Hoppa yfir valmynd

Þróunarsamvinna

Ný stefna um alþjóðlega þróunarsamvinnu var samþykkt af Alþingi í maí 2019. Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna eru leiðarljós stefnunnar sem hefur það að yfirmarkmiði að draga úr fátækt og hungri og stuðla að almennri velferð á grundvelli mannréttinda, kynjajafnréttis og sjálfbærrar þróunar.

Malaví og Úganda eru tvíhliða samstarfsþjóðir Íslands í þróunarsamvinnu en þar vinna íslensk stjórnvöld að mestu leyti í samstarfi við héraðsyfirvöld og stofnanir Sameinuðu þjóðanna.

Alþjóðabankinn, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF), Stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna (UN Women), og Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna (UNFPA) eru áherslustofnanir Íslands í fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu. Ísland á reglulega sæti í stjórnum þessara stofnana og frá 2019-2021 gegnir Ísland samræmingar- og forystuhlutverki í kjördæmi Norðurlanda og Eystrasaltsríkja í stjórn Alþjóðabankans.

Vopnuð átök, loftslagsbreytingar og fátækt hafa leitt til þess að þörfin fyrir neyðar- og mannúðaraðstoð fer stöðugt vaxandi. Ísland leggur þar sitt af mörkum einkum í samstarfi við stofnanir Sameinuðu þjóðanna og Alþjóðaráð Rauða krossins. Þá er lögð áhersla á samstarf og stuðning við þátttöku atvinnulífsins og frjálsra félagasamtaka í þróunar- og mannúðarmálum.

Undir lok ársins 2019 hófst nýr kafli í sögu skólanna fjögurra sem starfað hafa hér á landi um langt árabil, Jarðhitaskólans, Sjávarútvegsskólans, Landgræðsluskólans og Jafnréttisskólans. Tekið var upp samstarf við Mennta-og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) og í tengslum við það stofnuð sjálfstæð miðstöð með eigin stjórn sem nefnist GRÓ – Þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu

Framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu

Árið 2017 námu framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu rúmlega 7,3 milljörðum kr. sem svarar til 0,29% af vergum þjóðartekjum (VÞT) og hækkuðu frá tæplega 7,1 milljarði kr. á árinu 2016 eða 0,28% af VÞT. Framlög Íslands til þróunarsamvinnu munu nema 0,35% af VÞT árið 2022. Þróunarsamvinnunefnd OEDC (DAC) gefur út yfirlit yfir þróunarsamvinnuframlög Íslands.

Í eftirfarandi skífuriti má sjá hvernig framlög Íslands til þróunarsamvinnu á árinu 2019 skiptast.

Áherslur

Ísland leggur ríka áherslu á árangur, skilvirkni og vönduð og fagleg vinnubrögð í allri sinni þróunarsamvinnu. Auk þess er áhersla lögð á upplýsingagjöf, kynningu og fræðslu um Heimsmarkmiðin og alþjóðlega þróunarsamvinnu. Markmiðið með slíku starfi er að auka skilning á þeim hnattrænu áskorunum sem til staðar eru, auka gagnsæi, skilvirkni og stuðla að aukinni þekkingu meðal almennings um málaflokkinn. Ísland tekur einnig ríkan þátt í málsvarastarfi og alþjóðlegu samstarfi á sviði þróunarsamvinnu. Nýttar eru ólíkar leiðir til þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023 og helstu áherslur eru eftirfarandi:

  • Þrjú þverlæg málefni, sem einnig eru sértæk: mannréttindi, jafnrétti kynjanna, og umhverfis- og loftslagsmál.
  • Samstarf við frjáls félagasamtök.
  • Samstarf við aðila atvinnulífsins.
  • Samstarfslönd Íslands eru Malaví og Úganda.
  • Áherslulönd Íslands eru Afganistan, Mósambík og Palestína.
  • Svæðasamstarf: annars vegar er unnið að svæðasamstarfi í Vestur-Afríku í fiskimálum og málefnum hafsins og hins vegar í Austur-Afríku að endurnýjanlegri orku með áherslu á jarðhita.
  • Fjölþjóðlegar áherslustofnanir: Alþjóðabankinn, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF), Stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna (UN Women) og Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna (UNFPA).
  • Áherslustofnanir í mannúðaraðstoð: Neyðarsjóður Sameinuðu þjóðanna (CERF), samræmingarskrifstofa aðgerða Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA), matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (WFP) og Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR). Að auki er samstarf við Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna (UNRWA), Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO) og alþjóðaráð Rauða krossins (ICRC).

Stefna um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023 skapar heildarumgjörð fyrir allt opinbert starf Íslands á sviði þróunarsamvinnu og mannúðaraðstoðar. Lögð er rík áhersla á árangur og skilvirkni þróunarsamvinnu, gagnsæi, kynninga- og fræðslumál, og hámörkun samlegðaráhrifa af starfi Íslands.

Þverlæg málefni eru þrjú: mannréttindi, jafnrétti kynjanna og umhverfismál.

Tvö lönd eru sérstaklega tilgreind sem samstarfslönd: Malaví og Úganda.

Þrjú lönd eru sérstaklega skilgreind sem áherslulönd: Mósambík, Afganistan og Palestína.

Svæðasamstarf fer fram í fiskimálum og málefnum hafsins í Vestur-Afríku (Síerra Leone og Líberíu), og á sviði endurnýjanlegrar orku með áherslu á jarðhita í Austur-Afríku (13 lönd í Sigdalnum).

Mögulegt er að hafið verði samstarf og sinnt verði verkefnum í þágu annarra ríkja á gildistíma stefnunnar. Lögð er áhersla á að fram fari greining á nýjum samstarfslöndum, áherslulöndum og svæðasamstarfi og mögulega verði tekið upp samstarf við eitthvert landanna og nýjum verkefnum sinnt.

Áherslustofnanir í fjölþjóðlegri samvinnu: Alþjóðabankinn, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF), Stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna (UN Women) og Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna (UNFPA).

Áherslustofnunanir í neyðar- og mannúðaraðstoð: Matvælaáætlun SÞ (WFP), Neyðarsjóður SÞ (CERF) og samræmingarskrifstofu SÞ í mannúðarmálum (OCHA) og Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR).

Í stefnunni er lögð sérstök áhersla á hlutverk frjálsra félagasamtaka. Samstarf stjórnvalda og félagasamtaka hefur farið stigvaxandi á undanförnum árum og mun styrkjast enn.

Sem fyrr er lögð áhersla á að byggja upp færni einstaklinga og styrk stofnana í þróunarríkjum með starfsemi Jafnréttisskólans, Jarðhitaskólans, Landgræðsluskólans og Sjávarútvegsskólans. Leitast verður við að efla samlegðaráhrif skólanna fjögurra og samþætta starf þeirra öðru þróunarsamstarfi Íslands.

Ný áhersla í stefnunni er á samstarf við atvinnulíf. Íslenskir aðilar í atvinnulífi og stofnanir verða til samfélagslegrar ábyrgðar og til að styðja við sjálfbæra uppbyggingu í þróunarlöndum í samræmi við Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna, til dæmis með tekju- og atvinnuskapandi fjárfestingum og verkefnum sem stuðla að aukinni hagsæld og hjálpa fólki að brjótast úr viðjum fátæktar.

Með stefnu var lögð fram til Alþingis aðgerðaáætlun í alþjóðlegri þróunarsamvinnu 2019-2020. Við lok tímabilsins, í janúar 2021, var gerð samantekt á stöðu sérstakra aðgerða sem spönnuðu tíu málefnaáherslur og 42 framkvæmdir. Þar kemur fram að heildarniðurstaða er nokkuð góð, en ástæða er til frekari eftirfylgni með aðgerðum sem varða mannréttindi og umhverfis- og loftslagsmál.

Hinn 1. október 2008 gengu í gildi lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands nr. 121/2008 . Eldri lög um Þróunarsamvinnustofnun Íslands frá 1981 féllu þar með úr gildi. Þann 18. desember 2015 voru samþykktar á Alþingi breytingar á lögunum.

Tilgangur þróunarsamvinnulaga er að ná fram heildarsýn á málaflokkinn og gera íslenskum stjórnvöldum betur kleift að starfa samkvæmt alþjóðlegum samþykktum og viðmiðum, þ.m.t. stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna, þúsaldaryfirlýsingunni og þúsaldarmarkmiðunum.

Alþjóðlegt þróunarstarf tekur sífelldum breytingum. Alþjóðlegar samþykktir og ályktanir kalla á aukna ábyrgð og áreiðanleika þeirra aðila sem starfa að þróunarmálum. Því kveða lögin á um að framkvæmd þróunarsamvinnu skuli fylgja viðurkenndum aðferðum, reglum og leiðbeiningum alþjóðasamfélagsins. Í lögunum er lögð áhersla á:

  • gegnsæi í umfjöllun og framkvæmd verkefna
  • mat á árangri
  • reglulegt eftirlit og úttektir
  • ráðvendni í meðferð og vörslu fjármuna

Samkvæmt þróunarsamvinnulögum skal starfa þróunarsamvinnunefnd. Lögin kveða á um að ráðið skuli sinna ráðgefandi hlutverki við stefnumarkandi ákvarðanatöku um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands til lengri tíma og fylgjast með framkvæmd hennar. Nefndin skal m.a. fjalla um stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu og aðgerðaáætlun þar að lútandi, framlög til þróunarsamvinnu, val á samstarfslöndum, þátttöku Íslands í starfi alþjóðastofnana á sviði þróunarsamvinnu, sem og helstu skýrslur um árangur í þróunarsamvinnu.

Ráðherra skipar fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd og varamenn þeirra til fjögurra ára í senn með eftirfarandi hætti:

  • Formaður nefndarinnar er skipaður án tilnefningar og skal hann vera sérfróður um þróunarmál og hafa reynslu á því sviði.
  • Hver þingflokkur sem á sæti á Alþingi skal tilnefna einn fulltrúa.
  • Fimm fulltrúar skulu skipaðir að höfðu samráði við íslensk borgarasamtök sem starfa að alþjóðlegri þróunarsamvinnu og mannúðaraðstoð.
  • Tveir fulltrúar skulu skipaðir að höfðu samráði við samstarfsnefnd háskólastigsins.
  • Tveir fulltrúar skulu skipaðir í samráði við aðila vinnumarkaðarins.
Fundargerðir og gögn þróunarsamvinnunefndar

Sjá einnig:

Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn
Ruslvörn
Vinsamlegast svaraðu í tölustöfum

Vefurinn notar vefkökur til að bæta upplifun notenda og greina umferð um vefinn. Lesa meira