Stjórnsýslukæra vegna ákvörðun Matvælastofnunar um vörslusviptingu á tveimur hundum.

Föstudaginn, 14. ágúst 2026, var í atvinnuvegaráðuneytinu

kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:

 

Stjórnsýslukæra

Með stjórnsýslukæru, dags. 5. janúar 2026, kærði [X] fyrir hönd [Y] (hér eftir nefndur kærandi) ákvörðun Matvælastofnunar (MAST), dags. 27. október 2025, um varanlega vörslusviptingu á tveimur hundum.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og barst erindi kæranda innan kærufrests.

Kröfur

Þess er krafist að stjórnvaldsákvörðun Matvælastofnunar um varanlega vörslusviptingu verði felld úr gildi.

Einnig var gerð krafa um að Matvælastofnun yrði gert að taka fyrir endurupptökubeiðni og kærð var fundaseta aðila Matvælastofnunar við fyrirtöku endurupptökubeiðni. Með tölvupósti til ráðuneytisins þann 8. janúar 2026 afturkallaði kærandi þessa liði kærunnar.

Þá var krafist munnlegs málflutnings, sbr. 2. mgr. 30. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Málsatvik og ágreiningsefni málsins

Hinn 22. september 2025 barst Matvælastofnun ábending símleiðis vegna slæmrar aðstöðu tveggja hunda sem haldnir voru á heimili kæranda. Ábendingin barst frá gæslukonu hundanna sem fór með tímabundin umráð yfir hundunum á meðan kærandi og eiginkona hans dvöldu erlendis, frá 7. september til 3. október 2025, eða í tæpar fjórar vikur. Gæslukonan bjó ekki á heimili kæranda en sagðist koma þangað þrisvar sinnum á dag til að sinna hundunum. Hundarnir voru þó skildir eftir einir yfir nóttina. Að sögn gæslukonunnar voru hundarnir lokaðir inni í litlu herbergi sem væri fullt af lausamunum. Hún lýsti því jafnframt að í eitt skipti, þegar hún kom á heimili kæranda fyrir brottför hans erlendis, hefðu hundarnir verið lokaðir inni í um tíu klukkustundir án aðgangs að vatni og með lokaða glugga auk þess sem mikill hiti hefði verið í rýminu. Þá kom fram að hundarnir fengju ekki að fara í gönguferðir heldur væru bundnir úti í garði. Í herberginu þar sem hundarnir voru haldnir væri jafnframt mikið af hlutum sem gætu reynst þeim hættulegir, þar á meðal rafmagnssnúrur og pennar sem hundarnir hefðu nagað. Gæslukonan greindi einnig frá því að feldur annars hundsins hefði verið orðinn svo flæktur og óhreinn að hún hefði farið með hundinn til hundasnyrtis þar sem hann var rakaður. Að sögn gæslukonunnar þurftu hundarnir mjög oft að gera þarfir sínar innandyra. Í símtalinu lýsti hún því yfir að hún treysti sér ekki lengur til að sinna dýrunum við þessar aðstæður. Óskaði hún því eftir að Matvælastofnun gripi inn í málið þar sem ástandið á heimilinu hefði varað of lengi.

Samdægurs, hinn 22. september 2025, fór Matvælastofnun í eftirlit á heimili kæranda í lögreglufylgd. Í skoðunarskýrslu Matvælastofnunar nr. 1700 kemur fram að í eftirliti á heimili kæranda hafi verið greind tvö alvarlega frávik. Varðaði annað alvarlega frávikið almenna meðferð, aðbúnað og umönnun en við eftirlitið voru mikil óhreinindi í vistarverum hundanna, s.s. rusl, matarumbúðir og plast, auk þess sem lyfjaumbúðir voru á gólfi. Einnig lá fyrir að hundarnir hefðu nagað ruslið og auk þess nagað snúrur og millistykki sem tengd voru við rafmagn svo af hlaust slysahætta. Þá var ljóst að hundarnir höfðu gert þarfir sínar innandyra í einhvern tíma. Hitt alvarlega atvikið varðaði getu, hæfni og ábyrgð en í því samhengi var vísað til þess að Matvælastofnun hefði áður haft afskipti af dýrahaldi kæranda og farið fram á að daglegum vistarverum hundanna yrði haldið hreinum og án slysahættu. Á þeim tíma hefðu verið gerðar úrbætur en ástandið væri aftur komið í sama farveg. Þá kom fram að Matvælastofnun liti alvarlegum augum á það að eigendur hundanna hefðu ekki getu og hæfni t.d. til að sjá þegar feldur væri orðin það slæmur að rakstur væri nauðsynlegur, nota myglaða dýnu sem undirlag fyrir hundana auk þess að skilja eftir lyfjaumbúðir sem dýrin gætu komist í. Aðstæður voru metnar með þeim hætti að Matvælastofnun tók hundana í sína vörslu.

Í lögregluskýrslu frá embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum, varðandi heimsókn á heimili kæranda þann 22. september 2025, kemur fram að gæslukonunni hafi blöskrað heimilisaðstæður dýranna og því haft samband við Matvælastofnun. Gæslukonan hafi verið búin að gera kæranda grein fyrir því að hún myndi hafa samband við Matvælastofnun ef heimilisaðstæður hefðu ekki skánað. Gæslukonan sagðist hafa gert kröfu um að heimilið yrði hreint þegar hún myndi gæta dýranna sem hafi svo ekki reynst vera. Í skýrslunni er tilgreint að rusl hafi verið á gólfinu, sláttuvél inni í stofu, óhreint leirtau í eldhúsi og ekki hafði sést í eldhúsborð sökum rusls. Einnig hefði hland verið á gólfi inni í aukaherbergi en dýrin voru læst þar inni þegar gæslukonan kom fyrst til þeirra. Inni í svefnherbergi var vond lykt, gólfið þakið fatnaði/rusli og sængurfötin mygluð. Inni í þvottahúsi sást ekki til gólfs sökum fatnaðar.

Þann 23. september 2025 hafði kærandi samband við Matvælastofnun til að spyrjast fyrir um af hverju hundarnir hefðu verið fjarlægðir af heimilinu. Kærandi var þá upplýstur um að hann ætti von á bréfi frá Matvælastofnun vegna málsins og að honum yrði veittur frestur til að koma að andmælum.

Hinn 1. október 2025 hafði fulltrúi Matvælastofnunar samband símleiðis við gæslukonuna. Í símtalinu greindi hún frá því hvernig umönnun hundanna hefði verið háttað á meðan hún gætti þeirra. Að hennar sögn mætti hún á heimili kæranda á bilinu kl. 7–8 að morgni, aftur um kl. 13–14 og síðan um kl. 20. Þar á milli hefði faðir kæranda komið á heimilið um kl. 18. Eftir síðustu heimsókn hennar um kvöldið hefðu hundarnir verið skildir eftir einir yfir nóttina í um 11–12 klukkustundir. Gæslukonan upplýsti jafnframt að á meðan hún hefði gætt hundanna hefðu þeir verið lausir í herberginu. Áður en hún tók við umráðum þeirra hefði minni hundurinn oft verið haldinn í búri en stærri hundurinn í herberginu. Stundum hefði komið fyrir að báðir hundarnir væru haldnir í búri. Þá greindi gæslukonan frá því að kærandi og eiginkona hans hefðu áður verið dugleg að hreyfa hundana, einkum fyrir fæðingu barns þeirra. Eftir barnseign hefði hreyfing hundanna þó dregist verulega saman, úr daglegum gönguferðum og lausagöngu í gönguferðir einu sinni í viku eða jafnvel sjaldnar, þ.e. einu sinni á tveggja vikna fresti.

Hinn 2. október 2025 tilkynnti Matvælastofnun kæranda að stofnunin hygðist svipta hann vörslum yfir tveimur hundum hans og ráðstafa þeim varanlega til annarra aðila. Áður en endanleg ákvörðun yrði tekin var kæranda veittur frestur til að koma á framfæri andmælum, til og með 5. október 2025. Í bréfi Matvælastofnunar var vísað til 6. gr., 10. gr. og d.-liðar 14. gr. laga um velferð dýra nr. 55/2013 en brot á þeim ákvæðum voru talin réttlæta boðun varanlegrar vörslusviptingar. Þá var einnig vísað til 6. gr. og 18. gr. reglugerðar nr. 80/2016, um velferð gæludýra.

Lögfræðingur kæranda óskaði með tölvupósti þann 4. október 2025 eftir lengri andmælafresti og þann 6. október framlengdi Matvælastofnun andmælafrestinn til 8. október 2025.

Hinn 6. október 2025 barst Matvælastofnun erindi frá kæranda. Í erindinu var því haldið fram að gæslukonan bæri ein ábyrgð á því ástandi sem ríkti á heimili kæranda við eftirlit þann 22. september 2025 sem leiddi til vörslusviptingar hundanna. Þá óskaði kærandi eftir tilteknum upplýsingum frá Matvælastofnun við vinnslu andmæla og voru þær upplýsingar sendar honum með tölvupósti þann 7. október 2025.

Andmæli kæranda bárust þann 8. október 2025 en í þeim kom fram að kærandi hefði skilið heimili sitt eftir í góðu ástandi við brottför sína til útlanda og tryggt, eftir bestu getu, velferð hunda sinna í samræmi við ákvæði laga um velferð dýra. Þá kom fram að áður en kærandi fól gæslukonu umráð dýranna hefði hann kannað vandlega hvort hún teldi sig ráða við hlutverkið. Að öðrum kosti hefði hann ætlað að koma hundunum fyrir á hundahótelinu [Þ]. Gæslukonan hafi talið slíkt óþarft og fullyrt að hún gæti gætt hundanna án vandkvæða. Kærandi hélt því fram að hann hefði gert allt sem í hans valdi stæði til að tryggja velferð hundanna á meðan hann dveldi erlendis, meðal annars með uppsetningu öryggismyndavéla á heimilinu, með kaupum á aðgengi að hundahótelinu [Þ] hluta af dvalartímanum til öryggis ef upp kæmu vandamál og með því að gæslukonan hefði haft bifreið til afnota, meðal annars til að sinna dýrunum. Í andmælunum var því jafnframt haldið fram að gæslukonan hefði brugðist hlutverki sínu sem umráðamaður dýranna. Í stað þess að láta kæranda eða föður hans vita af því að hún réði ekki lengur við umráðin hefði hún tilkynnt slæma umönnun hundanna til Matvælastofnunar og þar með leitast við að varpa ábyrgðinni á hann. Vanrækslan á feld- og klóhirðu hundanna var áréttuð í andmælunum en skýrð með því að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hefði reynst erfitt að fá tíma hjá fagaðila. Þá var jafnframt vísað til fyrri athugasemda Matvælastofnunar frá mars 2025 og tekið fram að kærandi hefði tekið þær athugasemdir mjög alvarlega og gripið til aðgerða til að bæta aðstæður á heimili sínu. Kærandi taldi því að sú aðkoma sem eftirlitsdýralæknar urðu vitni af væri ekki á ábyrgð kæranda heldur gæslukonunnar. Kærandi hafi skilið við heimili sitt í góðu ástandi og tryggt eftir bestu getu velferð hundanna. Í lok andmælabréfsins krafðist kærandi þess að Matvælastofnun gerði úttekt á heimilisaðstæðum hans með tilliti til hundahalds og að lokinni slíkri úttekt yrðu hundarnir afhentir honum tafarlaust á ný.

Hinn 10. október 2025 sendi Matvælastofnun gæslukonunni bréf þar sem rakið var að í andmælum kæranda hefði komið fram að óviðunandi ástand hefði skapast á heimili kæranda sem hún hefði átt þátt í að skapa með því að bregðast skyldum sínum sem umráðamaður hundanna. Í bréfinu voru henni kynnt andmæli kæranda og lagðar fyrir hana fjórar spurningar sem vörðuðu ástand á heimilinu, aðgengi að hundahóteli að [Þ], samskipti við kæranda um hundahaldið og hvort hún hafi rætt við kæranda eða föður hans áður en hún tilkynnti stöðu mála til Matvælastofnunar. Svör gæslukonunnar bárust Matvælastofnun hinn 22. október 2025 og með svarinu fylgdu samtals 44 ljósmyndir sem hún hafði tekið. Í svörum gæslukonunnar kom m.a. fram að húsnæðið hafi verið í nákvæmlega sama ástandi og þegar hún hafi tekið við því og hún hafi ekki gefist upp á hundum heldur ástandi heimilisins. Einnig kom fram að gæslukonan hefði nýtt dagpassa hjá [Þ] fyrir hundana, líklega átta af tíu skiptum, en hún hafi þurft að nýta næturgistingu fyrir hundana nokkrum sinnum og þá hafi verið klippt á dagpassakortið. Samkvæmt gæslukonunni stóð upphaflega til að hún myndi taka hundana á heimili sitt en vegna flutninga þá hafi hún ekki verið með pláss fyrir þá. Hún hafi látið kæranda vita af breyttum aðstæðum hjá sér og hann hefði reynt að fá hana til að koma og hleypa þeim út. Gæslukonan var ekki viss um það þar sem hún gæti aðeins komið tvisvar eða að hámarki þrisvar á dag og rétt hleypt þeim út. Um það bil viku áður en kærandi fór erlendis leit gæslukonan eftir hundunum og blöskrað ástandið. Í hundaherberginu hefði ástandið verið skelfilegt en þar hafi verið dót, rusl, kúkur, piss, æla, notaðar bleyjur og matarleifar út um allt gólf. Í hundabúrinu hafi verið sæng sem var svört af myglu og hafi hún látið kæranda vita af því og hann fallist á að henni yrði hent. Gæslukonan upplýsti kæranda um að hún teldi aðstæður á heimilinu ekki boðlegar og að hún væri ekki viss um að hún treysti sér inn á heimilið að gæta hundanna. Gæslukonan hafi í kjölfarið sett fimm skilyrði fyrir því að hún myndi fylgjast með hundunum en þegar hún hafi komið að gæta þeirra hafi aðstæður verið óbreyttar fyrir utan að búið hafi verið að ganga frá á palli við húsnæðið. Í svörum gæslukonunnar kom einnig fram að hún hefði margoft rætt við kæranda um meðferðina á hundunum og ástand húsnæðisins. Þá hafi hún tveimur dögum áður en hún hringdi í Matvælastofnun upplýst kæranda um að þetta ástand gengi ekki og það myndi enda á því að hringt yrði í Matvælastofnun.

Tölvupóstsamskipti voru á milli kæranda og Matvælastofnunar vegna vinnslu málsins dagana 13.-24. október 2025 þar sem kærandi krafðist þess m.a. að fá hundana afhenta, að úttekt yrði gerð að nýju á heimili kæranda og að gætt yrði að málshraða málsins. Matvælastofnun hafði samband við hundahótelið [Þ] þann 21. október 2025 og þaðan fengust upplýsingar um að kærandi hefði pantað 10 skipta klippikort sem notað var næstum allt fyrstu dagana sem hundarnir voru í pössun. Einnig var upplýst um að gæslukonan hefði pantað tíma í snyrtingu fyrir annan hundinn til að raka hann þar sem hnútarnir í feldinum voru svo miklir að böðun var ekki nægjanleg.

Hinn 27. október 2025 tilkynnti Matvælastofnun kæranda um ákvörðun sína um varanlega vörslusviptingu hundanna á grundvelli 38. gr. laga um velferð dýra nr. 55/2013. Í bréfinu voru andmæli kæranda, dags. 8. október 2025, tekin til skoðunar og þeim hafnað. Að mati Matvælastofnunar viðurkenndi kærandi í andmælum sínum að annar hundanna hefði verið í yfirþyngd og að klóhirðu hans hefði verið ábótavant. Þá var einnig talið liggja fyrir að umhirða á feldi annars hundsins hefði verið verulega ábótavant, þar til gæslukonan greip til aðgerða og lét raka feld hans í fjarveru eiganda. Stofnunin vísaði jafnframt til þess að gæslukonan hefði upplýst um að ástand heimilisins hafi verið mjög slæmt þegar hún tók við umsjón hundanna. Hún hafi ekki gefist upp á hundunum sjálfum heldur á þeim aðstæðum sem ríktu á heimilinu enda hefðu hundarnir náð að skemma hluti sem skildir höfðu verið eftir í herberginu þar sem þeir voru haldnir. Var það niðurstaða Matvælastofnunar að kærandi uppfyllti ekki skilyrði 1. mgr. 10. gr. sem fjallar um getu, hæfni og ábyrgð umráðamanna dýra. Einnig hafi kærandi ekki uppfyllt 6. gr., 16. gr. og 18. gr. reglugerðar nr. 80/2016 um velferð dýra. Kærandi var því sviptur vörslum á hundunum tveimur á grundvelli 38. gr. laga um velferð dýra.

Með erindi, dags. 29. október 2025, fór kærandi fram á endurupptöku málsins með vísan til 1. og 2. tl. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem ný gögn hefðu borist í málinu. Þann 15. desember 2025 fundaði Matvælastofnun með kæranda og lögfræðingi hans. Með bréfi, dags. 22. desember 2025, hafnaði Matvælastofnun endurupptöku málsins, þar sem hvorki skilyrði 1. eða 2. tl. 24. gr. stjórnsýslulaga væru uppfyllt.

Málsmeðferð ráðuneytisins

Með tölvupósti, dags. 5. janúar 2026, sendi kærandi stjórnsýslukæru til ráðuneytisins vegna ákvörðunar Matvælastofnunar, dags. 27. október 2025, um varanlega vörslusviptingu á tveimur hundum.

Með tölvupósti þann 8. janúar 2026 afturkallaði kærandi 2. og 3. tl. stjórnsýslukærunnar varðandi endurupptökubeiðni og fundarsetu aðila Matvælastofnunar við fyrirtöku endurupptöku. Sá hluti kærunnar er því ekki tekinn til frekari meðferðar. Með tölvupósti þann 8. janúar 2026 svaraði ráðuneytið kröfu kæranda um að málið yrði flutt munnlega, sbr. 2. mgr. 30. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en það var mat ráðuneytisins að ekki væri þörf á munnlegum málflutningi í málinu.

Þann 5. janúar 2026 óskaði ráðuneytið eftir umsögn Matvælastofnunar auk annarra fylgigagna er varða málið. Umsögn Matvælastofnunar barst ráðuneytinu þann 28. janúar 2026 og fylgigögn málsins bárust þann 26. febrúar 2026. Í kjölfarið var kæranda veittur frestur til andmæla og bárust þau þann 7. febrúar 2026.

Þann 8. maí 2026 tók [Z] lögmaður við málinu fyrir hönd kæranda.

Þann 12. júní 2026 óskaði ráðuneytið eftir frekari gögnum og upplýsingum frá Matvælastofnun og veitti svarfrest til 26. júní 2026 en ekkert svar barst.

Málið er tekið til úrskurðar á grundvelli fyrirliggjandi gagna.

Sjónarmið kæranda

Kærandi byggir á því að ákvörðun Matvælastofnunar um varanlega vörslusviptingu hundanna hafi verið ólögmæt og byggð á ófullnægjandi rannsókn og því verið í andstöðu við rannsóknar- og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga.

Kærandi byggir á því að lögmætu markmiði meðalhófs hafi þegar verið náð með tímabundinni vörslusviptingu en að varanleg svipting hafi verið ósanngjörn og íþyngjandi, með verulegum persónulegum og fjárhagslegum afleiðingum fyrir kæranda.

Kærandi vísar til þess að gæslukona, sem umráðamaður hundanna, hafi aldrei beint umkvörtunarefnum sínum beint til kæranda eða föður hans. Ef kærandi hefði verið upplýstur um að gæslukonan réði ekki við hlutverkið þá hefði hann getað sett hundana á hundahótelið [Þ]. Alls hafi 19 dagar liðið þar sem gæslukonan hafi ekki gert frekari athugasemdir og því liggi fyrir að ósæmdarástand, sem ljósmyndir staðfesti, hafi alfarið verið á ábyrgð hennar og ekki sé við kæranda að sakast.

Þá mótmælir kærandi því mati Matvælastofnunar að hann skorti hæfni til hundahalds. Hann bendir á að óháðir fagaðilar, þar á meðal dýralæknir og sérfræðingar í hundahaldi, hafi metið að hann uppfylli kröfur um hæfni, getu og ábyrgð samkvæmt 10. gr. laga nr. 55/2013, um velferð dýra. Kærandi hafi ekki hlotið dóm eða verið sviptur leyfi til dýrahalds og hafi áfram sinnt hundahaldi án athugasemda eftir vörslusviptinguna. Telur kærandi því að skilyrði varanlegrar vörslusviptingar samkvæmt lögum nr. 55/2013, um velferð dýra, hafi ekki verið uppfyllt.

Kærandi heldur því fram að ákvörðun Matvælastofnunar hafi að meginstefnu byggst á einhliða frásögn tímabundins umráðamanns hundanna, án þess að aðrar skýringar eða gögn væru metin með fullnægjandi hætti. Að mati kæranda hafi rannsókn málsins því ekki verið nægjanleg, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, og hafi stofnunin ekki sýnt fram á ótvíræð brot á ákvæðum laga um velferð dýra sem réttlæti varanlega vörslusviptingu.

Kærandi gerir einnig athugasemdir við að hundunum hafi verið ráðstafað til annarra aðila áður en stjórnsýslumeðferð málsins var til lykta leidd og telur slíkt brjóta gegn réttaröryggi og eignarréttarsjónarmiðum.

Þá byggir kærandi á því að Matvælastofnun hafi ekki gætt samræmis í málsmeðferð sinni og vísar í því sambandi til ábendinga Ríkisendurskoðunar um starfshætti stofnunarinnar, einkum hvað varðar rannsókn, eftirfylgni og samræmi í dýravelferðarmálum.

Kærandi lagði fram matsskýrslu frá dýralækni, dags. 15. nóvember 2025, sem unnin var að beiðni lögfræðings hans. Í skýrslunni kemur fram að dýralæknirinn hafi metið aðstæður til hundahalds á heimili kæranda með hliðsjón af lögum um velferð dýra og þekkingu kæranda á hundahaldi. Samkvæmt skýrslunni býr kærandi í vel skipulagðri 88 fermetra íbúð með stórum afgirtum garði sem var talinn hreinn og hættulaus fyrir hunda og veitti íbúðin nægilegt rými til hundahalds. Þá kom fram að kærandi sinnti hreyfiþörf hundanna með fullnægjandi hætti og héldi einnig tvo ketti sem væru í mjög góðu ástandi. Að mati dýralæknisins býr kærandi yfir ágætri þekkingu á hundahaldi, meðal annars eftir að hafa sótt grunn- og framhaldsnámskeið hjá [Æ] og var hann talinn vel upplýstur um umönnun og heilbrigðisþætti dýra. Í niðurstöðu skýrslunnar kemur fram að heimsóknin hafi verið athugasemdalaus.

Kærandi lagði einnig fram umsögn frá forstöðukonu [Ö], dags. 24. nóvember 2025, sem unnin var af lögfræðingi hans. Í umsögninni kemur fram að kærandi hafi verið skjólstæðingur [Ö] um tveggja ára skeið fyrir nokkrum misserum, en hlutverk [Ö] felst meðal annars í að veita stuðning vegna tímabundinna heimilisaðstæðna. Samkvæmt umsögninni var kærandi áhugasamur um leiðbeiningar, tók vel við leiðsögn og náði að tileinka sér gagnlega færni og bæta einbeitingu sína. Þá er honum lýst sem hlýlegum einstaklingi sem hafi náð góðu sambandi við bæði vistmenn og starfsfólk og aðlagast vel starfsemi úrræðisins.

Kærandi lagði jafnframt fram umsögn frá hundaþjálfara við hundaskólann [Æ], frá október 2025. Í umsögninni kemur fram að kærandi hafi sýnt góða mætingu á grunnnámskeið, verið áhugasamur og spurt spurninga.

Sjónarmið Matvælastofnunar

Umsögn Matvælastofnunar barst ráðuneytinu hinn 28. janúar 2026. Fylgigögn umsagnarinnar bárust ráðuneytinu þann 26. febrúar 2026. Í umsögninni var málið rakið og vísað til málsatvika, eins og þeim er lýst hér að framan.

Matvælastofnun tók fram að í málinu hefði komið upp óvenjuleg staða, þar sem tímabundinn umráðamaður gæludýra óskaði eftir því við eftirlitsstofnun með velferð dýra að verða leystur undan umráðum þeirra. Að mati stofnunarinnar var ekki unnt að verða við þeirri ósk með öðrum hætti en að taka dýrin úr vörslu viðkomandi. Af þeim sökum var farið í lögreglufylgd að heimili kæranda og hundarnir fjarlægðir þaðan.

Vörslusvipting Matvælastofnunar, sem tilkynnt var kæranda með bréfi, dags. 2. október 2025, byggði á 1. mgr. 38. gr. laga um velferð dýra nr. 55/2013 sem varðar tilvik þegar úrbætur þola ekki bið. Í bréfinu var einnig vísað til þess að um væri að ræða brot á 6. gr., 10. gr. og d.-lið 14. gr. laga um velferð dýra auk 6. og 18. gr. reglugerðar um velferð dýra nr. 80/2016.

Þá benti Matvælastofnun jafnframt á að staða málsins hefði verið sú að kærandi teldi að gæslukonan bæri ábyrgð á ástandinu á meðan hún teldi kæranda bera ábyrgð á því. Nauðsynlegt hafi því verið að leggja mat á skýringar beggja aðila. Niðurstaða Matvælastofnunar, með hliðsjón af öllum málsatvikum og fyrirliggjandi gögnum, væri sú að frásögn gæslukonunnar væri trúverðugri.

Andmæli kæranda við umsögn stofnunarinnar

Andmæli kæranda varðandi umsögn Matvælastofnunar um málið bárust þann 7. febrúar 2026.

Kærandi benti á að annar hundanna hafi verið um fjögurra mánaða gamall á þeim tíma sem um ræðir og hafi reynst erfitt að venja hann við að gera þarfir sínar utandyra. Hundurinn hafi verið tekinn út að morgni til í allt að hálftíma en hann hafi beðið með að gera þarfir sínar þar til hann hafi verið kominn aftur inn. Kærandi viðurkennir eitt tilvik þar sem saur og nokkrir þvagblettir hafi verið inni, þar af tveir í herbergi sem var lítið notað. Kærandi kveðst þó hafa hreinsað upp reglulega og telur að ástandið hafi ekki verið eins alvarlegt og lýst var.

Jafnframt bendir kærandi á að hundarnir hafi haft aðgang að útisvæði og verið hafðir úti í bandi, sem þeir hafi unað vel við, og hafi þeir haft möguleika á að komast inn þegar þeir sýndu merki um það. Þá kveðst kærandi hafa verið í því ferli að bæta aðstöðu hundanna, meðal annars með uppsetningu girðingar og fyrirhugaðri hundalúgu.

Enn fremur bendir kærandi á að hundarnir hafi verið undir eftirliti á meðan hann var erlendis en gæslukona hafi farið til þeirra að jafnaði þrisvar sinnum á dag auk þess sem faðir kæranda hafi farið til þeirra að kvöldi til. Þá hafi gæslukonu verið veittur aðgangur að myndavélakerfi heimilisins til að fylgjast með aðstæðum hundanna.

Kærandi mótmælir því að annar hundanna hafi áður verið settur í varanlegt fóstur og tilgreinir að um tímabundna vistun hafi verið að ræða á meðan framkvæmdir stóðu yfir á heimilinu. Hundurinn hafi síðar verið tekinn aftur inn á heimilið. Kærandi kveðst hafa haldið reglulegu sambandi við hundinn á meðan á vistun stóð og farið með hundana í göngutúra og útivist.

Kærandi hafnar jafnframt því að hafa beitt hundana ofbeldi og kveðst aldrei hafa sparkað í þá eða lamið þá, heldur einungis gripið í ólina og trýnið til að skamma þá án þess að valda þeim meiðslum.

Varðandi ástand á feldi hundanna viðurkennir kærandi að annar hundurinn hafi verið flæktur en kveðst hafa ítrekað reynt að fá tíma hjá hundasnyrtiþjónustu sem þau hafi ávallt leitað til en án árangurs. Þá hafi verið gerðar ráðstafanir til að láta baða og snyrta hundana á hundahóteli og greitt hafi verið fyrir slíka þjónustu.

Þá mótmælir kærandi því að gæslukonan hafi nefnt við hann að hún treysti sér ekki til að hafa eftirlit með hundunum og hann hafi ekki vitað af því fyrr en hann sá í gegnum myndavélakerfi á heimilinu að fulltrúar Matvælastofnunar og lögreglu væru mættir á svæðið.

Kærandi mótmælir jafnframt fullyrðingum um að hundarnir hafi verið lokaðir inni án vatns eða við ófullnægjandi aðstæður. Vanalega hafi hundarnir aðgang að stærstum hluta heimilisins en þeir hafi verið lokaðir inni í herbergi þegar kærandi fór erlendis, með vatn, fóður og leikföng. Kærandi telur að aðstæður á heimilinu hafi ekki verið óviðunandi eða hættulegar hundunum og kveðst hann hafa tryggt að hundarnir hefðu ekki aðgang að hættulegum hlutum eða lokuðum rýmum.

Þá mótmælir kærandi því að hundarnir hafi ekki fengið viðeigandi umönnun eða fóðrun. Hann kveðst hafa veitt leiðbeiningar um fóðrun og telur að frávik frá þeim hafi stafað af gæslukonu en ekki honum sjálfum.

Forsendur og niðurstaða

Málið lýtur að ákvörðun Matvælastofnunar, dags. 27. október 2025, um að vörslusvipta kæranda tveimur hundum í eigu hans á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 55/2013, um velferð dýra.

Kærandi byggir á því að ákvörðun Matvælastofnunar um varanlega vörslusviptingu hundanna hafi verið ólögmæt, þar sem hún hafi byggst á ófullnægjandi rannsókn og verið í andstöðu við rannsóknar- og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærandi mótmælir jafnframt því mati stofnunarinnar að hann skorti hæfni til hundahalds. Þá telur kærandi að ákvörðunin hafi að meginstefnu byggst á einhliða frásögn tímabundins umráðamanns hundanna, án þess að aðrar skýringar eða gögn hefðu verið metin með fullnægjandi og hlutlægum hætti.

Markmið laga um velferð dýra nr. 55/2013 er að stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma, í ljósi þess að dýr eru skyni gæddar verur, sbr. 1. gr. laganna. Í 6. gr. laganna segir að skylt sé að fara vel með dýr og að umráðamaður beri ábyrgð á að annast um þau í samræmi við lögin og að ill meðferð dýra sé óheimil. Þá segir í 1. mgr. 10. gr. að hver sá sem hefur dýr í umsjá sinni skuli búa yfir eða afla sér grunnþekkingar á þörfum og umönnun viðkomandi dýrategundar og skuli enn fremur búa yfir nægjanlegri getu til að annast dýrið í samræmi við lögin. Í 14. gr. laganna kemur m.a. fram að umráðamönnum dýra beri að tryggja dýrum góða umönnun, þ.m.t. að sjá til þess að þörfum dýranna sé sinnt að jafnaði einu sinni á dag og að tryggja gæði og magn fóðurs og vatns.

Þá er í gildi reglugerð nr. 80/2016, um velferð gæludýra. Í 6. gr. reglugerðarinnar segir að gæludýrum skuli ætíð sýnd fyllsta nærgætni. Umráðamanni beri skylda að halda því hreinu. Feldi, fjaðrahami, klóm, goggi og tönnum skuli jafnframt halda í heilbrigðu og eðlilegu ástandi. Í 16. gr. reglugerðarinnar kemur m.a. fram að daglegar vistarverur skuli vera hreinar. Þá segir m.a. í 18. gr. um aðbúnað og umönnun hunda að hund skuli ekki skilja eftir einan og eftirlitslausan að jafnaði lengur en átta klst. í senn nema í undantekningartilvikum.

Vörslusvipting dýra er íþyngjandi ákvörðun og hluti af þvingunarúrræðum sem Matvælastofnun getur gripið til við að framfylgja lögum um velferð dýra og því ekki beitt nema nauðsyn sé til. Stjórnvöldum ber í hvívetna að gæta að almennum málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga kveður á um að stjórnvald skuli aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Ljóst er að þegar ákvarðanir stjórnvalda varða svo mikilvæga hagsmuni og eru íþyngjandi fyrir hinn almenna borgara, líkt og sú ákvörðun sem þetta mál snýr að, þarf m.a. að gæta að framangreindum sjónarmiðum. Enn fremur þurfa þær ákvarðanir að byggja á viðhlítandi réttarheimildum.

Matvælastofnun byggir vörslusviptingu í máli þessu á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga um velferð dýra. Samkvæmt ákvæðinu er Matvælastofnun heimilt að taka dýr úr vörslum umráðamanns þegar úrbætur þola enga bið eða aflífað dýr sem hafa orðið fyrir varanlegum skaða sökum vanfóðrunar, harðýðgi, slysa eða slæms aðbúnaðar. Slíkt skal vera gert í samráði við eða samkvæmt fyrirmælum lögreglu. Þá er Matvælastofnun ekki skylt að veita andmælarétt samkvæmt stjórnsýslulögum þegar úrbætur þola enga bið, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 38. gr. laganna, en í máli þessu var kæranda engu að síður veittur frestur til að koma að andmælum.

Í 3. gr. laga um velferð dýra nr. 55/2013 er umráðamaður skilgreindur á þann hátt að um sé að ræða eiganda dýrs eða annan aðila sem er ábyrgur fyrir umsjá dýrs. Fyrir liggur að gæslukona hundanna gætti þeirra tímabundið á meðan eigandi þeirra dvaldi erlendis og fór hún því með tímabundin umráð þeirra fyrir hönd eiganda. Gæslukonan tilkynnti um aðstæður hundanna til Matvælastofnunar þann 22. september 2025 og upplýsti um að hún treysti sér ekki lengur til að sinna dýrunum.

Samkvæmt gögnum málsins uppfyllti aðbúnaður og aðstæður tveggja hunda á heimili kæranda ekki kröfur um hreinlæti og öryggi. Í skýrslu lögreglu, dags. 22. september 2025, kemur fram að rusl hafi verið á gólfi, sláttuvél í stofu, óhreint leirtau í eldhúsi og að eldhúsborð hafi ekki verið sýnilegt vegna rusls. Í svefnherbergi hafi verið vond lykt, gólfið þakið fatnaði og rusli auk þess sem sængurföt voru mygluð. Í þvottahúsi hafi ekki verið unnt að sjá gólfið vegna fatnaðar. Í skoðunarskýrslu Matvælastofnunar nr. 1700, vegna eftirlits þann 22. september 2025 kemur fram að við eftirliti á heimili kæranda hafi verið greind tvö alvarlega frávik, annars vegar varðandi almenna meðferð, aðbúnað og umönnun og hins vegar varðandi getu, hæfni og ábyrgð. Vísað var til þess að mikil óhreinindi væru í vistarverum hundanna, s.s. rusl, matarumbúðir og plast, auk þess sem lyfjaumbúðir hafi verið á gólfi. Þá hafi verið ljóst að hundarnir hefðu gert þarfir sínar innandyra í einhvern tíma. Einnig var vísað til þess að Matvælastofnun hefði áður haft afskipti af dýrahaldi kæranda og farið fram á að daglegum vistarverum hundanna yrði haldið hreinum og án slysahættu. Á þeim tíma hefðu verið gerðar úrbætur en ástandið væri aftur komið í sama horf. Með hliðsjón af framangreindu var það samdóma álit lögreglu og starfsmanna Matvælastofnunar að aðbúnaður og ástand hundanna hafi verið óboðlegt með vísan til framangreindra laga og reglugerðarákvæða um velferð dýra. Því hefði verið nauðsynlegt að fjarlægja þá.

Var vörslusviptingunni beint að eiganda hundanna enda hafði tímabundinn umsjónarmaður hundanna haft samband við Matvælastofnun til að upplýsa um aðstæður dýranna.

Með vísan til þess sem rakið hefur verið er það mat ráðuneytisins að 1. mgr. 38. gr. laga um velferð dýra nr. 55/2013 hafi verið uppfyllt í fyrirliggjandi máli. Ljóst er að ákvörðun Matvælastofnunar, um að taka hundana úr vörslum kæranda og ráðstafa þeim annað, hafi byggst á upplýsingum um óviðunandi meðferð og aðbúnað hundanna auk þess sem samvinna var við lögreglu við vinnslu málsins.

Ráðuneytið getur ekki fallist á þau rök kæranda að ákvörðun Matvælastofnunar hafi byggst á einhliða frásögn tímabundins umráðamanns enda liggja fyrir skýrslur lögreglu og Matvælastofnunar sem styðja frásögn hennar. Skýrslurnar sýna að aðbúnaður og aðstæður hundanna hafi ekki verið í samræmi við lög nr. 55/2013, um velferð dýra. Samkvæmt gögnum málsins fór gæslukonan með umráð hundanna í um tvær vikur áður en hún tilkynnti aðstæður þeirra til Matvælastofnunar. Á þeim tíma nýtti hún gæslu fyrir hundana á hundahótelinu [Þ], mest fyrstu 10 dagana samkvæmt upplýsingum frá hundahótelinu. Ekki er því hægt að fallast á að  þær aðstæður sem hundarnir bjuggu við hafi skapast á þeim stutta tíma sem gæslukonan fór með umráð þeirra heldur hafi aðstæður hundanna verið með þessu móti þegar hún tók við umsjá þeirra. Í því samhengi verður einnig að líta til þess að Matvælastofnun hafði áður haft afskipti að dýrahaldi kæranda og aðstæðum á heimili hans. Þá liggur einnig fyrir að það var gæslukonan sem fór með hundinn til hundasnyrtis til að huga að feldi hans.

Ráðuneytið getur jafnframt ekki fallist á þau rök kæranda að ábyrgð á aðbúnaði hundanna hafi alfarið hvílt á gæslukonu dýranna, sem hafi tekið við tímabundinni umsjón með dýrunum á heimili kæranda meðan hann dvaldi erlendis. Samkvæmt 11. gr. laga um velferð dýra er óheimilt að afhenda dýr einstaklingi sem ástæða er til að ætla að hafi ekki aðbúnað, getu eða vilja til að annast dýrið í samræmi við lögin. Í gögnum málsins kemur fram að upphaflega hafi staðið til að gæslukonan tæki hundana til sín en það hafi ekki gengið vegna flutninga hennar. Kærandi hafi fengið hana til að koma til hundanna á heimili kæranda þrisvar sinnum á dag auk þess sem faðir hans leit til hundanna einu sinni yfir daginn. Á fyrstu 10 dögunum sem gæslukonan fór með umráð hundanna nýtti hún nærri því allt 10 skipta klippikort hjá hundahótelinu [Þ]. Hún hafði því nærri fullnýtt þau takmörkuðu úrræði sem hún hafði í tengslum við gæslu hundanna. Þá liggur fyrir að gæslukonan átti að fara með tímabundin umráð hundanna, í tæpar fjórar vikur, á heimili kæranda. Ekki er unnt, m.t.t. þess takmarkaða tíma sem gæslukonan fór með umráð dýranna, að líta svo á að hún beri alfarið ábyrgð á aðbúnaði á heimili kæranda og kærandi beri enga ábyrgð á aðbúnaði á heimili sínu. Kærandi verði því ekki leystur undan ábyrgð á dýrum sínum og aðstæðum þeirra á heimili kæranda með tímabundnu framsali á umráðum yfir dýrunum.

Þá er það mat ráðuneytisins að ákvörðun Matvælastofnunar um varanlega vörslusviptingu hafi verið tekin í samræmi við meðalhófsreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga þar sem öll gögn málsins vísa til þess að úrbætur hafi ekki þolað bið. Jafnframt benda gögn málsins til þess að málið hafi verið rannsakað í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga.

Ráðuneytið telur að ekki þurfi að ráða frekar úr öðrum málsástæðum sem tilgreindar hafa verið við meðferð málsins þar sem úrlausn þeirra hefur ekki á áhrif á niðurstöðu málsins.

 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Matvælastofnunar, dags. 27. október 2026, um vörslusviptingu á tveimur hundum í eigu kæranda á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 55/2013, um velferð dýra, er hér með staðfest.