4. Aðgerðaáætlun – aðgerðir til samdráttar í losun og aukinnar kolefnisbindingar

Aðgerðaáætlun í loftslagsmálum er helsta stjórntæki stjórnvalda til innleiðingar og framkvæmd­ar aðgerða sem draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eða auka bindingu kolefnis. Aðgerða­áætluninni er jafnframt ætlað að samræma og styðja innleiðingu loftslagsaðgerða þvert á samfélagið og skapa grunn fyrir framgang loftslagsmarkmiða stjórnvalda.

Árið 2024 kom út ný og uppfærð aðgerðaáætlun með 150 loftslagsaðgerðum sem lögð var fram í samráðsgátt stjórnvalda. Ný verkefnisstjórn sem var skipuð vorið 2025 vinnur bæði að innleiðingu nýrra aðgerða og eftirfylgni með þeim aðgerðum sem þegar eru í innleiðingu. Verkefnisstjórnin vinnur einnig að því að straumlínulaga verklag og mælikvarða fyrir aðgerðir.

Í töflu 3 hér að neðan má sjá stöðu aðgerða undir aðgerðaáætlun í loftslagsmálum í september 2026. Í undirköflum er jafnframt gerð frekari grein fyrir uppbyggingu aðgerðaáætlunar, aðgerðum í innleiðingu, stöðu aðgerða í framkvæmd, aðgerðum sem er lokið og aðgerðum utan aðgerðaáætlunar. Skýrsla þessi gerir ekki sérstaklega grein fyrir aðgerðum sem eru á hugmyndastigi eða fyrirhugaðar.

Ábyrgðarráðuneyti aðgerða eru tiltekin í sviga fyrir aftan heiti hverrar aðgerðar (atvinnu­vegaráðuneyti (ATRN), félags- og húsnæðismálaráðuneyti (FRN), fjármála- og efnahags­ráðuneyti (FJR), forsætisráðuneyti (FOR), heilbrigðisráðuneyti (HRN), innviðaráðuneyti (IRN), menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneyti (MNH), mennta- og barnamálaráðuneyti (MRN), umhverfis-, orku og loftslagsráðuneyti (URN) og utanríkisráðuneyti (UTN)).

Tafla 3: Yfirlit yfir stöðu aðgerða í aðgerðaáætlun í loftslagsmálum í september 2026.

4.1 Uppbygging aðgerðaáætlunar

Mótvægisaðgerðir skiptast upp í fjögur kerfi byggð á skuldbindingarflokkum: Samfélagslosun, viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (ETS-kerfið), landnotkun (LULUCF) og þverlægar aðgerðir.

4.1.1 Samfélagslosun

Samfélagslosun (e. Effort Sharing Regulation – ESR), sem m.a. fellur til frá vegasamgöngum, smærri iðnaði, fiskiskipum, orkuframleiðslu, landbúnaði, kælimiðlum og úrgangi, telst á beina ábyrgð ríkja. Aðgerðir í þessum flokki eru auðkenndar með S-i.

Mynd 5: Samfélagslosun ársins 2025 skipt eftir flokkum aðgerðaáætlunar.

Samfélagslosun ársins 2025 var um 2794 þúsund tonna CO2-íg. samkvæmt bráðabirgðagögnum frá Umhverfis- og orkustofnun. Sjö málaflokkar í aðgerðaáætluninni falla undir samfélagslosun:

Yfirlit yfir fjölda og stöðu aðgerða undir skuldbindingaflokknum samfélagslosun má sjá í töflu 4 hér að neðan.

Tafla 4: Yfirlit yfir stöðu aðgerða í flokknum samfélagslosun í september 2026.

4.1.2 Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir

Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (e. Emission Trading System - ETS) gegnir lykilhlutverki í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Undir ETS-kerfið fellur losun frá iðnaðarferlum í staðbundnum iðnaði, en einnig losun vegna nánast alls flugs innan EES, þar með talið innanlandsflugs. Þá voru stærri skip í sjóflutningum milli landa einnig innleidd í kerfið á árinu 2024. Aðgerðir í þessum flokki eru auðkenndar með V-i.

Þrír málaflokkar í aðgerðaáætluninni falla undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir:

Yfirlit yfir fjölda og stöðu aðgerða undir skuldbindingaflokknum viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir má sjá í töflu 5 hér að neðan.

Tafla 5: Yfirlit yfir stöðu aðgerða í flokknum viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir í september 2026.

4.1.3 Landnotkun (LULUCF)

Gögn og upplýsingar um losun og bindingu vegna landnotkunar eru háð meiri óvissu en gögn um aðrar uppsprettur, eins og t.d. losun frá jarðefnaeldsneyti og iðnaðarferlum, enda er um flókna vistfræðilega ferla að ræða og mikinn breytileika eftir aðstæðum. Undanfarin ár hefur verið unnið að bættri gagnaöflun til að tryggja fullnægjandi og samanburðarhæf gögn og heldur sú vinna áfram. Aðgerðir í þessum flokki eru auðkenndar með L-i.

Nettólosun ársins 2025 innan landnotkunar var um 6080 þúsund tonna CO2-íg. samkvæmt bráðabirgðagögnum frá Umhverfis- og orkustofnun. Einn málaflokkur í aðgerðaáætluninni fellur undir landnotkun:

Yfirlit yfir fjölda og stöðu aðgerða undir skuldbindingaflokknum landnotkun má sjá í töflu 6 hér að neðan.

Tafla 6: Yfirlit yfir stöðu aðgerða í flokknum landnotkun í september 2026.

4.1.4 Þverlægar aðgerðir

Aðgerðir sem heyra undir þverlæga flokka aðgerða skiptast í samfélagslega hvata og fjárhagslega hvata til umskipta. Aðgerðir í þessum flokki eru auðkenndar með Þ-i.

Yfirlit yfir fjölda og stöðu aðgerða sem flokkast sem þverlægar aðgerðir má sjá í töflu 7 hér að neðan.

Tafla 7: Yfirlit yfir stöðu aðgerða sem flokkast sem þverlægar aðgerðir í september 2026.

4.1.5 Aðgerðir tengdar Loftslags- og orkusjóði

Loftslags- og orkusjóður var stofnaður með sameiningu Loftslagssjóðs og Orkusjóðs 1. júlí 2024 og var fyrsta heila starfsár sjóðsins árið 2025[1]. Sjóðurinn er helsta stjórntæki stjórnvalda til að fjármagna loftslagsaðgerðir, ásamt aðgerðum er snúa að orkuskiptum og orkusparnaði. Styrkveitingar úr sjóðnum til loftslagstengdra verkefna námu alls 11,2 ma. kr. árið 2025 og er áætlaður loftslagsávinningur þeirra rúmlega 50 kílótonn CO2 ígilda á ársgrundvelli (tafla 8).

Alls voru þrjú köll vegna loftslagstengdra verkefna á árinu 2025, ásamt sífelluverkefnum sjóðsins um orkuskipti í samgöngum á landi. Þá hafa það sem af er ári 2026 verið þrjú köll til viðbótar ásamt sífelluverkefnum. Yfirlit yfir aðgerðir í aðgerðaáætlun sem tengjast úthlutunum úr Loftslags- og orkusjóði má sjá í töflu 9.

Tafla 8: Úthlutanir úr Loftslags- og orkusjóði fyrir árið 2025.

Tafla 9: Aðgerðir í aðgerðaáætlun sem tengjast úthlutunum úr Loftslags- og orkusjóði

4.2 Mótvægisaðgerðir í innleiðingu

Aðgerðir í innleiðingu 2026-2027 eru aðgerðir sem stjórnvöld stefna á að komist til framkvæmda árin 2026-2027. Sumar aðgerðir eru áfram í innleiðingu frá síðustu skýrslu verkefnisstjórnar.

Við ákvörðun um hvaða aðgerðir fara í innleiðingu er markvisst leitað eftir nýjum hugmyndum að aðgerðum hjá ráðuneytum. Hugmyndir að aðgerðum eru síðan útfærðar nánar og fara í gegnum fjölþáttamat. Niðurstöður fjölþáttamatsins liggja til grundvallar vali á aðgerðum til innleiðingar. Aðgerðir sem metnar eru til þess fallnar að stuðla að samdrætti í losun eða teljast mikilvægur stuðningur við aðrar aðgerðir eru teknar til innleiðingar.

4.2.1 Samfélagslosun

4.2.2 Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir

4.2.3 Landnotkun (LULUCF)

4.2.4 Þverlægar aðgerðir

4.3 Mótvægisaðgerðir í framkvæmd

Aðgerðir í framkvæmd eru 40 talsins. Hér er í fyrsta sinn gerð tilraun til að meta framgang aðgerða með árangursmælikvörðum. Fyrir aðgerðir sem munu framvegis koma til framkvæmda munu markmið og mælikvarðar verða skilgreindir sem hluti af fjölþáttamati aðgerða í innleiðingu.

4.3.1 Samfélagslosun

S.2.A.1: Reynsluverkefni um losunarfría framkvæmd hjá Vegagerðinni (IRN)

Framkvæmd valin í reynsluverkefni út frá fyrirliggjandi orkuinnviðum og verkþáttum til að leggja grunn að prófun lágkolefnislausna í framkvæmdum Vegagerðarinnar.

Markmið: Velja og innleiða tilraunaverkefni í samgöngukerfinu til að prófa og meta lágkolefnislausnir á framkvæmdasvæðum.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Undirbúningur. 2) Val á verkefni. 3) Framkvæmd hafin. 4) Mat á árangri.

S.2.A.5: Styðja við innleiðingu aðgerða í vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð 2030 (FRN)

Framfylgja stefnu og aðgerðaáætlun um vistvæna mannvirkjagerð, sem unnin var á vegum verkefnisins Byggjum grænni framtíð, samstarfsvettvangs stjórnvalda og atvinnulífs.

Markmið: Tryggja að allar aðgerðir sem lagðar eru fram í vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð 2030 verði innleiddar og lokið samkvæmt áætlun.

Upphaf/endir: 2022-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarði: Fjöldi aðgerða í Vegvísi að vistvænni mannvirkjagerð sem er lokið (af 90 aðgerðum).

S.3.A.8: Stuðningur við stofnun námsbrautar í Tækniskólanum í kæli- og frystivélavirkjun (MRN)

Að stjórnvöld styðji opinberlega við hugmyndir um að kæli- og frystivélavirkjun verði gert hærra undir höfði hér á landi með sérstakri námsbraut.

Markmið: Að stofnuð verði sérstök námsbraut í kæli- og frystivélavirkjun á Íslandi.

Upphaf/endir: 2025-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Undirbúningur námsbrautar. 2) Stofnun námsbrautar. 3) Kennsla hefst.

S.4.A.2: Loftslagsvænn landbúnaður (ATRN)

„Loftslagsvænn landbúnaður“ (LOL) verkefnið verður útvíkkað og nýir þátttakendur munu bætast við. Haldið verður áfram að efla fræðslu um náttúruvernd, loftslags- og umhverfis­mál til að aðstoða þátttökubændur við að setja sér markmið og fara í aðgerðir sem miða að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eða binda kolefni og um leið skila hag­kvæmari búrekstri. Nýnæmi er í því að hluti fræðslustarfsins verður nú sniðinn að styrkjum úr Loftslags- og orkusjóði.

Markmið: Styðja við bændur í að móta leiðir í náttúruvernd, loftslags- og umhverfismálum með sérstöku átaksverkefni til tveggja ára.

Upphaf/endir: 2026-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára sem verkefnið er í gangi.

S.4.A.3: Undirbúa hagkvæmt styrkjaumhverfi fyrir landbúnað (ATRN)

Þróun og prófun heildstæðs kerfis sem hvetur bændur til hagkvæmari og loftslagsvænni búskaparhátta og verður tilbúið til innleiðingar árið 2027.

Markmið: Að móta heildstætt stuðningskerfi fyrir landbúnað sem styður við loftslagsmarkmið Íslands, sjálfbæra nýtingu og fjölbreytni.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Skipun starfshóps. 2) Undirbúningur. 3) Samráð. 4.) Samþykkt tillaga til innleiðingar.

S.4.C.2: Rannsókn á geymslu búfjáráburðar (ATRN)

Gerð verður rannsókn á þætti geymslu búfjáráburðar í losun frá landbúnaði og greining á leiðum til að draga úr losun við geymslu.

Markmið: Framkvæma rannsókn á hauggeymslum til að bæta gögn um losun vegna geymslu búfjáráburðar.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Samningur um rannsókn gerður. 2) Rannsókn á geymslu búfjáráburðar á kúabúum framkvæmd. 3) Rannsókn á geymslu búfjáráburðar á sauðfjárbúum framkvæmd. 4) Niðurstöður birtar.

S.5.A.1: Innviðaáætlun um uppbyggingu á skilvirku neti hreinorkuáfyllingarstöðva (IRN)

Innleiðing á Alternative Fuels Infrastructure Regulation (AFIR), Evrópureglugerð sem miðar að því að styðja við uppbyggingu innviða fyrir óhefðbundna orkugjafa í samgöngum. Regluverkið skal tryggja skilvirkt net hreinorkuáfyllingarstöðva sem og þjónustustig afhendingar hreinorkukosta.

Markmið: Innleiða AFIR-reglugerð sem miðar að því að styðja við uppbyggingu innviða fyrir óhefðbundna orkugjafa í samgöngum.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Innleiðing AFIR-reglugerðar.

S.5.A.2: Fjárstuðningur til uppbyggingar á skilvirku neti hreinorkuáfyllingarstöðva (URN)

Fjárhagslegur stuðningur við uppbyggingu hreinorkuáfyllingarstöðva fyrir vistvæn ökutæki um land allt, sér í lagi flóknar og umfangsmiklar fjárfestingar og tengingar við flutnings­kerfin. Aðgerðinni er ætlað að styrkja net hleðslustöðva hringinn í kringum landið þannig að hvergi finnist þéttbýlisstaður á Íslandi án hraðhleðslustöðvar og hvergi á þjóðvegakerfi landsins verði lengra en 100 km á milli hraðhleðslustöðva.

Markmið: Komið verði upp skilvirku neti hreinorkuáfyllingarstöðva um allt land.

Upphaf/endir: 2016-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2016-2026 (11 ár).

S.5.A.4: Styrkir til uppbyggingar hleðsluinnviða við fjölbýlishús (URN)

Styrkir til uppbyggingar hleðsluinnviða við fjölbýlishús verða veittir úr Loftslags- og orkusjóði að undangenginni auglýsingu.

Markmið: Að styrkja innviði fyrir rafbílavæðingu með styrkjum úr Loftslags- og orkusjóði.

Upphaf/endir: 2026-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2026-2027 (tvö ár).

S.5.A.5: Styrkir til uppbyggingar hleðsluinnviða við gististaði (URN)

Styrkir til uppbyggingar hleðsluinnviða við gististaði verða veittir úr Loftslags- og orkusjóði að undangenginni auglýsingu.

Markmið: Að styrkja innviði fyrir rafbílavæðingu með styrkjum úr Loftslags- og orkusjóði.

Upphaf/endir: 2026-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2026-2027 (tvö ár).

S.5.A.6: Styrkir til uppbyggingar hraðhleðslustöðva í þéttbýli og á þjóðvegakerfinu þar sem hleðsluinnviðir eru ófullnægjandi (URN)

Styrkir til uppbyggingar hraðhleðslustöðva í þéttbýli og á þjóðvegakerfinu þar sem hleðsluinnviðir eru ófullnægjandi verða veittir úr Loftslags- og orkusjóði að undangenginni auglýsingu.

Markmið: Að hraða styrkingu nets hleðslustöðva hringinn í kringum landið með styrkjum úr Loftslags- og orkusjóði þannig að hvergi finnist þéttbýlisstaður á Íslandi án hrað­hleðslustöðvar og hvergi á þjóðvegakerfi landsins verði lengra en 100 km á milli hrað­hleðslustöðva.

Upphaf/endir: 2026-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2026-2027 (tvö ár).

S.5.B.2: Styrkir til kaupa á nytjahjólum (URN)

Loftslags- og orkusjóður styrkir kaup á nytjahjólum, með eða án rafmagns. Um er að ræða hjól sem eru sérstaklega hönnuð til þess að flytja farm og farþega, eru dýr í innkaupum en geta nýst með sams konar hætti og einkabílar og þannig dregið úr akstri og brennslu jarðefnaeldsneytis.

Markmið: Styrkja kaup á nytjahjólum með styrkveitingum úr Loftslags- og orkusjóði 2025-2026.

Upphaf/endir: 2025-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2025-2026 (tvö ár).

S.5.B.3: Uppbygging almenningssamgöngukerfis og hjóla- og göngustíga á höfuð­borgarsvæðinu (IRN)

Ríkið og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu vinna að uppbyggingu almenningssamgöngu­kerfis og hjóla- og göngustíga í samræmi við sáttmála um samgönguframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu.

Markmið: Hlutfall ferða hjólandi, gangandi og með almenningssamgöngum á höfuð­borgar­svæðinu verði 28% árið 2030.

Upphaf/endir: 2019-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Hlutfall ferða með almenningssamgöngum (%) á höfuðborgarsvæð­inu eykst í samræmi við mælikvarða samgönguáætlunar frá 24% árið 2019 í 28% árið 2030.

S.5.B.4: Uppbygging almenningssamgöngukerfis og hjóla- og göngustíga utan höfuðborgarsvæðisins (IRN)

Ríkið styður við rekstur almenningssamgangna á hreinorku og við virka ferðamáta með fjárveitingum og bættu lagaumhverfi, en tryggja þarf viðeigandi tíðni í heildstæðara, skilvirkara og þjónustumiðaðra leiðakerfi um land allt.

Markmið: Hlutfall ferða hjólandi, gangandi og með almenningssamgöngum utan höfuðborgarsvæðisins verði 28% árið 2030.

Upphaf/endir: 2019-2030

Staða aðgerðar:

25/28

Árangursmælikvarðar: Hlutfall ferða með almenningssamgöngum (%) utan höfuðborgar­svæðisins eykst í samræmi við mælikvarða samgönguáætlunar frá 20% árið 2019 í 28% árið 2030.

S.5.B.7: Gagnvirk upplýsingaveita almenningssamgangna, göngu- og hjólaleiða (IRN)

Mótuð verði og innleidd gagnvirk upplýsingaveita fyrir heildstætt almennings­samgöngu­kerfi, göngu- og hjólaleiðir.

Markmið: Koma upp gagnvirkri upplýsingaveitu fyrir almenningssamgöngukerfi, göngu- og hjólaleiðir.

Upphaf/endir: 2024-2028

Árangursmælikvarðar: 1) Upplýsingar um almenningssamgöngur á Íslandi eru aðgengilegar í Klappinu auk korta- og leiðsögukerfum, svo sem Google Maps og Maps. 2) Vettvangur einnar samræmdrar upplýsingaveitu ákvarðaður. 3) Upplýsingar um almenningssamgöngur birtar í samræmdri stafrænni upplýsingaveitu. 4) Upplýsingar um helstu hjóla- og gönguleiðir aðgengilegar í upplýsingaveitunni.

S.5.C.2: Styrkir til kaupa á hreinorku fólks- og sendibílum (URN)

Styrkir fyrir kaupum hreinorkuökutækja sem kosta undir 10 m.kr. verða veittir úr Lofts­lags- og orkusjóði og lækki stuðningurinn í þrepum í takt við tækni- og verðþróun á markaði.

Markmið: Styrkja kaup á hreinorkuökutækjum (fólks- og sendibílar) með styrkveitingum úr Loftslags- og orkusjóði 2024-2027.

Upphaf/endir: 2024-2027

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2024-2027 (fjögur ár).

S.5.C.3: Styrkir til kaupa á hreinorkuvöru- og hópbifreiðum (URN)

Styrkir fyrir kaupum á hópferðabifreiðum sem ganga fyrir hreinorku verða veittir úr Loftslags- og orkusjóði að undangenginni auglýsingu.

Markmið: Styrkja kaup á hreinorkuökutækjum (vöru- og hópbifreiðir) með styrkveitingum úr Loftslags- og orkusjóði 2024-2028.

Upphaf/endir: 2024-2028

Árangursmælikvarðar: Fjöldi ára þar sem styrkir voru veittir á tímabilinu 2024-2028 (fimm ár).

S.6.A.1: Uppbygging landtenginga í höfnum (IRN)

Greindar verða hagkvæmar leiðir að því að koma upp rafmagnshleðsluinnviðum fyrir rafknúin skip í höfnum. Unnið verður að forgangsröðun hafna og aðgerðaáætlun fyrir framkvæmdir í höfnum.

Markmið: Fjölga höfnum með rafmagnshleðsluinnviðum

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

1.  Innleiðing AFIR-reglugerðar sem setur kröfu um rafmagnstengingar í stærri höfnum frá 2030. 2. Innleiðing Fuel EU Marine sem gerir kröfu á að séu landtengingar tiltækar skuli stærri skip (5000 brúttótonn) tengjast frá 2030.

S.7.B.1: Eftirfylgni með lögum um flokkun úrgangsstrauma (URN)

Framfylgja lögum um skyldu til flokkunar úrgangs til að hámarka verðmætasköpun viðkomandi strauma og lágmarka myndun blandaðs úrgangs.

Markmið: Auka hlutfall heimilisúrgangs sem fer til endurvinnslu, þ.e. a.m.k. 50% frá og með árinu 2020; 55% frá og með 2025; 60% frá og með 2030; 65% frá og með 2035.

Upphaf/endir: 2024-2035

Árangursmælikvarðar: Hlutfall heimilisúrgangs sem fer til endurvinnslu (tölur frá 2024).

Aðgerðin er jafnframt í eftirfylgni á https://urgangur.is/maelabord/

4.3.2 Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (ETS-kerfið)

V.2.A.3: Bætt umferðarstjórnun við flugtök og lendingar

Innleiðing Isavia ohf. á flugvallarsamvinnuákvarðanatöku (e. Airport Collaborative Decision Making, A-CDM) og samræmdri brottfararstjórnun (e. Coordination of Arrival and Departure Management, CADM) á Keflavíkurflugvelli.

Markmið: Að bæta stjórnun og ákvarðanatökur við komur og brottfarir flugvéla og nýta þannig flugvélaeldsneyti betur og minnka losun CO2 með því að innleiða CADM og A-CDM.

Upphaf/endir: 2024-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) CADM innleitt af Isavia á Keflavíkurflugvelli. 2) A-CDM innleitt af Isavia á Keflavíkurflugvelli.

V.2.B.4: Tryggt framboð á sjálfbæru flugvélaeldsneyti

Skipaður verður vinnuhópur sem kortleggur leiðir til að tryggja nægt aðgengi að vistvænum orkugjöfum, þ.m.t. með fýsileikakönnun innlendrar framleiðslu og hvatakerfum.

Markmið: Að Ísland marki sér skýra sýn um framtíðarstefnu í eldsneytismálum og aðgengi að sjálfbæru flugvélaeldsneyti (SAF) með útgáfu skýrslu vinnuhóps með tillögum.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Skýrsla vinnuhóps með tillögum um framtíðarstefnu í eldsneytismálum og aðgengi að sjálfbæru flugvélaeldsneyti.

4.3.3 Landnotkun (LULUCF)

L.1.A.1: Framkvæmdaáætlun um bætta landnýtingu í þágu loftslagsmála á jörðum í eigu ríkisins (URN)

Aðgerðin felur í sér að greina tækifæri til bættrar landnýtingar í þágu loftslagsmála og líffræðilegrar fjölbreytni á jörðum í eigu ríkisins og móta heildstæða framkvæmdaáætlun með skýrum markmiðum og forgangsröðun aðgerða. Ríkissjóður Íslands á tæplega 430 jarðir og með þessari aðgerð gengur ríkið á undan með góðu fordæmi um sjálfbæra landnýtingu á jörðum í eigu ríkisins.

Markmið: Að móta heildstæða framkvæmdaáætlun um bætta landnýtingu á jörðum í eigu ríkisins í þágu loftslagsmála og verndar líffræðilegrar fjölbreytni**.**

Upphaf/endir: 2024-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Heildstæð framkvæmdaáætlun lögð fram fyrir hvert ár 2026-2030.

L.1.A.2: Endurskoðun og styrking stuðningskerfis ríkisins í landgræðslu og skógrækt á einkalöndum (URN)

Þátttaka einstaklinga, félagasamtaka, fyrirtækja og stofnana í undirbúningi og framkvæmd aðgerða í landgræðslu og skógrækt er lykilatriði til að ná markmiðum í loftslagsmálum og markmiðum líffræðilegrar fjölbreytni í tengslum við landnotkun. Því er mikilvægt að endurskoða og efla stuðningskerfi ríkisins þannig að það verði enn skilvirkara hvað varðar fjármögnun aðgerða á einkalöndum. Jafnframt þarf að skýra hvernig Land og skógur nálgast samfélagið með virkum hætti, m.a. með miðlun, ráðgjöf og hvatningu til þátttöku í aðgerðum.

Markmið: Að endurskoða og styrkja stuðningskerfi ríkisins fyrir aðgerðir í landgræðslu og skógrækt á einkalöndum þannig að það styðji enn betur við loftslagsmarkmið stjórnvalda, vernd líffræðilegrar fjölbreytni og eflingu byggða.

Upphaf/endir: 2024-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Ný reglugerð um hvata- og stuðningsverkefni í landgræðslu og skógrækt hefur verið birt. 2) Nýir hvatar, sem styðja enn betur við vernd og endurheimt kolefnisríkra vistkerfa og sjálfbæra landnýtingu, hafa verið þróaðir og innleiddir í stuðningskerfið. 3) Nýtt hvata- og stuðningskerfi í landgræðslu og skógrækt hefur verið innleitt.

L.1.A.4: Framkvæmd umbótaáætlunar um bætt gögn og upplýsingar í losunarbókhaldi Íslands (URN)

Land og skógur hefur lagt fram þriggja ára umbótaáætlun um bætt gögn og upplýsingar er snúa að losun frá landi. Aðgerðin felst í eftirfylgni á framkvæmd umbótaaðgerðar og tryggja þannig hraða innleiðingu umbóta í losunarbókhaldi Íslands.

Markmið: Að fylgja eftir þriggja ára umbótaáætlun um bætt gögn og upplýsingar um losun frá landnotkun.

Upphaf/endir: 2025-2028

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Markmið fyrir hvert ár uppfyllt 2025-2027 (þrjú ár).

L.1.B.1: Endurheimt votlendis á jörðum í eigu ríkisins (URN)

Aðgerðin felur í sér markvissa endurheimt votlendis á jörðum í eigu ríkisins í samræmi við framkvæmdaáætlun ríkisins. Á hluta ríkisjarða er framræst votlendi sem ekki er í nýtingu og þar felast veruleg tækifæri til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og bæta ástand vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni.

Markmið: 635 ha af votlendi á jörðum í eigu ríkisins endurheimtir á árunum 2026 og 2027.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Votlendi endurheimt (ha) af 635 ha markmiði fyrir lok árs 2027. Endurheimt hefst í september 2026 að fengnum framkvæmdaleyfum, undirbúningi, vöktun og kortlagningu sem hefur farið fram á fimm ríkisjörðum.

ATH. Aðgerðin felst einungis í endurheimt til samræmis við framkvæmdaáætlun ríkisins 2026-2027 en ekki annarrar endurheimtar á vegum ríkisins eða annarra.

L.1.B.2: Mótun aðferðafræði fyrir framleiðslu vottaðra kolefniseininga með endurheimt votlendis (URN)

Aðgerðin felst í að þróa verklag og aðferðafræði fyrir endurheimt votlendis sem uppfyllir viðeigandi reglur og staðla fyrir skráningu og vottun samdráttar í losun gróðurhúsa­loft­tegunda frá landi sem hágæðakolefniseiningar. Jafnframt felur aðgerðin í sér framkvæmd eins prufuverkefnis í endurheimt votlendis samkvæmt aðferðafræðinni. Aðgerðin er hugsuð sem hvatning fyrir einkaaðila, fyrirtæki og stofnanir til að ráðast í endurheimt votlendis sem uppfyllir kröfur um vottuð verkefni.

Markmið: Að þróa og gefa út aðferðafræði fyrir endurheimt votlendis sem uppfyllir kröfur um skráningu og vottun kolefniseininga.

Upphaf/endir: 2023-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Þróun aðferðafræði. 2) Opið samráð. 3) Vottunarferli. 4) Birting

L.1.C.1: Endurheimt birkiskóga á jörðum í eigu ríkisins (URN)

Aðgerðin felur í sér endurheimt birkiskóga á jörðum í eigu ríkisins í samræmi við fram­kvæmdaáætlun ríkisins. Náttúrulegir birkiskógar þekja um 1,5% af landsvæði Íslands en veruleg tækifæri eru til að auka útbreiðslu þeirra og þar með kolefnisbindingu. Til þess þarf markvissar endurheimtaraðgerðir, m.a. með friðun svæða og áætlun um aðgerðir á borð við gróðursetningu og eflingu fræseta, í samræmi við aðferðafræði skógræktar á landslagsheildum (e. Forest Landscape Restoration) og með vistkerfisnálgun að leiðarljósi.

Markmið: 400 ha af birkiskógum á jörðum í eigu ríkisins endurheimtir á árunum 2026 og 2027.

Upphaf/endir: 2025-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Birkiskógar endurheimtir (ha) af 400 ha markmiði fyrir lok árs 2027.

ATH. Aðgerðin felst einungis í endurheimt til samræmis við framkvæmdaáætlun ríkisins 2026-2027 en ekki annarrar endurheimtar á vegum ríkisins eða annarra.

L.1.C.6: Aukin þekking og sjálfbær notkun viðarafurða (URN)

Aðgerðin felur í sér áætlanagerð um hvernig megi auka hvata og þekkingu um nýtingu og varðveislu kolefnis í viðarafurðum úr íslenskum skógum á sjálfbæran hátt.

Markmið: Að auka bindingu kolefnis í viðarafurðum um 160% árið 2030 miðað við árið 2025.

Upphaf/endir: 2025-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Aukning í kolefnisbindingu í viðarafurðum (%), miðað við 2025.

L.1.D.2: Greining á stjórntækjum til verndunar kolefnisríkra vistkerfa (URN)

Aðgerðin felur í sér að kortleggja og greina stjórntæki sem vinna að aukinni verndun kolefnisríkra vistkerfa.

Markmið: Að greina stjórntæki til að sporna við þurrkun votlendis.

Upphaf/endir: 2026-2028

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Greining á stjórntækjum. 2) Tillögur að útbótum.

1.3.4     Þverlægar aðgerðir

Þ.1.A.8: Sjálfbærar fjárfestingar lífeyrissjóða (FJR)

Breyta lögum um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða til að liðka fyrir sjálfbærum fjárfestingum þeirra.

Markmið: Breyta lögum um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða til að liðka fyrir sjálfbærum fjárfestingum þeirra.

Upphaf/endir: 2021-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Drög í samráðsgátt. 2) Lagasetning.

Þ.1.C.1: Sýnileiki kolefnisspors ríkisins (FJR)

Aðgerðin felur í sér markvissari gagnasöfnun og framsetningu kolefnisspors ríkisrekstrar á sem fjölbreyttastan hátt hvað varðar rekstur, þjónustuveitingu, innkaup og rekstur húsnæðis.

Markmið: Draga úr kolefnisspori ríkisins í gegnum markvissa gagnaframsetningu og kynningu**.**

Upphaf/endir: 2021-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Vöruhús gagna undirbúið hjá Fjársýslu ríkisins. 2) Umhverfis- og orkustofnun klárar mælaborð.

Þ.2.A.4: Fjölgun loftslagsvænna skóla gegnum Grænfánaverkefni Landverndar (MRN)

Lögð er áhersla á að allir skólar verði loftslagsvænir og þar gegnir Grænfánaverkefni Landverndar lykilhlutverki á öllum skólastigum sem og önnur verkefni sem styðja við loftslagsvæna skóla á borð við UNESCO-skólaverkefni Félags Sameinuðu þjóðanna.

Markmið: Að efla menntun til sjálfbærni og menntun á sviði umhverfis- og loftslagsmála á öllum skólastigum með samstarfssamningi við Landvernd um verkefnið Skólar á grænni grein (Grænfánaverkefnið).

Upphaf/endir: 2022-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Samstarfssamningur í gildi (fimm ár).

Þ.2.B.1: Endurskoðun á sjóðakerfi og skipulag Rannís með það að markmiði að auka vægi loftslagsmála og fjölga sjálfbærum lausnum (MNH)

Unnið er að endurskoðun sjóðakerfa og skipulags Rannís. Aðgerðin felst í því að rýna breytingar á sjóðakerfinu og tryggja að það virki sem hvati fyrir sjálfbærar lausnir og loftslagsverkefni í nýsköpun og rannsóknum.

Markmið: Uppfært sjóðaumhverfi þar sem haldið er utan um tölfræði styrktra verkefna á sviði loftslags og sjálfbærni og að gerð sé grein fyrir áhrifum verkefna á þennan mála­flokk í umsókn.

Upphaf/endir: 2021-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Frumvarp til laga um opinberan stuðning við vísindi og nýsköpun lagt fyrir þing. 2) Frumvarp samþykkt. 3) Innleiðingu nýs sjóðakerfis í samræmi við frumvarp lokið.

Þ.2.C.1: Miðlun vegna loftslagsmála (URN)

Miðla upplýsingum um loftslagsmál á aðgengilegan og áreiðanlegan hátt, byggt á traustum gögnum.

Markmið: Miðla með skýrum hætti upplýsingum um stöðu og árangur í loftslagsmálum á CO2.is.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Aðgerðaáætlun birt á CO2.is. 2) Aðlögunaráætlun birt á CO2.is. 3) Mælikvarðar um framgang mótvægisaðgerða í framkvæmd birtir á CO2.is. 4) Mælikvarðar um framgang aðlögunaraðgerða í framkvæmd birtir á CO2.is.

Þ.2.C.2: Fjölgun loftslagsvænna lýðheilsuvísa (HRN)

Kortlagning á loftslagstengdum lýðheilsuvísum. Meta hvaða gögn eru tiltæk og hvaða gögn vantar til að skilgreina og birta viðeigandi vísa.

Markmið: Markviss kortlagning á loftslagstengdum lýðheilsuvísum ásamt áætlun um innleiðingu.

Upphaf/endir: 2023-2030

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Undirbúningur. 2) Kortlagning. 3) Innleiðingaráætlun.

Þ.2.D.1: Endurskoða loftslagsstefnu Stjórnarráðsins (URN)

Loftslagsstefna Stjórnarráðsins var samþykkt árið 2019 og gildir til ársins 2030. Endur­skoða þarf loftslagsstefnuna svo hún endurspegli stöðu loftslagsmála og markmið og tryggja að hún sé samþætt við aðrar stefnur og vottanir, t.d. Græn skref.

Markmið: Uppfærð loftslagsstefna Stjórnarráðsins.

Upphaf/endir: 2025-2028

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Undirbúningur. 2) Rýni. 3) Tillögur að breytingum. 4) Innleiðing á breytingum. 5) Uppfærð loftslagsstefna samþykkt.

Þ.2.D.4: Samstarf ríkis og sveitarfélaga um kolefnishlutleysi (URN)

Móta og skýra áframhaldandi samstarf ríkis og sveitarfélaga með vísan til loftslags­markmiða Íslands.

Markmið: Vinna að samtengdum loftslagsmarkmiðum ríkis og sveitarfélaga með samstarfssamningi.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: Samstarfssamningur milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og  umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytis í gildi (þrjú ár).

Þ.2.D.5: Skipulagsgerð sem styður við markmið um kolefnishlutleysi (FRN)

Unnið verði að leiðbeiningum um hvernig hægt er að nýta skipulagsgerð til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og auka bindingu kolefnis.

Markmið: Setja fram leiðbeiningar um hvernig draga megi úr losun gróðurhúsalofttegunda og auka bindingu kolefnis við skipulagsgerð.

Upphaf/endir: 2024-2027

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Vinnsludrög að leiðbeiningum um loftslagsmiðað skipulag, mótvægi og aðlögun liggja fyrir. 2) Rýni og endurbætur. 3) Leiðbeiningar útgefnar á vef.

Þ.2.E.1: Samfélagsleg áhrif loftslagsaðgerða (URN)

Móta leiðbeiningar um mat samfélagslegra áhrifa aðgerða stjórnvalda í loftslagsmálum og ferli til að aðlaga aðgerðir að markmiðum um réttlát græn umskipti.

Markmið: Að aðgerðir stjórnvalda í loftslagsmálum taki mið af samfélagslegum áhrifum og stuðli að réttlátum grænum umskiptum.

Upphaf/endir: 2024-2026

Staða aðgerðar:

Árangursmælikvarðar: 1) Sérfræðingum falið að vinna að gerð leiðbeininga við mat á samfélagslegum áhrifum aðgerða í loftslagsmálum. 2) Drög að leiðbeiningum liggja fyrir. 3) Leiðbeiningar innleiddar í fjölþáttamat loftslagsaðgerða.

Þ.2.E.3: Græni loftslagssjóðurinn (UTN)

Fjárhagslegt framlag í sérstaka sjóði UNFCCC með það að markmiði að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í lág- og millitekjuríkjum og styðja við viðbrögð þróunarríkja vegna loftslagsvár.

Markmið: Stuðla að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda í lág- og millitekjuríkjum með þátttöku í loftslagssjóðum UNFCCC.

Upphaf/endir: 2024-2028

Staða aðgerðar:

4.4  Mótvægisaðgerðum sem er lokið

Síðan uppfærð aðgerðaáætlun var kynnt 2024 hefur 27 aðgerðum verið lokið.

Það hefur falið í sér innleiðingu á fjórum reglugerðum, fjórum lagabreytingum og samþykkt á einu nýju frumvarpi. Þá var farið í innleiðingu á uppfærðu ETS-kerfi. Farið var í skattlagningu á F-gösum og breytingar gerðar á útreikningi bifreiðahlunninda auk hækkunar kolefnisgjalds.

Leiðbeiningar voru birtar fyrir opinber innkaup á búnaði sem inniheldur kælimiðla, auk þess sem endurskoðaðar ráðleggingar um mataræði voru gefnar út. Þá voru grunnvörður tengdar loftslagsvá, loftslagsbreytingum og sjálfbærnimálum innleiddar í aðalnámskrá grunnskóla í nóvember 2024.

Þriggja ára umbótaáætlun um bætt gögn og upplýsingar fyrir losunarbókhald Íslands sem snýr að losun frá landnotkun var birt. Greining á ávinningi regluverks um strandveiði var framkvæmd auk rannsóknar á metanlosun búfjár. Þá voru orkunýtnari flugferlar innleiddir af Isavia.

Starfsreglur Loftslags- og orkusjóðs voru endurskoðaðar. Sjóðurinn styrkti 62 verkefni sem tengjast aðgerðum í aðgerðaáætlun um jarðhitaleit, nákvæmnisdreifingu áburðar og nýsköpunarverkefni sem geta dregið úr losun frá staðbundnum iðnaði innan ETS-kerfisins.

4.4.1  Samfélagslosun

4.4.2 Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir

4.4.3 Landnotkun (LULUCF)

4.4.4 Þverlægar aðgerðir

4.5 Mótvægisaðgerðir utan aðgerðaáætlunar

4.5.1 Samfélagslosun

4.5.2 Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir

4.5.3 Landnotkun (LULUCF)

4.5.4 Þverlægar aðgerðir