Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES-samningurinn)

EES-samningurinn er eitt víðtækasta alþjóðasamstarfið sem Ísland tekur þátt í. Segja má að EES-samningurinn sé brú milli Íslands og annarra EFTA-ríkja innan EES á innri markaði Evrópusambandsins (ESB). Þátttaka Íslands í innri markaðinum gerir ekki aðeins íslenskum fyrirtækjum kleift að stunda starfsemi sína hindrunarlaust hvarvetna á Evrópska efnahagssvæðinu heldur geta Íslendingar einnig aflað sér menntunar og starfað í öllum ríkjum EES. Þá opnar samningurinn möguleika fyrir íslenska vísinda- og fræðimenn til að taka þátt í rannsóknarstarfsemi með samstarfsaðilum hvaðanæva af Evrópska efnahagssvæðinu svo aðeins séu nefnd fáein dæmi.

Með EES-samningnum er komið á fót sameiginlegu efnahagssvæði sem byggist á frjálsum vöruflutningum, frjálsri för launafólks, frjálsri þjónustustarfsemi og staðfesturétti, ásamt frjálsum fjármagnshreyfingum (fjórþætta frelsið). EES-samningurinn byggist á svonefndu einsleitnimarkmiði en í því felst að hvarvetna innan EES eiga að gilda sömu reglur á þeim sviðum sem samningurinn nær yfir. Af þessu leiðir að þeim ríkjum sem eiga aðild að EES-samningnum ber að innleiða í löggjöf sína þær reglur sem samþykktar hafa verið á vettvangi EES-samstarfsins.

Utanríkisráðuneytið fer með samræmingu á stefnu íslenskra stjórnvalda gagnvart EES-samstarfinu og hefur umsjón með samskiptum við stofnanir ESB og EFTA. Fylgst er vel með þróun mála innan ESB, einkum á sviðum sem eru mikilvæg fyrir íslenska hagsmuni. Utanríkisráðuneytið sér einnig um að samræma afstöðu Íslands við upptöku löggjafar ESB í EES-samninginn í samráði við önnur ráðuneyti og aðstoðar einstaklinga og fyrirtæki við að njóta þeirra réttinda sem EES-samningurinn tryggir þeim. Þá sinnir utanríkisráðuneytið samskiptum við önnur ráðuneyti, Alþingi og hagsmunaaðila um málefni sem tengjast EES eða samskiptum Íslands við ESB

Viðskiptaskrifstofa utanríkisráðuneytisins og sendiráð Íslands í Brussel gæta hagsmuna íslenskra borgara, fyrirtækja og stofnana gagnvart EES-samningnum í samráði við Alþingi, önnur ráðuneyti sem og stofnanir og samtök ólíkra hagsmunaaðila. Hagsmunagæslan fer fram í nánu samráði við þau EFTA-ríki sem eiga aðild að EES-samningnum.

 

Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið

Leit í EES-samningnum

 

Efst á baugi

Forsenda þess að nýta megi til fulls þau tækifæri sem aðildin að EES-samningnum skapar íslensku atvinnulífi og íslenskum ríkisborgurum er hins vegar að íslensk stjórnvöld sinni vel hagsmunagæslu í EES-samstarfinu og standist þær kröfur sem af EES-samningum leiðir. Í skýrslu stýrihóps um framkvæmd EES-samningsins undir forystu forsætisráðuneytisins frá desember 2015 komu fram margvíslegar tillögur í þá veru að efla og auka skilvirkni í þátttöku Íslands í EES-samstarfinu og meta hvernig hagsmunagæslu af Íslands hálfu verði best háttað. Meðal tillagna stýrihópsins sem þegar hafa komið til framkvæmda má nefna eftirfarandi:

  • Samþykktur var listi yfir þau mál í lagasetningarferli hjá ESB sem eru forgangsmál af hálfu Íslands. Þessi mál eru vöktuð sérstaklega og sjónarmiðum Íslands komið á framfæri við ESB.
  • Komið hefur verið á fót miðlægum EES-gagnagrunni sem hefur að geyma upplýsingar um ferli EES-gerða frá upphafi til enda.
  • Í fjárlögum var samþykkt heimild til að ráða tímabundið fjóra starfsmenn sem aðstoði ráðuneytin við að vinna að upptöku og innleiðingu tilskipana.

EES-samningurinn er hryggjarstykkið í samskiptum Íslands við ESB en honum til viðbótar á Ísland í margvíslegu öðru samstarfi við Evrópusambandið. Má þar nefna Schengen-samstarfið og annað samstarf því tengt á sviði innanríkis- og lögreglumála.

Utanríkisþjónustan sinnir margháttaðri hagsmunagæslu innan EES-samstarfsins. Í því felst að koma að sjónarmiðum Íslands við mótun löggjafar innan Evrópusambandsins, fylgjast með umfjöllun um málefni sem varða íslenska hagsmuni innan stofnana ESB og koma sjónarmiðum Íslands á framfæri eftir þörfum, semja um nauðsynlegar aðlaganir við upptöku gerða í EES-samninginn og leysa úr hugsanlegum vandkvæðum sem íslensk fyrirtæki eða ríkisborgarar kunna að standa frammi fyrir á Evrópska efnahagssvæðinu. Lykilinn að árangursríkri hagsmunagæslu við mótun löggjafar innan EES er að koma sjónarmiðum Íslands að snemma í ferlinu.

Í september 2016 samþykkti ríkisstjórnin í fyrsta sinn forgangslista fyrir hagsmunagæslu í EES-samstarfinu. Eru þar skilgreind brýnustu hagsmunamál Íslands á meðal þeirra málefna sem eru í lagasetningarferli innan Evrópusambandsins. Forgangslistinn var unninn í samvinnu allra ráðuneyta og að höfðu samráði við utanríkismálanefnd Alþingis og hagsmunaaðila. Spannar listinn allt frá loftslagsmálum til reglna um útsenda starfsmenn. Listinn nær yfir tímabilið 2016-2017 og munu íslensk stjórnvöld fylgjast með framvindu þeirra mála sem tiltekin eru á forgangslistanum og koma sjónarmiðum Íslands á framfæri við umfjöllun um þau innan stofnana ESB. Gengið er út frá því að listinn verði endurskoðaður um haustið 2017 og árangur þá metinn.

Samkvæmt EES-samningnum hefur Ísland margvísleg tækifæri til að hafa áhrif á mótun nýrra EES-reglna. Nýta þarf þessi tækifæri. Íslenskum sérfræðingum býðst þátttaka í sérfræðingahópum sem framkvæmdastjórnin hefur samráð við um mótun löggjafar. Ísland á sæti (án atkvæðisréttar) í stjórnarnefndum þeirra undirstofnana framkvæmdastjórnar ESB sem EFTA-ríkin innan EES eru þátttakendur í og þá er íslenskum ráðherrum oft boðin þátttaka í óformlegum ráðherrafundum ESB. Mikilvægt er að öll slík tækifæri séu notuð til þess að koma sjónarmiðum Íslands á framfæri.

Utanríkisráðuneytið hyggst leggja aukna áherslu á upplýsingastreymi til sérfræðinga í stjórnsýslunni og hagsmunaaðila um hvaða Evrópulöggjöf sé í farvatninu og ekki síst til Alþingis skv. 8. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála og auka aðkomu þess að hagsmunagæslunni. Samráð við Noreg og önnur EFTA-ríki sem nú þegar á sér stað innan vinnuhópa EFTA og undirnefnda sameiginlegu EES-nefndarinnar verður aukið. Í því skyni rituðu utanríkisráðherra og EES- og Evrópumálaráðherra Noregs undir yfirlýsingu hinn 22. mars 2017 sem mælir fyrir um aukið samstarf Íslands og Noregs á öllum stigum EES-samstarfsins.

Nýi EES-gagnagrunnurinn gefur tækifæri til aukins samráðs innan stjórnarráðsins. Sérfræðingar innan stjórnsýslunnar hafa nú fengið aðgang að gagnagrunninum og viðeigandi þjálfun. Þeir munu geta nýtt gagnagrunninn til að vinna sameiginlega greiningarvinnu á stefnumótandi skjölum um mótun löggjafar í ESB inni í grunninum.

Auk slíkra stefnumótandi skjala gefur grunnurinn heildaryfirsýn yfir ferli EES-gerða allt frá mótunarstigi til upptöku í EES-samninginn, innleiðingar í íslenska löggjöf og hugsanlegrar málsmeðferðar sem þeim tengjast hjá Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstólnum. Ekki síst þarf að vinna með skipulegum hætti að því að koma sjónarmiðum Íslands á framfæri í umræðu um stefnumótun Evrópusambandsins, innan stofnana þess og gagnvart aðildarríkjunum, og nýta möguleika sem Ísland hefur til að taka virkan þátt í mótun löggjafar ESB. Því markmiði verður vitaskuld ekki náð öðruvísi en með því að koma á framfæri afstöðu Íslands við stofnanir og aðildarríki Evrópusambandsins og afla þeim fylgis.

Með þetta að markmiði og til að nýta sem best fáliðaða stjórnsýslu verður unnið að því með hagsmunaaðilum að skilgreina og forgangsraða málum eftir mikilvægi. Auk þess býður utanríkisráðuneytið hagsmunaaðilum og almennum borgurum að hafa samband ef einhver mál er varða EES brenna á þeim með því að smella á gula hnappinn neðar. Þá vill utanríkisráðuneytið vekja athygli á ýmsum gagnlegum vefslóðum sem tengjast EES-samstarfinu, m.a. geta Íslendingar tekið þátt í opnu samráði framkvæmdastjórnar ESB með því að velja viðeigandi hlekk.

 

Viltu vita meira um EES-samninginn eða koma þínum sjónarmiðum á framfæri?

Sendu okkur póst

Sjá einnig:

Var efnið hjálplegt?Nei
Takk fyrir

Ábendingin verður notuð til að bæta gæði þjónustu og upplýsinga á vef Stjórnarráðsins. Hikaðu ekki við að hafa samband ef þig vantar aðstoð.

Af hverju ekki?

Hafa samband

Ábending / fyrirspurn