1380/2026. Úrskurður frá 20. ágúst 2026
Hinn 20. ágúst 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1380/2026 í máli ÚNU 26060015.
Kæra og málsatvik
1.
Með erindi, dags. 4. júní 2026, kærði Fréttin til úrskurðarnefndar um upplýsingamál að Ríkisútvarpið ohf. hefði ekki afgreitt beiðni kæranda um gögn. Kæran fékk málsnúmerið ÚNU 26060003 í málaskrá úrskurðarnefndarinnar.
Með erindi, dags. 17. apríl 2026, óskaði kærandi eftir öllum gögnum varðandi styrki eða fjárveitingar til Ríkisútvarpsins, annars vegar frá Evrópusambandinu eða einingum á vegum þess, og hins vegar hvaðanæva annars staðar frá, að frátöldum þeim tekjustofni sem tilgreindur væri í 1. tölul. 2. mgr. 14. gr. laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013. Óskað var gagna frá 2016–2026. Beiðnin væri óháð varðveisluformi gagnanna og hvort um væri að ræða beina eða óbeina styrki eða fjárveitingar til handa Ríkisútvarpinu.
Úrskurðarnefndin kynnti kæruna fyrir Ríkisútvarpinu hinn 5. júní 2026. Með erindi, dags. 15. júní 2026, var nefndin upplýst um að beiðni kæranda hefði nú verið afgreidd. Erindinu fylgdi afrit af svari til kæranda. Í svarinu, dags. sama dag, kom fram að Ríkisútvarpið teldi gagnabeiðnina vera verulega víðtæka og benti í því samhengi á 1. mgr. 15. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Þá væri Ríkisútvarpinu ekki skylt að útbúa ný gögn á grundvelli upplýsingalaga, sbr. 5. gr. laganna.
Hvað sem því liði væri ljóst að nálgast mætti sundurliðun tekna Ríkisútvarpsins aftur til ársins 2011 í ársreikningum sem væru opinberlega birtir, m.a. á vefsíðu Ríkisútvarpsins. Undir skýringarlið 4 í ársreikningunum væri að finna sundurliðun á rekstrartekjum eftir tekjum af almannaþjónustu, sölu auglýsinga og kostun og öðrum tekjum. Aðrar tekjur væru að stærstum hluta vegna dreifikerfis, útleigu húsnæðis og útleigu aðstöðu og tækja. Þá féllu styrkir einnig undir aðrar tekjur, einkum til framleiðslu kennslu- og barnaefnis og til varðveislu safnaefnis.
Tekjur Ríkisútvarpsins af auglýsingum og kostun hefðu á árunum 2016–2025 numið u.þ.b. 1,9–2,6 ma. kr. eða 23–33% af rekstrartekjum félagsins. Aðrar tekjur Ríkisútvarpsins en þjónustutekjur og tekjur af auglýsingum og kostun hefðu numið u.þ.b. 270–550 millj. kr. á sama tímabili eða í kringum 5% af rekstrartekjum félagsins, en þar af næmu leigutekjur af húsnæði og sendastöðum um 190–230 millj. kr. Að frátöldum leigutekjum af dreifikerfi og húsnæði væru aðrar tekjur talsvert sveiflukenndar milli ára. Þar væri um að ræða styrki og tekjur vegna útleigu á stúdíói ásamt vinnu, leigu á tækjabúnaði, sölu á safnaefni o.fl. Þá þyrfti að hafa í huga að oft félli til kostnaður á móti, svo sem vegna samframleiðslu eða í útseldri vinnu.
Ríkisútvarpið hefði í gegnum árin fengið styrki til dagskrárgerðar af ýmsum toga og/eða efnt til samstarfs við utanaðkomandi aðila um tiltekið efni. Fjárframlag þessara aðila hefði verið með ýmsum hætti, oftast í formi beinna styrkja til framleiðslunnar en í einhverjum tilvikum hefðu laun þeirra sem ynnu að framleiðslunni utanhúss verið greidd af samstarfsaðilum. Slík vinna gæti meðal annars verið undirbúningsvinna, verkefnastjórnun o.fl. Forræði Ríkisútvarpsins og ábyrgð á efnistökum væri algert. Sérstaða Ríkisútvarpsins fælist í því að það sinnti bæði fréttaflutningi og dagskrárgerð og væri þar óháð hagsmunum stjórnmála, viðskipta, opinberra aðila og einkaaðila. Því væri það skýrt og ávallt áskilið þegar tekið væri við styrkjum til dagskrárgerðar og framleiðslu á efni að Ríkisútvarpið hefði óskorað dagskrár- og ritstjórnarvald yfir því efni sem framleiða ætti.
Á síðastliðnum árum hefðu styrkirnir fyrst og fremst verið frá stjórnvöldum, þ.e. íslenska ríkinu, Reykjavíkurborg og stofnunum, auk styrks frá Evrópusambandinu á síðasta ári vegna samstarfsverkefnisins LIFE ICEWATER.
Í svari Ríkisútvarpsins fylgdi svo yfirlit yfir styrki sem sýndi tímabil viðkomandi styrks, hver hefði veitt styrkinn og af hvaða tilefni. Í svarinu kom fram að ekki væri hægt að veita nánari sundurliðun, til að mynda niður á einstaka færslur og greiðendur úr bókhaldinu, en gert væri á yfirlitinu. Að öðru leyti væri vísað til ársreikninga Ríkisútvarpsins.
Í framhaldi af svari Ríkisútvarpsins var mál ÚNU 26060003 fellt niður hjá úrskurðarnefndinni en kæranda leiðbeint um að afgreiðslu Ríkisútvarpsins væri unnt að vísa til nefndarinnar innan kærufrests.
2.
Úrskurðarnefndinni barst kæra frá Fréttinni hinn 23. júní 2026 vegna afgreiðslu Ríkisútvarpsins á beiðni kæranda. Kæran fékk málsnúmerið ÚNU 26060015 í málaskrá nefndarinnar. Í kærunni er áréttað að óskað hafi verið eftir upplýsingum um alla erlenda styrki 10 ár aftur í tímann, þ.m.t. frá Evrópusambandinu. Í svari Ríkisútvarpsins hafi verið birt yfirlit yfir innlenda styrki, sem ekki hafi verið beðið um. Þó sé Evrópusambandið tilgreint í einni línu, en upphæð styrksins ekki tilgreind. Einfalt sé að nálgast umbeðnar upplýsingar úr bókhaldi Ríkisútvarpsins.
Óskað sé eftir því að úrskurðarnefndin krefjist þess að Ríkisútvarpið afhendi upphæð allra erlendra styrkja og hvaðan þeir komi, frá árinu 2016. Þá sé óskað eftir að nefndin kanni hvort Ríkisútvarpið hafi gert samninga við undirverktaka sem hafi fengið styrki frá Evrópusambandinu.
Málsmeðferð
Kæran var kynnt Ríkisútvarpinu með erindi, dags. 26. júní 2026, og félaginu gefinn kostur á að koma á framfæri umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að Ríkisútvarpið afhenti úrskurðarnefnd um upplýsingamál þau gögn sem kæran varðar.
Umsögn Ríkisútvarpsins barst úrskurðarnefndinni hinn 10. júlí 2026. Í umsögninni kemur fram að Ríkisútvarpið hafi lagt þann skilning í beiðni kæranda frá 17. apríl 2026 að óskað væri eftir öllum styrkjum til Ríkisútvarpsins hvort sem þeir væru innlendir eða erlendir. Varðandi upphæð styrksins frá Evrópusambandinu hafi þegar verið búið að upplýsa kæranda um hana í mars 2026. Ríkisútvarpið hafi talið að eðli máls samkvæmt væri óþarft að upplýsa um hana aftur. Samkvæmt þessu sé ljóst að Ríkisútvarpið hafi nú afhent kæranda upplýsingar um alla innlenda og erlenda styrki frá árinu 2016.
Að því er varði ósk kæranda að úrskurðarnefndin kanni hvort Ríkisútvarpið hafi gert samninga við undirverktaka, sem hafi fengið styrki frá Evrópusambandinu, er tekið fram í umsögninni að slík beiðni hafi ekki borist Ríkisútvarpinu frá kæranda.
Umsögn Ríkisútvarpsins var kynnt kæranda með erindi, dags. 13. júlí 2026, og honum gefinn kostur á að koma á framfæri frekari athugasemdum. Í athugasemdum kæranda, dags. 10. ágúst 2026, kemur fram að óskað sé eftir að fá yfirlit yfir alla styrki til Ríkisútvarpsins frá Evrópusambandinu; kærandi sé ekki að huga að neinu öðru að þessu sinni, þ.m.t. innlendum styrkjum.
Niðurstaða
Mál þetta varðar afgreiðslu Ríkisútvarpsins ohf. á beiðni kæranda um aðgang að gögnum varðandi styrki og fjárveitingar til Ríkisútvarpsins bæði frá Evrópusambandinu og annars staðar frá árin 2016–2026.
Ríkisútvarpið ohf. fellur undir gildissvið upplýsingalaga nr. 140/2012, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna er skylt, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögnum sem varða tiltekið mál og tilteknum fyrirliggjandi gögnum, með þeim takmörkunum sem greinir í 6.–10. gr. laganna. Ekki er þó skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. 5. gr. laganna.
Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga er heimilt að bera synjun beiðni um aðgang að gögnum samkvæmt lögunum undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Hið sama gildir um synjun beiðni um að afhenda gögn á því formi sem óskað er. Af þessu leiðir að úrskurðarvald nefndarinnar samkvæmt ákvæðinu er bundið við að synjað hafi verið um aðgang að gögnum eða um afhendingu þeirra á því formi sem óskað er. Í athugasemdum við 20. gr. með frumvarpinu sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, kemur fram að í samræmi við þetta sæti ákvörðun um að fallast í öllu á beiðni um aðgang að upplýsingum ekki kæru til úrskurðarnefndarinnar.
Beiðni kæranda frá 17. apríl 2026 tók til gagna um styrki og fjárveitingar til Ríkisútvarpsins bæði frá Evrópusambandinu og hvaðanæva annars staðar frá. Í kæru til nefndarinnar, dags. 23. júní 2026, var einkum gerð krafa um yfirlit yfir erlenda styrki til félagsins frá árinu 2016, þar sem fram kæmu fjárhæðir styrkjanna og hvaðan þeir hefðu komið. Í athugasemdum kæranda til úrskurðarnefndarinnar, dags. 10. ágúst 2026, tók kærandi hins vegar fram að hann óskaði að þessu sinni einungis eftir yfirliti yfir alla styrki frá Evrópusambandinu til Ríkisútvarpsins og væri ekki að huga að öðru. Í samræmi við þetta verður lagt til grundvallar að kæruefni málsins afmarkist við það að leggja mat á hvort kæranda hafi verið afhent gögn með upplýsingum um styrki frá Evrópusambandinu til Ríkisútvarpsins á því tímabili sem beiðnin náði yfir.
Með svari Ríkisútvarpsins til kæranda, dags. 15. júní 2026, fylgdi yfirlit yfir styrki til Ríkisútvarpsins þar sem fram komu tímabil styrkveitingar, styrkveitandi og tilefni styrks. Í yfirlitinu var tilgreindur styrkur frá Evrópusambandinu vegna samstarfsverkefnisins LIFE ICEWATER. Þá liggur fyrir að Ríkisútvarpið hafði áður, með svari til kæranda í mars 2026, upplýst hann um fjárhæð styrksins og fjármögnun verkefnisins.
Í umsögn Ríkisútvarpsins til úrskurðarnefndarinnar, dags. 10. júlí 2026, kemur fram að kæranda hafi verið veittar upplýsingar um alla innlenda og erlenda styrki til félagsins frá árinu 2016. Samkvæmt yfirlitinu var fyrrgreindur styrkur vegna LIFE ICEWATER eini styrkurinn frá Evrópusambandinu á tímabilinu.
Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að kæranda hafi þegar verið afhent gögn sem geymi yfirlit yfir styrki frá Evrópusambandinu frá 2016–2026, og upplýsingar um fjárhæðir. Að því virtu liggur ekki fyrir synjun Ríkisútvarpsins á beiðni um aðgang að gögnum í skilningi 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga. Verður kærunni því vísað frá úrskurðarnefnd um upplýsingamál.
Að því er varðar kröfu kæranda að nefndin afli upplýsinga frá Ríkisútvarpinu um samninga sem Ríkisútvarpið kunni að hafa gert við undirverktaka sem hafi fengið styrki frá Evrópusambandinu er ljóst að slíkri beiðni hefur ekki verið beint að Ríkisútvarpinu og þar af leiðandi ekki tekin ákvörðun um afgreiðslu slíkrar beiðni sem úrskurðarnefndinni er fært að endurskoða. Hið sama á við um upplýsingar um styrki sem Ríkisútvarpið kann að hafa fengið frá Evrópusambandinu á öðru tímabili en því sem tilgreint var í beiðninni sem mál þetta varðar.
Úrskurðarorð
Kæru Fréttarinnar, dags. 23. júní 2026, vegna afgreiðslu Ríkisútvarpsins ohf. á beiðni um aðgang að gögnum, dags. 17. apríl 2026, er vísað frá úrskurðarnefnd um upplýsingamál.
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir