Prófefnislýsing

Prófefnislýsing skv. 3. gr. reglugerðar nr. 686/2015 um próf til viðurkenningar bókara.

5. útgáfa (ágúst 2016)

Inngangur

Prófnefnd bókara stendur reglulega fyrir prófum til viðurkenningar bókara í samræmi við 43. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald og reglugerð nr. 686/2015 um próf til viðurkenningar bókara.

Prófnefnd til viðurkenningar bókara tekur ákvörðun um námsefni og semur prófefnislýsingu. Próf byggja á prófefnislýsingu. Gildandi prófefnislýsingu á hverjum tíma er að finna á vefsvæði prófnefndar á heimasíðu ráðuneytis. Prófefnislýsingu er ætlað að auðvelda próftökum að undirbúa sig fyrir próf, hvort sem þeir hafa setið námskeið til undirbúnings töku slíkra prófa eða ekki.

Í prófefnislýsingunni er að finna upptalningu á þeim efnisatriðum og hugtökum sem nauðsynlegt er að próftaki kunni skil á. Slík upptalning getur aldrei orðið 100% tæmandi, því m.a. er reynsla og kunnátta einnig nauðsynleg. Próftaki þarf að geta sýnt fram á ákveðinn skilning á efnisatriðum, t.d. með því að útskýra atriði og mögulega efnislegt samhengi þeirra sem óskað er eftir á prófi.  Einnig þarf próftaki að sýna hæfni í að beita þessum efnisatriðum við úrlausn raunhæfra verkefna og þar með skilning og kunnátu eftir því sem við á.

Próf til viðurkenningar bókara eru mjög krefjandi og eru byggð þannig upp að gert er ráð fyrir að próftakar hafi m.a. töluverða starfsreynslu á sviði bókhalds og góða Excel kunnáttu. 

Uppbygging prófa og vægi prófhluta

Prófnefnd tekur hverju sinni ákvörðun um fjölda sjálfstæðra úrlausnarefna og efnissvið þeirra og lengd próftíma.

Prófið skiptist í þrjá prófhluta; tvo fræðilega og eitt raunhæft verkefni:   

  1. Reikningshald. Skriflegt próf er samanstendur af fjölvalsspurningum og stuttum afmörkuðum verkefnum.
  2. Skattskil og upplýsingatækni. Skriflegt próf er samanstendur af fjölvalsspurningum og stuttum afmörkuðum verkefnum.
  3. Raunhæft verkefni úr efnisþáttum I. og II. prófhluta leyst með tölvu.

Markmið prófa

Í prófhlutunum skal látið reyna á fræðilega þekkingu próftaka og hæfni hans til að beita henni í reynd, í samræmi við prófefnislýsingu og skilgreind hæfniviðmið.

Markmið með I. og II. prófhluta er að próftaki sýni að hann kann skil á þeim meginreglum, aðferðum og því lagaumhverfi sem reikningshald, skattskil og bókhaldsupplýsingakerfi byggjast á.

Markmið með III. prófhluta er að próftaki sýni að hann sé fær um að beita þekkingu sinni, sbr. I. og II. hluta, við lausn hagnýtra viðfangsefna sem leyst eru í tölvu.

Almennar upplýsingar um próftöku

Próftaki ber einn ábyrgð á að mæta á prófstað á réttum tíma, óháð veðri og aðstæðum. Dagsetning prófhluta og tímasetning þeirra er auglýst sérstaklega. Próftaki fær úthlutað prófnúmeri frá prófnefnd viðurkenndra bókara og er prófnúmer það sama í öllum prófhlutum, bæði í aðalprófum og í sjúkraprófum. Próftaki skal gæta þess að merkja próflausnir sínar með prófnúmeri á forsíðu prófs og á öll fylgiblöð með próflausn. Prófnefnd getur ekki ábyrgst að fylgiblöð fylgi prófi ef þau eru ekki merkt með prófnúmeri próftaka.

Við ákvörðun á prófstöðum er horft til fjölda próftaka. Ef próftakar eru margir þá eru próf haldin í stórum sölum en ekki í mörgum minni stofum. Farsímar eru ekki leyfðir á prófstað. Próftakar skulu hafa með sér skilríki til auðkenningar þegar þeir mæta í próf. Prófnefnd hefur eftirlit með öllum prófum og er á prófstað. Fulltrúi prófnefndar svarar fyrirspurnum próftaka í prófum. Ef próf er tekið á prófstað á landsbyggðinni þá skal yfirsetuaðili hafa samband við fulltrúa prófnefndar varðandi fyrirspurnir frá próftökum. Próftakar geta þannig átt von á smávægilegum truflunum á prófstað á meðan próftími er.

Próftstaður er að jafnaði í Reykjavík og próftakar geta ekki gengið að því vísu að próf séu haldin annars staðar en í Reykjavík/höfuðborgarsvæðinu.

Leyfileg hjálpargögn í prófum

Engin hjálpargögn eru leyfð í I. prófhluta, en heimilt er að hafa með sér vasareikni (án textaminnis).  Kennitölublað fylgir prófinu.

Í II. prófhluta er heimilt að hafa með sér tilekin lög, reglugerðir, og útgefnar reglur sem og lagasamfellur RSK. Skattabæklingur fylgir prófinu. Próftaki ber einn ábyrgð á því að þau gögn sem tekin eru með á prófstað séu í samræmi við prófefnislýsingu og að gögnin séu uppfærð lagalega séð, þ.e. próftaki þarf að vita um og þekkja nýjustu breytingar á lögum og reglugerðum á hverjum tíma. Leyfilegt er að nota yfirstrikunarpenna og fána í þeim gögnum sem tekin eru með í prófið. Ekki er leyfilegt að skrifa á fána annað en tölustafi og heiti laga. Leyfilegt er að hafa einfaldan vasareikni.

Í III. prófhluta er leyfilegt að nota öll hjálpargögn á pappír, en próftakar mega ekki hafa með sér rafræn gögn. Þetta merkir að próftakar mega taka með sér allar glærur úr námsefni, glósur á pappír, gömul próf og öll önnur hjálpargögn sem eru á pappír. Leyfilegt er að nota yfirstrikunarpenna og fána í þeim gögnum sem tekin eru með í prófið. Netaðgangur er ekki leyfður. Verkefni er tengjast þessum prófhluta eru tekin á tölvu. Próftakar skulu hafa í huga að takmarkað pláss er fyrir hvern og einn próftaka við töku prófsins.

Réttur til próftöku

Öllum er heimilt að skrá sig til prófs, í hvaða prófhluta sem er, til viðurkenningar bókara. 

Þó ber að athuga að sá sem óskar eftir að fá viðurkenningu sem bókari skal uppfylla skilyrði í 2. mgr. 43. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald:

  1. Vera búsettur hér á landi.  Skilyrðið um búsetu á þó ekki við um ríkisborgara annarra aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins, aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyinga.
  2. Vera lögráða og hafa forræði á búi sínu.
  3. Hafa staðist próf skv. 3. mgr. 43.gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

Þegar próftaki er skráður til prófs skal hann greiða prófgjald, fyrir hvern prófhluta. Ráðherra ákveður prófgjald ár hvert að fengnum tillögum prófnefndar viðurkenndra bókara. Upplýsingar um skráningu í próf er á heimasíðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins.

Sjúkra- og upptökupróf

Prófnefnd ákveður hvort haldið skuli sjúkra- og upptökupróf, fyrir hvern prófhluta, og skulu þau auglýst sérstaklega á heimasíðu ráðuneytisins.

Þriggja ára reglan

Öll próf skulu vera dagsett innan 3ja ára frá dagsetningu elsta prófsins. Nýtt próf fellir niður eldra próf (endurtekið próf), bæði að því er einkunn og dagsetningu varðar. Jafnræðis er gætt í hvívetna gagnvart öllum próftökum að þessu leyti.

Einkunnir og viðkenning

Til að standast próf til viðurkenningar bókara skal próftaki hafa lokið öllum prófhlutum með fullnægjandi árangri. Lokaeinkunn í hverjum prófhluta er gefin í heilum og hálfum tölum á kvarðanum 0,0-10,0.  Lágmarkseinkunn í hverjum prófhluta er 5,0.  Til þess að hljóta viðurkenningu ráðherra þarf vegið meðaltal lokaeinkunna úr öllum prófhlutum að vera 7,00 hið minnsta.  Vegin lokaeinkunn reiknast með tveimur aukastöfum og er því hvorki hækkuð né lækkuð á nokkurn hátt.  Ef próftaki nær ekki tilskilinni lágmarkseinkunn, í einstökum prófhlutum eða veginni meðaleinkunn, er honum heimilt að þreyta próf að nýju þegar próf eru haldin. 

Efnisþættir og hæfniviðmið

Meginviðfangsefni prófsins eru reikningshald, skattskil og upplýsingatækni. Miðað skal við að vægi þessara efnissviða í prófinu sé í þessari sömu röð 45%, 40% og 15% og að þau skiptist milli prófhlutanna þriggja með eftirfarandi hætti:

 

  I.   prófhluti II.   prófhluti III.    prófhluti  
  3 tímar 3 tímar 5 tímar Heildarvægi
Reikningshald 25%   20%   45%
Skattskil   25% 15%   40%
Upplýsingatækni   5% 10%   15%
Vægi í lokaeinkunn 25% 30% 45% 100%

Hér eru nokkur dæmi um útreikning á lokaeinkunn miðað við gefnar einkunnir út prófhlutunum þremur og vægi þeirra í lokaeinkunn. Lágmarkseinkunn úr hverjum prófhuta fyrir sig er 5,0 en vegin lokaeinkunn er að lágmarki 7,00. Lokaeinkunn er gefin með tveimur aukastöfum og er því hvorki hækkuð né lækkuð að neinu leyti.

Reikningshald

Prófefnisatriði:

Eðli tvíhliða bókhalds: debet, kredit, bókhaldsreikningar, dagbók, aðalbók, undirbækur t.d. birgðabókhald, viðskiptamannabókhald og prófjöfnuður.

Tilgangur, markmið, hugtök og önnur efnisatriði sbr. lög um ársreikninga með síðari breytingum, sjá m.a. lagafrumvarp 2016 um breytingar á lögum um ársreikninga.

Grundvallarhugtök, grunnreglur og forsendur reikningsskila er m.a. að finna í reglu reikningsskilaráðs nr. 1, Grundvöllur reikningsskila, sjá nánar auglýsingu frá 1994.  

Prófefni nær m.a. yfir eftirfarandi hugtök/atriði: eignir, skuldir, eigið fé, tekjur, gjöld, afkoma, hagnaður, heildarhagnaður, afmörkuð rekstrareining, reikningsskilatímabil, áframhaldandi rekstrarhæfi, kostnaðarverðsregla, gangvirði, innlausn tekna, jöfnunarregla, varkárnisregla, mikilvægisregla, efni umfram form, glögg mynd, ársreikningur, áritun stjórnar, skýrsla endurskoðenda, rekstrarreikningur, efnahagsreikningur, sjóðstreymi og skýringar .

Ýmis tæknileg atriði er varða reikningsskil, s.s. afstemmingar, birgðamat, afskriftir, niðurfærsla krafna, útreikningur vaxta og verðbóta, endurmat eigna, óefnislegar eignir, bókhaldslegar og skattalegar afstemmingar.

Greining og túlkun ársreikninga með aðstoð kennitalna, s.s. veltuhraði og biðtími birgða, álagning, veltuhraði og innheimtutími krafna, brúttóágóðahlutfall, EBIT, EBITDA, rekstrarhagnaðarhlutfall, hagnaður á hlut, veltufjárhlutfall, lausafjárhlutfall, eiginfjárhlutfall, skuldahlutfall og arðsemi eigin fjár og heildareigna. Einnig skal próftaki geta greint ársreikninga með a.m.k. láréttri eða lóðrétti greiningaraðferð (greining milli ára og innan árs).

Þekking og skilningur á helstu atriðum eftirtalinna laga og reglugerða er tengjast bókhaldsvinnu og framsetningu reikningsskila: lög um bókhald, lög um ársreikninga (ekki fjármálagerningar og samstæðureikningsskil), reglugerð um innihald og framsetningu ársreikninga.

(Vakin er athygli á vinnuskjölum aftast í prófefnislýsingunni)

Hæfniviðmið:

Próftaki þekki og skilji:

  • uppbyggingu tvíhliða bókhalds
  • grunnhugtök reikningshaldsins og þær grundvallarreglur og –forsendur sem það hvílir á
  • tilganginn með reikningshaldi og –skilum og hverjum reikningshaldsupplýsingar eru ætlaðar, þ.e. haghafar
  • gildandi lagaramma og regluverk á bak við bókhald og ársreikninga
  • tilganginn með einstökum köflum ársreiknings og samhengið á milli þeirra
  • helstu aðferðir við greiningu og túlkun ársreikninga

Próftaki búi yfir hagnýtri færni og hæfni til að:

  • færa bókhald fyrir einstaklinga í rekstri, örfélög og lítil félög
  • framkvæma afstemmingar á eigna- og skuldaliðum (s.s. banka, viðskiptakröfum, viðskiptaskuldum, vsk., skuldabréfum) á ákveðnum tímapunktum
  • gera upp bókhald og miðla upplýsingum úr því fyrir ákveðið tímabil
  • stilla upp ársreikningi fyrir einstaklinga í rekstri, örfélög og lítil félög á grundvelli uppgjörs, þ.e. rekstrarreikningi, efnahagsreikningi og yfirliti um breytingar á eigin fé og nauðsynlegum skýringum

Próftaki hafi til að bera fræðilega hæfni til að:

  • meta hvort ársreikningur gefi glögga mynd af afkomu, fjárhagslegri stöðu í árslok og breytingu á handbæru fé, sbr. lög um ársreikninga
  • greina mikilvæg atriði í rekstri og fjárhagsstöðu fyrirtækis út frá ársreikningi þess og geta aðgreint óreglulega liði
  • átta sig á takmörkunum bókhaldsupplýsinga
  • meta hvort fyrirtæki er rekstrarhæft

Skattskil

Prófefnisatriði:

Helstu atriði skattalaga og -reglna : s.s. skattskyldir aðilar, skattskyldar tekjur, A, B og C tekjur, frádráttarliðir, söluhagnaður, fyrningarreglur, tekjuskattstofn.

Helstu atriði laga um virðisaukaskatt og reglugerða á grundvelli laganna: skattskyldusvið, skattskyldir aðilar, aðilar undanþegnir skatti og tilkynningarskyldu, skattverð, skattskyld velta o.s.frv.

Helstu atriði laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og laga um tryggingagjald og reglugerða á grundvelli laganna.

Útfylling skattframtals einstaklinga og örfélaga og lítilla félaga (útfylling rekstrarblaða a.m.k. 4.10, 4.11 og 1.04), uppgjör virðisaukaskatts og vörsluskatta, samskipti við RSK, kæruleiðir til yfirskattanefndar.

Frjáls og sérstök skráning virðisaukaskattsskyldra aðila.

Munurinn á reiknuðum tekjuskatti og gjaldfærðum, frestaður tekjuskattur/skattinneign, (meginatriði).

Fyrirtækjaskrá RSK, helstu félagaform (hf., ehf., sf. og slf.) og mismunandi ábyrgð hluthafa/eigenda, reglur um arðgreiðslur/úthlutun á eigin fé.

(Vakin er athygli á vinnuskjölum aftast í prófefnislýsingunni)

Hæfniviðmið:

Próftaki þekki og skilji:

  • gildandi lög um tekjuskatt, fjármagnstekjuskatt, virðisaukaskatt, staðgreiðslu opinberra gjalda og lög um tryggingagjald
  • mögulega frádráttarliði frá tekjuskattstofni
  • kæruleiðir vegna skattálagningar
  • mismunandi félagaform og ábyrgð tengda þeim

Próftaki búi yfir hagnýtri færni og hæfni til að:

  • fylla út skattframtal fyrir einstaklinga sem og örfélög og lítil félög
  • framkvæma launaútreikning
  • reikna út tekjuskattstofn og áætla tekjuskatt af honum
  • reikna út staðgreiðslu af launum, tryggingagjald og lífeyrissjóðsframlag
  • gera virðisaukaskattsuppgjör
  • eiga bréfleg samskipti við skattyfirvöld, eins og að geta svarað skattyfirvöldum þegar fyrirpurnir berast og geta sent inn fyrirspurnir til skattyfirvalda
  • vísa til viðeigandi laga og reglugerða með viðurkenndum hætti

Próftaki hafi til að bera fræðilega hæfni til að:

  • velja helstu skattfrestunarkosti sem skattalög heimila og meta áhrif mismunandi félagaforms á skattlagningu fyrirtækis

Upplýsingatækni

Prófefnisatriði:

Upplýsingakerfi og öryggi í upplýsingatækni, þáttur upplýsingatækni í innra eftirliti og helstu þættir þess (sjá t.d. http://www.rikisend.is/fileadmin/media/skyrslur/innra.pdf), COSO-teningurinn (grunnteningurinn), töflureiknir (Excel), stofnun skráa og vinnuskjala, afritun milli skjala, skjalasnið, uppbygging á reikniformúlum, tilvísun í reiti og önnur vinnuskjöl, innbyggð föll, s.s. textaföll, leitarföll, fjármálaföll og skilyrt föll, síur (filters) og veltitöflur (pivot), prófjöfnuður, uppsetning ársreiknings, lánareiknir og lánatafla, fyrningartafla afstemmingarskjal tryggingagjalds og virðisaukaskatts, reglugerð um rafrænt bókhald.

(Vakin er athygli á vinnuskjölum aftast í prófefnislýsingunni)

Hæfniviðmið

Próftaki þekki og skilji:

  • grunnatriði innra eftirlits og öryggis í upplýsingakerfum
  • helstu möguleika sem töflureiknir býr yfir til uppgjörsvinnu
  • helstu innbyggð föll í töflureikni

Próftaki búi yfir hagnýtri færni og hæfni til að:

  • stemma af og gera upp bókhald örfélaga og lítilla félaga með aðstoð töflureiknis
  • gera upp virðisaukaskatt með aðstoð töflureiknis
  • reikna og halda utan um afskriftir í töflureikni
  • uppfæra og halda utan um lán í töflureikni
  • gera launaútreikning með aðstoð töflureiknis

Próftaki hafi til að bera fræðilega hæfni til að:

  • leggja mat á bókhaldsgögn og draga viðeigandi ályktanir af þeim
  • greina og miðla upplýsingum úr fjárhagsbókhaldi
  • túlka innihald ársreikninga fyrir þeim sem ekki eru læsir á reikningsskil

Almennt hæfniviðmið

Prótaki verði að prófinu loknu fær um að annast bókhald og reikningsskil fyrir einstaklinga í rekstri, örfélög og lítil félög og jafnframt að vinna við bókhald í meðalstóru eða stóru félagi, m.t.t. þeirrar starfsreynslu er viðkomandi býr yfir.

Lög og reglugerðir

Lög og reglugerðir, með síðari breytingum eru að hluta eða öllu leyti námsefni til prófs viðurkenndra bókara. Þau er öll að finna á vef RSK eða á vef Alþingis. Helstu lög og reglugerðir eru þessi (ekki tæmandi upptalning):

  • Lög nr. 3/2006 um ársreikninga.
  • Lög nr. 145/1994 um bókhald.
  • Lög nr. 2/1995 um hlutafélög.
  • Lög nr. 134/1994 um einkahlutafélög.
  • Lög nr. 50/2007 um sameignarfélög.
  • Lög nr. 90/2003 um tekjuskatt.
  • Lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.
  • Lög nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda.
  • Lög nr. 113/1990 um tryggingagjald.
  • Lög nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur.
  • Lög nr. 30/1992 um yfirskattanefnd.
  • Lög nr. 14/2004 um erfðafjárskatt.
  • Reglugerð nr. 696/1996 um framsetningu og innihald ársreikninga.
  • Reglugerð nr. 694/1996 um framsetningu og innihald ársreikninga í samandregnu formi.
  • Reglugerð nr. 50/1993 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattsskyldra aðila.
  • Reglugerð nr. 483/1994 um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi.
  • Reglugerð nr. 591/1987 um laun, greiðslur og hlunnindi utan staðgreiðslu.
  • Úr reglugerð nr. 245/1963 um tekjuskatt og eignarskatt.
  • Reglugerð nr. 535/2016 um persónuafslátt.
  • Reglugerð nr. 515/1996 um skráningu virðisaukaskattsskyldra aðila.
  • Reglugerð nr. 667/1995 um framtal og skil á virðisaukaskatti.
  • Reglugerð nr. 577/1989 um frjálsa og sérstaka skráningu vegna leigu eða sölu á fasteign.
  • Reglugerð nr. 576/1989 virðisaukaskatt af byggingarstarfsemi.
  • Reglugerð nr. 192/1993 um innskatt.
  • Reglugerð nr. 562/1989 um virðisaukaskatt af eigin þjónustu og úttekt til eigin nota
  • Reglugerð nr. 505/2013 um rafræna reikninga, rafrænt bókhald, skeytamiðlun, skeytaþjónustu, geymslu rafrænna gagna og lágmarkskröfur til rafrænna reikninga- og bókhaldskerfa.
  • Reglugerð nr. 664/2008 um ársreikningaskrá, skil og birtingu ársreikninga.

Auk þessa er gert ráð fyrir að próftakar þekki efni úrskurða yfirskattanefndar og ákvarðandi bréf RSK.

Vinnuskjöl:

Á vef prófnefndar verða krækjur inn á eftirtalin skjalaform hjá Félagi viðurkenndra bókara og RSK, sem heimilt er að nota sem hjálpargögn í III. prófhluta:

  • Fyrningartafla
  • Lánatafla
  • Kennitölublað
  • Launaframtal – RSK 1.05
  • Launaseðill - vörsluskattar
  • Ársreikningur, einfaldur
  • Afstemming virðisaukaskatts - RSK 10.26
  • Afstemming launaframtals
  • Aðalbók
  • Skattframtal rekstraraðila – RSK 1.04
  • Rekstraryfirlit – RSK 4.10
  • Rekstrarskýrsla – RSK 4.11

Sjá einnig:

Lög og reglugerðir


Viðurkenndir bókarar

Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Yfirlit

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn