er á vefnum fellur ekki undir hugtakið fjölmiðil.&#160; Þó verður að líta svo á að með breyttri fjölmiðlanotkun almennings verði að fella vefsíður, sem sannarlega geta talist fjölmiðlar, undir hugtakið þannig að þeir hljóti sömu réttindi og hafi sömu skyldur og prent- og ljósvakamiðlar.<br /> <br /> <strong>Fjölmiðlanefnd og hlutverk hennar</strong><br /> Fyrir bankahrunið var sú skoðun almenn að fjármálafyrirtæki væru ekki frábrugðin öðrum fyrirtækjum og því væri sérstakt eftirlit með starfsemi þeirra ónauðsynlegt, jafnvel óæskilegt. Þessi afstaða er nú á undanhaldi enda flestum ljóst að fjármálafyrirtæki gegna lykilhlutverki í gangverki efnahagslífs hvers samfélags. Með sama hætti gegna fjölmiðlar lykilhlutverki í lýðræðisríkjum eins og hér hefur verið lýst. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er m.a. vikið að stöðu fjölmiðla og umfjöllun þeirra um fjármálamarkaðinn árin fyrir hrunið. Þar mælt með að komið verði á „faglegu eftirliti með fjölmiðlum sem hafi það að markmiði að tryggja að þeir ræki af ábyrgð hlutverk sitt í lýðræðisríki og verndi almannahagsmuni".<br /> <br /> Samkvæmt fjölmiðlalögum er fjölmiðlanefnd ætlað að sjá um þetta eftirlit auk þess að framfylgja markmiðum laganna, þ.á m. um gagnsæi eignarhalds og að fjölmiðlar fari að lögum, t.d. um efni sem getur verið skaðlegt börnum eða um aðgreiningu auglýsinga og ritstjórnarefnis.<br /> <br /> Fjölmiðlanefnd er sjálfstæð stjórnsýslunefnd og er því ekki hægt að kæra ákvarðanir hennar til ráðherra. Þetta fyrirkomulag er haft til að tryggja sjálfstæði hennar gagnvart framkvæmdavaldinu. Hér er því engin breyting frá því fyrirkomulagi sem verið hefur með útvarpsréttarnefnd, sem hefur eftirlitshlutverki að gegna gagnvart ljósvakamiðlum. Ákvörðunum hennar hefur ekki verið hægt að áfrýja til annars stjórnvalds. Breytingin felst hins vegar í því að fjölmiðlanefndin er fjölmennari auk þess sem hún mun hafa starfsfólk og er því fyrirkomulagi m.a. ætlað að auka sjálfstæði nefndarinnar. Útvarpsréttarnefndin heyrði beint undir ráðherra og öll stjórnsýsla hennar hefur farið fram í mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Þó að ekki sé hægt að skjóta úrskurðum fjölmiðlanefndar til annars stjórnvalds er ávallt&#160; hægt að fara með þá fyrir dómstóla. Nefndin verður skipuð fimm fulltrúum, tveimur tilnefndum af Hæstarétti, einum tilnefndum af Blaðamannafélagi Íslands, einum tilnefndum af samstarfsnefnd háskólastigsins og einum tilnefndum af mennta- og menningarmálaráðherra. Er þetta fyrirkomulag viðhaft til að tryggja sjálfstæði fjölmiðlanefndar með sem bestum hætti gagnvart pólitískum áhrifum.<br /> <br /> Ég vek sérstaka athygli á því að mörg ákvæði í frumvarpinu eru beinlínis sett í þeim tilgangi að tryggja virkt tjáningarfrelsi og þar með opna umræðu og skoðanaskipti. Hafa verður í huga að flest þessara ákvæða hafa verið í lögum um árabil, án þess að þeim hafi verið framfylgt á virkan hátt. Er það æskilegt? Andstætt því sem margir virðast halda sýnir reynsla annarra ríkja að virkt eftirlit með starfsemi fjölmiðla tryggir betur tjáningarfrelsi og er til þess fallið auka traust almennings á fjölmiðlum.<br /> <br /> </p>

2011-05-09 00:00:0909. maí 2011Hjólað í vinnuna

<p>Verkefnið <em>Hjólað í vinnuna</em> hefur á síðustu árum stuðlað að aukinni meðvitund fólks um hreyfingu. Almenningsíþróttir eru að verða ríkari þáttur í íþróttalífi landsmanna og er það ánægjulegt.</p><p dir="ltr"><strong>4. maí 2011, Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn</strong></p> <p dir="ltr">Verkefnið <em>Hjólað í vinnuna</em> hefur á síðustu árum stuðlað að aukinni meðvitund fólks um hreyfingu. Almenningsíþróttir eru að verða ríkari þáttur í íþróttalífi landsmanna og er það ánægjulegt. Aukinn þátttaka í verkefninu staðfestir þetta að mínu mati en stöðug aukning hefur orðið allar götur síðan verkefnið hóf göngu sína árið 2003.</p> <p dir="ltr">Margir hjóla nú að staðaldri til vinnu sinnar og höfum við í mennta- og menningarmálaráðuneytinu stutt við þetta með því að fara að dæmi umhverfisráðuneytisins og gefið starfsmönnum kost á því að gera samning um umhverfisvænan ferðamáta. Þá þurfa starfsmenn að koma til vinnu með öðrum leiðum en á bíl og er það raunin að flestir sem velja að gera slíkan samning velja hjólið. Sumir nota það allt árið um kring og setja nagladekk undir yfir vetrarmánuðina en aðrir nýta sér þá almenningssamgöngurnar. Í staðinn styður ráðuneytið starfsmenn um kaup á útivistarbúnaði fyrir ákveðna upphæð árlega. Við teljum að með þessu séum við að bæta loftslagið á höfuðborgarsvæðinu, spara eldsneyti en ekki síður að stuðla að aukinni hreyfingu starfsmanna sem sumir hverjir eru 30-40 mínútur að komast í vinnu hjólandi eða gangandi. Þetta skilar sér svo í betri heilsu og skemmtilegum anda á vinnustaðnum.</p> <p dir="ltr">Bættar hjólasamgöngur eru mikilvægar svo stuðla megi að því að fólk nýti hjólið frekar sem ferðamáta sem og öryggisins vegna. Samgöngumannvirki í borginni og bæjum þurfa að taka mið af þessum áherslum.</p> <p dir="ltr">Ég ætla ekki að tefja átakið með frekari ræðuhöldum en ég tel þetta átak vera mikilvægt innlegg í þá flóru almenningsíþróttaverkefna sem almenningi stendur til boða. Þó að ég hjóli augljóslega ekki á þessu ári þá mun ég mæta hjólandi til leiks á því næsta og hlakka til að geta dregið hjólið fram eftir nokkrar vikur !</p> <p>Takk</p>

2011-05-03 00:00:0303. maí 2011Vorfundur höfuðsafna

<p sizset="27" sizcache="241">Í gildandi lögum um höfuðsöfnin þrjú, <a href="http://www.listasafn.is/">Listasafn Íslands</a>, <a href="http://natturuminjasafn.is/">Náttúruminjasafn Íslands</a> og <a href="http://www.thjodminjasafn.is/">Þjóðminjasafn Íslands</a>, eru ákvæði um skyldur þeirra til að vera í forystu meðal safna hvert á sínu sviði, stuðla að samvinnu þeirra og vera öðrum söfnum til ráðgjafar eftir því sem kostur er.</p><p><strong>3. maí 2011, Þjóðminjasafn</strong></p> <p>Ávarpsliðir</p> <p>Í gildandi lögum um höfuðsöfnin þrjú, <a href="http://www.listasafn.is/">Listasafn Íslands</a>, <a href="http://natturuminjasafn.is/">Náttúruminjasafn Íslands</a> og <a href="http://www.thjodminjasafn.is/">Þjóðminjasafn Íslands</a>, eru ákvæði um skyldur þeirra til að vera í forystu meðal safna hvert á sínu sviði, stuðla að samvinnu þeirra og vera öðrum söfnum til ráðgjafar eftir því sem kostur er. Fyrir tæpu ári síðan komu fulltrúar menningarminjasafna saman hér á þessum stað í tilefni fyrsta vorfundar Þjóðminjasafnsins, og skömmu síðar var haldinn fyrsti vorfundur listasafna í boði Listasafns Íslands.</p> <p>Þetta samráð hefur nú þroskast enn frekar með því að nú hefur verið boðað til sameiginlegs vorfundar höfuðsafnanna þriggja, þar sem fyrri dagurinn er helgaður málum safna almennt, en síðari dagurinn er ætlaður til frekari fræðslu og samráðs í hverjum safnaflokki fyrir sig.</p> <p>Þessir fundir eru fagnaðarefni. Þar sem þetta er nú að gerast í annað skipti má ætla að hér sé kominn fastur árlegur vettvangur fyrir samráð safnafólks og staður þar sem þið getið komið saman og rætt sameiginleg málefni sem stuðla að samvinnu safna og samræmdri stefnu á þeim sviðum sem söfnin ná til.</p> <p>Ég held að því meira samráð og samtal sem eigi sér stað á milli safna af öllu tagi, því meiri væntingar geta stjórnvöld haft uppi um vönduð og fagleg vinnubrögð og sameiginlega nálgun við úrlausnir mála. Slíkt mun án efa leiða til betri þjónustu við fræðimenn og almenning, sem þegar allt kemur til alls er helsti eigandi safna hér á landi og hefur því mestra hagsmuna að gæta um að vel sé að öllu staðið.</p> <p>Á fundinum í dag er á dagskrá umræða um lagaumhverfi á þessu sviði og annað er lýtur að starfsumhverfi safna, sem og menntun til starfa á þeim vettvangi. Eins og ykkur er kunnugt um hafa frumvörp til nýrra laga, sem lengi hafa verið í undirbúningi, nú verið lögð fram og eru til afgreiðslu á Alþingi. Fjallað verður nánar um frumvarp til nýrra safnalaga hér á eftir og mun ég því ekki ræða það sérstaklega, utan þess að minna á að með því sjáum við loks fyrir endann á margra ára ferli við endurskoðun gildandi safnalaga. Leitað hefur verið álits fjölda aðila auk þess sem almenn kynning og samráð við hagsmunaaðila hefur haft veruleg áhrif á gerð og uppsetningu frumvarpsins, vonandi til hins betra.</p> <p>Þá er eftir að sjá með hvaða hætti Alþingi kýs að afgreiða frumvarpið ásamt þeim þremur öðrum frumvörpum sem lögð voru fram á sama tíma, þ.e. frumvarpi til laga um menningarminjar, frumvarpi til laga um Þjóðminjasafn Íslands og frumvarpi til laga um skil menningarverðmæta til annarra landa.</p> <p>Góðir gestir,</p> <p>Á vorfundi Þjóðminjasafns Íslands á síðasta ári voru kynnt drög að safnastefnu á sviði þjóðminjavörslu 2010-2014 sem hafa verið í frekari vinnslu frá þeim tíma og verður dreift á þessum vorfundi. Þessi stefna endurspeglar þær breytingar sem hafa orðið í þessum málum undanfarin ár, og hefur verið unnin í góðu samráði við áhugafólk um allt land, og verður vonandi góður grundvöllur til að vinna á, og fyrirmynd fyrir önnur höfuðsöfn til að byggja á á sínum sviðum</p> <p>Að lokum vil ég óska ykkur góðs gengis við þau verkefni sem verða tekin fyrir á þessum sameiginlega vorfundi höfuðsafnanna 2011.</p> <p>Takk fyrir.</p>

2011-05-03 00:00:0303. maí 2011Vísindi á vordögum

<p dir="ltr"><strong>28. apríl 2011, Landspítali</strong></p> <p dir="ltr">Ágætu gestir</p> <p dir="ltr">Það er mér sönn ánægja að vera hér í dag og sjá frá fyrstu hendi þá miklu grósku í vísindum og nýsköpun sem á sér stað hér á Landspítala.</p> <p dir="ltr">Ég minni á að Vísinda- og tækniráð markar stefnu stjórnvalda í vísinda – og tæknimálum, sem lögð er fram til þriggja ára í senn. Í stefnunni er lögð áhersla á að huga þurfi að vísinda- og nýsköpunarkerfinu sem einni heild, og áhersla á samvinnu og samnýtingu til að nýta best þá krafta sem fyrir eru, og nýta sem best það fé sem veitt er til vísinda- og nýsköpunar.</p> <p dir="ltr">Samkvæmt nýbirtum tölum þá verja Íslendingar um 3,1% af vergri landsframleiðslu til rannsókna og þróunar, sem er hreint ágætt miðað við aðrar þjóðir sem við viljum bera okkur saman við. Innan Evrópusambandsins er t.d. stefnt að því að þetta hlutfall verði 3% fyrir árið 2020. En Ísland vill gera enn betur, og í stefnumörkuninni Ísland 2020 sem ríkisstjórnin samþykkti nýlega er eitt af markmiðum sem þar eru sett fram að 4% af landsframleiðslu verði varið til rannsókna, þróunar og nýsköpunar.</p> <p dir="ltr">Það er hins vegar staðreynd að þeir opinberu fjármunir sem veitt er til rannsókna og þróunar dreifast á mjög marga aðila; til háskóla, til opinberra rannsóknastofnana svo og til þekkingarsetra víðs vegar um landið. Það má kannski segja að það sé víða smurt þunnt. Á síðasta fundi Vísinda- og tækniráðs sem haldinn var fyrr í þessum mánuði var samþykkt að fela starfsnefndum ráðsins ásamt vinnuhópi ráðuneytisstjóra að leggja fram tillögur til einföldunar á vísinda- og nýsköpunarkerfinu, með gæði og árangur að leiðarljósi. Tillögur þess efnis verða lagðar fram á desemberfundi ráðsins.</p> <p dir="ltr">Þrátt fyrir niðurskurð og erfiða tíma, hafa nýlegar úttektir sýnt fram á sterka stöðu íslensks vísindasamfélags. Úttektir á birtingum íslenskra vísindamanna sýnir víðtæk alþjóðleg tengsl en rúmlega 70% birtinga þar sem Íslendingar eiga í hlut eru árangur alþjóðlegs samstarfs, bæði í Evrópu, Ameríku en vert er að geta að samstarf við ríki í Asíu hefur u.þ.b. tvöfaldast á rúmum tveimur áratugum. Klínískar læknisfræðilegar rannsóknir er stærsta rannsóknasviðið á Íslandi, en þriðjungur allra birtinga er á því sviði. Enn fremur bendir margt til þess að stoðumhverfi nýsköpunar sé gott á Íslandi en styrkja ber og hlúa þarf að frekari vexti frumkvöðla og nýsköpunarfyrirtækja, enda skapast þannig möguleikar á aukinni verðmætasköpun fyrir íslenskt samfélag.</p> <p dir="ltr">Ég óska ykkur til hamingju með þennan glæsilega afrakstur af öflugu vísindastarfi, og að þið eigið ánægjulegan dag hér á Vísindum á vordögum 2011.</p>

2011-05-03 00:00:0303. maí 2011Menntun kvenna lykill að velferð barna

<p>Fyrir margar konur í hinum vestræna heimi er fæðing barns tilhlökkunarefni enda er víðast hvar, sem betur fer, hægt að treysta á góðan aðbúnað og aðstoð fagfólks, hvort sem er ljósmæðra eða lækna. Mæðravernd og ungbarnaeftirlit á Íslandi hefur skilað okkur gríðarlegum árangri – dánartíðni ungbarna er hvergi minni í heiminum en á Íslandi samkvæmt alþjóðlegum rannsóknum (á árinu 2009 var það 1,8 barn af 1000 fæddum) og það getum við vafalítið þakkað öflugu heilbrigðiskerfi og vel menntuðu fagfólki fyrir utan almenn lífskjör og aðstæður.<br /> <br /> Svo gott er það ekki alls staðar – fyrstu fjórar vikurnar eftir fæðingu eru hættulegur tími í lífi marga barna en þá deyja um 40% allra þeirra barna í heiminum sem deyja fyrir fimm ára aldur, samkvæmt skýrslu Barnaheilla – Save the Children, State of the World Mother‘s Report 2011, sem kynnt er í dag. Samkvæmt sömu skýrslu, deyja ríflega 8 milljónir barna árlega áður en þau ná fimm ára aldri. Sami tími reynist líka mæðrunum skeinuhættur en árlega fæða um 48 milljónir kvenna börn sín án nokkurrar hjálpar heilbrigðisstarfsmanna.<br /> Í skýrslu Barnaheilla – Save the Children eru settar fram tillögur um hvernig megi fjölga þeim börnum og mæðrum sem lifa af. Þar er ábyrgð stjórnvalda um heim allan mikil en eitt mikilvægasta skrefið til að ná árangri í þessum efnum er að tryggja öllum aðgang að lágmarks heilbrigðisþjónustu í nærsamfélaginu, ekki síst aðstoð ljósmæðra.<br /> <br /> Eitt af lykilatriðunum til að ná þessu markmiði er að tryggja menntun kvenna – bæði menntun á heilbrigðissviði en líka almenna menntun mæðra sem geta þá orðið hæfari til að tryggja aðbúnað sinn og barna sinna. Íslendingar geta lagt sitt af mörkum, með því að vinna áfram að góðum árangri hér á landi, en líka með því að styrkja þróunarlöndin til að efla mennta- og heilbrigðiskerfi sitt og þar með búa mæðrum og börnum betri lífsskilyrði.<br /> </p>

2011-04-29 00:00:2929. apríl 2011Opnun sýningarinnar „Lífsverk Jóns Sigurðssonar“ í tilefni af 200 ára afmæli Jón Sigurðssonar

<p dir="ltr"><strong>20. apríl 2011, Þjóðarbókhlaðan</strong></p> <p dir="ltr">„Öll framför mannkynsins er byggð á því að halda við því, sem einu sinni er numið, og láta það gánga frá einum knérunni til annars ; með því að ein kynslóð býr þannig undir fyrir aðra, verður því komið til leiðar, að mannkyninu fer alltaf fram, þegar á allt er litið, þó oft hafi verið farið afvega, og stundum sýnist það heldur reka en gánga.“ – segir í ritgerð Jóns Sigurðssonar <em>Um skóla á Íslandi</em> en segja má að Jón hafi lagt áherslu á þrennt sem hann taldi lykilatriði fyrir sjálfstæði Íslands og var það löggjafarvaldið, verslunarfrelsið og skólastarf.</p> <p dir="ltr">Í ritgerð sinni lagði Jón fram mótaðar hugmyndir um hvernig hann vildi sjá skólakerfið á Íslandi vaxa – hvers konar skólar ættu að vera hér og hvað þeir skyldu kenna. Jón rökstuddi mál sitt skýrt: Skólunum var ætlað, hverjum á sínu sviði, að stuðla að framförum samfélagsins og mæta þörfum á hverri tíð og taldi Jón að menn mættu ekki skirrast við þeim kostnaðarauka sem kljúfandi væri því engum peningum væri varið heppilegar en þeim sem keypt væri fyrir andleg og líkamleg framför sem mest mætti verða.</p> <p dir="ltr">Þegar Jón Sigurðsson fæddist á Hrafnseyri við Arnarfjörð árið 1811 og ólst þar upp til 1829 bauðst honum ekki að ganga í skóla eins og nútímabörn gera. Jóni bauðst ekkert annað en að læra heima en á Hrafnseyri bjó hins vegar fólk sem þekkt var fyrir lærdómsþekkingu sína og fróðleiksáhuga. Þar voru menn sem áttu í fórum sínum gömul handrit sem gengið höfðu mann fram af manni á milli kynslóða, allt frá upphafi átjándu aldar og jafnvel fyrr. Þetta fræða- og handritaumhverfi hefur eflaust kveikt áhuga Jóns á íslenskum fræðum sem fylgdi honum alla ævi og mótað í senn fræðimanninn Jón og stjórnmálamanninn Jón sem ávallt byggði baráttu sínu á þekkingu og rökum.</p> <p>Þannig stundaði Jón fræðistörf alla ævi samhliða sínu stjórnmálastarfi sem endurspeglast í áhuga hans á skólamálum og skilningi hans á menntun sem einum af hornsteinum sjálfstæðisins. Þessa sögu má sjá í Lífsverki Jóns Sigurðssonar – þeirri sýningu sem hér er sett upp og sýnir gríðarlegt ævistarf Jóns sem nú er komið á aðgengilegt stafrænt form fyrir alla Íslendinga. Við eigum Jóni mikið að þakka og Lífsverkið veitir okkur enn betri skilning á því starfi sem hann vann íslensku samfélagi og þjóð.</p>

2011-04-27 00:00:2727. apríl 2011Seminarium om Nordisk språkgemenskap

<p dir="ltr"><strong>7. apríl 2011, Norræna húsið</strong></p> <p dir="ltr">Halldór Laxness skrev engang en artikel om islændingenes forhold til vores nordiske broderfolk, især til danskerne. Til trods for forfatteren fokuserer på Islands løsrivelse berører han også mange andre punkter, der er en eftertanke værd.</p> <p dir="ltr">Laxness gør læseren opmærksom på, at lige siden vores land blev bebygget, har vi haft adgang til større nationalstater end vor egen, og at vi har nydt godt af det, som han så fint kalder for „heimagangsréttur“, hvilket direkte oversat ville være „retten til at være hjemmevant“. En hjemmevant er en person der frit kan besøge en andens hjem og lade som om hun er hjemme. Norge var det første land hvor vi nød den hjemmevantes privilegier hvilket de islandske sagaer beskriver på forskellig vis; nogle gange blev vi godt modtaget, andre gange var vi knapt så velkomne. Det var poeterne der fik de bedste modtagelser – især i de bedre kredse.</p> <p dir="ltr">Den dag i dag bliver islandske digtere og forfattere godt modtaget overalt i Norden hvor mange af deres bøger bliver udgivet. Jeg tør ikke gisne om hvorvidt dronninger og konger læser disse bøger men det virker som om de bliver godt modtaget i den brede befolkning.</p> <p dir="ltr">Laxness skriver faktisk i førnævnt artikel: „Hvis vi ikke var det store sagafolk, et hjemsted for litteratur og historie, hvordan ville vi ellers gøre os fortjent til andre nationers anerkendelse? Vi har aldrig udmærket os for andet end litteraturen og hvis det ikke var netop for den, ville vi ikke tælle blandt andre folkeslag.“</p> <p dir="ltr">Det er barske udtalelser fra Nobeldigteren men det kan ikke overraske nogen, at de stadigvæk giver os stof til eftertanke.</p> <p dir="ltr">Men lad os vende tilbage til den hjemmevantes ret, dette smukke udtryk for vores forhold til de nordiske broderfolk. Det har altid været nødvendigt for islændinge, ikke mindst de studerende, at have fri adgang til uddannelse i mere varierede samfund og mulighed for at arbejde uden for landets grænser. Det har vi altid været klare over.</p> <p dir="ltr">Men Laxness går endda så langt at sige at dette ligefrem er en bydende nødvendighed hvis vi skal kunne hamle op imod det barbari, der altid står på lur hos en lille og isoleret nation i et hårdt land, for nu at bruge hans udtryk. Og Jón Helgason går endnu videre når han skriver: „Stærke kræfter som ingen kan styre er delvis ansvarlige for, at et islandsk menneske har svært ved at opnå fuld modenhed på sin hjemegn“. Med fuld modenhed tænker han formentlig på at få den uddannelse der gør et menneske ligeværdigt med uddannede mennesker andre steder i verden. Det er ganske godt udtrykt.</p> <p dir="ltr">Laxness reflekterer over hvad der måtte vente os hvis danskerne nu blev så vrede og kede af løsrivelsen, hvilket de selvfølgelig blev, at de valgte afskrive os for bestandigt. Han spørger om nordmænd og svenskere så vil overtage os og tilbyde os den hjemmevantes ret, og om vi så vil sejle til disse lande med samme begejstring!</p> <p dir="ltr">Men digterens bekymringer blev heldigvis gjort til skamme.</p> <p dir="ltr">Danskerne tilgav os efterhånden som tiden gik, og vi fortsatte vores rejser til Danmark for at studere og arbejde. Og vi fik endda Norge, Sverige og Finland med på købet!</p> <p dir="ltr">De nordiske folk står skulder ved skulder når det behøves, vi støtter hinanden i en svær tid, men ikke kun i en svær tid. Det må vi ikke glemme. Vi står også sammen når der er noget at glæde sig over.</p> <p dir="ltr">Men så kommer vi til sproget. Det er værdifuldt at beherske sprog der deles af cirka 18 millioner mennesker. Det er ikke ringe. Det ville selvfølgelig være mere praktisk at lære sig kinesisk eller mandarin der tales af væsentligt flere jordboer. Men vi har valgt at lære os dansk og vi undgår at tilegne os en perfekt dansk udtale i håb om at også de øvrige nordiske folk kan forstå hvad vi siger. Eller så lærer vi os svensk eller norsk hvis det kan lade sig gøre. Vi kan blive ganske overrasket over at blive forstået og andre gange over at vi ikke bliver forstået.</p> <p dir="ltr">Sproget lukker døre op for os. Og vi bør holde disse døre åbne.</p> <p dir="ltr">Sprogkundskaber er værdifulde og ethvert sprog er en nøgle til en selvstændig kultur. Ved at tilegne os blot ét fremmedsprog får vi dermed et indblik i en kultur der deles af alle folk i Norden. Det er ikke mindst værdifuldt nu når uddannelserne bliver dyrere. Sprogkundskaber hjælper de svage til at få sig en uddannelse de ellers ikke ville have adgang til eller til at videreuddanne sig, sproget gør det muligt for nordboer at arbejde og rejse frit i hele Norden.</p> <p dir="ltr">Inden for de senere år har stadig flere islændinge valgt at søge arbejde i de andre nordiske lande. Vi ved at ikke alle vender hjem igen. Nogle vælger at blive boende. Og vi må se i øjnene at de trives ganske godt i vores nordiske nabolande. De har temmelig nemt ved at få fodfæste, de føler sig som regel velkomne og det er værdifuldt. De må godt nok gøre sig umage med de indfødtes sprog, især hvis det ligger dybt begravet men fundamentet er der et sted.</p> <p dir="ltr">Og det bringer mig til fundamentet.</p> <p dir="ltr">De nordiske undervisningsministre vedtog Deklarationen om nordisk sprogpolitik i 2006. Ved denne lejlighed erklærede ministrene, at deklarationen skulle udgøre grundlaget for en samlet, langsigtet og effektiv sprogpolitisk indsats. At hensigten var at fortsætte arbejdet med at realisere de langsigtede og ganske detaljerede sprogpolitiske mål, der fremgår af deklarationen. Deklarationen er ikke juridisk bindende men en hensigtserklæring der er værd at tage til efterretning.</p> <p dir="ltr">Nordisk sprogpolitik bygger på at de samfundsbærende sprog er komplette, og at de fortsat bør være det – og at det nordiske samarbejde fortsat skal foregå på henholdsvis dansk, norsk og svensk.</p> <p dir="ltr">En nordisk sprogpolitik bør derfor tilstræbe; at alle nordboere kan læse og skrive det eller de sprog, som fungerer som samfundsbærende i det område, hvor de bor; at alle nordboere har grundlæggende kundskaber om sproglige rettigheder i Norden og om sprogsituationen i Norden; at alle nordboere har meget gode kundskaber i mindst et sprog med international rækkevidde og gode kundskaber i yderligere et fremmedsprog, og at alle nordboere har almene kundskaber om, hvad sproget er, og hvordan det fungerer. I deklarationen nævner man fire områder som man vil arbejde med i nordisk sammenhæng: Sprogforståelse og sprogkundskab, parallelsproglighed, flersproglighed og Norden som en sproglig foregangsregion.</p> <p dir="ltr">I 2010 startede en nordisk sprogkampagne for at styrke undervisningen af de skandinaviske sprog; dansk, norsk og svensk i de nordiske lande. Projektet varer hele året ud og målgruppen er børn og unge. Projektets mål er også at fremme deklarationens mål.</p> <p dir="ltr">Det primære formål er at styrke børn og unges forståelse af dansk, norsk og svensk og bidrage dermed til nordisk sprogforståelse. Der lægges hovedvægt på at skabe og støtte projekter hvor de førnævnte sprog anvendes via nye medier og kommunikationsformer der taler til børn og unge. Projekterne skal have tydelige formål og motivere til nordisk sprogforståelse.</p> <p dir="ltr">Den nordiske sprogkampagne skal synliggøre nordiske sprog og kultur, og opfordre unge i Norden til at kommunikere med deres jævnaldrende i de nordiske nabolande via kommunikationsplatforme som de selv vælger.</p> <p dir="ltr">Projektets leder er til stede her i dag så jeg vil lade være med at gå nærmere i detaljer men ønsker blot at udtrykke mit håb om at projektet bliver en klar succes.</p> <p dir="ltr">Jeg har også forventninger om at sprogkampagnens islandske projekter vil formå at motivere ungdommen til at praktisere de skandinaviske sprog.</p> <p dir="ltr">Men her i landet taler vi islandsk, og dansk er det andet fremmedsprog som islandske børn lærer i skolen. Dansk er et obligatorisk fag, både i grundskolen og på ungdomsuddannelserne. Derfor anser jeg at vores stilling er ganske stærk. Vi oversætter en del nordisk litteratur. Det gør vi fordi vi ser det som vores pligt at interessere os for nabolandenes litteratur og gøre den tilgængelig på islandsk for vores landsmænd. Derimod beklager jeg at importen af skandinaviske bøger er på retur. Er der virkelig ikke nogen der læser dem mere? Det gælder faktisk al udenlandsk litteratur, at importen er gået tilbage. Men det er mest iøjnefaldende med skandinaviske bøger, vi ser dem knapt mere og det er værd at fundere over.</p> <p dir="ltr">Inden for de seneste måneder har jeg kunnet notere en voksende bekymring blandt fremmedsprogslærerne her i landet. Der hentyder jeg til dansklærerne og dem, der underviser et såkaldt tredjesprog, det vil sige tysk, fransk og spansk. Tidligere i vinters arbejdede ministeriet en del med en undersøgelse foretaget blandt fremmedsprogslærerne. Den viste tydeligt, at lærerne er dybt bekymrede for fremmedsprogsundervisningens stilling, især på ungdomsuddannelserne.</p> <p dir="ltr">Ifølge en ny lov om ungdomsuddannelserne er der tale om tre kernefag; islandsk, engelsk og matematik. Læseplanerne er nu under udarbejdelse mens et udkast til den centrale læseplan er blevet offentliggjort. I øjeblikket funderer jeg over om man på nogen måde kan styrke sprogenes stilling i læseplanen.</p> <p dir="ltr">Nogle sproglærere påstår at undervisningen på ungdomsuddannelserne er truet, og at skolerne vil vælge at indføre nye fag på bekostning af fremmedsprogsundervisningen. Hverken de data vi har modtaget fra skolerne eller de enkelte fagbeskrivelser understøtter denne frygt.</p> <p dir="ltr">Jeg vil dog gerne udtrykke min holdning om at jeg finder det nødvendigt at islændingene lærer flere end et fremmedsprog og pointere at jeg ingen planer har om at skære deres antal ned, hverken dansk eller andre sprog, i den udstrækning jeg har mulighed for at påvirke forholdene.</p> <p dir="ltr">I Deklarationen om nordisk sprogpolitik står der, som jeg var inde på tidligere, at alle nordboere skal have meget gode kundskaber i mindst et sprog med international rækkevidde og gode kundskaber i yderligere et fremmedsprog. Jeg anser ikke at dette er tilstrækkeligt her i Island. Jeg anser ikke at det er nok med engelsk og enten dansk, norsk eller svensk.</p> <p dir="ltr">Vi islændinge elsker at rejse og det kræver sprogkundskaber. I flere end et eller to fremmedsprog. Men i hvilke sprog er det svært at give et entydigt svar på.</p> <p dir="ltr">Jeg fortsætter gerne denne sprogdiskussion fordi at jeg mener at det at være en nation er tæt forbundet med sprogfærdigheder. Vi har brug for hinanden, vi har brug for at tale sammen og derfor har vi brug for sprog.</p>

2011-04-20 00:00:2020. apríl 20115. þing Kennarasambands Íslands - 7. apríl 2011

<p>Ágætu þinggestir,<br /> Mér þykir vænt um að fá að vera hér í dag og ræða við ykkur um menntamál í víðu samhengi. Ég vil byrja á því að þakka ánægjulegt samstarf við fráfarandi forystu en Eiríkur og Elna hafa verið öflug í sinni baráttu fyrir bættum kjörum kennara og öflugu skólastarfi í landinu og hafa lagt sitt lóð á vogarskálarnar í að standa vörð um grunnþjónustu menntakerfisins á krepputímum. Ég óska jafnframt nýrri forystu Kennarasambandsins velfarnaðar í sínum störfum og vonast eftir farsælu samstarfi milli ykkar og okkar í ráðuneytinu. Ég vil nota tíma minn hér til að fara vítt yfir sviðið og ræða um menntastefnu og hlutverk ykkar, kennarastéttarinnar, við mótun hennar.<br /> </p> <h4>Hvað er menntastefna?</h4> <p>Menntastefnu má skilgreina sem hugmyndafræði stjórnvalda og samfélagsins um menntamál hverju sinni. Segja má að lagasetningar, reglugerðir og aðalnámskrár séu formlegar birtingarmyndir menntastefnunnar. Menntastefna nær út fyrir skrifaðan texta og felur í sér hugmyndir okkar um menntun, nám og kennslu og hvers konar skipulag sem stuðlað getur að sem bestum árangri. Verklegi hluti menntastefnunnar er annars vegar í höndum stjórnvalda með því að skapa réttan aðbúnað til að hrinda stefnunni í framkvæmd og svo í höndum kennarastéttarinnar, skólastjórnenda og kennara sem hafa eflt með sér fagmennsku og sérhæft sig í að finna bestu leiðirnar til að mennta. &#160;<br /> </p> <h4>Hver er menntastefnan?</h4> <p>En hver er menntastefnan sem við vinnum að um þessar mundir. Eins og áður sagði má finna hana víða með formlegum hætti. Fyrir hrun virtust flestir sammála um ágæti okkar menntastefnu en í kjölfar hrunsins, í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þjóðfundum og nú síðast í skýrslu þingmannanefndar hefur komið fram ákveðin gagnrýni á tiltekna þætti í ríkjandi menntastefnu, sem varða jafnvel mikilvæga þætti sem lengi hafa staðið í lögum, námskrám eða reglugerðum en ekki hefur tekist að rækta nægilega vel með þjóðinni.<br /> Í þessum skýrslum er t.d. fjallað um nauðsyn þess að efla siðfræðimenntun, þjálfun í gagnrýnni hugsun, rökræðum og miðlalæsi í menntakerfinu og jafnframt talið að þessum þáttum hafi ekki verið nægilega vel sinnt fram að þessu. Þetta tengist m.a. áherslum á þætti sem hægt er að mæla og hlutgera.<br /> Ýmsir hafa bent á að vandamálið felist m.a. í því að ekki sé gerður nægilegur greinarmunur á fræðslu og menntun. Sem dæmi leitast lýðræðismenntun við að hafa mótandi áhrif á gildismat á meðan fræðsla um lýðræði gerir ekki slíka kröfu. Sumir segja að varast beri að hafa áhrif á viðhorf nemenda, það sé einkamál þeirra. Mergur málsins er þó sá að í skólastarfi eru ýmis óformleg skilaboð (dulda námskráin) sem móta viðhorf nemenda um hvað sé mikilvægt, hvað virðingarvert, hvað hafi gildi og hvað sé marklaust. Skólinn er því ekki hlutlaus um verðmæti og lífsviðhorf, heldur hlutast hann beinlínis til um viðhorf og gildismat nemenda. Sú leikni og þau viðhorf sem varða beinlínis getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir eða hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi, þeim hefur að margra mati ekki verið sinnt með nægilega markvissum hætti. Fræðikonan og kennarinn Bell Hooks bendir einmitt á mikilvægi þess að menntun feli í sér frelsandi afl sem tengi saman viljann til að vita við viljann til að verða.<br /> Strax í byrjun 20. aldarreyndi Guðmundur Finnbogason að innleiða þessa sýn hérlendis: Í bók sinni Lýðmenntun segir hann:&#160; ... menntun hvers manns verður að metast eftir því hve hæfur hann er til að lifa og starfa í mannlegu félagi, lifa og starfa þannig að líf hans verði með hverjum degi meira virði fyrir sjálfan hann og aðra (Lýðmenntun bls. 33).<br /> Hvað er hægt að læra af hruninu varðandi menntun og fræðslu? Sú spurning sem ég fæ hvað oftast á pólitískum fundum um land allt er að ný hafi flestir sem réðu för í aðdraganda hruns verið langskólagengnir og hverju menntunin hafi þá skilað fyrir samfélagið -&#160; jafnvel hvort menntakerfið hafi brugðist.&#160; Og það má spyrja hvort þeir hafi verið nægilega „menntaðir“<br /> </p> <ul> <li>til að gagnrýna ráðandi strauma/orðræður,</li> <li>til að byggja upp lýðræðislega stjórnunarhætti eða</li> <li>til að greina á milli skammtímahugsunar og langtímaáætlana eða</li> <li>til að taka ákvarðanir sem grundvölluðust á siðferðisþreki, ábyrgð og lýðræði og þátttöku bæði karla og kvenna.</li> </ul> <br /> <p>Sú pólitíska stefna sem samfélagið meðtók undir lok 20. aldar sem hin eina mögulega nálgun með sterkri áherslu á einstaklingshyggju, afnám reglna og einkavæðingu var að stóru leyti innleidd án gagnrýni eða nokkurra efasemda um ágæti þessa. Hinn almenni borgari&#160; var að sjálfsögðu virkur í að halda þessari meginstefnu lifandi sem birtist meðal annars í lítilli opinberri gagnrýni eða andstöðu. Það hlýtur að vera á ábyrgð stjórnvalda hverju sinni að mennta hinn almenna borgara nægilega vel svo hann geti veitt valdhöfum eðlilegt aðhald, hvar sem þeir standa í litrófi stjórnmálanna og hvaða hugmyndafræði sem þeir standa fyrir.<br /> Mín viðleitni til að bregðast við þessu má finna í þeim fimm grunnþáttum sem lagðir eru til grundvallar í námskrám allra skólastiga. Þeir eru læsi í víðum skilningi, sköpun, sjálfbærni, jafnrétti og lýðræðismenntun með áherslu á siðfræði og mannréttindi. Í læsinu felst m.a. áhersla á gagnrýnið miðlalæsi sem þarf að vera samfaglegur þáttur í öllu námi, bæði í formlega skólakerfinu og innan fullorðinsfræðslunnar og efla þannig læsi á „hvers kyns áróður og innistæðulausa ímyndarsmíð“ (eins og segir í skýrslu þingmannanefndar). Í ráðuneytinu hefur komið til tals að bæta sjötta grunnþættinum við sem fjallaði þá um heilbrigði og velferð þar sem líkamlegt heilbrigði er ekki síður mikilvægt en hið félagslega og vitsmunalega en þessir þættir tengjast allir órofa böndum. Á tímum samdráttar er aldrei of oft minnst á mikilvægi almennrar velferðar.<br /> Víkka þarf út hið þrönga sjónarhorn í ráðandi orðræðu um menntun<br /> Margir fræðimenn hafa bent á að sjónarhornið í umræðu um menntun og skólastarf hafi beinst um of að einum meginþætti í samfélagsgerðinni, hagkerfinu, oft á kostnað samfélagslegra og menningarlegra þátta. Það hefur m.a. birst okkur þannig að inntak náms, sem þykir ekki líklegt til að auka hagvöxt eða skapa atvinnutækifæri með beinum hætti, er jaðarsett í menntaumræðunni. Í því sambandi má nefna tungumálanám, jafnvel nám í íslensku eða nám sem eingöngu er hugsað til að fegra mannlífið, göfga hugann, eða manneskjuna, t.d. það sem gerir okkur hæfari til að vera gagnrýnin eða lýðræðisleg.<br /> Árið 2006 lagði Viðskiptaráð til eftirfarandi tillögur í skýrslunni, Ísland 2015:<br /> Sjálfsagt er að árið 2015 verði ákveðnar námsgreinar í grunn- og framhaldsskólum kenndar á ensku og að bækur á ensku verði lagðar til grundvallar í kennslu eða sem ítarefni. Þannig má bæði auka námsframboð og víðsýni í ýmsum greinum án þess að þurfa að kosta til dýrrar útgáfu kennslubóka og annars námsefnis…. (Viðskiptaráð 2006, bls. 20).<br /> Í þessari orðræðu var enska, með fullri virðingu fyrir því ágæta tungumáli,&#160; var hugsuð sem „viðskiptatungumálið“ en iðulega lítið gert út menningarlegum og stjórnmálalegum tengslum okkar við Norðurlönd.<br /> Þessi altumlykjandi orðræða hafði áhrif á mótun framhaldsskólalaganna því í þeim eru einungis íslenska, stærðfræði og enska skilgreindar í lögum sem kjarnagreinar í námi til stúdentsprófs og framhaldsskólum falið að byggja upp námsbrautir í heild sinni að öðru leyti. Áður voru fleiri námsgreinar, þar á meðal danska og þriðja tungumál og fleiri greinar skilgreindar sem kjarnagreinar til stúdentsprófs.<br /> &#160;Sama má kannski segja um orðræðuna um listir sem hefur svo sannarlega breyst eftir að við&#160; létum vinna úttekt á skapandi greinum og verðmætasköpun þeirra til þjóðarbúsins og kom þá í ljós milljarðavelta, meiri velta en íslenski áliðnaðurinn getur stært sig af. Listgreinar eru einmitt meðal þeirra greina sem hafa átt erfitt uppdráttar í almenna skólakerfinu á framhaldsskólastigi og hafa fundið sér farveg utan þess, oftast í einkareknu sérnámi sem er afar kostnaðarsamt fyrir nemendur. Í ljósi þessa hef ég lagt á það áherslu að efla eigi listnám og skapandi starf (nýsköpun) sem nauðsynlegan hluta almennrar menntunar (sbr. Anne Bamford: Education through the Arts).<br /> Í sama anda hafa síðustu áratugi orðið hægar en ákveðnar breytingar á verðmætamati í okkar samfélagi. Verðmætamat samfélagsins birtist m.a. í launum, starfsaðbúnaði, virðingu og umræðu um starfsstéttir. Ljóst er að sú þróun (hvað varðar laun og virðingu) hefur að mörgu leyti verið neikvæð fyrir kennara og því þarf að snúa til betri vegar. En erfitt er að leiðrétta rangt verðmætamat á krepputímum þegar sjóðir ríkisins hafa verið tæmdir!! Það er tvímælalaust langtímamarkmið hjá okkur að þessi skekkja verði löguð.<br /> Þau menntakerfi sem búa vel að kennurum standa sterkt; eins og segir í skýrslu ráðherrafundar í New York í mars sl. Þar var fjallað um starfsmenntun kennara og umbætur á henni. Menn voru sammála um að í löndum þar sem aðstæður eru taldar góðar er mikil aðsókn að kennaranámi og þangað sækja nemendur sem vilja starfa sem sjálfstæðir fagmenn í menntakerfinu. En fólk sem vill sjálfræði (autonomy) og sveigjanleika í starfi laðast að vinnustöðum þar sem hægt er að hafa áhrif á stefnu, skipulag og aðgerðir - til að nýta þekkingu og hæfileika sína sem best. Skólakerfi víða hafa verið endurskipulögð með þetta í huga þar sem faglegt sjálfræði og ábyrgð eru órjúfanlegur hluti af fagmennsku og vinnufyrirkomulagi kennara. Þegar hugað er að auknu sjálfræði kennarans þarf&#160; einnig að stuðla að auknu svigrúmi skólastjórnenda; að þeir geti krafið kennara um aukna þátttöku í stefnumótun og samræðum um fagleg málefni í kennslu og skólastarfi. Með því skapast svigrúm fyrir skólastjórnendur til að efla og nýta hæfileika kennara sem best þeir geta. Þannig muni hver skóli sinna hlutverki sínu best.<br /> Þessi hugsun var innleidd í menntalögum frá 2008 en samkvæmt þeim þurfa kennarar almennt að vera vel að sér í námskrárgerð og skólaþróun. Til að mynda eiga framhaldsskólar að semja eigin námsbrautalýsingar og fá þær staðfestar af mennta- og menningarmálaráðuneytinuÞetta krefst breyttra vinnubragða, meiri þekkingar og þjálfunar í námskrárgerð og skólaþróun. Efla þarf stuðning við kennara og stjórnendur skólanna við&#160; mótun skólastefnu því ekki er eðlilegt að ætlast til þess að kennarinn beri einn ábyrgð á framkvæmd skólastarfs.<br /> Kennari er lykill að innleiðingu á menntastefnu og umbótum í menntakerfum<br /> En aftur að menntastefnunni. Skólar eru í raun einu stofnanir samfélagsins sem gefa öllum þegnum samfélagsins tækifæri til að mæta ólíkum félagslegum aðstæðum og menningarheimum og læra að takast á við það. Það er einmitt þess vegna sem við ættum að kappkosta að í hverjum skóla á öllum skólastigum sé fjölbreytilegur hópur nemenda sem rúmast innan stefnunnar um skóla án aðgreiningar, eða skóla margbreytileikans. Því til viðbótar hafa athuganir leitt í ljós að blöndun ýtir almennt undir betri námsárangur. Þau lönd sem tryggja hvað mesta blöndun í sínum skólakerfum hafa einnig hæst hlutfall háskólamenntaðra, lægst hlutfall ólæsra og mestan hreyfanleika fólks milli stétta og menningarheima. Þetta hefur einkennt okkar leik- og grunnskóla en meiri aðgreiningu hefur mátt finna innan framhaldsskólans. Með lagaákvæði um fræðsluskyldu, jafngildi bók-, list- og verktengdra þátta í námi og ákveðinni forgangsröðun við innritun í framhaldsskóla, með nám við hæfi allra að leiðarljósi, er reynt að þróa framhaldsskóla í þessum anda.<br /> </p> <h4>Kennaramenntun/símenntun kennara</h4> <p>Til þess að geta tekist á við þetta gríðarlega mikilvæga verkefni hérlendis þurfa kennarar að fá menntun og þjálfun í að móta skólasamfélag í þessum anda. Á tímum hraðra samfélagsbreytinga eru gerðar auknar kröfur til fagstéttar kennara á öllum skólastigum. Það er t.d. talsverð áskorun fólgin í því að koma til móts við hóp fjölbreytilegra nemenda á einstaklingsgrunni en um leið skapa lýðræðislegt samfélag meðal bekkja eða námshópa og skapa með nemendum mikilvægri þekkingu og hæfni á hinum ýmsu sviðum. Ýmsar rannsóknir, s.s. TALIS rannsóknin, benda til þess að íslenskir kennarar séu ekki nægilega vel studdir til að takast á við þetta margþætta hlutverk en tryggja þarf að svo verði í nýrri skipan endurmenntunar og í mótun fimm ára kennaramenntunar.<br /> Mér hefur nýlega (des 2010) borist skýrsla starfshóps um símenntun kennara (þar sem KÍ átti m.a. fulltrúa) þar sem gerðar eru tillögur um róttæka nýskipan í símenntun kennarastéttarinnar. Þessar tillögur er nú verið að útfæra nánar í samvinnu ráðuneytisins , Sambands íslenskra sveitarfélaga, Kennarasambandsins og háskólanna og vænti ég þess að hægt verði að nýta betur fjármagn sem ætlað er til endurmenntunar kennara til að innleiða menntastefnuna og samhæfa um leið betur framboð endurmenntunar. Þar eru fjölmörg tækifæri til að tengja betur kennara á öllum skólastigum með sameiginlegum námskeiðum sem gætu leitt til skólaþróunar á ýmsum sviðum..<br /> Áhrif kreppunar – það sem við höfum og getum lært af Finnum<br /> Við höfum þurft að kljást við niðurskurð og aukið álag í skólum um leið og við viljum efla skólakerfið, skapa fleirum tækifæri til framhaldsmenntunar og byggja upp nýjar námsleiðir. Á undanförnum misserum hafa stjórnvöld haft víðtækt samráð þar sem menntamálaráðuneytið, velferðarráðuneytið og forsætisráðuneytið hafa verið í samstarfi við fulltrúa á opinberum og almennum vinnumarkaði og stjórnarandstöðu til að bregðast við bráðavanda á vinnumarkaði og í menntakerfinu. Þar er m.a. lagt til að opna framhaldsskólana fyrir umsækjendum yngri en 25 ára en vegna fjárskorts á síðustu misserum hefur það ekki reynst mögulegt. Þessar tillögur verða vonandi kynntar formlega af ríkisstjórninni innan skamms. Þar höfum við tekið til fyrirmyndar viðbrögð Finna en þeir lögðu kapp á að skapa ríka samstöðu um aðgerðir til að bregðast við efnahagshruni í sínu heimalandi. En það sem Finnum tókst illa var að styðja við viðkvæmari hópa samfélagsins og skapa menntaúrræði fyrir atvinnulausa sem dygði þeim til virkni og velsældar í samfélaginu. Þar er talað um týndu kynslóðina og við þurfum að hafa þetta sérstaklega í huga í okkar viðbrögðum. Brottfall nemenda úr framhaldsskóla er vandamál í okkar samfélagi og verður það skoðað sérstaklega á næstu mánuðum hvernig best sé hægt að vinna gegn því. Þar eru engar töfralausnir í augsýn en mikilvægt að skoða það sem reynst hefur vel í þeirri baráttu.<br /> </p> <h4>Um hugsanlegar strúktúrbreytingar á skólakerfinu – Lög um skólakerfi</h4> <p>Einn mikilvægur hluti af mótun menntastefnu er að átta sig á hvaða skipulag stuðli best að góðri menntun. Menntakerfi er ekki náttúrulögmál heldur hugverk sem getur breyst og á að taka breytingum í takt við menntastefnu. Á menntaþingi sem við héldum á síðasta ári komu fram ýmsar hugmyndir og var niðurstaðan sú að skoða þyrfti betur hvert skólastig í samhengi við það sem á undan fer og það sem tekur við í skólakerfinu. Þessa hugsun þarf líka að byggja inn í nýja kennaramenntun.<br /> Mikið hefur verið rætt um samþjöppun í skólakerfinu. Viljum við t.d. að háskólanám hefjist 1-2 árum fyrr en nú er? Viljum við að list- og verknámsnemendur hafi fleiri tækifæri til menntunar á háskólastigi? Viljum við horfa á menntun ungmenna í grunn- og framhaldsskólum sem eina heild þvert á skólastig þegar við ræðum um aðgerðir gegn brottfalli? Eða viljum við tryggja að öll 4-5 ára leikskólabörn verði leikskólaskyld (og tryggja þ.a.l. gjaldfrjálsan leikskóla fyrir þennan aldur) þannig að öll börn fái að njóta þeirrar menntunar sem fram fer í leikskólum landsins? Slíkar vangaveltur krefjast heildarsýnar á skólakerfið og hef ég vakið umræðu um kosti þess að móta ný lög um skólakerfi til að ná utan um slíka hugsun.<br /> </p> <h4><br /> </h4> <p>Lagabreytingar og fjárveitingar geta verið mikilvægar þegar breyta skal skólastarfi, en ekki það mikilvægasta. Það eru gömul sannindi að engin raunveruleg þróun verður í skólastarfi nema fyrir tilstuðlan kennara og skólastjórnenda. Það er sama hvaða lagfæringar eru gerðar á skipulagi, námsgögnum eða skólabyggingum, ef kennarar leiða ekki umbætur í skólakerfinu skila þær ekki árangri. Kennarinn er hjartað í skólastarfinu. Það er mikið lagt á kennara um þessar mundir; aukið vinnuálag á sama tíma og laun hafa rýrnað. Breytingar á skólastarfi byggja á viðhorfi og starfi ykkar. Innleiðing nýrrar hugsunar byggir á góðri samvinnu við samtök kennara og skólastjórnenda á öllum skólastigum og virkri þátttöku kennara víðs vegar um land.<br /> Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar til fráfarandi forystu Kennarasambandsins og óskir mínar til nýrrar forystu um velfarnaðar í mikilvægum störfum sínum.<br /> Ég vona að við getum átt gott samstarf við þróun nýrrar menntastefnu og uppbyggingu menntakerfis sem þjónar þjóðinni allri á tímum endurreisnar samfélagsins.<br /> <br /> </p>

2011-04-11 00:00:1111. apríl 2011Afhending Gulleggsins

<p>Það er mér sönn ánægja að vera með ykkur hér í dag. Í dag fáum við að kynnast hugmyndum sem menn veðja á að eigi eftir að komast til framkvæmda .</p><p><strong>2. apríl 2011, Háskólatorg</strong></p> <p>Ágætu gestir</p> <p>Það er mér sönn ánægja að vera með ykkur hér í dag. Í dag fáum við að kynnast hugmyndum sem menn veðja á að eigi eftir að komast til framkvæmda . Hugmyndir byggja á vísindalegri þekkingu og í því samhengi þarf varla að minna þennan hóp, sem hér er staddur, á hversu vel íslenskir vísindamenn standa sig í birtingum greina og ekki síður í fjölda tilvitnana í birtum vísindagreinum. Íslendingar eru þar í allra fremstu röð meðal OECD ríkja. Slíkur árangur hjá fámennri þjóð er einstakur og eftir honum er tekið.</p> <p>Hins vegar hefur komið fram gagnrýni á það að afrakstur þvílíks fjölda afbragðs vísindagreina sé minni en ætla mætti. Umsóknir um einkaleyfi eru mun færri en rannsóknarframlög og frammistaða Íslendinga í fræðilegum birtingum gefur tilefni til, sé miðað við aðrar þjóðir. Það er brýnt að huga að hagnýtingu rannsóknarniðurstaða, hvernig efla má nýsköpun og stuðla að stofnun sprotafyrirtækja, koma hugmyndum í framkvæmd og hvaða leiðir eru færar til að auka verðmætasköpun í þessum geira.</p> <p>Rannsóknir og nýsköpun eru undirstöðuatriði í stefnu Vísinda- og tækniráðs sem snýst um hvernig megi efla þekkingarsamfélagið Ísland. Við verðum að tryggja að frumkvöðlar geti séð framtíð í því að skapa sér starfsvettvang á Íslandi.</p> <p>Gulleggið snertir marga þætti í stefnu Vísinda- og tækniráðs. Meginmarkið þessarar frumkvöðlakeppni Innovit er að hjálpa hugmyndum að verða að veruleika og leitast við að finna frumkvöðla í samfélaginu til að segja okkur frá viðskiptahugmyndum sínum. Í því felst einnig að veita frumkvöðlum aðstoð til að breyta hugmyndum í viðskiptaáætlanir og skapa sjálfstæð sprotafyrirtæki. Nýtt fólk með nýjar hugmyndir fær tækifæri til að koma hugmyndum sínum á framfæri, að koma þeim í verð og fær um leið reynslu sem síðar meir mun nýtast þeim á sviði vísinda og nýsköpunar.</p> <p>Góðir gestir</p> <p>Sóknarfæri nýsköpunar og verðmætasköpunar felast í að þróa og bjóða upp á lausnir sem hvoru tveggja nýta ný markaðstækifæri og mæta þörfum nýrra notenda. Gulleggið – frumkvöðlakeppni íslenskra háskólanema og nýútskrifaðra er kærkominn vettvangur til að kynna sínar lausnir og sjá sköpun annarra. Ég veit að við eigum góða stund framundan við að kynnast frumlegum hugmyndum og nýjum lausnum.</p>

2011-04-04 00:00:0404. apríl 2011Ávarp ráðherra á samráðsfundi ráðuneytisins og fræðsluaðila í framhaldsfræðslu

<p><strong>24. mars 2011, Grand hótel</strong></p> <p>Komið þið sæl</p> <p>Ég býð ykkur hjartanlega velkomin til þessa samráðsfundar mennta- og menningarmálaráðuneytisins með fræðsluaðilum í framhaldsfræðslu.</p> <p>Til fundarins er boðað á grundvelli ákvæða 7. gr. laga um framhaldsfræðslu en þar segir að haft skuli reglulegt samráð við fræðsluaðila sem starfa á grundvelli laganna um framkvæmd framhaldsfræðslunnar.</p> <p>Nú er það svo, eins og ykkur er öllum kunnugt, að lögin um framhaldsfræðslu sem öðluðust gildi 1. október sl. eru ekki að fullu komin til framkvæmda og erum við þess vegna í innleiðingarfasa þar sem við þurfum að þreifa okkur áfram um fyrirkomulag samstarfs og ræða sameiginlega hvernig við teljum best að koma hlutunum fyrir til frambúðar í samræmi við lögin.</p> <p>Í haust átti ég þess kost að ávarpa ykkur, a.m.k. flest ykkar, bæði á ársfundi Kvasis í Hveragerði 13. október og á ráðstefnu ráðuneytisins um innleiðingu laga um framhaldsfræðslu á Hótel Sögu 17. nóvember sl. Við þau tækifæri fór ég almennt yfir mína sýn á menntapólitík í framhaldsfræðslunni og hvaða áherslur ég tel rétt að leggja í þeim efnum. Ég vil undirstrika að þær áherslur sem lúta að nýrri menntastefnu fela í sér fimm grunnþætti. Þeir eru læsi, lýðræði, jafnrétti, menntun til sjálfbærni og skapandi starf. Þeir tengjast allir innbyrðis og er ætlað að fléttast inn í allt fræðslu- og skólastarf með markvissum hætti. Grunnþættirnir snúast um skilning á samfélagi, umhverfi og náttúru á líðandi stund þannig að einstaklingar læri að bjarga sér í samfélaginu og vinna með öðrum. Grunnþættirnir snúast einnig um að ungir sem aldnir öðlist þekkingu, getu og vilja til að hafa jákvæð áhrif á samfélag sitt.</p> <p>Í nýju lögunum leggjum við áherslu á að fræðslustarf hafi í senn hagræna en einnig menningarlega og samfélagslega skírskotun. Því var lögð á það þung áhersla að ný lög um framhaldsfræðslu næðu einnig til fólks sem stæði utan vinnumarkaðar og að sköpuð væru námstækifæri sem efldu einstaklinga sem gagnrýna og virka samfélagsþegna. Grunnþættirnir í nýrri menntastefnu eru eins konar leiðarljós í þeim efnum.</p> <p>Í samstarfsyfirlýsingu mennta- og menningarmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og aðila vinnumarkaðarins sem var undirrituð 24. nóvember lýsa aðilar því m.a. yfir að með öflugri framhaldsfræðslu vilja þeir efla lýðræðislega þátttöku í samfélaginu og stuðla að jákvæðri byggðaþróun í landinu, stuðla að jafnrétti, auka félagslega aðlögun jaðarhópa m.a. fatlaðra og innflytjenda að atvinnulífi og samfélaginu, auka læsi fullorðinna, efla íslenskukennslu fyrir fullorðna innflytjendur og auka starfstengda íslenskukennslu fyrir þá.</p> <p>Ég tel mikilvægt að nú þegar við ætlum að fjalla um framkvæmd framhaldsfræðslulaganna drögum við út úr þessari yfirlýsingu mikilvæg mál og ræðum hvernig við getum unnið markvisst að því að hrinda þeim í framkvæmd. Mér er ofarlega í huga átak í læsi fullorðinna, bætt staða útlendinga á vinnumarkaði og í íslensku samfélagi í heild. Ég bið ykkur um góðar hugmyndir um þessi mál.</p> <p>Nú að ýmsum atriðum.</p> <p>Símenntunarmiðstöðvarnar hafa að undanförnu sýnt styrk sinn og mikinn sveigjanleika með þátttöku í úrræðum fyrir atvinnuleitendur. Þær hafa verið fljótar að bregðast við þörfum og aðlaga fjölbreytt námsúrræði fyrir atvinnuleitendur með skömmum fyrirvara. Þetta ber að þakka.</p> <p>Þá vil ég nefna að ríkisstjórn Íslands og aðilar vinnumarkaðarins ætla að vinna sameiginlega að því markmiði að árið 2020 hafi hlutfall fólks á íslenskum vinnumarkaði sem ekki er með formlega framhaldsskólamenntun lækkað úr 30% í 10% og er það markmið sett fram í Sóknaráætlun 2020.</p> <p>Við í mennta- og menningarmálaráðuneytinu höfum í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins unnið að tillögum þar sem m.a. segir að á næstu þremur árum verði ráðist í sérstakt átak þar sem aðgengi að námi verður aukið, atvinnuleitendum verði sköpuð námstækifæri strax haustið 2011 og ný námsúrræði þróuð með sérstaka áherslu á starfsmenntun. Átakið nær að sjálfsögðu til ykkar starfsemi og áhersla verður lögð á samstarf og samfellu í þjónustu fræðsluaðila, virka ráðgjöf, úrræði og stuðning við einstaklinga. Þarna skiptir máli að gera skil framhaldsskóla og framhaldsfræðslu sveigjanlegri í samstarfi skólanna og fullorðinsfræðslugeirans.</p> <p>Við höfum átt mikil samskipti við aðila vinnumarkaðarins um framkvæmd framhaldsfræðslulaganna í vetur. Samstarfsyfirlýsing mennta- og menningarmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og aðila vinnumarkaðarins, sem ég nefndi hér áðan, var undirrituð 24. nóvember sl. um leið og rekstrarsamningur við FA. Ráðuneytið hefur samþykkt starfs- og rekstraráætlun FA fyrir árið 2011 að undangengnum ítarlegum viðræðum og ráðuneytið hefur staðfest úthlutunarreglur Fræðslusjóðs fyrir árið 2011.</p> <p>Í bréfi ráðuneytisins til stjórnar Fræðslusjóðs 10. febrúar sl. þar sem reglurnar voru staðfestar fyrir árið 2011, lítið breyttar frá fyrri úthlutunarreglum FA, var tekið fram að þar sem ekki hefði verið sett reglugerð á grundvelli framhaldsfræðslulaga og ákvæði um viðurkenningu fræðsluaðila hafi ekki komið til framkvæmda væri áhersla lögð á að staðfestingin gildir einungis fyrir árið 2011. Ég tel mjög mikilvægt að stjórn Fræðslusjóðs hafi sem víðtækast samráð við fræðsluaðila og aðra sem hlut eiga að máli við undirbúning að tillögum um skilmála og reglur fyrir úthlutanir sem gilda skulu eftir árið 2011. Ég vænti þess að slíkt samráð hefjist sem fyrst þannig að fræðsluaðilarnir fá gott tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri um úthlutunarreglur og skilmála sem gilda eiga fyrir Fræðslusjóðs til frambúðar.</p> <p>Í sama bréfi til stjórnar Fræðslusjóðs mæltist ráðuneytið til þess að stjórnin beitti sér fyrir því að upplýsingar um markhóp framhaldsfræðslunnar væru stöðugt uppfærðar og eins áreiðanlegar á hverjum tíma og frekast væri unnt, enda eru þær mikilvægur grunnur að skilgreiningum á menntunarþörfum hópsins og hafa að vissu marki áhrif á aðferðir við úthlutun fjár úr Fræðslusjóði. Lýsti ráðuneytið sig reiðubúið til samráðs um þetta.</p> <p>Eins og fram kemur í dagskrá fundarins í dag verður drjúgum hluta tímans varið í umfjöllun um drög að reglugerð sem setja þarf á grundvelli laganna. Ég vil gjarnan að þið fáið tækifæri til að segja ykkar skoðanir á drögunum á þessu stigi málsins. Ráðuneytið mun síðan vinna úr athugasemdunum og setja endurskoðuð drög til formlegar umsagnar út á vef ráðuneytisins.</p> <p>Ég veit að þið fulltrúar fræðsluaðilanna eruð í nokkrum samskiptum við starfsmenn ráðuneytisins en mér finnst einnig mikilvægt að hitta ykkur og ræða við ykkur beint um þau mál sem á ykkur brenna. Við vorum í svolitlum vafa þegar ákveða þurfti hverjum ætti að bjóða til þessa fundar. Fræðsluaðilar hafa ekki verið viðurkenndir á grundvelli laganna og enn sem komið er því ekki hægt að boða til fundar eingöngu með þeim. Því var í samráði við stjórn Leiknar – samtaka fullorðinsfræðsluaðila á Íslandi, ákveðið að bjóða öllum aðildarfélögum að senda einn eða tvo fulltrúa til þessa fundar og býð ég ykkur öll velkomin. Við munum síðan þróa formið á samráði ráðuneytisins við fræðsluaðilana og aðra í umhverfi framhaldsfræðslunnar á næstu misserum.</p> <p>Ágætu fundargestir.</p> <p>Ég ætla ekki að hafa þessi inngangsorð mikið fleiri. Nú vil ég gjarnan eiga samræður við ykkur um framkvæmd framhaldsfræðslunnar, heyra hvað ykkur liggur á hjarta og svara ykkar spurningum eftir bestu getu.</p>

2011-04-02 00:00:0202. apríl 2011Hvernig tryggjum við nýnemum skólavist í framhaldsskólum?

<p>Í lögum um framhaldsskóla, sem sett voru árið 2008 er að finna ákvæði um að öll ungmenni 16-18 ára skuli eiga rétt á að stunda nám við hæfi í framhaldsskóla. Ekki er tilgreint nákvæmlega hvernig þessi réttur skuli tryggður en það hefur verið sameiginlegt verkefni mennta- og menningarmálaráðuneytis og&#160; framhaldsskóla landsins að útfæra hann. Þar er forgangsatriði að tryggja öllum nýnemum skólavist og nám við hæfi. Talsverðar umbætur voru gerðar á fyrirkomulagi innritunar í framhaldsskóla vorið 2010 til að ná framangreindum markmiðum en þær voru:</p> <p>&#160;</p> <p><span>1.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Innritun fatlaðra nemenda var flýtt.</span></p> <p><span>2.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Forinnritun 10. bekkinga var tekin upp.</span></p> <p><span>3.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Skólum í umsókn var fækkað úr fjórum í tvo (fyrsta og annað val).</span></p> <p><span>4.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Framhaldsskólum var gert skylt að veita 10. bekkingum sem brautskráðust úr<br /> &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; tilteknum grunnskólum forgang að skólavist með því að taka til hliðar a.m.k. 45%<br /> &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; plássa fyrir þá nemendur svo fremi sem þeir uppfylltu inntökuskilyrði.</span></p> <p><span>5.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Sameiginleg úrvinnsla umsókna þar sem tekið er fullt tillit til vals á skóla tvö fái<br /> &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; umsækjandi ekki skólavist í skóla númer eitt.</span></p> <p><span>6.&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> <span>Innritun eldri nemenda var flýtt.</span></p> <p>&#160;</p> <p><span>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;</span> Innritun nýnema vorið 2010 gekk í heildina vel. Um 95% umsækjenda fengu skólavist í öðrum þeirra skóla sem þeir völdu og 82% í skólanum sem þeir settu í fyrsta val. Mun greiðlegar gekk að tryggja öllum skólavist en áður en árið 2009 var stór hópur án tilboðs um skólavist allt fram í ágúst<span>&#160;</span> Áberandi var að mun færri nemendur með góðan árangur í grunnskóla voru án skólavistar í lok innritunar vorið 2010 en árið áður.</p> <p>&#160;</p> <p>Skiptar skoðanir hafa verið um þá ákvörðun að tryggja nýnemum forgang að framhaldsskólum eftir grunnskólum. Hefur aðferðinni verið lýst sem skipulegri mismunun á aðstöðu eftir búsetu og jafnvel átthagafjötrum. Því hefur verið haldið fram að hún komi í veg fyrir að nemendur fái skólavist á eigin verðleikum. Í umræðunni virðist gleymast að forgangurinn tekur aðeins til hluta nýnema í almennu námi og bóknámi sem skólarnir áforma að veita skólavist og er gert ráð fyrir að miðað verði við 40% plássa í ár. Einnig er horft framhjá því að 30% til yfir 95% nýnema hafa um árabil sótt nám í framhaldsskólum, sem teljast í þeirra nágrenni. Meðfylgjandi tafla sýnir hve margir nýnemar fengu skólavist í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu vorið 2010 og hve margir þeirra koma úr forgangsskólum.</p> <p>&#160;<br /> </p> <table> <tbody> <tr> <td> <h3>Framhaldsskóli</h3> </td> <td> <h3>Nýnemar alls</h3> </td> <td> <h3>Úr forgangs- skólum</h3> </td> <td> <h3>Úr öðrum grunnskólum</h3> </td> </tr> <tr> <td>Borgarholtsskóli</td> <td>235</td> <td>141</td> <td>94</td> </tr> <tr> <td>Fjölbrautaskólinn í Breiðholti</td> <td>268</td> <td>153</td> <td>115</td> </tr> <tr> <td>Fjölbrautaskólinn í Garðabæ</td> <td>189</td> <td>107</td> <td>82</td> </tr> <tr> <td>Fjölbrautaskólinn við Ármúla</td> <td>180</td> <td>64</td> <td>116</td> </tr> <tr> <td>Flensborgarskólinn í Hafnarfirði</td> <td>188</td> <td>177</td> <td>11</td> </tr> <tr> <td>Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ</td> <td>39</td> <td>31</td> <td>8</td> </tr> <tr> <td>Iðnskólinn í Hafnarfirði</td> <td>77</td> <td>34</td> <td>43</td> </tr> <tr> <td>Kvennaskólinn í Reykjavík</td> <td>154</td> <td>58</td> <td>96</td> </tr> <tr> <td>Menntaskólinn í Kópavogi</td> <td>259</td> <td>161</td> <td>98</td> </tr> <tr> <td>Menntaskólinn í Reykjavík</td> <td>211</td> <td>93</td> <td>118</td> </tr> <tr> <td>Menntaskólinn við Hamrahlíð</td> <td>262</td> <td>80</td> <td>182</td> </tr> <tr> <td>Menntaskólinn við Sund</td> <td>221</td> <td>113</td> <td>108</td> </tr> <tr> <td>Verzlunarskóli Íslands</td> <td>306</td> <td>83</td> <td>223</td> </tr> <tr> <td>Alls</td> <td>2589</td> <td>1295</td> <td>1294</td> </tr> </tbody> </table> <p>Um 50% nýnema á höfuðborgarsvæðinu koma úr grunnskólum sem eru forgangsskólar samanborið við um 40% árið 2009, þegar engin slík regla var við lýði. Bóknámsskólarnir fimm í Reykjavík tóku inn 1154 nýnema í fyrra. Þar af komu 427 úr forgangsskólum sem allir uppfylla inntökuskilyrði skólanna og langflestir hefðu fengið þar skólavist óháð forgangi (voru 330 vorið 2009). Hvað breyttist þá? Ljóst er að stærri hópur nemenda sækir nú framhaldsskóla í nágrenni heimilis en áður, sem hlýtur að teljast sanngjarnt, uppfylli þeir skilyrði til skólavistar og vilji stunda þar nám. Af hverju ætti að vísa þessum nemendum í skóla fjarri heimili og jafnvel sæta óvissu um skólavist vegna smávægilegs munar á einkunnum? Auk þess verður ekki séð að hið nýja fyrirkomulag skerði að neinu marki möguleika nýnema til að komast í skóla utan síns ,,svæðis“, hafi þeir mjög góðan undirbúning til þess að mati skólans.</p> <p>Stóra verkefnið er að tryggja öllum nýnemum skólavist og til þess eigum við góða framhaldsskóla um allt land. Mikilvægast er að það sé gert á forsendum nemendanna sem eru að ljúka sínu skyldunámi. Þar þarf að ráða upplýst val byggt á styrkleikum og veikleikum hvers og eins, áhuga og áformum um framtíðarnám og störf. Mikilvægur þáttur í því er samstarf skóla á grunn- og framhaldsskólastigi. Grunnskólarnir þekkja nemendur sína og framhaldsskólarnir bjóða þá velkomna. Skipuleg tengsl grunn- og framhaldsskóla við innritun nýnema er liður í því að styrkja þetta nauðsynlega samband. Það er samfélagsleg skylda okkar að tryggja ungmennum nám við hæfi í framhaldsskólum. Það er trú mín að það sem hér hefur verið rakið feli í sér framfaraspor í átt að því marki.&#160;</p>

2011-03-24 00:00:2424. mars 2011Háskóladagur 2011

<p dir="ltr"><strong>19. febrúar 2011, Háskólatorg</strong></p> <p dir="ltr">Kæru gestir</p> <p dir="ltr">Í dag standa mörg ykkar frammi fyrir erfiðu vali. Dvölin í framhaldsskólanum styttist og við tekur alvara lífsins, val á vettvangi, menntun og framtíð. Við öll sem erum hér inni höfum örugglega einhvern tíma í barnæsku fengið spurninguna um hvað við ætluðum að verða þegar við erum orðin stór. Á tímabili átti ég mér drauma um að verða skurðlæknir eða poppstjarna - hvorugt rættist – kannski ekki skrýtið – sérstaklega ekki þetta með poppstjörnuna !</p> <p dir="ltr">Ég er til að mynda nokkuð örugg á því að ég ætlaði mér ekki að verða menntamálaráðherra þegar ég var ung en ég get aftur á móti fullvissað ykkur um að sérfræðimenntun mín í glæpasögum nýtist alveg ágætlega á núverandi starfsvettvangi.</p> <p dir="ltr">Ef við dveljum aðeins við ákvörðunina um að feta menntaveginn þá sjáum við hér í dag að skólakerfið hér á landi er ekki að gera okkur valið auðvelt. Sjö íslenskir háskólar bjóða okkur í dag upp á hátt í 500 námsleiðir. Þess til viðbótar er okkur boðið upp á kynningu á námsframboði nágrannalanda okkar í Danmörku og Svíþjóð.</p> <p dir="ltr">Við skulum heldur ekki gleyma að það að tilheyra háskólasamfélagi er svo miklu meira en bara það eitt að sitja andaktugur við fótskör meistaranna og nema. Í háskólalífinu fellst ákveðin mótun, ögun og kennsla í faglegum og vönduðum vinnubrögðum og ekki síst mótun gagnrýnnar hugsunar, rökfestu og listarinnar í að efast.</p> <p dir="ltr">Einu skulum við heldur ekki gleyma. Aukin menntun, hærra menntunarstig almennings í sérhverju landi leiðir yfirleitt til meiri velmegunar, verðmætasköpunar og þekkingarauka sem nýtist þjóðfélaginu í heild sinni. Bókvitið verður vissulega ekki í askana látið en bókvitið nýtist aftur á móti afar vel til þess að skapa næringargóða fæðu sem snæða má úr einhverju þægilegra og nútímalegra íláti.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir</p> <p dir="ltr">Í stefnu vísinda- og tækniráðs til næstu tveggja ára, <em>Byggt á styrkum stoðum</em> má finna þrjú leiðarljós sem vert er að hafa í huga á þessum degi. Þessi leiðarljós eru „Samvinna og samnýting“, „Gæði og ávinningur“ og „Alþjóðleg vísindi og nýsköpun“. Undir þessum formerkjum vinnum við nú að því að nýta sem best þá krafta og aðstöðu sem byggð hefur verið upp víðs vegar um landið; - við vinnum að því leynt og ljóst að tryggja að vísinda og nýsköpunarstarf á Íslandi standist alþjóðlegar gæðakröfur og við ætlum okkur stóra hluti í sókn okkar í alþjóðlega rannsóknasjóði. Háskólar eru einmitt gróðrarstía þeirra rannsókna, vísinda og þekkingarsköpunar sem stefna vísinda og tækniráðs fjallar um.</p> <p dir="ltr">Ég vil í þessu sambandi gera að umtalsefni <strong>stefnu um opinbera háskóla</strong> sem ég setti á ágúst síðastliðnum. Stefnt er að því að öflugt samstarfsnet opinberra háskóla verði starfandi á Íslandi árið 2012. Að slíku háskólaneti standa allir opinberu háskólarnir þ.e. Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli - Háskólinn á Hólum. Miðað er við að aðrar háskóla- og rannsókna- stofnanir geti tekið þátt í starfi netsins.</p> <p dir="ltr">Háskólanetinu er m.a. ætlað að bjóða upp á fjölbreytt háskólanám á öllum helstu fræðasviðum. Skipulag náms og rannsókna miðast við að háskólarnir vinni náið saman og njóti krafta allra núverandi skóla sem starfi áfram undir eigin nafni. Þá er gert ráð fyrir að nemendur hafi aukin tækifæri til samsetningar náms með því að sækja námskeið í fleiri en einum skóla.Fjarkennsla verður notuð í auknum mæli til að bjóða upp á fjölbreytt nám víða á landinu með samstarfi við þekkingarsetur og símenntunarmiðstöðvar.</p> <p dir="ltr">Að þessu vinnum við nú leynt og ljóst, nokkuð hefur miðað og ef fram vindur sem horfir munum við að nokkrum árum liðnum búa við ennþá betra þekkingarumhverfi hér á landi sem er reiðubúið til að mæta ströngustu kröfum þekkingarþyrstra og fróðleiksfúsra háskólanema á nútímalegan máta.</p> <p dir="ltr">Góðir gestir</p> <p>Njótið dagsins vel !</p>

2011-03-23 00:00:2323. mars 2011Opnun listahátíðarinnar 700IS Hreindýraland, 19. mars 2011, Sláturhúsið Egilsstöðum 

<p>Listin á sér margar birtingarmyndir en kvikmyndir og myndmiðlun eru að margra mati einn áhrifamesti menningarmiðill nútímans. Þó má segja að nú á tímum séu ekki svo skýr skil milli listgreinanna – flæði milli þeirra eykst jafnt og þétt og gamlar skilgreiningar á listformum eru oft á tíðum orðnar úreltar. Vídeóverk geta líkst málverkum, danssýningin minnt helst á leikhús og myndlistarverkið er sýnt&#160;með hljóði. Það segir líka sína sögu um samruna og nýjar birtingarmyndir listarinnar að við njótum hennar hér í gömlu sláturhúsi sem á sér eflaust blóði drifna sögu.<br /> Alþjóðlega kvikmynda- og vídeóhátíðin 700IS Hreindýraland er nú sett í sjötta sinn en þemað á hátíðinni í ár er gagnvirk list og verður Sláturhúsið að mér skilst fullt af skemmtilegum verkum þar sem áhorfandinn verður sjálfkrafa þátttakandi í listinni.<br /> Hluti af verkunum í ár er afrakstur samstarfs Listaháskóla Íslands og Háskóla Reykjavíkur en heitið á námskeiðinu sem um ræðir var:&#160;„Vaxandi og uppáþrengjandi rými“ –&#160;gagnvirk rafvélræn list“. Hljómar mjög spennandi!<br /> Samstarfsverkefnið „Alternative Routes“ sem Hreindýraland er aðili&#160;hlaut Evrópustyrk til þriggja ára árið 2009 og lýkur því verkefninu nú á árinu. Verkefnið er unnið í samstarfi fjögurra hátíða í jafn mörgum Evrópulöndum. Afrakstur þeirrar vinnu, og samstarfs verður til sýnis og hér á eftir verður kynning á listafólkinu sem vann „Alternative Routes“ verðlaunin.<br /> Oft er vitnað til þess að lítil þúfa velti þungu hlassi, en það má segja að máltækið eigi einkum vel við þessa framsæknu hátíð sem á upphaf sitt og framgang að þakka ungum listamanni og eldhuga, Kristínu Scheving. Kristínu fannst skorta tækifæri til að sýna og koma list sinni á framfæri á Íslandi, fékk þessa snjöllu hugmynd&#160;og fylgdi henni eftir af krafti fyrir sex árum síðan með stuðningi frá forsvarsmönnum Fljótsdalshéraðs.<br /> Hátíðinni hefur sannarlega vaxið fiskur um hrygg á þessum árum og tekist vel upp við það markmið sitt a