1390/2026. Úrskurður frá 29. september 2026

Hinn 29. september 2026 kvað úrskurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál upp svohljóð­andi úrskurð nr. 1390/2026 í máli ÚNU 26040024.

Kæra og máls­atvik

Með erindi, dags. 27. apríl 2026, kærði […] til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál að Múlaþing hefði ekki afgreitt upp­lýs­inga­beiðni hans.

Í kærunni kemur fram að Múlaþing innheimti gjald vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva af jörðinni […] í Múlaþingi. Í framhaldi af því óskaði kærandi eftir rök­stuðn­ingi fyrir að gjaldið væri innheimt þar sem jörðin væri í eyði, enginn dveldi þar og engin losun úrgangs ætti sér stað. Í kjölfar þess að rök­stuðn­ingur var veittur beindi kærandi öðru erindi til sveit­ar­fé­lag­sins, dags. 13. febrúar 2026. Í því erindi óskaði hann eftir upp­lýs­ingum um hvort Múlaþing hefði á árunum 2023–2026 veitt einhverri fasteign, fast­eigna­flokki eða tilteknum eigendum undanþágu, nið­ur­fell­ingu, frestun eða aðra ívilnun frá föstu gjaldi vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva. Hefðu slíkar ákvarðanir verið teknar óskaði kærandi eftir upp­lýs­ingum um fjölda tilvika, almennri lýsingu á þeim sjónarmiðum og skilyrðum sem legið hefðu til grundvallar og tilvísun í viðkomandi stjórn­valds­ákvarð­anir, samþykktir eða fund­ar­gerðir.

Máls­með­ferð

Kæran var kynnt Múlaþingi með erindi, dags. 29. apríl 2026. Í erindinu var skorað á Múlaþing að afgreiða beiðnina eins fljótt og verða mætti, en ellegar koma á framfæri umsögn um málið til nefnd­ar­innar auk afrits af þeim gögnum sem kæran lyti að.

Beiðni kæranda var afgreidd hinn 26. maí 2026. Í svari Múlaþings til kæranda kom fram að gögnin sem óskað væri eftir lægju ekki fyrir í skilningi upp­lýs­inga­laga. Múlaþing notaðist við gagnagrunn og álagn­ing­ar­kerfi sem tilheyrði Húsnæðis- og mann­virkja­stofnun. Talsverða vinnu þyrfti að inna af hendi til að útvega kæranda þær upp­lýs­ingar sem hann óskaði eftir. Vitað væri um eitt tilfelli þar sem undanþága frá gjaldi vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva hefði verið veitt.

Með erindi, dags. 2. júní 2026, óskaði kærandi eftir að málinu yrði haldið áfram hjá nefndinni þótt beiðni hans hefði verið afgreidd. Í svari Múlaþings kæmi fram að undanþága frá gjaldinu hefði verið veitt a.m.k. einu sinni. Ætla mætti að gögn lægju fyrir um það tilvik. Beiðni kæranda lyti að slíkum gögnum eftir því sem þau lægju fyrir, en ekki að Múlaþing byggi til ný gögn eða tæki saman töl­fræði­legar upp­lýs­ingar.

Úrskurð­ar­nefndin óskaði með erindi, dags. 18. ágúst 2026, eftir upp­lýs­ingum frá Múlaþingi um hvort í vörslum sveit­ar­fé­lag­sins lægju fyrir gögn sem innihéldu þær upp­lýs­ingar sem beiðni kæranda frá 13. febrúar 2026 hefði lotið að, þ.m.t. gögn vegna þess tilviks sem vísað væri til í ákvörðun Múlaþings frá 26. maí 2026. Múlaþing svaraði erindinu hinn 31. ágúst 2026. Erindinu fylgdu þau gögn sem fundist hefðu í tengslum við málið. Sveit­ar­fé­lagið teldi að kærandi ætti rétt til aðgangs að þeim. Gögnin voru í framhaldinu afhent kæranda hinn 31. ágúst 2026.

Kærandi óskaði eftir því með erindi, dags. 9. september 2026, að málinu yrði haldið áfram. Að mati kæranda ætti að fella niður gjald vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva hjá […]. Afhending gagna úr vörslum Múlaþings breytti ekki afstöðu kæranda til kærunnar. Afhendingin leysti ekki úr þeim ágrein­ingi sem kærandi hefði gert athuga­semdir við og fæli ekki í sér að hann teldi málinu lokið.

Með erindi, dags. 9. september 2026, óskaði nefndin upp­lýs­inga hjá Múlaþingi um hvort gögn sem afhent hefðu verið kæranda hinn 31. ágúst 2026 væru öll þau gögn sem lægju fyrir hjá sveit­ar­fé­lag­inu og féllu undir beiðni kæranda frá 13. febrúar 2026. Sveit­ar­fé­lagið svaraði hinn 16. september 2026. Í svarinu kom fram að Múlaþingi væri ekki kunnugt um að frekari gögn lægju fyrir sem féllu undir beiðni kæranda en þau sem hann hefði fengið afhent hinn 31. ágúst 2026. Svarið var kynnt kæranda hinn 16. september 2026 og honum veitt tækifæri til að bregðast við því. Viðbrögð við svarinu bárust ekki frá kæranda.

Niður­staða

Grundvöllur kæru í máli þessu var að Múlaþing hefði ekki afgreitt beiðni kæranda um gögn í tengslum við gjaldtöku vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva. Meðan málið var til meðferðar hjá úrskurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál var beiðnin afgreidd. Ljóst er að kærandinn fellir sig ekki við afgreiðslu beiðninnar.

Ákvörðun Múlaþings með afgreiðsl­unni var rökstudd þannig að óskylt væri að verða við beiðninni því hún krefðist þess að gögn yrðu unnin upp úr gagna­grunnum sem tilheyrðu Húsnæðis- og mann­virkja­stofnun. Kærandinn gerði ljóst að hann óskaði einkum eftir gögnum sem þegar lægju fyrir í vörslu Múlaþings. Eftir að málið var lagt í þann farveg af hálfu sveit­ar­fé­lag­sins var gerð leit að gögnum sem féllu undir beiðni kæranda og þau gögn sem fundust afhent honum. Frekari gögn sem falla undir beiðnina liggja að sögn ekki fyrir í vörslu Múlaþings.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upp­lýs­inga­laga, nr. 140/2012, er skylt, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að fyr­ir­liggj­andi gögnum sem varða tiltekið mál, með þeim takmörkunum sem greinir í 6.–10. gr. laganna. Sama gildir þegar óskað er aðgangs að tilteknum fyr­ir­liggj­andi gögnum. Ekki er þó skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. laga­grein­ar­innar. Í athuga­semdum um 5. gr. með frumvarpinu sem varð að upp­lýs­inga­lögum, nr. 140/2012, segir að réttur til aðgangs að gögnum nái aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tímapunkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma.

Úrskurð­ar­nefndin hefur ekki forsendur til að draga í efa þá staðhæfingu Múlaþings að ekki liggi fyrir í vörslu sveit­ar­fé­lag­sins frekari gögn sem falli undir beiðni kæranda en þau sem þegar hafa verið afhent honum. Skýringar Múlaþings og gögn málsins að öðru leyti gefa ekki tilefni til að ætla að frekari gögn sem heyri undir beiðnina liggi fyrir. Að þessu virtu og með vísan til 1. mgr. 5. gr. upp­lýs­inga­laga verður lagt til grundvallar að ekki liggi fyrir hjá Múlaþingi frekari gögn sem falli undir beiðni kæranda. Verður afgreiðsla Múlaþings á beiðni kæranda því staðfest að þessu leyti.

Úrskurð­ar­vald nefnd­ar­innar samkvæmt upp­lýs­inga­lögum er bundið við að skera úr um ágrein­ing sem varðar synjun beiðni um aðgang að gögnum og synjun beiðni um að afhenda gögn á því formi sem óskað er, sbr. 1. mgr. 20. gr. upp­lýs­inga­laga. Kæruheimild vegna ágrein­ings um lögmæti gjaldtöku í tengslum við rekstur grenndar- og söfn­un­ar­stöðva er að finna í lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, sbr. 67. gr. þeirra laga. Athuga­semdir kæranda sem lúta að því að fellt verði niður gjald vegna reksturs grenndar- og söfn­un­ar­stöðva koma því ekki til skoðunar eða úrlausnar í máli þessu.

Úrskurð­ar­orð

Staðfest er afgreiðsla Múlaþings á beiðni kæranda, […], dags. 13. febrúar 2026, að því leyti sem hún byggist á að ekki liggi fyrir frekari gögn sem falla undir beiðnina en þau sem þegar hafa verið afhent kæranda.

Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir