Hoppa yfir valmynd

Alþjóðabankinn (The World Bank Group)

Alþjóðabankinn er meðal stærstu og áhrifamestu alþjóðastofnana á sviði þróunarsamvinnu í heiminum. Hlutverk bankans er að stuðla að efnahagslegri og félagslegri uppbyggingu þróunarlanda. Bankinn starfar með stjórnvöldum hlutaðeigandi ríkja og veitir þeim aðstoð í formi lána, styrkja og ráðgjafar. Ísland á víðtækt samráð við Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin um stefnumótun innan Alþjóðabankans en þessi lönd mynda eitt kjördæmi bankans.

Alþjóðabankinn er ein af fjórum megin samstarfsstofnunum Íslands á sviði fjölþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Alþjóðabankasamsteypan (World Bank Group) samanstendur af fimm stofnunum:

  • Alþjóðabanki til enduruppbyggingar og framþróunar (International Bank for Reconstruction and Development - IBRD), stofnaður 1945. IBRD veitir lán með niðurgreiddum markaðsvöxtum til landa í Austur Evrópu og til þróunarríkja sem ekki eru á meðal hinna fátækustu.
  • Alþjóðaframfarastofnunin (International Development Association - IDA) stofnuð 1960. IDA er sú stofnun innan Alþjóðabankasamsteypunnar sem aðstoðar fátækustu þróunarríkin með styrkjum, hagstæðum lánum og ábyrgðum til þróunarverkefna, auk ráðgjafar.
  • Alþjóðalánastofnunin (International Finance Corporation - IFC) stofnuð 1956. IFC er stærsta alþjóðlega þróunarstofnunin sem einblínir sérstaklega á einkageirann í þróunarlöndum.
  • Fjölþjóðlega fjárfestingarábyrgðarstofnunin (Multilateral Investment Guarantee Agency - MIGA) stofnuð 1989. MIGA veitir ábyrgðir vegna fjárfestinga einkaaðila í þróunarlöndum gegn áföllum sem ekki eru viðskiptalegs eðlis.
  • Alþjóðastofnunin um lausn fjárfestingardeilna (International Center for Settlement of Investment DisputesICSID) stofnuð 1966. ICSID veitir aðstoð til sáttagerðar og gerðardóma í lausnum fjárfestingardeilna og stuðlar þannig að gagnkvæmu trausti milli ríkja og erlendra fjárfesta.
 

Yfirlit frá Alþjóðabankanum yfir framlög Íslands til bankans (2019)

Meginmarkmið Alþjóðabankans er tvíþætt: Binda enda á sárafátækt í heiminum og stuðla að aukinni hagsæld og velmegun fyrir þá fátækustu (e. End Extreme Poverty and Promote Shared Prosperity). Allar stofnanir bankans stuðla sameiginlega að þessu markmiði. Bankinn vinnur einnig að heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna (SÞ).

Höfuðstöðvar Alþjóðabankans eru í Washington DC, en auk þeirra eru starfrækt yfir 130 útibú víðsvegar um heiminn. Hjá bankanum starfa rúmlega tíu þúsund starfsmenn frá um 170 ríkjum.

Aðild að Alþjóðabankanum og stofnunum hans byggist á hlutabréfaeign og ákvarðast fjöldi hlutabréfa af stærð hagkerfis viðkomandi aðildarlands. Hvert aðildarland skipar einn fulltrúa í bankaráð bankans (Board of Governors) og er utanríkisráðherra fulltrúi Íslands. Fjármálaráðherra er varafulltrúi (Alternate Governor) í bankaráðinu. Bankaráðið kýs um allar meiriháttar ákvarðanir í starfsemi bankans, svo sem um aðild nýrra landa, hlutafjáraukningar og breytingar á stofnsáttmála stofnunarinnar.

Þróunarnefnd Alþjóðabankans, sem var stofnuð 1974, mótar meginstefnu bankans og er ráðgefandi aðili fyrir bankaráðið. Nefndin, sem skipuð er ráðherrum 25 landa, fundar tvisvar á ári. Innan kjördæmis Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna skiptast ráðherrar Norðurlandanna á að sitja í nefndinni fyrir hönd kjördæmisins. Ísland átti sæti í nefndinni árið 2019.

Í stjórn Alþjóðabankans sitja tuttugu og fimm aðalfulltrúar. Sex stærstu hluthafar bankans, Bandaríkin, Japan, Kína, Þýskaland, Frakkland og Bretland, ásamt Rússlandi og Sádi Arabíu skipa hvert einn aðalfulltrúa í stjórn bankans. Hin ríkin skipta með sér 19 aðalfulltrúum, og mynda þannig kjördæmi um hvern fulltrúa. Stjórn bankans mótar heildarstefnu hans og hefur eftirlit með starfseminni, tekur fyrir lán- og styrkveitingar til þróunarríkja og framfylgir ákvörðunum bankaráðsins og þróunarnefndarinnar.

Alþjóðframfarastofnunin




Vatnsdæla nálægt Ulandi, Suður-Afríku (Mynd: Trevor Samson /
World Bank).

Stór hluti framlaga Íslands til Alþjóðabankasamsteypunnar (World Bank Group) fer til Alþjóðaframfarastofnunarinnar (International Development Association, IDA) sem er sú stofnun bankans sem veitir fátækustu löndum heims styrki og lán á hagstæðum kjörum, auk ráðgjafar. Þá veita íslensk stjórnvöld stuðning til sömu ríkja í gegnum áætlun Alþjóðaframfarastofnunarinnar um niðurfellingu skulda fátækustu ríkjanna. Samningaviðræðum um 19. endurfjármögnun stofnunarinnar lauk undir lok árs 2019 og hétu gjafríki alls 82 milljörðum bandaríkjadala í stuðning til 74 fátækustu landa heims, sem er umfangsmesti stuðningurinn til þessa. Ísland mun leggja fram 489 milljónir króna árlega fyrir tímabilið 2021-2023.

 

Íslendingar geta verið stoltir af 58 ára farsælu samstarfi við IDA, en með þeim hætti hefur Ísland lagt sín lóð á vogarskálarnar við að fást við hnattrænar áskoranir og styðja  við fátækustu ríki heims. Með samstarfi sínu við IDA hefur Ísland í gegnum tíðina átt þátt í að veita 86 milljónum manna aðgang að heilnæmu vatni og 657 milljónum manna grunnheilbrigðisþjónustu, svo dæmi séu tekin.

Kjördæmisskrifstofan

Auk beinnar aðildar og aðkomu tekur Ísland virkan þátt í starfi Alþjóðabankans í gegnum kjördæmi Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna, en ríkin átta deila stjórnarsæti í bankanum og samræma því málflutning og afstöðu til málefna. Atkvæðavægi í Alþjóðabankanum fer eftir stofnfjáreign og ríki sem eiga smærri hluti í bankanum mynda kjördæmi og skipar hvert kjördæmi aðalfulltrúa (Executive Director) í 25 manna stjórn hans. Stjórnarfulltrúinn talar máli kjördæmislandanna og fer með atkvæði þeirra. Atkvæðinu er ekki hægt að skipta, sem þýðir að mjög náið samstarf fer fram á milli höfuðborga kjördæmislandanna við samræmingu á afstöðu þeirra í málefnum bankans. Á árunum 2019–2021 leiðir Ísland kjördæmisstarfið. Geir H. Haarde er fulltrúi ríkjanna í stjórninni (júlí 2019-júlí 2021).

Tvíhliða samstarf við Alþjóðabankann

Í samstarfi sínu við Alþjóðabankann leggur Ísland sérstaka áherslu á fiskimál og málefni hafsins, jafnrétti kynjanna, mannréttindi og endurnýjanlega orku.

Mannréttindi og þróunarmál 

Nemendur í enskutíma í Zanaki grunnskólanum í Dar es Salaam,
Tansaníu (Mynd: Sarah Farhat / World Bank).

Mannréttindamál eru meðal áherslna Íslands í tvíhliða samstarfi við Alþjóðabankann og Ísland hefur um árabil veitt framlög til mannréttindasjóðs bankans sem er eina fræðslu- og þekkingarsetur bankans sem styður við mannréttindaverkefni.

Nýr sjóður (e. Human Rights and Development Trust Fund, HRDTF) var stofnaður á grunni  mannréttindasjóðsins á fyrri hluta árs 2019 og endurspeglar nafn sjóðsins nú betur starf hans og hlutverk. Ísland er stofnaðili að sjóðnum auk Noregs, Finnlands, Svíþjóðar, Þýskalands og Hollands. Hlutverk sjóðsins er að stuðla að öflun þekkingar, fræðslu og verkefnainnleiðingar á sviði mannréttinda þar sem áhersla er lögð á tengsl málaflokksins við starfsemi og rekstur bankans, m.a. í óstöðugum ríkjum og á átakasvæðum. Byggt er á nýrri og metnaðarfyllri mannréttindanálgun í takt við viðmið SÞ.

Nýi sjóðurinn var formlega opnaður á vorfundum Alþjóðabankans 12. apríl 2019.

Málefni hafsins

Veiðimaður gerir að netum sínum í sjávarþorpinu Jamestown nálægt
Accra í Gana (Mynd: Dominic Chavez/World Bank).

Ísland leggur áherslu á málefni hafsins í víðu samhengi í þróunarsamvinnu, þar með talið verndun sjávar og sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Þetta endurspeglast í samstarfi Íslands og Alþjóðabankans en þar er nú lögð aukin áhersla á samvinnu á þessum sviðum út frá heildstæðri nálgun (bláa hagkerfið). Fjórir meginþættir felast í því samstarfi: stuðningur við nýjan ProBlue sjóð bankans, fjármögnun á stöðu fiskisérfræðings innan bankans, ráðgjafalisti íslenskra sérfræðinga á sviði fiskimála og tvíhliða samstarf við fiskiverkefni bankans í Vestur Afríku. Mengunarmál í hafi eru einnig ofarlega á  baugi og fá sérstaka athygli í ProBlue sjóðnum sem er talinn falla mjög vel að áherslum Íslands varðandi málefni hafsins. Öflug þátttaka Íslands í ProBlue sjóðnum styrkir almennt samstarf við bankann á sviði fiskimála og skapar fleiri tækifæri til að miðla íslenskri þekkingu til verkefna á þessu sviði.

Samstarf um orkumál ESMAP

Ísland hefur um árabil veitt framlög í orkusjóð bankans (e. Energy Sector Management Assistance Program, ESMAP) og fjármagnað stöðu íslensks jarðhitasérfræðings hjá bankanum. ESMAP hefur reynst einn mikilvægasti vettvangur bankans til að auka við þekkingu á jarðhitaverkefnum og greiða fyrir fjárfestingum á sviði jarðhita í þróunarríkjum. Í tengslum við jarðhitaverkefni Íslands og Nordic Development Fund (NDF) í Austur Afríku hefur Ísland einnig átt í góðu samstarfi við bankann og þá sérstaklega í Eþíópíu þar sem verkefni framkvæmd af Íslandi eru nú komin á næstu stig tilraunaborana í verkefnum sem bankinn fjármagnar. Í tengslum við ESMAP og jarðhitaverkefni Alþjóðabankans leggur Ísland einnig til tæknilega aðstoð jarðhitasérfræðinga við tiltekna afmarkaða þætti innan stærri verkefna sem bankinn eða viðskiptavinir hans eru með í undirbúningi eða framkvæmd.

Þá styður Ísland einnig við vatnsaflsverkefni á vegum ESMAP en Ísland býr yfir víðtækri þekkingu á því sviði sem nýst getur víða um heim.

 

Ísland studdi við gerð skýrslu ESMAP um jafnréttismál og jarðhita en niðurstöður voru kynntar á vel sóttri jarðhitaráðstefnu í apríl 2018 á Íslandi.  Í framhaldi af þeirri vinnu stóð ESMAP fyrir vinnustofu um jarðhita og jafnréttismál í smáeyþróunarríkjum (Small Island Development States, SIDS) á Gvadelúpeyjum í mars 2019.


Samstarf í jafnréttismálum

Helina (25 ára) vinnur fyrir byggingarverktaka í Addis Ababa, höfuðborg
Eþíópíu (Mynd: Stephan Gladieu / World Bank).
Á undanförnum árum hefur Alþjóðabankinn lagt þyngri áherslu á jafnréttismál en áður og jafnrétti kynjanna er nú skilgreint sem eitt af fimm þverlægum áherslusviðum bankans. Ísland, ásamt Norðurlöndunum og Eystrasaltsríkjunum, hafa beitt sér fyrir því að hvetja bankann til frekari aðgerða í þessum málaflokki.

Ísland hefur lengi stutt við jafnréttismál innan bankans og í heildina hafa framlög Íslands til jafnréttismála hjá bankanum numið um 278 m.kr. til ársins 2018. Jafnréttissjóður bankans (e. Umbrella Facility for Gender Equality, UFGE), gegnir mikilvægu hlutverki í stefnumótun bankans hvað varðar kynjajafnrétti og samþættingu jafnréttissjónarmiða og hefur vinna á vegum sjóðsins m.a. haft þau áhrif að Alþjóðabankinn sem heild og undirstofnanir bankans hafa verið að innleiða kynjasjónarmið í verkefni sín í auknum mæli.

Árið 2016 kom út ný og metnaðarfull jafnréttisstefna (e. Gender Strategy) bankans fyrir árin 2017-2023 og byggir stefnan að stórum hluta á rannsóknarvinnu og verkefnum á vegum UFGE. Stefnan er meðal annars hugsuð til að koma til móts við framkvæmd heimsmarkmiða SÞ, með sérstöku tilliti til heimsmarkmiðs 5 um jafnrétti kynjanna. Jafnréttisstefnan hefur fjögur meginmarkmið: 1) bæta menntun og félagslega vernd, 2) bæta aðgengi að fleiri og betri störfum, 3) fjarlæga hindranir hvað varðar eignarhald kvenna og stjórnun eigna, og 4) styrkja rödd og áhrif kvenna og virkja karla og stráka í jafnréttisbaráttunni. Jafnréttisstefnan tekur til margra þátta og m.a. er aukin áhersla lögð á forvarnir fyrir ofbeldi geng konum og á óstöðug ríki og aukningu viðnámsþrótts.

Í öðru samstarfi innan bankans, s.s. fiskimálum og jarðhita, leggur Ísland einnig áherslu á jafnréttismál.

Sjá einnig:

Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn
Ruslvörn
Vinsamlegast svaraðu í tölustöfum

Vefurinn notar vefkökur til að bæta upplifun notenda og greina umferð um vefinn. Lesa meira