Hoppa yfir valmynd

Mannúðaraðstoð

Mannúðaraðstoð Íslands miðar að því að bjarga mannslífum, standa vörð um mannlega reisn og draga úr þjáningum þar sem neyðarástand hefur skapast. Íslensk stjórnvöld leggja sig fram við að virða alþjóðleg mannúðarlög og samþykktir. Framlög Íslands byggja á þeirri grundvallarsýn að mannúð, óhlutdrægni, hlutleysi og sjálfstæði sé besta leiðin til að vernda almenna borgara og tryggja aðgengi þeirra að aðstoð.

Þörfin fyrir mannúðaraðstoð fer stöðugt vaxandi. Ástæður eru einkum átök og óstöðugleiki, loftslagsbreytingar og efnahagslegar þrengingar víðs vegar um heiminn. Milljónir hafa flosnað upp af heimilum sínum og lent á vergangi eða flótta sem hefur í för með sér miklar þjáningar, þar með talið aukna áhættu á að verða fyrir kynferðislegu og kynbundnu ofbeldi.

Íslensk stjórnvöld leggja hönd á plóginn til að bregðast við þessu alvarlega ástandi. Einkum er starfað með þeim stofnunum og sjóðum Sameinuðu þjóðanna (SÞ) sem hafa það hlutverk að bregðast við neyðar- og mannúðarástandi og veita lífsbjargandi aðstoð og vernd (OCHA, CERF, UNHCR og WFP). Ísland starfar einnig með Alþjóðaráði Rauða krossins í gegnum Rauða kross Íslands. Nánar má lesa um starf Íslands með áherslustofnunum í mannúð neðst á síðunni.

Gerðir eru rammasamningar við helstu samstarfsstofnanir. Miðast slíkir samningar við ákvæði í þróunarsamvinnustefnu um að beita sér fyrir auknum og fyrirsjáanlegum framlögum til mannúðarmála í samræmi við áherslur um aukna skilvirkni og árangur.

Borgarasamtök gegna einnig mikilvægu hlutverki í mannúðaraðstoð. Utanríkisráðuneytið tekur á móti umsóknum um styrki til íslenskra borgarasamtaka skv. sérstökum verklagsreglum. Sjá nánar undir samstarf við félagasamtök.

Mannúðaraðstoð árið 2020

Kjarnaframlög til áherslustofnananna, OCHA, CERF, UNHCR og WFP, voru innt af hendi í upphafi árs sem og samningsbundin framlög til UNRWA og ICRC. Auk þessa voru uppfylltir allir aðrir gildandi samningar ráðuneytisins um mannúðaraðstoð.

Umfangsmest á árinu 2020 voru framlög vegna Sýrlands. Uppfyllt var heit sem gefið var árið 2018 um stuðning til þriggja ára vegna hinna langvinnu átaka í landinu og afleiðinga í nærliggjandi löndum. Stuðningurinn rann til áherslustofnana og sjóða SÞ í mannúð; svæðasjóða OCHA, WFP og UNHCR. Fáeinar aðrar SÞ stofnanir hlutu einnig Sýrlandstengd mannúðarframlög á árinu, en þær eru allar áherslustofnanir í fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands. Þetta eru UNFPA, UNICEF og UN Women sem taka þátt í mannúðarstarfi vegna Sýrlands.

Þá var brugðist við neyðarköllum vegna stöðunnar í Jemen en neyðin þar í landi er talin ein sú versta í heiminum. Runnu framlögin til UNFPA í þágu kvenna, stúlkna og ungbarna og til WFP í þágu fæðuöryggis.

Ísland brást einnig skjótt við í kjölfar sprenginganna í höfuðborg Líbanon í ágústmánuði með mannúðarframlögum til WFP og svæðasjóðs OCHA sem hvoru tveggja voru í framlínunni.

Jafnframt veitti Ísland mannúðaraðstoð vegna brunans á Lesbos í septembermánuði með framlagi til UNHCR, sem gegnir lykilhlutverki í málefnum flóttafólks á heimsvísu.

Þá tók Ísland þátt í framlagaráðstefnu vegna stöðunnar í Mið-Sahel, þar sem mannúðar- og öryggisástand hefur hríðversnað á undanförnum árum.  Lögð var áhersla á fyrirsjáanleg framlög til Búrkína Fasó, Malí og Níger og runnu framlög Íslands til UNHCR og WFP.

Enn fremur var brugðist við neyðarkalli í Afganistan á framlagaráðstefnu í nóvember með framlagi í svæðasjóð OCHA. Sjóðurinn færir mannúðaraðstoð nær haghöfum og leggur áherslu á framlög til frjálsra félagasamtaka.

Þá var svarað kalli Alþjóðaráðs Rauða krossins (ICRC) vegna baráttu gegn kynbundnu og kynferðislegu ofbeldi í vopnuðum átökum og beinist framlag Íslands að Suður Súdan.

Áfram var unnið að samþættingu mannúðarstarfs og þróunarsamvinnu í samstarfi við UNICEF um uppbyggingu á sviði vatns- og salernismála í Norður-Úganda þar sem stórir hópar flóttamanna dvelja, einkum frá Suður Súdan.

Loks fólst stuðningur á sviði mannúðar vegna víðtækra áhrifa COVID-19 á árinu í framlögum til WHO, UNHCR, UNFPA og WFP. Þau framlög voru svar Íslands við samþættu COVID-19 mannúðarákalli Sameinuðu þjóðanna.

Útsendir sérfræðingar

Sérstakt samkomulag (e. Standby Partnership) hefur verið gert við nokkrar mannúðarstofnanir Sameinuðu þjóðanna um ráðningu íslenskra sérfræðinga til tímabundinna starfa á vettvangi, allt frá 3 mánuðum og upp í 12 mánuði. Fjöldi, tegund og staðsetning stöðugilda fer eftir þörfum samstarfsstofnananna og áherslum Íslands. Val á útsendum sérfræðingum er í höndum viðkomandi stofnana.

Sérfræðingar sem vilja gefa kost á sér geta skráð sig á viðbragðslista íslensku friðargæslunnar.

   

www.unocha.org

Samhæfingarskrifstofa aðgerða SÞ í mannúðarmálum (United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs OCHA) gegnir lykilhlutverki í mannúðaraðstoð og neyðarviðbrögðum og er ein af fjórum áherslustofnunum Íslands í mannúðaraðstoð samkvæmt stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023. Höfuðstöðvar OCHA eru á tveimur stöðum, New York og Genf. Einnig eru starfræktar fimm svæðaskrifstofur og 30 landaskrifstofur.

Ísland veitir árlega óeyrnamerkt kjarnaframlög til OCHA samkvæmt rammasamningi en gerð rammasamninga til alþjóðastofnana er í takt við áherslur Íslands um mikilvægi fyrirsjáanleika og sveigjanleika framlaga.

Einnig veitir Ísland fé í svæðasjóði OCHA (Country Based Pooled Funds, CBPF). Sjóðirnir gera gjafalöndum kleift að sameina framlög sín í óeyrnamerkta körfusjóði til stuðnings mannúðaraðgerða á tilteknum neyðarsvæðum. Sjóðirnir veita þannig aðstoð á skilvirkan og  samþættan hátt í takt við mannúðarlög. Svæðasjóðirnir falla vel að yfirlýsingum Íslands á leiðtogafundi um mannúðarmál í Istanbúl árið 2016. Má þar nefna markmiðið að færa alla ákvarðanatöku nær haghöfum með áherslu á að aðstoða þá sem mest á þurfa að halda.

OCHA tryggir eftirlit með sjóðsframlögum og ábyrgist að þeim sé veitt til verkþátta þar sem þörfin er mest. Þetta er fyrirkomulag sem kemur sér vel fyrir Ísland vegna smæðar og fárra starfsstöðva á stríðshrjáðum svæðum.

Ísland á sæti í ráðgjafanefnd OCHA (e. OCHA Donor Support Group). Nefndin fylgir eftir málefnasviði skrifstofunnar, leggur mat á stefnumörkun og stjórnun auk fjárhagsáætlana. Aðild Íslands er mikilvægur liður í eftirfylgni með þróunarsamvinnufé Íslands.

OCHA heldur einnig utan um sérstakan viðbragðslista vegna náttúruhamfara (e. United Nations Disaster Assessment and Coordination, UNDAC). Útvaldir sérfræðingar eru kallaðir út til að meta aðstæður og samhæfa neyðaraðgerðir á vettvangi. Ísland tekur þátt í þessu verkefni í samstarfi við Slysavarnafélagið Landsbjörg (SL). SL heldur einnig utan um íslensku alþjóðarústabjörgunarsveitina en sveitin er hluti af alþjóðlegu tengslaneti rústabjörgunarsveita (e. International Search and Rescue Advisory Group, INSARAG) sem OCHA hýsir.

cerf.un.org

Neyðarsjóður Sameinuðu þjóðanna (Central Emergency Respone Fund, CERF) er ein af fjórum áherslustofnunum og sjóðum Íslands í mannúðaraðstoð eins og fram kemur í stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023. Í stefnunni er kveðið á um aukin og fyrirsjáanleg framlög til mannúðarastoðar og í samræmi við það greiðir Ísland árleg framlög til CERF samkvæmt rammasamningi.

CERF er vistaður undir Samhæfingarskrifstofu aðgerða SÞ í mannúðarmálum (OCHA). Hlutverk sjóðsins er að veita tímanlega og áreiðanlega mannúðar- og neyðaraðstoð á stríðs- og átakasvæðum og í kjölfar náttúruhamfara. CERF leggur áherslu á snemmtækar og skilvirkar aðgerðir til að draga úr manntjóni og neyð og grípur inn í þar sem neyðin er viðvarandi og gleymd.

www.unhcr.org

Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (Office of the United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR) stendur vörð um réttindi og velferð flóttamanna, einstaklinga á vergangi í heimalandi, landlausra, hælisleitenda og einstaklinga sem snúa aftur til síns heimalands. Hlutverk stofnunarinnar er að veita vernd, skjól, lífsafkomu og grunnþjónustu. Höfuðstöðvar UNHCR eru í Genf en stofnunin starfar í um 134 löndum.

UNHCR er ein af áherslustofnunum Íslands í mannúðaraðstoð samkvæmt stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023. Ísland veitir árleg kjarnaframlög til UNHCR samkvæmt rammasamningi. Reglubundin og óeyrnamerkt framlög Íslands gera stofnuninni kleift að forgangsraða í þágu þeirra sem mest þurfa á að halda á hverjum tíma.

Sem liður í eftirfylgni með þróunarsamvinnufé Íslands gerðist Ísland aðili að framkvæmdanefnd UNHCR (e. Executive Committee, ExCom). Nefndin er ráðgefandi auk þess sem hún leggur mat á vinnuáætlanir UNHCR og afgreiðir fjárhagsáætlanir stofnunarinnar.

UNHCR er einnig helsta samstarfsstofnun Íslands við móttöku kvótaflóttamanna (e. refugee resettlement programme) til Íslands sem er á ábyrgð félagsmálaráðuneytisins.

www.wfp.org

Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (World Food Programme, WFP) er ein af áherslustofnunum Íslands í mannúðaraðstoð. Stofnunin sinnir bæði mannúðar- og þróunaraðstoð. Höfuðstöðvar WFP eru í Róm en stofnunin starfar auk þess með svæða- og landaskrifstofur í 83 löndum.

Íslensk stjórnvöld veita kjarnaframlög til WFP í formi mannúðaraðstoðar samkvæmt rammasamningi. Ísland svarar einnig neyðarköllum frá stofnuninni eftir föngum. Samræmist það stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023 um aukin og fyrirsjáanleg framlög til mannúðaraðstoðar.

www.unrwa.org

Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna (United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East, UNRWA) starfar í þágu palestínskra flóttamanna á Vesturbakkanum, Gaza, Líbanon, Sýrlandi og Jórdaníu.

UNRWA veitir palestínsku flóttafólki margvíslega þjónustu, ekki síst á sviði menntunar og heilbrigðismála, bæði í flóttamannabúðum og utan þeirra. Stofnunin sinnir einnig mannúðar- og neyðaraðstoð vegna átaka í Sýrlandi, neyðarástands í Líbanon og viðvarandi óvissuástands á Gaza.

Ísland hefur stutt starf stofnunarinnar um langt skeið í formi fjárframlaga og útsendra sérfræðinga. Gengið var frá rammasamningi í byrjun árs 2018 um fyrirsjáanleg kjarnaframlög og samræmist það stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2019-2023 um aukin og fyrirsjáanleg framlög til mannúðaraðstoðar.

www.icrc.org/en

Alþjóðaráð Rauða krossins (International Committee of the Red Cross, ICRC) er óháð og hlutlaus mannúðarstofnun með aðsetur í Genf. ICRC einbeitir sér að lagalegri vernd og aðstoð við fórnarlömb vopnaðra átaka á grundvelli mannúðarlaga. Auk þess vinnur stofnunin öflugt starf við útbreiðslu og virðingu fyrir Genfarsamningunum.

Mannúðarlög (International Humanitarian Law, IHL) sem ICRC heldur utan um, er hornsteinn mannúðaraðstoðar. Ísland fylgist því vel með málefnastarfi ICRC og veitir stofnuninni árlegt framlag. Ísland styður ICRC einnig í gegnum rammasamning utanríkisráðuneytisins og RKÍ.

Nánar má lesa um samstarf við Rauða krossinn á Íslandi undir Samstarf við félagasamtök.

Sjá einnig:

Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn
Ruslvörn
Vinsamlegast svaraðu í tölustöfum

Vefurinn notar vefkökur til að bæta upplifun notenda og greina umferð um vefinn. Lesa meira