Hoppa yfir valmynd

Innrás Rússlands í Úkraínu - viðbrögð íslenskra stjórnvalda

Íslensk stjórnvöld fordæma ólögmæta innrás Rússlands og lýsa algjörum stuðningi við Úkraínu. 

Ísland er samstíga bandalags- og samstarfsríkjum í aðgerðum til stuðnings Úkraínu og tekur fullan þátt í víðtækum þvingunaraðgerðum gagnvart Rússlandi. Stuðningur íslenskra stjórnvalda hefur m.a. falist í framlögum til mannúðarstarfs og neyðarviðbragða á vegum Sameinuðu þjóðanna og annarra alþjóðastofnana. Borgaraþjónusta utanríkisráðuneytisins vinnur að því að aðstoða Íslendinga og fjölskyldur þeirra í Úkraínu, Rússlandi og nærliggjandi löndum. 

Efnahagsleg áhrif af innrás Rússlands í Úkraínu á Ísland eru óljós. Við skoðun á þeim ætti að horfa til vægis Rússlands, Belarús (Hvíta-Rússlands) og Úkraínu í utanríkisviðskiptum Íslands, hvert vægi þeirra er í alþjóðlegum aðfangakeðjum, ekki síst ýmissi hrávöru, og viðskiptatengsla landanna við helstu viðskiptalönd Íslands.

Hversu mikil efnahagsleg áhrif innrásar Rússa í Úkraínu verða á Íslandi ræðst fyrst og fremst af eftirfarandi þáttum:

  1. beinum áhrifum innrásar á utanríkisviðskipti Úkraínu
  2. viðbrögðum Vesturlanda, þ.m.t. Íslands, í formi viðskiptaþvingana og breyttra viðskiptahátta og
  3. því hvernig Rússar og samstarfsríki þeirra bregðast við slíkum þvingunum – er hér m.a. horft til útflutnings á olíu og gasi.

Nánari upplýsingar um efnahagsleg áhrif

Borgaraþjónusta utanríkisráðuneytisins hefur verið í mjög reglulegu sambandi við Íslendinga, maka þeirra og börn sem eru í Úkraínu og veitt þeim aðstoð eftir fremsta megni. Utanríkisþjónusta Íslands er ekki með starfsfólk á staðnum og úrræði borgaraþjónustunnar því takmörkuð. Af þessu leiðir að fólk í Úkraínu er oft betur til þess fallið að meta aðstæður og eigið öryggi.

Þeim sem eru í Úkraínu er ráðlagt að huga að ferðaskilríkjum og vottorðum, svo sem fæðingarvottorðum og/eða hjúskaparvottorði og hafa þau meðferðis. Úkraínskir ríkisborgarar eru undanþegnir skyldu til að hafa vegabréfsáritun við komu til Íslands og mega dvelja í allt að 90 daga á Schengen-svæðinu án vegabréfsáritunar.

Utanríkisráðuneytið mælir með að þeir sem eru staddir í Úkraínu fylgist vel með fréttum og fylgist með ferðaviðvörunum. Hlekki á ferðaviðvaranir nágrannaríkja Íslands má finna hér á stjórnarráðsvefnum. Þau ríki eru í flestum tilfellum með starfsemi á viðkomandi stöðum og geta því gefið mun ítarlegri og betri viðvaranir.

Ef þú þekkir til eða ert í samskiptum við fólk á flótta sem vill leggja leið sína til Íslands er þér bent á upplýsingasíðu Útlendingastofnunar á ensku og úkraínsku. Þar koma alltaf fram nýjustu upplýsingar fyrir fólk frá Úkraínu sem hyggst koma til Íslands.

Að undangengnu samráði, innan lands sem utan, hefur dómsmálaráðherra ákveðið að virkja 44. gr. útlendingalaga nr. 80/2016 þegar í stað, vegna fjöldaflótta í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu. Þessi ákvörðun er í samræmi við þá ákvörðun ESB að virkja samskonar úrræði með tilskipun nr. 2001/55/EB um tímabundna vernd vegna fjöldaflótta. Móttaka flóttamanna hérlendis mun ná til sömu skilgreindu hópa og þeirra sem ESB hefur ákvarðað. Þessi aðferð er fyrst og fremst til þess að geta veitt þeim sem flýja Úkraínu skjóta og skilvirka aðstoð, nánar tiltekið tímabundna vernd, án þess að móttakan og aðstoðin verði verndarkerfi Íslands ofviða.

Aðstoð á Íslandi

Flóttamannanefnd hefur verið falið að fylgjast náið með framvindu mála er varða fólk á flótta frá Úkraínu, bæði í samráði við Norðurlönd, önnur Evrópuríki sem og Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, auk þess að fylgjast sérstaklega vel með aðstæðum á landamærum nágrannaríkja landsins.

Félags- og vinnumarkaðsráðuneytið hefur skipað sérstakt aðgerðateymi vegna komu einstaklinga á flótta frá Úkraínu. Teymið fer með yfirstjórn aðgerða og vinnur að skipulagningu á móttöku fólks frá Úkraínu.

Móttaka einstaklinga í viðkvæmri stöðu

Ríkisstjórn Íslands hefur samþykkt að taka sérstaklega á móti allt að 140 einstaklingum í viðkvæmri stöðu frá Úkraínu og létta á byrðum þeirra nágrannaríkja Úkraínu sem eiga sérstaklega erfitt með að anna fjölda flóttafólks.

Í ákvörðun ríkisstjórnarinnar felst að tekið verður á móti allt að 100 manns sem hafa leitað til Moldóvu frá Úkraínu auk þess sem tekið verður á móti fimm til sjö fötluðum börnum og fjölskyldum þeirra. Þá munu íslensk stjórnvöld taka á móti sjúkum og særðum og nánum fjölskyldumeðlimum þeirra. 

Heildarframlög Íslands til mannúðaraðstoðar vegna Úkraínu nema nú einum milljarði króna. Þann 28. febrúar var tilkynnt um eina milljón evra í mannúðaraðstoð vegna Úkraínu sem skiptist jafnt á milli Alþjóða Rauða krossins (ICRC), Samhæfingarskrifstofu aðgerða Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA) og Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNHCR). Miða aðgerðir þessara stofnana að því að veita lífsbjargandi aðstoð bæði innan Úkraínu sem og í nágrannaríkjum.

Þann 3. mars tilkynntu stjórnvöld svo um viðbótarframlög til mannúðaraðstoðar að heildarupphæð eina milljón evra, eða um 145 milljónum íslenskra króna. Framlagið skiptist milli þriggja samstarfsaðila íslenskra stjórnvalda: Rauða krossins á Íslandi - 45 milljónir, Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna (UNFPA) – 50 milljónir, og Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) – 50 milljónir. 

Þann 25. mars tilkynnti forsætisráðherra um 150 m.kr. viðbótarframlag til mannúðaraðgerða. Af þeim hefur þegar verið tilkynnt um 50 milljóna króna framlag til Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) til að bregðast við álagi á innviði í Moldóvu vegna komu flóttamanna frá Úkraínu.

Á framlagaráðstefnu til stuðnings Úkraínu sem fram fór í Varsjá í Póllandi 5. maí tilkynnti forsætisráðherra um 425 milljóna viðbótarframlag með megináherslu á mannúðarmál, stuðning við fólk á flótta og viðkvæma hópa. Af þeirri upphæð fara 295 milljónir í mannúðarstarf og 130 milljónir renna í sérstakan sjóð Alþjóðabankans fyrir efnahagslega neyðaraðstoð við Úkraínu.

Áður höfðu Íslensk stjórnvöld tilkynnt um 130 m.kr. framlag í sjóð Alþjóðabankans fyrir efnahagslega neyðaraðstoð við Úkraínu. Heildarframlag til sjóðsins nemur nú 260 milljónum króna.

Lokun íslenskrar lofthelgi fyrir umferð rússneskra loftfara

Íslensk stjórnvöld ákváðu 27. febrúar að loka íslenskri lofthelgi fyrir umferð rússneskra loftfara. Ákvörðunin meinar flugvélum sem eru í eigu eða leigu rússneskra aðila um aðgang, brottför og/eða gegnumför um íslenska lofthelgi. Það sama gildir um flugrekendur sem starfa á grundvelli leyfa sem gefin eru út af rússneskum yfirvöldum. Íslensk lofthelgi nær yfir um það bil 75.000 ferkílómetra svæði sem afmarkast af línu sem er alls staðar 12 sjómílur frá svonefndum grunnlínum sem dregnar eru í kringum Ísland, samanber mynd sem fylgir til skýringar. Rétt er að nefna að íslenskt flugstjórnarsvæði er umtalsvert stærra en íslensk lofthelgi en stjórnvöld hafa ekki heimildir að þjóðarétti til að takmarka umferð um flugstjórnarsvæðið heldur einungis í lofthelginni.

Hafnbann

Með reglugerð 532/2022 dags. 6. maí 2022 var innleitt hafnbann, með innleiðingu á 5. pakka þvingunaraðgerða ESB. Í því felst að óheimilt er að bjóða skipi sem skráð er undir fána Rússlands aðgang að höfnum á yfirráðasvæði Íslands. Skip sem falla undir bannið eru skip sem falla undir gildissvið viðeigandi alþjóðasamninga. Slík skip eru farþega- og flutningaskip yfir 500 brúttótonnum og fiskiskip sem falla undir MARPOL-samninginn, þ.e. hafa tiltekið stóra vél eða þurfa annars háttar mengunarvarnarskírteini. Þá falla skemmtiskip, skemmtibátar og snekkjur undir bannið. Frá banninu má víkja í neyðartilvikum.

Íslensk stjórnvöld munu takmarka samskipti, samstarf og fundi með fulltrúum rússneskra stjórnvalda, hvort sem er í tvíhliða, svæðisbundnu eða marghliða samstarfi. Um þetta er náið samráð við helstu samstarfs- og bandalagsríki.

Aðildarríki Norðurskautsráðsins, utan Rússlands sem nú fer með formennsku, sendu 3. mars frá sér yfirlýsingu þar sem tilefnislaus innrás Rússlands í Úkraínu er fordæmd. Í ljósi grófra brota Rússlands á alþjóðalögum munu fulltrúar ríkjanna ekki ferðast til Rússlands á fundi Norðurskautsráðsins. Þá verður gert tímabundið hlé á þátttöku í öllum fundum ráðsins og undirstofnana þess.

Umræða um þátttöku Rússlands hefur átt sér stað á vettvangi fjölmargra annarra alþjóðastofnana sem Ísland á aðild að. Þegar hefur verið tekin ákvörðun um að meina Rússlandi þátttöku í nokkrum þeirra tímabundið, til að mynda í Evrópuráðinu, mannréttindaráði Sameinuðu þjóðannaEystrasaltsráðinu (CBSS), Barentsráðinu og Norðlægu víddinni. Þá hefur Norræna ráðherranefndin ákveðið að stöðva allt samstarf við Rússland og Belarús. 

Efnahags- og framfarastofnunin (OECD) hefur formlega slitið aðildarviðræðum við Rússland og meinað Rússlandi og Belarús þátttöku í verkefnum og fryst ónýttar greiðslur vegna þátttöku þeirra. Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu (ÖSE) hefur virkjað svokallað Moskvuferli sem setur á laggirnar rannsókn á vegum Lýðræðis- og mannréttindaskrifstofu ÖSE (ODIHR) á mögulegum stríðsglæpum og öðrum mannréttindabrotum. Á vettvangi Alþjóðlega sakamáladómstólsins (ICC) var Ísland í hópi 39 ríkja sem vísuðu aðstæðum í Úkraínu til saksóknara ICC. Hann hefur hafið rannsókn á mögulegum stríðsglæpum og glæpum gegn mannúð.

Ályktun gegn stríðinu var samþykkt á neyðarfundi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna 2. mars 2022.

Vegna hernaðar Rússlands gegn Úkraínu hefur Atlantshafsbandalagið gert viðeigandi ráðstafanir, viðbragðsstaða hefur verið aukin og varnarviðbúnaður styrktur. Þá fór fram fundur í fastaráði bandalagsins 24. febrúar á grundvelli 4. greinar Atlantshafssáttmalans sem kveður á um samráð telji eitt eða fleiri bandalagsriki öryggi sínu ógnað.

Ákvarðanir bandalagsins og sú staða sem upp er komin geta haft í för með sér aukin umsvif og sýnileika liðsafla bandalagsins í aðildarríkum, sérstaklega í austurhluta Evrópu. Enn er of snemmt að segja hvaða hlutverki Ísland mun gegna í því samhengi. Hitt er ljóst að Ísland mun leitast við að uppfylla skuldbindingar sínar gagnvart Atlantshafsbandalaginu í þeim efnum, í samræmi við þjóðaröryggisstefnuna.

Ísland hefur tekið undir allar pólitískar yfirlýsingar ESB undanfarnar vikur varðandi þvingunaraðgerðir gegn Rússlandi vegna innrásarinnar í Úkraínu. Við höfum þannig skuldbundið okkur til þess að láta sömu reglur gilda hér á landi. 

Hér á vefnum má finna nánari upplýsingar um þvingunaraðgerðir vegna hernaðaraðgerða Rússlands í Úkraínu. Síðan verður reglulega uppfærð og má þar finna upplýsingar um:

  • Innleiðingarferli á Íslandi
  • Inntak þvingunaraðgerða ESB sem eru í innleiðingu á Íslandi vegna innrásarinnar
  • Viðbrögð Rússlands og gagnaðgerðir
  • Áhrif þvingunaraðgerðanna og innrásar Rússlands í Úkraínu á utanríkisviðskipti

 

Þvingunaraðgerðir vegna hernaðaraðgerða Rússlands í Úkraínu

Mikill velvilji er í samfélaginu vegna ástandsins í Úkraínu og nágrannalöndum þess sem hafa tekið á móti fólki á flótta. Hér að neðan er að finna upplýsingar um hvernig einstaklingar geta veitt stuðning til Úkraínu þannig hann nýtist sem best.

Beinn fjárhagstuðningur og sending hjálpargagna til Úkraínu

Bein fjárframlög frá almenningi koma eins og sakir standa að betri notum en útbúnaður og gögn. Því er mælst til þess að þau sem vilja leggja hjálparsamtökum og öðrum lið vegna stöðunnar í Úkraínu skoði beinan fjárstuðning við stofnanir Sameinuðu þjóðanna og félagasamtök sem nú þegar eru á vettvangi. 

Hér eru upplýsingar um einstaka fjársafnanir á vegum íslenskra félagasamtaka sem eiga í samstarfi við utanríkisráðuneytið:

Önnur félagasamtök sem standa fyrir fjársöfnun fyrir Úkraínu:

Sendingar sem ekki hefur beinlínis verið óskað eftir eiga það á hættu að teppa flutningsleiðir fyrir forgangssendingum. Rétt er því að vekja athygli á því að ekki er æskilegt að  hefja sendingar á birgðum eða vistum á eigin spýtur nema móttaka og ráðstöfun gagnanna hafi fyrirfram verið tryggð af hálfu móttakanda. Sendingar með ýmsum varningi eru þegar teknar að hrannast upp í hjálparmiðstöðvum grannríkja Úkraínu.

Húsnæði fyrir fólk á flótta

Ertu með hús, íbúð eða annað viðeigandi húsnæðisúrræði fyrir flóttafólk á leið til Íslands sem er að flýja ástandið í Úkraínu?

Bjóða fram húsnæði

Fjölmenningarsetur heldur utan um skráningu húsnæðis sem boðið verður flóttafólki.

Almannavarna- og mannúðarsamhæfingardeild Evrópusambandsins

Yfirvöld vinna af fullum krafti við að skipuleggja sem best allar hliðar hjálparstarfs. Ísland er aðili að Almannavarna- og mannúðarsamhæfingardeild Evrópusambandsins (The Emergency Response Coordination Centre ERCC) sem gegnir samhæfingarhlutverki neyðaraðstoðar vegna Úkraínu og nágrannaríkjanna. Lögð er mikil áhersla á að löndin veiti skipulagða aðstoð sem er vandlega forgangsraðað. Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra er tengiliður Íslands við þetta samstarf og sér um samhæfingu vegna þess hér innanlands. 

Sjálfstæð félagasamtök vinna jafnframt af fullum krafti að því að veita liðsinni í gegnum þau skipulögðu úrræði og tengingar sem þau samtök hafa á alþjóðavísu.

Íslensk stjórnvöld lögðu til fraktflug til aðstoðar Úkraínu

Fraktflug á vegum íslenskra stjórnvalda hafa flogið til áfangastaða nærri landamærum Úkraínu með búnað til notkunar í Úkraínu. Hefur þetta verið gert til að svara ákalli þarlendra stjórnvalda um aðstoð.

Afnám einfaldrar meðferðar vegabréfsáritana fyrir rússneska stjórnarerindreka, viðskiptafólk, þingmenn, diplómata og tengda aðila.

Íslensk stjórnvöld ákváðu 27. febrúar að afnema einfaldari meðferð vegabréfsáritana fyrir rússneska stjórnarerindreka, viðskiptafólk, þingmenn, diplómata og tengda aðila til að sýna samstöðu með Úkraínu. Réttindin um vegabréfsáritanir til ákveðinna hópa, sem hafa nú verið afnumin, byggja á tvíhliða samningi um liprun áritunarmála á milli Íslands og Rússlands frá árinu 2008. Þetta er gert til samræmis við aðgerðir Evrópusambandsins og ríkja á Schengen svæðinu. Almennar áritunarreglur og umsóknarferli mun því gilda fyrir alla rússneska ríkisborgara hér eftir.

Framlag til áætlunar Atlantshafsbandalagsins og Úkraínu um þróun sérfræðiþekkingar á sviði öryggis- og varnarmála

Ísland hefur sett 200.000 evrur í áætlun Atlantshafsbandalagsins og Úkraínu um þróun sérfræðiþekkingar á sviði öryggis- og varnarmála (NATO Ukraine Professional Development Programme). 

Rússneskum karfaveiðiskipum óheimilt að koma til Íslands

Matvælaráðherra hefur afturkallað undanþágu sem hefur verið í gildi fyrir rússneska togara til löndunar og umskipunar í íslenskum höfnum. Samkvæmt lögum um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands erlendum skipum óheimilt að koma til hafnar á Íslandi og fá hér þjónustu stundi skipið veiðar eða vinnslu á afla úr sameiginlegum nytjastofnum og íslensk stjórnvöld hafa ekki gert milliríkjasamning um nýtingu á, svo sem hagar til um karfa á Reykjaneshrygg. Heimild er í lögum til að veita undanþágu frá löndunar- og þjónustubanni vegna slíkra veiða og hefur rússneskum togurum sem stunda veiðar á karfa verið veitt slík undanþága frá árinu 1999. Sú undanþága hefur nú verið numin úr gildi. 

 

Sjá einnig:

Síðast uppfært: 10.5.2022
Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn
Ruslvörn
Vinsamlegast svaraðu í tölustöfum

Vefurinn notar vefkökur til að bæta upplifun notenda og greina umferð um vefinn. Lesa meira