Stjórnvaldssekt vegna skorts á skilum á nýtingaryfirliti“
Þriðjudaginn, 3. nóvember 2026, var í atvinnuvegaráðuneytinu
kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
Stjórnsýslukæra
Með bréfi dags 12. júní 2025 bar [A] fram kæru vegna ákvörðunar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, (hér eftir sýslumaður), dags. 6. júní 2025 að leggja á kæranda stjórnvaldssekt að fjárhæð 100.000 kr. vegna skorts á skilum á nýtingaryfirliti vegna skráningar heimagistingar að [B] vegna almanaksársins 2022.
Stjórnsýslukæran er byggð á 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga og barst innan kærufrests.
Kröfur
Kærandi krefst þess að ákvörðun sýslumanns um að leggja stjórnvaldssekt á kæranda verði felld niður og beint að fyrrverandi eiginkonu hans.
Málsatvik og ágreiningsefni málsins
Líkt og nánar greinir í gögnum málsins samþykkti sýslumaður skráningu heimagistingar kæranda þann 24. maí 2022.
Samkvæmt 2. málsl. 2. mgr. 13. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald skal leyfishafi við lok hvers almanaksárs skila til sýslumanns yfirliti yfir þá daga sem húsnæði var leigt út ásamt upplýsingum um leigutekjur. Sýslumanni er heimilt að leggja stjórnvaldssekt á hvern þann sem skilar ekki inn nýtingaryfirliti skv. 2. mgr. 22. gr. a áðurnefndra laga nr. 85/2007.
Kærandi fékk tvö erindi frá sýslumanni, dags. 31. maí 2024 og 6. október 2024, þar sem hann var hvattur til að skila nýtingaryfirliti vegna almanaksársins 2022. Þar kom einnig fram að ef ekki yrði brugðist við erindinu mætti búast við að málið færi í formlegan sektarfarveg.
Með bréfi dags. 4. apríl 2025 var kæranda tilkynnt um fyrirhugaða stjórnvaldssekt. Vakti sýslumaður þar athygli kæranda á því að ef hann skilaði nýtingaryfirliti innan 14 daga yrði stjórnvaldssekt lækkuð í 50.000 kr.
Með bréfi dags. 6. júní 2025 tilkynnti sýslumaður kæranda um ákvörðun sýslumanns að leggja stjórnvaldssekt á kæranda að fjárhæð 100.000 kr. vegna skorts á skilum á nýtingaryfirliti vegna skráningar heimagistingar að [B].
Þann 12. júní 2025 barst ráðuneytinu stjórnsýslukæra þar sem kærð var ákvörðun sýslumanns um að leggja stjórnvaldssekt á kæranda vegna vanskila á nýtingaryfirliti vegna heimagistingar.
Með bréfi dags. 29. ágúst 2025 óskaði ráðuneytið eftir því að sýslumaður veitti umsögn um kæruna.
Umsögn sýslumanns ásamt málsgögnum barst ráðuneytinu með tölvupósti dags. 15. september 2025.
Með bréfi dags. 17. september 2025 óskaði ráðuneytið eftir andmælum kæranda við umsögn sýslumanns. Engin andmæli bárust ráðuneytinu.
Málið hefur hlotið umsagnarmeðferð, gagnaöflun er lokið og málið er tekið til úrskurðar.
Sjónarmið kæranda
Í kæru gerir kærandi þá kröfu að ákvörðun sýslumanns verði felld niður hvað hann varðar og henni beint að fyrrverandi eiginkonu hans.
Kærandi vísar til þess að hann hafi alltaf staðið við sínar skuldbindingar gagnvart ríkinu en þar sem að fasteignin var skráð á fyrrverandi eiginkonu hans þá hafi honum ekki dottið í hug að þessi sekt ætti við um hann. Kærandi segist ekki getað neitað því að hafa fengið tilkynningar en hélt að málið myndi leiðréttast án hans aðkomu.
Kærandi segir sektina varða sumarbústað sem hann átti með fyrrverandi eiginkonu sinni. Þau hafi skilið árið 2021 og á árinu 2022 hafi eignum þeirra verið skipt á þann hátt að hún fékk bústaðinn. Kærandi segist engin afskipti hafa átt af bústaðnum síðan um mitt ár 2022.
Kærandi ber fyrir sig í kæru að hann hafi engin tök á því að gefa þær upplýsingar um heimagistinguna árið 2022 þar sem hann hafi hvorki verið eigandi að né með aðgengi að bústaðnum.
Um málsmeðferð og sjónarmið aðila vísast að öðru leyti til þess sem segir í hinni kærðu ákvörðun
Sjónarmið sýslumanns
Í umsögn sinni vekur sýslumaður athygli á þeirri málsástæðu kæranda að bústaðurinn hafi verið skráður á fyrrverandi maka hans og því hafi honum ekki dottið í hug að bréfin frá sýslumanni ættu við um hann, og að hans mati hafi verið um mistök að ræða. Sýslumaður vekur athygli á að þann 12. október 2021 varð kærandi afsalshafi fasteignarinnar. Þann 2. október 2022 undirritaði kærandi skiptayfirlýsingu þar sem annar aðili varð 100% eigandi fasteignarinnar. Það er því ljóst að mati sýslumanns að samkvæmt þinglýstum eignarheimildum var kærandi eigandi fasteignarinnar að hluta í 10 mánuði árið 2022.
Þá vakti sýslumaður athygli á því í umsögn sinni að þann 21. maí 2022 sótti kærandi um skráningu heimagistingar almanaksárið 2022 að [B]. Umrædd skráningarbeiðni barst sýslumanni í gegnum Ísland.is en til að sækja um þar þarf aðili að skrá sig inn með rafrænum skilríkjum. Skráning heimagistingar var samþykkt af hálfu sýslumanns þann 24. maí 2022. Þann sama dag sendi sýslumaður kæranda tölvupóst með skjali þar sem fram kom að skráning heimagistingar að [B] hafi verið samþykkt. Í sama skjali kemur fram að sýslumanni sé heimilt að leggja stjórnvaldssekt á hvern þann sem skilar ekki nýtingaryfirliti til sýslumanns skv. 2 mgr. 22. gr. a. laga nr. 85/2007.
Sýslumaður telur vert að taka fram að eitt af þeim skilyrðum sem aðili þarf að uppfylla til að fá samþykkta skráningu heimagistingar er að hann hafi lögheimili í fasteigninni sem sótt er um skráningu fyrir eða að hann hafi eignina til eigin nota og sé eigandi hennar, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald.
Við framangreint bætir sýslumaður við að hann sendi kæranda tvö erindi á Ísland.is, dags. 31. maí 2024 og 6. október 2024, og hvatti hann til að skila nýtingaryfirliti. Í tölvupóstinum var m.a. fjallað um sektarheimild sýslumanns vegna skorts á skilum á nýtingaryfirliti og að ef ekki yrði brugðist við erindinu mætti búast við að málið færi í formlegan sektarfarveg. Þá skilaði kærandi ekki nýtingaryfirliti eftir að sýslumaður sendi honum bréf um fyrirhugaða sekt, dags. 4. apríl 2025.
Með vísan til ótvíræðrar lagaskyldu aðila til að skila nýtingaryfirliti sem og þeirrar staðreyndar að nýtingaryfirliti var ekki skilað þrátt fyrir fjölmargar áskoranir var það mat sýslumanns að tilefni væri til að beita áðurnefndri sektarheimild sýslumanns.
Það er mat sýslumanns að meðferð málsins hafi verið í samræmi við meginreglur stjórnsýsluréttar og hún hafi verið í samræmi við góða og vandaða stjórnsýsluhætti.
Að öðru leyti vísar sýslumaður til áðurnefndra bréfa sýslumanns um fyrirhugaða stjórnvaldssekt og stjórnvaldssekt.
Forsendur og niðurstaða
Stjórnsýslukæran sem hér er til meðferðar barst ráðuneytinu innan kærufrests, gagnaöflun er lokið og málið telst nægilega upplýst og er því tekið til úrskurðar.
Kæran varðar ákvörðun sýslumanns frá 6. júní 2025 um að leggja á kæranda stjórnvaldssekt að fjárhæð 100.000 kr. vegna þess að hann skilaði ekki nýtingaryfirliti vegna skráðrar heimagistingar að [B] fyrir almanaksárið 2022. Kæran barst innan kærufrests. Ágreiningur málsins lýtur einkum að því hvort eigendaskipti að fasteigninni á árinu 2022 hafi leyst kæranda undan skyldu til að skila yfirlitinu og hvort heimilt hafi verið að leggja sektina á hann.
Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald skal sá sem hyggst bjóða upp á heimagistingu tilkynna það til sýslumanns. Í 1. málsl. 2. mgr. sömu greinar er mælt fyrir um að endurnýja þurfi skráningu árlega og að aðili með skráða heimagistingu skuli við lok hvers almanaksárs skila sýslumanni yfirliti yfir þá daga sem húsnæðið var leigt út ásamt upplýsingum um leigutekjur. Samkvæmt 2. mgr. 22. gr. a. laganna er sýslumanni heimilt að leggja stjórnvaldssekt á þann sem skilar ekki slíku yfirliti.
Samkvæmt gögnum málsins sótti kærandi sjálfur um skráningu heimagistingar að [B] fyrir almanaksárið 2022 hinn 21. maí það ár. Skráningin var samþykkt 24. maí 2022 og kæranda tilkynnt um hana sama dag. Kærandi var því sá aðili sem hafði skráða heimagistingu vegna þeirrar skráningar sem málið varðar.
Skilaskylda samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laganna hvílir á aðila með skráða heimagistingu. Hún ræðst því ekki af því hver sé eigandi viðkomandi fasteignar þegar kemur að skilum yfirlitsins. Með skráningu heimagistingar á nafni kæranda hvíldu á honum þær skyldur sem lögin leggja á skráningaraðila, þar á meðal skyldunni til að gera grein fyrir nýtingu hennar og leigutekjum við lok viðkomandi almanaksárs. Eignarhald á fasteign og staða aðila gagnvart skráningu heimagistingar eru að þessu leyti aðgreind atriði.
Þótt fasteignin hafi komið í hlut fyrrverandi eiginkonu kæranda við fjárskipti þeirra á árinu 2022 leiddi það eitt hvorki til þess að hún tæki við stöðu hans samkvæmt skráningunni né að skylda hans til uppgjörs vegna hennar félli niður. Sú skylda tekur til nýtingar heimagistingar á grundvelli skráningar kæranda á árinu 2022. Tilgangur yfirlitsins er að gera sýslumanni kleift að hafa eftirlit með því að útleiga á grundvelli skráningarinnar hafi verið innan lögbundinna marka. Sá tilgangur næðist ekki ef aðili gæti losnað undan því að gera grein fyrir nýtingu skráningar sinnar með því einu að eignarhald á húsnæðinu breyttist áður en skilaskyldan kæmi til framkvæmda við árslok. Eigendaskiptin ein og sér leystu kæranda því ekki undan skilaskyldunni.
Kærandi hefur jafnframt borið því við að hann hafi ekki haft afskipti af fasteigninni frá miðju ári 2022 og hafi ekki aðgang að upplýsingum um heimagistinguna. Aðgreina verður þá málsástæðu frá þeirri afstöðu hans að skilaskyldan hafi færst til annars aðila við eigendaskiptin. Skortur á umráðum yfir fasteigninni jafngildir ekki sjálfkrafa því að ómögulegt sé að gera grein fyrir nýtingu heimagistingar sem skráð var á nafn hans. Af skýringum kæranda verður ráðið að hann hafi tekið við tilkynningum sýslumanns en ekki brugðist við þeim þar sem hann taldi þær ekki eiga við sig og að málið myndi leiðréttast án hans aðkomu. Ekki verður fallist á að eigendaskiptin og skýringar kæranda um afskiptaleysi af fasteigninni leysi hann undan ábyrgð á því að yfirliti vegna skráningar hans var ekki skilað.
Ekki verður heldur fallist á kröfu kæranda um að sektinni verði beint að fyrrverandi eiginkonu hans í hans stað. Ákvörðunin varðar vanrækslu á þeirri skilaskyldu sem hvíldi á kæranda vegna skráningar á hans nafni. Eignarhald hennar eitt og sér veitir ekki grundvöll til að beina að henni stjórnvaldssekt vegna vanrækslu hans á þeirri skyldu.
Sýslumaður vakti athygli kæranda á vanskilunum með erindum 31. maí og 6. október 2024. Með bréfi 4. apríl 2025 var honum síðan tilkynnt um fyrirhugaða stjórnvaldssekt að fjárhæð 100.000 kr. og gefinn kostur á að koma á framfæri andmælum áður en ákvörðun yrði tekin, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Jafnframt var tekið fram að sekt yrði lækkuð í 50.000 kr. ef nýtingaryfirliti yrði skilað innan 14 daga. Hvorki bárust andmæli né var yfirlitinu skilað áður en hin kærða ákvörðun var tekin.
Við ákvörðun sektarfjárhæðar skal samkvæmt 4. mgr. 22. gr. a. laga nr. 85/2007 taka tillit til alvarleika brots, svo sem umfangs, ætlaðs ávinnings, ítrekunaráhrifa og þess hvort um rekstrarleyfis- eða skráningarskylda starfsemi sé að ræða. Jafnframt ber að gæta meðalhófs samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga. Í málinu er um að ræða vanskil á yfirliti vegna eins almanaksárs. Við matið er þó jafnframt litið til þess að yfirlitinu var ekki skilað þrátt fyrir tvær ítrekanir og sérstaka tilkynningu um fyrirhugaða sekt. Kæranda var þannig ítrekað gefið færi á að bæta úr vanskilunum áður en sekt var lögð á hann og sérstaklega boðin lækkun hennar ef hann skilaði yfirlitinu innan tiltekins frests.
Að virtum þessum atvikum er það mat ráðuneytisins að tilefni hafi verið til að beita sektarheimildinni, sýslumaður hefur gætt meðalhófs við ákvörðun sektarfjárhæðar og meðferð málsins hjá sýslumanni hafi verið í samræmi við meginreglur stjórnsýsluréttar og góða og vandaða stjórnsýsluhætti. Telur ráðuneytið því rétt að sekt sýslumanns verði staðfest.
Úrskurðarorð
Stjórnvaldssekt sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu lagði á kæranda þann 6. júní 2025 vegna skorts á skilum á nýtingaryfirliti vegna heimagistingar að [B] er staðfest.